Mức lương tối thiểu theo luật định gesetzlicher Mindestlohn được tăng lần mới nhất vào ngày 01.01.2022. Lần đầu được áp dụng vào năm 2015, mức lương tối thiểu theo luật định là 8,50 €/giờ. Kể từ đó, giới hạn mức lương tối thiểu đã được nâng lên nhiều lần trên cơ sở đề xuất của Ủy ban Tiền lương Tối thiểu Mindestlohnkommission. Tới nay, từ ngày 01.01.2022 mức lương tối thiểu được nâng từ 9,60 Euro trước đó lên 9,82 Euro/ giờ. Đến giữa năm 2022, mức lương này được tăng tiếp lên 10,45 Euro/giờ. Luật Lương tối thiểu ra đời nhằm ngăn chặn trả lương bất công và cạnh tranh thiếu lành mạnh.

Kể từ tháng 01.2018, Luật Lương Tối thiểu có hiệu lực trong tất cả các lĩnh vực kinh tế không còn ngoại lệ. Điều đó có nghĩa, không còn các hợp đồng lao động ký kết tập thể trong các lĩnh vực riêng thấp hơn mức lương tối thiểu. Kể từ tháng 01.2020, Luật Lương Tối thiểu cũng quy định mức thù lao học sinh học nghề tối thiểu Mindestausbildungsvergütung khi họ học thực hành là 585 Euro/tháng đối với thực tập sinh năm thứ nhất và điều chỉnh thích ứng hàng năm.

Trong thỏa thuận liên minh cầm quyền giữa SPD, Grüne và FDP, mức lương tối thiểu luật định sẽ được nâng lên 12 Euro/giờ. Kết quả, trong khi phía chủ lao động cảnh báo về mức lương tối thiểu cố định mang tính chính trị (mị dân), thì ngược lại được phiá đại diện người lao động (công đoàn) hoan nghênh. Bộ trưởng Lao động Liên bang Hubertus Heil cho biết ông muốn thực hiện một đạo luật thích ứng trong năm 2022 .

Chênh lệch giữa mức lương tối thiểu luật định với mức lương tối thiểu ngành

Mức lương tối thiểu luật định quy định ngưỡng tuyệt đối, tức con số cố định. Tuy nhiên, trong một số ngành nghề và doanh nghiệp, người sử dụng lao động cam kết mức lương tối thiểu ở họ cao hơn mức lương tối thiểu luật định. Chẳng hạn, Đạo luật Hợp đồng lao động tập thể Tarifvertragsgesetze hoặc Đạo luật Chuyển giao lao động Arbeitnehmer-Entsendegesetze, cho phép giữa công đoàn và giới chủ có thể thoả thuận mức lương tối thiểu cao hơn, buộc cả 2 phiá phải áp dụng thoả thuận đó.

Điều quan trọng: Mức lương tối thiểu theo hợp đồng lao động tập thể không được thấp hơn mức lương tối thiểu luật định và thường bắt buộc 2 bên phải cùng thống nhất dưới dạng hợp đồng tập thể. Cũng như đối với mức lương tối thiểu luật định, dù đã quy định tiền lương tối thiểu theo thoả thuận tập thể, chủ lao động vẫn có quyền trả cao đối với từng trường hợp cụ thể.

Nếu lương tối thiểu theo thoả thuận tập thể áp dụng ở những cơ sở liên quan tới lợi ích công cộng (những doanh nghiệp thuộc nhà nước quản lý), thì phải được chấp thuận của Bộ Lao động và Xã hội BMAS.

Mức lương tối thiểu luật định áp dụng ở Đức năm 2022

Điều chỉnh lương tối thiểu

Mức lương tối thiểu luật định được kiểm tra bởi một Ủy ban Độc lập về mức lương tối thiểu Mindestlohnkommission của các bên tham gia thoả thuận hợp đồng lao động tập thể Tarifpartner. Cứ 2 năm một lần, Ủy ban này sẽ đưa ra đề xuất có nên điều chỉnh thích ứng mức lương tối thiểu luật định hay không và ở mức bao nhiêu. Ủy ban gồm 9 thành viên, họp lần cuối mới đây nhất vào tháng 06.2020.

