Nóng: Ấn Độ lại khiến thế giới 'đau đầu' với lệnh cấm xuất khẩu nông sản mới: Là mặt hàng đang bão giá đến 98%, Việt Nam bán tràn lan ngoài chợ

Vượt qua gạo và đường, giá bán lẻ mặt hàng này đã tăng đến 98% so với cùng kỳ năm trước.

Theo Bloomberg, Ấn Độ đã bổ sung hành tây vào danh sách mặt hàng thực phẩm chủ lực của quốc gia bị hạn chế xuất khẩu trong nỗ lực tìm cách kiềm chế giá cả hàng hóa. Hành tây, cà chua là khoai tây là 3 loại thực phẩm cực kỳ quan trọng đối với chế độ ăn uống của người Ấn Độ. Người tiêu dùng đang ngày càng nhạy cảm hơn với hành tây – một loại củ khó có thể thay thế bằng bất kỳ loại rau củ nào khác trong nền ẩm thực địa phương.

Cụ thể, Chính phủ cho biết vào ngày 8/12 rằng các chuyến hàng hành tây ra nước ngoài sẽ bị cấm cho đến ngày 31/3/2024, các lô hàng được bốc dỡ trước thông báo vẫn có thể được xuất khẩu. Lệnh cấm tuân theo các biện pháp của Chính phủ vào tháng 8 nhằm giải phóng kho dự trữ mặt hàng chủ lực để bảo vệ người tiêu dùng khỏi chi phí tăng cao. Trước đó vào tháng 8 Ấn Độ đã áp thuế xuất khẩu 40% đối với hành tây và lên kế hoạch bán với giá trợ cấp cho người dân.

Theo dữ liệu do Bộ Thực phẩm Ấn Độ tổng hợp, giá bán lẻ trung bình của hành, cà chua, gạo và đường ở Ấn Độ đã tăng lần lượt 98%, 32%, 14% và 5% so với một năm trước.

Lệnh cấm hành tây được đưa ra một ngày sau khi Ấn Độ hạn chế sử dụng nước mía để sản xuất nhiên liệu sinh học - một động thái nhằm mở rộng dự trữ chất làm ngọt và tuân theo các biện pháp hạn chế lúa mì và gạo. Các biện pháp này đã ảnh hưởng đến thị trường toàn cầu, đe dọa nguồn cung thực phẩm từ châu Á đến châu Phi và đẩy giá một số mặt hàng lên cao.

Rahul Bajoria, nhà kinh tế tại Barclays Plc, cho biết: “Sự gia tăng lạm phát lương thực đã thúc đẩy Chính phủ thực hiện một số hành động để củng cố nguồn cung thực phẩm trong nước, thông qua việc sử dụng các lệnh cấm xuất khẩu và tăng cường nhập khẩu”.

Theo thông báo từ Tổng cục Ngoại thương, Ấn Độ vẫn có thể cho phép xuất khẩu hành tây sang các nước xin miễn trừ vì lý do an ninh lương thực. Một điều khoản tương tự cũng tồn tại đối với các chuyến hàng gạo.

Hành tây là loại thực phẩm được sử dụng chủ yếu hầu hết trên thế giới và là loại rau củ được tiêu thụ nhiều nhất chỉ sau cà chua. Khoảng 106 triệu tấn hành tây được sản xuất mỗi năm, gần bằng số lượng cà rốt, củ cải, ớt và tỏi cộng lại. Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu CRISIL, Ấn Độ là nước xuất khẩu hành tây lớn nhất thế giới và chiếm hơn 12% kim ngạch thương mại toàn cầu của mặt hàng này.

Theo các chuyên gia, Bangladesh, Malaysia, Sri Lanka và nhiều nơi ở Trung Đông phụ thuộc vào nguồn cung hành tây từ Ấn Độ sẽ chứng kiến mức tăng giá hành tây sau lệnh cấm xuất khẩu này.

Dự án “Con đường tơ lụa” của Trung Quốc đã thất bại?

Hôm 06/12, dẫn các nguồn tin của chính phủ Giorgia Meloni, truyền thông Ý đồng loạt đưa tin Roma đã quyết định rút khỏi thỏa thuận với Bắc Kinh về dự án Con đường tơ lụa mới, sau bốn năm tham gia. Việc Ý rời bỏ dự án cơ sở hạ tầng trên bộ và hàng hải do Trung Quốc khởi xướng vào năm 2013 này là một đòn mạnh đánh vào tham vọng bành trướng kinh tế toàn cầu của Bắc Kinh.

