QUY MÔ NỀN KINH TẾ ĐẠT 510 TỈ USD

Kinh tế Việt Nam khẳng định đủ sức chống chịu trước các cú sốc bên ngoài, duy trì tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao hàng đầu thế giới.

Những con số phấn khởi năm 2025: tăng trưởng GDP dự kiến trên 8%; quy mô nền kinh tế đạt 510 tỉ USD, lên vị trí 32 thế giới; GDP bình quân đầu người ước đạt 5.000 USD

Ngày 20-10, trình bày báo cáo của Chính phủ về kết quả phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) năm 2025 và 5 năm 2021-2025; dự kiến kế hoạch phát triển KT-XH năm 2026 tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh trong bối cảnh thế giới diễn biến phức tạp, khó lường, nhiều vấn đề vượt dự báo, với quyết tâm cao, nỗ lực lớn, hành động quyết liệt, chúng ta đạt và vượt 22/26 chỉ tiêu KT-XH chủ yếu, trong đó vượt toàn bộ chỉ tiêu về xã hội, an sinh xã hội.

Chịu được các cú sốc bên ngoài

Kinh tế Việt Nam khẳng định đủ sức chống chịu trước các cú sốc bên ngoài, duy trì tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao hàng đầu thế giới. GDP năm 2025 dự kiến tăng trên 8%; bình quân giai đoạn 2021 - 2025 tăng 6,3%, cao hơn nhiệm kỳ trước (6,2%). Đáng chú ý, quy mô nền kinh tế tăng từ 346 tỉ USD năm 2020 lên 510 tỉ USD năm 2025, tăng 5 bậc, lên vị trí 32 thế giới; GDP bình quân đầu người năm 2025 ước đạt khoảng 5.000 USD, gấp 1,4 lần năm 2020, vào nhóm thu nhập trung bình cao.

Thủ tướng nhấn mạnh 3 đột phá chiến lược về thể chế, hạ tầng và nhân lực được triển khai mạnh mẽ. Đến hết năm 2025, Việt Nam dự kiến hoàn thành 3.245 km đường cao tốc, 1.711 km đường ven biển, cơ bản xong giai đoạn 1 sân bay Long Thành. Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia, Trung tâm Dữ liệu quốc gia đi vào hoạt động; chỉ số đổi mới sáng tạo của Việt Nam xếp thứ 44 thế giới; chỉ số phát triển Chính phủ điện tử tăng 15 bậc so với năm 2020.

Theo kế hoạch phát triển KT-XH năm 2026, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP đạt 10% trở lên, GDP bình quân đầu người 5.400 - 5.500 USD, CPI bình quân khoảng 4,5%, năng suất lao động tăng 8% và tỉ lệ hộ nghèo đa chiều giảm 1% - 1,5%. Chính phủ sẽ kiểm soát nợ công trong giới hạn, tăng chi đầu tư phát triển lên 40% tổng chi ngân sách và cắt giảm 10% chi thường xuyên để dành nguồn lực cho an sinh xã hội.

Trong lĩnh vực khoa học - công nghệ và giáo dục, Chính phủ đặt mục tiêu đào tạo 100.000 kỹ sư trong lĩnh vực chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI); đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai và dạy AI trong chương trình phổ thông. Chính phủ sẽ phát triển các đại học quốc gia, cơ sở đào tạo nghề chất lượng cao và triển khai 11 nhóm công nghệ chiến lược. Đồng thời, xây dựng đề án xử lý ô nhiễm không khí, ùn tắc giao thông tại Hà Nội và TP HCM, đẩy mạnh công nghiệp quốc phòng, an ninh theo hướng hiện đại, tự chủ, lưỡng dụng, đồng thời triển khai các chương trình ứng phó biến đổi khí hậu ở đồng bằng sông Cửu Long, miền Trung, Tây Nguyên và miền Bắc.