Khi đưa ra quyết định mức lương tối thiểu, Ủy ban độc lập về mức lương tối thiểu bị ràng buộc bởi các quy tắc hoạt động. Theo đó, mức lương tối thiểu phải theo kịp với thay đổi mức lương được ký hợp đồng tập thể của 2 năm trước đó. Sự chênh lệch chỉ được phép nếu có những lý do không thể bác bỏ, như kinh tế giảm phát, thất nghiệp tăng, và chỉ được thông qua với 2/3 số người đồng ý.

Trong năm 2018 và 2019, Cơ quan Thống kê Liên bang tính toán cho thấy chỉ số tiền lương theo hợp đồng tập thể tăng bình quân 5,3%. Theo mức tăng đó, lẽ ra mức lương tối thiểu sẽ tăng thêm 50 Cent từ 9,35 Euro/giờ lên 9,85 Euro/giờ, nhưng do khủng hoảng kinh tế bởi Covid-19 đã khiến Ủy ban không thể bám sát chỉ số trên. Các thành viên nhất trí điều chỉnh theo từng bậc. Cụ thể, Ủy ban đã khuyến nghị Chính phủ Liên bang tăng mức lương tối thiểu vào thời điểm 2020/2021 từ 9,35 Euro lên 9,50 Euro. Từ 01.07.2021 tăng tiếp lên 9,60 Euro. Đến đầu năm 2022 tăng tiếp lên 9,82 Euro. Giai đoạn cuối cùng, từ giữa năm 2022 sẽ tăng lên 10,45 Euro.

Hoạt động của Ủy ban Mức Lương tối thiểu

Ủy ban bao gồm 1 Chủ tịch và 6 thành viên có quyền biểu quyết cộng 2 thành viên tư vấn không có quyền biểu quyết. Các thành viên biểu quyết bao gồm 3 đại diện công đoàn người lao động và ba đại diện chủ lao động. Ủy ban được bổ nhiệm lại sau 5 năm 1 lần. Khi quyết định bổ nhiệm, Chính phủ Liên bang dựa trên khuyến nghị của các hiệp hội lớn phiá chủ lao động và phiá người lao động.

- Hiện Chủ tịch: Ông Jan Zilius.

- Đại diện cho công đoàn, gồm: Andrea Kocsis, Robert Feiger, Stefan Körzell.

- Đại diện chủ lao động: Brigitte Faust, Steffen Kampeter, Karl-Sebastian Schulte.

- Các thành viên khoa học: Lars Feld, Claudia Weinkopf.

Các trường hợp ngoại lệ

Về nguyên tắc, mức lương tối thiểu theo luật định áp dụng cho tất cả người lao động trên 18 tuổi, như người hưu trí, làm thêm, lao động nước ngoài, lao động thời vụ, lao động nước ngoài được gửi tới Đức làm việc cho chính chủ lao động ở nước ngoài, học sinh đển tuổi trưởng thành (trên 18 tuổi). Tuy nhiên, Luật Lương Tối thiểu (MiLoG) cũng quy định các trường hợp ngoại lệ. Những nhóm người, nghề sau đây không áp dụng:

- Học sinh học nghề (thù lao tối thiểu được quy định tại Luật Thù lao tối thiểu cho học sinh học nghề, hiệu lực từ ngày 01.01.2020).

- Tình nguyện viên (hội đoàn).

- Thanh niên dưới 18 tuổi chưa tốt nghiệp nghề.

- Thất nghiệp dài hạn trong sáu tháng đầu tiên nhận việc.

- Nhà kinh doanh (tức doanh nghiệp của mình trả lương cho mình).

- Làm việc nhà theo Đạo luật Công việc Gia đình (Heimarbeitsgesetz).