Dự án đầy tham vọng trị giá 2.000 tỷ USD này, được khởi xướng cách đây 10 năm theo sự chỉ đạo của chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, nhằm mục đích cải thiện kết nối thương mại giữa châu Á, châu Âu, châu Phi và thậm chí xa hơn bằng việc xây dựng cảng, đường sắt, sân bay hay khu công nghiệp. Theo Bắc Kinh, chương trình này đã được hơn 150 quốc gia gia nhập cũng gây nhiều tranh cãi và thường xuyên bị quốc tế chỉ trích vì khoản nợ nguy hiểm mà nó áp đặt lên các nước nghèo.

Dự án có tên chính thức là “Sáng kiến Vành đai và Con đường”, bao gồm việc xây dựng các tuyến đường sắt cao tốc xuyên suốt Đông Nam Á và triển khai hệ thống giao thông, năng lượng và cơ sở hạ tầng quy mô lớn trên khắp Trung Á đồng thời phát triển một hệ thống kết nối giao thông đến khắp các vùng kinh tế trọng điểm của thế giới.

RFI tóm lược ý kiến phân tích của các chuyên gia Pháp xung quanh dự án "Con đường tơ lụa" của Trung Quốc được nhật báo La Croix đăng tải.

Bà Valérie Niquet, chuyên gia về Trung Quốc tại Quỹ Nghiên cứu Chiến lược Pháp nhận định:

Việc triển khai dự án “Con đường tơ lụa” quy mô toàn cầu này của Trung Quốc mang một mục tiêu kép. Trung Quốc muốn trở thành tác nhân không thể thay thế trên trường quốc tế, đồng thời cho mình là đối tác chủ chốt của nhiều quốc gia nhằm khẳng định sức mạnh ảnh hưởng của họ. Với công trình đầu tiên khởi công tại Kazakhstan vào năm 2013, dự án đầy tham vọng này ban đầu nhắm vào Trung Á nhằm cạnh tranh với ảnh hưởng lịch sử của Nga, sau đó dần dần mở rộng ra toàn thế giới.

Mục tiêu thứ hai là xuất khẩu năng lực xây dựng cơ sở hạ tầng của Trung Quốc trong khi thị trường nội địa đã bão hòa. Bắc Kinh cần mở rộng thị trường và tìm đầu ra cho hàng hóa của mình ở nước ngoài. Do đó, Trung Quốc muốn thể hiện hình ảnh một cường quốc thế giới và mang đến cho các công ty của mình những cơ hội làm ăn mới.

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã thành công trong việc tạo được thương hiệu cho ảnh hưởng của mình qua cái tên “Con đường tơ lụa”, được thể hiện dưới nhiều hình thức: con đường Bắc Cực, con đường y tế, tuyến đường Thái Bình Dương. Trước hết đó là để gây ấn tượng hơn nữa về sức mạnh của Trung Quốc trong mắt thế giới.

Và nhiều quốc gia thuộc đang phát triển (Đông Nam Á, châu Phi, tiểu lục địa Ấn Độ hay châu Mỹ Latinh) đã hối hả nhảy vào cuộc tìm kiếm một đối tác kinh tế có thể cho họ vay tiền mà không áp đặt các điều kiện như tôn trọng nhân quyền, dân chủ hay thậm chí là khả năng tốt nền kinh tế của họ. Trên thực tế, nhiều dự án hấp dẫn và cần thiết đã được xây dựng, nhưng cũng có không ít các dự án khác lại hoàn toàn vô dụng.

Tất cả các thỏa thuận hợp tác đều được ký kết rất mù mờ. Kết quả hôm nay cho thấy mặt trái của tấm huy chương danh giá: thời điểm trả nợ đã đến, nhiều quốc gia không còn phương tiện và rơi vào bẫy nợ khổng lồ. Điều này đang bắt đầu làm tổn hại đến hình ảnh của “Con đường tơ lụa”. Trung Quốc được hoàn trả vốn đầu tư bằng cách tiếp quản quyền quản lý hoặc quyền sở hữu các cơ sở hạ tầng này như đường sá, bến cảng, sân vận động, các tuyến đường sắt ..v.v.

Bối cảnh kinh tế quốc tế đã thay đổi đáng kể trong những năm gần đây và Trung Quốc cũng đang phải gánh chịu những vấn đề kinh tế trong nước nghiêm trọng kể từ khi kết thúc Covid. Xây dựng, bất động sản, thanh niên thất nghiệp, đầu tư nước ngoài sụt giảm ồ ạt... Trung Quốc không còn có đủ phương tiện để tài trợ cho các dự án khổng lồ trên toàn thế giới và đang bắt đầu xem xét kỹ hơn các khoản đầu tư tốn kém và không mang lại lợi nhuận hoặc không được như dự kiến ban đầu.

Về vấn đề này, cũng phải nói thêm rằng những khó khăn tài chính của một số quốc gia đã khiến họ không còn quan thâm nhiều đến “Con đường tơ lụa” như thời ban đầu. Một số quốc gia cũng nhận ra rằng họ có nguy cơ bị phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất, quốc gia đó có thể làm cho nền kinh tế của mình trở nên mong manh. Đối với nhiều nước, những ảo tưởng với Trung Quốc đã hết. »

Trung Quốc đã không đạt được mục tiêu tại châu Âu

Nhà kinh tế Christopher Dembik, cố vấn về chiến lược đầu tư tại văn phòng tư vấn Pictet AM tại Pháp phân tích:

Quyết định rút khỏi Con đường tơ lụa của Ý là một đòn mạnh đánh vào hình ảnh dự án Trung Quốc. Tuy nhiên, điều này không gọi nó vào câu hỏi. Nhưng đúng là ở châu Âu, tham vọng của Trung Quốc phải đối mặt với thái độ dè dặt ngày càng gia tăng trong những năm gần đây.

Ban đầu, các nước châu Âu tin rằng việc tăng cường quan hệ thương mại sẽ tránh được kịch bản đối đầu với Trung Quốc. Nước này đã cắm chân thành công ở vùng Balkan, Trung và Đông Âu thông qua đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông, hàng hải và công nghệ. Vì vậy, Trung Quốc đã trở thành một trong những đối tác thương mại chính của Serbia, cửa ngõ chiến lược vào châu Âu. Tại quốc gia này, Trung Quốc đã vượt qua Đức, quốc gia vốn có ảnh hưởng ở đó trong một thời gian dài. Trung Quốc biết cách tận dụng sự cạnh tranh giữa Serbia và Croatia để có được nhiều đầu tư.

Nhưng những quốc gia này, sau khi giang tay chào đón Trung Quốc thì từ năm 2020 cũng đã tỏ ra kém hào hứng hơn. Tại Serbia, sự bất mãn ngày càng tăng trong người dân khi họ nhận ra rằng có một khoảng cách giữa lời hứa của Bắc Kinh và thực tế. Trung Quốc đã tuyên bố rằng đầu tư sẽ tạo ra của cải và thúc đẩy nền kinh tế. Trên thực tế, Bắc Kinh chủ yếu sử dụng các nhà thầu phụ Trung Quốc. Các chính trị gia và xã hội dân sự cũng hiểu rằng sự xuất hiện của người Trung Quốc trong cơ sở hạ tầng chiến lược là một rủi ro về vấn đề chủ quyền.

Trường hợp của Ba Lan cũng đặc biệt thú vị. Trung Quốc cung cấp tài chính nhưng không đi xa đến mức có thể thay thế Đức, một đối tác lịch sử của quốc gia này. Tuy nhiên, dưới áp lực của người Mỹ, Ba Lan vốn phụ thuộc vào Hoa Kỳ để phòng thủ sau đó đã chặn các đầu tư của Trung Quốc trong lĩnh vực mạng điện thoại 5G và hệ thống video giám sát. Một thất bại khác: Ở Cộng hòa Séc, các nỗ lực mua lại hệ thống tài chính ngân hàng nhanh chóng bị dừng lại.

Do đó, ở châu Âu, Trung Quốc đang không đi xa hơn được trong các mục tiêu của mình mà hơn thế nữa còn bị dừng lại ở Balkan và Đông Âu và không thể thâm nhập vào phần còn lại của lục địa. Vụ đầu tư vào cảng Pirée của Hy Lạp, đã từng là thắng lợi về thương mại của Trung Quốc nhưng không mang lại kết quả như mong đợi. Hiện tại, do căng thẳng với Bruxelles, sẽ rất phức tạp cho Bắc Kinh để tiến thêm. Nhưng điều này không làm suy yếu dự án trong tổng thể. Trên quy mô toàn cầu, chương trình này vẫn còn sôi động ở một số khu vực, điển hình là ở châu Phi: Trung Quốc tương đối tự do hoạt động do các cường quốc khác không muốn đầu tư vào đó.