- Những cá nhân làm dịch vụ tình nguyện.

- Những người thực hiện kỳ thực tập bắt buộc theo luật học phổ thông, đại học, học nghề...

- Những cá nhân thực tập tự nguyện tối đa 3 tháng để định hướng đào tạo nghề hoặc để vào đại học, hoặc bổ sung cho đào tạo nghề, nếu trước đó chưa thực tập nghề nghiệp tương tự. Để có thể xem thực tập sinh có được hưởng lương tối thiểu theo luật định không có thể mở xem trang mạng (bằng tiếng Đức) Website des BMAS.

- Những người thuộc diện bồi dưỡng nghề nghiệp theo Điều 54 a Bộ Luật Xã Hội quyển III SGB III) hoặc chuẩn bị cho học nghề theo Luật Đào tạo nghề Berufsbildungsgesetz.

- Những người tham gia thực hành các biện pháp hỗ trợ lao động, như công việc trị giá 1 Euro (tức đi làm, nhưng vẫn hưởng nguyên tiêu chuẩn trợ cấp Hatz IV).

- Người khuyết tật nhận những công việc tương tự như những người lao động bình thường.

Những loại tiền thù lao được tính gộp vào lương tối thiểu

9,82 Euro/giờ là mức lương tối thiểu theo luật định kể từ tháng 01.2022. Tuy nhiên, vẫn được tách ra từng phần lương rồi cộng lại, như: Chủ lao động có thể trả cho nhân viên mức lương cơ bản Grundlohn thấp hơn, sau đó trả bổ sung thêm khoản thù lao để tổng cộng có ít nhất 9,82 Euro/giờ. Đó là những khoản, như:

- Các khoản phụ cấp hoặc bồi dưỡng do tính chất công việc khác bình thường, hoặc sản phẩm tốt, như: Làm việc trong khoảng thời gian đặc biệt (như làm thêm giờ, làm việc vào chủ nhật, ngày lễ), làm việc trong điều kiện khó khăn hay nguy hiểm (như bụi bẩn hoặc nguy hiểm), khối lượng công việc hơn cho mỗi đơn vị thời gian (ví dụ tiền thưởng công việc bổ sung), kết quả công việc chất lượng trên mức trung bình (ví dụ tiền thưởng chất lượng).

- Các khoản thanh toán một lần, như tiền thưởng Giáng sinh hoặc tiền thưởng kỳ nghỉ bổ sung, nếu những khoản này là không thể bỏ, là một phần tiền lương và được thanh toán cùng ngày với tiền lương.

- Các khoản phụ cấp và bồi dưỡng áp dụng cho những công việc thường xuyên lâu dài theo hợp đồng lao động phải trả thù lao, như phụ cấp xây dựng trong ngành xây dựng.

- Được phép thoả thuận lương khoán cũng như lương tháng nếu đảm bảo đạt được mức lương tối thiểu luật định cho số giờ làm việc thực tế trong kỳ thanh toán đó.

Những vấn đề về lương tối thiểu theo luật định mà chủ lao động cần biết

Việc tuân thủ Luật Lương Tối thiểu MiLoG gắn liền với trách nhiệm ghi chép hồ sơ theo dõi lưu trữ. Đặc biệt đối với những công ty sử dụng lao động làm thêm hoặc các công ty trong các lĩnh vực, ngành kinh tế thuộc diện cần kiểm tra lao động chui theo Điều 2a Luật Chống lao động chui SchwarzArbG, thường bị kiểm tra. Đó là:

- Ngành xây dựng.

- Ngành ăn uống khách sạn.

- Ngành vận tải hành khách, hàng hoá.

- Ngành hội chợ, triển lãm.

- Ngành vệ sinh.

- Ngành lâm nghiệp.

- Ngành công nghiệp thực phẩm, giết mổ.