Những thách thức với Putin nếu đắc cử thêm nhiệm kỳ 6 năm

Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết muốn lưu lại Điện Kremlin thêm 6 năm nữa bằng cách tham gia cuộc tranh cử vào tháng 3/2024, nơi chiến thắng của ông được nhiều người cho là một kết quả đã được định trước.

Chiến tranh Ukraine

Sau hơn 21 tháng chiến tranh, lực lượng Nga kiểm soát hơn 1/6 lãnh thổ Ukraine. Tiền tuyến không có sự thay đổi đáng kể trong năm qua khi cuộc xung đột đã chuyển thành một cuộc chiến tranh tiêu hao.

Mục tiêu cuối cùng của ông Putin vẫn chưa rõ ràng. Ông đã thất bại trong nỗ lực ban đầu nhằm chiếm thủ đô Kyiv và loại bỏ giới lãnh đạo Ukraine khi lực lượng Nga bị đánh lui khỏi Kyiv. Kể từ đó, ông tuyên bố 4 khu vực của Ukraine là một phần của Nga nhưng chỉ kiểm soát được một phần tại những lãnh thổ đó.

Một số nhà phân tích cho rằng ông Putin dường như tin rằng thời gian đang đứng về phía mình: Moscow hy vọng quyết tâm của phương Tây về việc vũ trang và tài trợ cho Ukraine sẽ dần dà phai mờ, đặc biệt nếu cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào năm tới đưa ông Donald Trump trở lại Tòa Bạch Ốc.

Nếu chọn cách leo thang, ông Putin có thể khai thác thực tế rằng Nga có nguồn nhân lực dự trữ dồi dào hơn Ukraine bằng cách tuyên bố một đợt huy động mới bên cạnh đợt triệu tập 300.000 quân mà ông đã ra lệnh vào tháng 9 năm ngoái. Tuy nhiên, làn sóng đầu tiên diễn ra hỗn loạn và không được lòng dân, khiến hàng trăm ngàn người Nga chạy trốn ra nước ngoài, và Điện Kremlin đã nhiều lần nói rằng không cần phải có đợt huy động thứ hai.

Hoặc ông Putin có thể để cho cuộc chiến chuyển thành một ‘cuộc xung đột đóng băng,’ mà qua đó Nga sẽ cố gắng giữ Ukraine trong tình trạng nghẹt thở bằng cách chiếm đóng vô thời hạn miền nam và miền đông.

Chính sách đối ngoại

Quyết định của ông Putin tiến hành chiến tranh ở Ukraine đã làm rạn nứt quan hệ với phương Tây. Ông đã tiến gần hơn đến Trung Quốc và Ấn Độ như một phần trong nỗ lực phá vỡ sự thống trị của Mỹ trong quan hệ quốc tế và xây dựng cái mà ông gọi là ‘thế giới đa cực,’ đồng thời cũng đang phát triển mối quan hệ với Châu Phi, Trung Đông và Châu Mỹ Latin. Ông Putin đã tổ chức các cuộc họp trong những tháng gần đây với các nhà lãnh đạo Triều Tiên và Iran, hai quốc gia có cùng quan điểm thù địch với Mỹ và có khả năng cung cấp cho quân đội của ông ở Ukraine. Nhiệm kỳ mới của ông Putin có thể sẽ cho thấy sự nhấn mạnh ngày càng tăng vào mối quan hệ của Nga với nhóm các quốc gia BRICS đang mở rộng mà Moscow đang tìm cách phát triển ngoài thương mại để bao gồm các lĩnh vực mới như hợp tác trong không gian và một sự kiện tranh tài thể thao của BRICS, theo kiểu như Thế vận hội Olympic.