Theo Điều 17 Luật Lương tối thiểu MiLoG, người sử dụng lao động phải ghi bảng chấm công (trách nhiệm ghi chép thời gian làm việc Aufzeichnungspflicht) gồm thời điểm bắt đầu, kết thúc và quãng thời gian làm việc hàng ngày, kịp thời cho tất cả nhân viên. Chậm nhất cuối ngày thứ bảy sau giờ làm việc, hồ sơ phải có đầy đủ và được lưu giữ ít nhất 2 năm. Về nguyên tắc, chủ lao động được quyền hướng dẫn nhân viên ghi lại giờ làm việc của họ một cách độc lập. Trong trường hợp này, chủ lao động có trách nhiệm đảm bảo thông tin ghi chép đầy đủ và chính xác.

Trách nhiệm ghi chép được miễn trừ đối với mức lương hàng tháng ổn định, đều đặn trên 2.958 Euro. Cũng được miễn trừ đối với những nhân viên tiền lương trên 2.000 Euro/tháng và đã nhận mức lương này ổn định từ cùng một chủ lao động trong 12 tháng qua. Điều tương tự cũng áp dụng cho vợ / chồng kết hôn hoặc chưa kết hôn cũng như con cái và cha mẹ của chủ lao động làm việc trong một công ty trong lĩnh vực được quy định tại Điều 2a Luật chống Lao động chui SchwarzArbG.

Mẫu bảng chấm công

Không có quy định pháp lý nào về mẫu ghi chép, hay cách thức ghi chép bằng tay hay máy tính. Tuy nhiên, có thể tham khảo một mẫu khá phổ biến hiện nay:

Dokumentation der täglichen Arbeitszeit (Bảng ghi chép thời gian làm việc hàng ngày)

Firma (Doanh nghiệp):........................................................................................

Name des Mitarbeiters (Tên người lao động):......................................................

Pers.-Nr. (Mã số người lao động):................. Monat/Jahr (Tháng/năm):...............

(*) Cột này ghi ký hiệu K = Krank (ốm); U = Urlaub (nghỉ phép); UU = unbezahlter Urlaub (nghỉ không lương); F = Feiertag (nghỉ lễ); SA = Stundenweise abwesend (số giờ vắng mặt); SU = Stundenweise Urlaub (giờ nghỉ phép).

Lưu ý trường hợp đặc biệt: Có thể thực hiện ghi chép đơn giản, chỉ bao gồm tổng số giờ làm việc trong ngày theo điều 1 Quy phạm Ghi chép lương tối thiểu - Mindestlohnaufzeichnungsverordnung (MiLoAufzV), nếu: Người lao động làm việc cơ động, không cố định một nơi, như bán đồ ăn mang tới nhà (Lieferung); chủ lao động không thể ấn định trước thời gian bắt đầu và kết thúc công việc, như đi mua hàng; người lao động có thể tự phân chia thời gian làm việc hàng ngày, giờ làm, giờ nghỉ, như khi bán hàng lưu động chẳng hạn.

Kiểm tra và phạt vi phạm lương tối thiểu như thế nào?

Có thể bị phạt tiền tổng cộng đến 500.000 Euro. Ghi chép thời gian làm việc không đúng, không hoàn chỉnh, không kịp thời hay không chuẩn bị đầy đủ giấy tờ, có thể bị phạt tối đa 30.000 Euro. Người lao động có thể kiện chủ lao động vi phạm luật lương tối thiểu cho thời gian 3 năm về trước. Nếu bị truy trả, chủ lao động phải đóng bảo hiểm xã hội cho khoản truy trả đó, ngay cả khi người lao động không đòi trả mức chênh lệch với lương tối thiểu. Theo Điều 28 Bộ luật Xã hội quyển IV, khi bị truy thu phí bảo hiểm xã hội, chủ lao động phải đóng toàn bộ phí bảo hiểm xã hội, tức của cả phần chủ lao động lẫn người lao động (hiện 41%).

Chịu trách nhiệm kiểm tra thực hiện lương tối thiểu là Cơ quan Kiểm tra Tài chính Lao động chui FKS.

Đức Việt Online