Võ khí hạt nhân

Lực lượng Nga đang bị sa lầy ở Ukraine bởi một đối thủ được trang bị vũ khí phương Tây, nhỏ hơn nhưng quyết tâm cao. Ông Putin đã nhiều lần ca ngợi quy mô và khả năng của kho vũ khí hạt nhân Nga. Ông đã đưa ra khả năng Nga có thể tiếp tục thử nghiệm hạt nhân lần đầu tiên kể từ khi Liên Xô làm như vậy vào năm 1990, mặc dù Moscow cho biết họ sẽ không thử nghiệm trừ khi Mỹ làm như vậy. Triển vọng hiện có vẻ mờ mịt về một hiệp ước gia hạn hoặc kế thừa cho thỏa thuận START Mới nhằm hạn chế số lượng đầu đạn chiến lược mà Nga và Mỹ có thể triển khai. Đây là hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng còn sót lại giữa hai nước và sẽ hết hạn vào tháng 2 năm 2026, chưa đầy hai năm sau nhiệm kỳ mới của ông Putin.

Thương mại và Năng lượng

Nga đã mất phần lớn thị trường năng lượng béo bở ở châu Âu kể từ khi bắt đầu chiến tranh. Để bù đắp, Moscow đang trông cậy vào ba dự án lớn:

- Một ‘trung tâm khí đốt’ mới ở Thổ Nhĩ Kỳ để cho phép Nga định tuyến lại hoạt động xuất khẩu khí đốt của mình.

- Một đường ống mới, Power of Siberia 2, sẽ đưa thêm 50 tỷ mét khối khí đốt của Nga mỗi năm đến Trung Quốc qua Mông Cổ.

- Mở rộng Tuyến đường biển phía Bắc, được thực hiện nhờ băng biển Bắc Cực tan chảy, để nối Murmansk gần biên giới Nga với Na Uy tới eo biển Bering gần Alaska.

Tiến bộ về những vấn đề này trong nhiệm kỳ mới của ông Putin sẽ là thước đo quan trọng để đánh giá mức độ thành công của ông trong việc giảm bớt tác động của các biện pháp trừng phạt từ phương Tây và xoay trục thương mại của Nga về phía Đông.

Kinh tế nội địa

Ông Putin thường tự hào về khả năng phục hồi của Nga trước các lệnh trừng phạt của phương Tây. Tổng sản phẩm quốc nội đã tăng 5% so với cùng kỳ trong tháng 10, nhưng mức tăng trưởng này phần lớn bắt nguồn từ sự gia tăng lớn trong sản xuất quân sự. Quốc phòng và an ninh dự kiến sẽ ngốn khoảng 40% chi tiêu ngân sách năm tới, loại bỏ các ưu tiên khác như giáo dục và y tế. Hàng trăm ngàn người Nga, trong đó có nhiều chuyên gia trẻ và chuyên gia công nghệ thông tin, đã rời khỏi đất nước kể từ khi bắt đầu chiến tranh, dẫn đến tình trạng thiếu lao động trong các ngành công nghiệp then chốt. Lạm phát ở mức trên 7% và lãi suất ở mức 15%. Trong phần lớn thời gian cầm quyền, ông Putin đã có thể tăng cường sức hấp dẫn của mình đối với người Nga bằng cách nâng cao mức sống, nhưng giờ đây ông phải đối mặt với thách thức ngăn những điều này bị xói mòn.

Thay mới giới tinh hoa

Ông Putin bước sang tuổi 71 vào tháng 10 và sẽ ở tuổi 77 vào cuối nhiệm kỳ mới, vẫn trẻ hơn so với Tổng thống Mỹ Joe Biden khi ông tuyên thệ nhậm chức. Một số nhân vật hàng đầu trong nội bộ của ông Putin đều lớn tuổi hơn ông, bao gồm giám đốc an ninh FSB, Alexander Bortnikov, 72 tuổi, lãnh đạo Hội đồng An ninh Nikolai Patrushev, 72 tuổi, và Ngoại trưởng Sergei Lavrov, 73 tuổi.

Bộ trưởng Quốc phòng Sergei Shoigu, 68 tuổi, vẫn giữ chức vụ bất chấp những lời chỉ trích gay gắt từ một số nhà bình luận ủng hộ chiến tranh về những thất bại quân sự của Nga ở Ukraine. Ông Putin lâu nay tỏ ra miễn cưỡng trong việc thay đổi đội ngũ của mình và các nhà phê bình cáo buộc ông coi trọng lòng trung thành hơn là năng lực.

Tuy nhiên, ông có thể buộc phải thay đổi một số điều trong nhiệm kỳ tiếp theo. Những nhân vật trẻ hơn cần để mắt như chủ tịch quốc hội Vyacheslav Volodin, 59 tuổi, Bộ trưởng Nông nghiệp Dmitry Patrushev, 46 tuổi, và cựu vệ sĩ của ông Putin là Alexei Dyumin, 51 tuổi, thống đốc vùng Tula.

Tên lửa ồ ạt dội vào Ukraine, Nga khai hỏa trận chiến mùa đông

Phương Tây cho rằng Nga đã bắt đầu chiến dịch tấn công mùa đông nhằm vào hạ tầng năng lượng của Ukraine.

Sky News dẫn lời quan chức phương Tây cho biết, trong vài tuần qua, phương Tây cho rằng Nga có thể đã tiến hành một chiến dịch tấn công phối hợp vào mùa đông nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng của Ukraine.

"Chúng tôi đánh giá rằng, vào tối qua, Nga có thể đã cố gắng khởi động chiến dịch này", quan chức phương Tây cho biết, đề cập tới trận tập kích tên lửa của Nga vào đêm 7/12, rạng sáng 8/12.

Theo quan chức phương Tây, Nga đã tấn công Ukraine bằng máy bay ném bom hạng nặng, "nhiều khả năng là máy bay Tupolev 95 Bear-H, loại máy bay này thực tế đã không được triển khai và sử dụng trong vài tháng qua".

Nguồn tin cho biết phương Tây tin rằng các tên lửa hành trình mà Nga phóng có thể là "loại tên lửa dẫn đường chính xác hàng đầu mà Nga gần như chắc chắn đã dự trữ trong vài tháng qua".

"Bất chấp tất cả những điều này, các báo cáo ban đầu cho thấy phần lớn tên lửa đã bị đánh chặn. Mặc dù đáng buồn là vẫn có ít nhất một dân thường thiệt mạng, nhưng thiệt hại dường như rất nhỏ", nguồn tin nói thêm.

Quan chức phương Tây lưu ý rằng cuộc tấn công mới nhất của Nga không được phối hợp với máy bay không người lái Shahed mà Nga đã sử dụng trong những tuần gần đây.

Giới chức Ukraine xác nhận, vào rạng sáng 8/12, Nga đã phóng 19 tên lửa hành trình Kh-101 và Kh-555 vào Ukraine, trong đó có 14 tên lửa bị Không quân Ukraine bắn hạ. Một người thiệt mạng, một số người khác bị thương và một cơ sở công nghiệp bị hư hại trong vụ tấn công của Nga vào vùng Pavlohrad ở tỉnh Dnipropetrovsk.

Đây là cuộc tấn công tên lửa quy mô lớn đầu tiên của Nga nhằm vào các mục tiêu tại Ukraine, bao gồm thủ đô Kiev, trong nhiều tuần qua.

Các quan chức Ukraine trước đây cảnh báo, việc Nga dự trữ vũ khí trước mùa đông đồng nghĩa với việc Moscow có thể đang lên kế hoạch cho một làn sóng tấn công mới trong những tháng lạnh hơn.

Gần đây, Kiev bắt đầu bị tập kích trở lại sau gần hai tháng yên ắng. Giới quan sát nhận định, làn sóng tấn công này là một phần trong nỗ lực của Nga nhằm xác định các khu vực triển khai hệ thống phòng không của Ukraine.

Vadym Skibitskyi, đại diện Tổng cục Tình báo của Bộ Quốc phòng Ukraine (HUR), dự đoán vào đầu tháng 11 rằng Nga có thể đang lên kế hoạch sử dụng kho vũ khí để tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine "khi mức tiêu thụ điện đạt đến đỉnh điểm" vào thời điểm "thời tiết lạnh bắt đầu".

Mùa đông năm ngoái, Nga đã tiến hành các làn sóng tấn công vào nhà máy điện và các cơ sở liên quan tới mạng lưới năng lượng của Ukraine, gây ra tình trạng mất điện trên diện rộng.

Năm nay, các quan chức Ukraine cho biết Nga đã tấn công cơ sở hạ tầng của Ukraine ít nhất 60 lần trong những tuần gần đây, dấu hiệu cho thấy một chiến dịch tấn công có thể đã được tiến hành.

Bộ Năng lượng Ukraine ngày 7/12 thông báo, cuộc pháo kích của Nga đã làm hư hại một nhà máy nhiệt điện dọc tuyến đầu của cuộc xung đột. Theo giới phân tích, đây là dấu hiệu cho thấy Moscow đã chuyển sang giai đoạn mới trong cuộc chiến ở Ukraine.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cảnh báo người dân nước này nên chuẩn bị cho làn sóng không kích mới của Nga vào cơ sở hạ tầng của Ukraine khi mùa đông tới gần.

Tổng thống Zelensky ngày 8/12 đã triệu tập cuộc họp thường kỳ của Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine, chỉ ra rằng nhiệm vụ chính của Kiev là ngăn chặn lực lượng Nga chiếm thế chủ động trong mùa đông.

Mỏ dầu 11 tỷ thùng châm ngòi căng thẳng biên giới Venezuela - Guyana

Giá trị kinh tế khổng lồ từ mỏ dầu trữ lượng 11 tỷ thùng ở vùng Esequibo đang thổi bùng căng thẳng vốn đã âm ỉ hàng chục năm qua giữa Venezuela và Guyana.

Căng thẳng giữa hai nước láng giềng Venezuela và Guyana đang nóng lên vì một tranh chấp lãnh thổ đã có từ lâu. Tâm điểm tranh cãi là vùng đất rộng 160.000 km2 xung quanh sông Esequibo, phần lớn là rừng rậm, và vùng biển ngoài khơi, nơi đã có những phát hiện lớn về dầu khí.

Năm 1811, khi Venezuela tuyên bố độc lập, họ tin rằng khu vực này là một phần lãnh thổ của mình. Bất chấp những tuyên bố đó, Anh năm 1840 đưa Esequibo vào lãnh thổ Guiana thuộc Anh, dù bị Venezuela phản đối. Căng thẳng liên quan đến tranh chấp vùng Esequibo đã dẫn tới việc Venezuela cắt quan hệ ngoại giao với Anh năm 1887.

Năm 1899, Anh và Venezuela tham gia vào quá trình trọng tài do Mỹ làm trung gian, dẫn đến phán quyết trọng tài Paris, tuyên bố Esequibo là một phần của Guyana, khi đó là thuộc địa của Anh.

Tuy nhiên, tranh chấp vẫn diễn ra âm ỉ do Venezuela cho rằng phán quyết có lợi cho Anh. Năm 1962, Venezuela đưa vấn đề này ra Liên Hợp Quốc, dẫn đến việc ký Hiệp định Geneva năm 1966, trong đó quy định các bên nhất trí tìm giải pháp hòa bình cho tranh chấp. Cùng năm đó, Guyana tuyên bố độc lập khỏi Anh và tìm cách giải quyết tranh chấp với Venezuela thông qua Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ).

Tranh chấp liên quan đến vùng Esequibo bắt đầu tăng nhiệt sau khi tập đoàn dầu khí Exxon Mobil hồi năm 2015 thông báo phát hiện mỏ dầu và khí đốt với trữ lượng khoảng 11 tỷ thùng có thể khai thác được ngoài khơi bờ biển ở Esequibo.

Phát hiện về mỏ dầu ngoài khơi Esequibo đã đưa Guyana lên bản đồ các nhà sản xuất dầu thế giới. Các tập đoàn ExxonMobil và Hess của Mỹ hay CNOOC, Trung Quốc, đã khai thác dầu khí ở Guyana từ năm 2019. Sản lượng hiện ở mức khoảng 400.000 thùng/ngày và dự kiến tăng lên hơn một triệu thùng vào năm 2027.

"Vàng đen" đã mang lại động lực chưa từng có cho nền kinh tế Guyana, giúp GDP của nước này tăng khoảng 62% vào năm 2022, cũng như hứa hẹn đem lại nguồn thu nhập khổng lồ cho Guyana trong những năm tới.

Venezuela cho rằng Hiệp định Geneva năm 1966 đã khiến phán quyết trọng tài năm 1899 trở nên vô hiệu. Venezuela có trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới, nhưng sản lượng đã giảm đáng kể do các lệnh trừng phạt từ Mỹ và tình trạng cơ sở hạ tầng xuống cấp do thiếu đầu tư.

Exxon cho biết tranh chấp biên giới là vấn đề do các quốc gia và cơ quan quốc tế liên quan giải quyết. Guyana đã yêu cầu ICJ chặn cuộc trưng cầu dân ý của Venezuela, cảnh báo rằng Caracas có thể "sáp nhập toàn bộ khu vực tranh chấp vào lãnh thổ của mình".

ICJ không đi xa đến thế trong phán quyết vào tuần trước, nhưng tuyên bố cấm Venezuela thực hiện bất kỳ hành động nào có thể thay đổi hiện trạng. Bất chấp phán quyết của ICJ, Venezuela vẫn tổ chức trưng cầu dân ý vào cuối tuần qua về vấn đề Esequibo.

Theo kết quả trưng cầu dân ý được chính quyền Tổng thống Nicolas Maduro công bố, 95% cử tri nhất trí thành lập một bang mới tại Esequibo mang tên "Guyana Esequiba". Tổng thống Maduro tuyên bố sẽ tiến hành thăm dò dầu mỏ ở khu vực tranh chấp, nhấn mạnh các công ty đang hoạt động ngoài khơi Guyana có ba tháng để rời đi. Cuộc trưng cầu cũng bác bỏ quyền tài phán của ICJ đối với sự việc.

Tổng thống Maduro đã nhiều lần khẳng định cuộc trưng cầu dân ý có tính ràng buộc, dù chính phủ của ông trước đây mô tả nó "chỉ mang tính chất tham vấn".

Tổng thống Guyana Irfaan Ali hôm 5/12 cho hay nước này sẽ thông báo tình hình lên Liên Hợp Quốc và ICJ, đồng thời trao đổi vấn đề với Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres.

Ông nói thêm rằng quân đội Guyana đang trong tình trạng cảnh giác cao độ, cáo buộc Venezuela có hành động "ngoài vòng pháp luật". Tổng thống Ali cũng tìm cách trấn an các nhà đầu tư tiềm năng, cho biết Guyana đã được đối tác và cộng đồng quốc tế đảm bảo hỗ trợ.

Những bình luận cứng rắn của Tổng thống Maduro làm dấy lên lo ngại rằng Venezuela có thể sử dụng vũ lực để kiểm soát vùng Esequibo.

Venezuela năm nay công bố xây dựng một đường băng quân sự, một trường học và một thao trường huấn luyện gần biên giới với Esequibo. Nhiều người Guyana đang lo ngại quốc gia 800.000 dân của họ sẽ không thể chống lại hành động quân sự từ nước láng giềng lớn hơn nhiều.

Xung đột nếu nổ ra giữa hai quốc gia giàu dầu mỏ ở châu Mỹ sẽ là cơn ác mộng đối với chính quyền Tổng thống Joe Biden, vốn đang đau đầu vì các cuộc xung đột Nga - Ukraine và Israel - Hamas. Mỹ đã nới lỏng các biện pháp trừng phạt kinh tế nhằm vào Venezuela với hy vọng có thể thuyết phục Tổng thống Maduro cải cách chính trị và giúp cải thiện nguồn cung dầu ổn định cho thế giới.

Khi căng thẳng tiếp tục có chiều hướng gia tăng, Mỹ hôm 7/12 tuyên bố sẽ tiến hành các hoạt động diễn tập chung với quân đội Guyana trên không phận nước này.

"Chúng tôi hoàn toàn ủng hộ chủ quyền của Guyana", người phát ngôn Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng John Kirby nói.

Bộ Ngoại giao Anh trong khi đó cho biết các hành động gần đây của Venezuela là "vô lý và nên chấm dứt".

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng Venezuela nhiều khả năng sẽ không điều quân kiểm soát Esequibo. Theo họ, đây chủ yếu là nỗ lực của Tổng thống Maduro nhằm thể hiện sức mạnh chính trị và thăm dò mức độ ủng hộ của dư luận dành cho chính phủ trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.

Nicholas Watson, giám đốc điều hành khu vực Mỹ - Latin tại công ty tư vấn Teneo, trụ sở tại New York, Mỹ, tin rằng thái độ có phần quyết liệt của Tổng thống Maduro đối với Esequibo "nhắm đến dư luận trong nước nhiều hơn là báo hiệu về khả năng hành động quân sự".

"Tôi có cảm giác đây giống như một đòn gió", Evan Ellis, giáo sư nghiên cứu về Mỹ - Latin tại Đại học Chiến tranh Lục quân Mỹ, nhận xét. "Có lẽ đây là một tính toán của Tổng thống Maduro nhằm đánh lạc hướng chú ý khỏi cuộc bầu cử tổng thống sắp tới và áp lực cải cách chính trị từ Mỹ".

Nguồn: Soha; RFI; VOA; Dân Trí; Vnexpress