Quản lý hiệu quả thị trường vàng, khơi thông dòng vốn

Trình bày báo cáo thẩm tra nội dung này, ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đánh giá Việt Nam đã nỗ lực vượt bậc, đạt kết quả toàn diện, ấn tượng trên hầu hết các lĩnh vực. Trong đó, năm 2025 đạt kết quả nổi bật, tăng trưởng ước đạt 8%, thuộc nhóm cao nhất khu vực. Trong 2 năm cuối nhiệm kỳ, đặc biệt năm 2025, đã chứng kiến những quyết sách mang tính lịch sử. Sự chuyển đổi sâu rộng về thể chế, việc sắp xếp tinh gọn bộ máy, triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cải cách mạnh về pháp luật, phát triển hạ tầng chiến lược và kinh tế tư nhân đã tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới.

Cùng với những thành tựu đạt được, cơ quan thẩm tra đánh giá tình hình KT-XH nước ta còn đối diện một số khó khăn, thách thức. Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ lưu ý mục tiêu tăng trưởng đang chịu nhiều sức ép trong bối cảnh các động lực chính như xuất khẩu, tiêu dùng và đầu tư chưa thực sự tạo xung lực đủ mạnh. Quy mô đầu tư công lớn nhưng tiến độ và hiệu quả giải ngân chưa tương xứng, đến hết tháng 9-2025 đạt khoảng 50% kế hoạch, gây áp lực lớn cho những tháng cuối năm.

Kinh tế vĩ mô còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong đó, điều hành tỉ giá gặp nhiều thách thức, thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa phục hồi, thị trường vàng diễn biến phức tạp, làm hạn chế khả năng huy động vốn trung và dài hạn. Theo ông Phan Văn Mãi, thị trường bất động sản cần được đánh giá đúng thực chất, tín dụng vào lĩnh vực này đến cuối tháng 8-2025 tăng gần 19,7%, trong khi vốn cho sản xuất - kinh doanh vẫn gặp nhiều khó khăn; trong 21 ngành kinh tế, ngành xây dựng có tỉ lệ nợ xấu ở mức 11,33%.

Đối với doanh nghiệp, cơ quan thẩm tra đánh giá doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chịu nhiều sức ép khi đầu tư tư nhân chưa được khơi thông, tín dụng toàn hệ thống tăng 12,04% nhưng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ đạt 9,62%. Thủ tục hành chính vẫn còn khâu trung gian, chi phí tuân thủ cao, số hóa thiếu đồng bộ. Báo cáo thẩm tra cũng cho thấy việc sắp xếp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp còn một số vướng mắc về công tác tổ chức, nhân sự.

Để hoàn thành mục tiêu đã đề ra, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục kiên định ổn định kinh tế vĩ mô, điều hành chính sách tiền tệ chặt chẽ, phát huy vai trò chủ đạo của tài khóa mở rộng có trọng tâm. Cần điều hành linh hoạt, chủ động, thận trọng trong chính sách tài khóa, tiền tệ; bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh tài chính quốc gia; quản lý hiệu quả thị trường vàng. Tiếp tục khơi thông dòng vốn, hướng dòng vốn tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất - kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên, các động lực tăng trưởng của nền kinh tế.

Hôm nay (21-10), Quốc hội thảo luận ở tổ về các báo cáo KT-XH năm 2025, giai đoạn 2021 - 2025; các báo cáo về tài chính - ngân sách; các báo cáo nhiệm kỳ 2021 - 2026 của: Chủ tịch nước, Chính phủ, Quốc hội; TAND Tối cao, VKSND Tối cao, Kiểm toán Nhà nước.

TÌNH HÌNH NỢ CÔNG GIAI ĐOẠN 2026 - 2030: CHÍNH PHỦ DỰ KIẾN VAY 6,55 TRIỆU TỶ ĐỒNG, TRẢ NỢ TRỰC TIẾP 3,29 TRIỆU TỶ ĐỒNG

Trong giai đoạn 2026 - 2030, nợ Chính phủ, dự kiến huy động khoảng 6,55 triệu tỷ đồng, chủ yếu tập trung vào nguồn vay trong nước. Nghĩa vụ trả nợ của Chính phủ khoảng 3,53 triệu tỷ đồng, trong đó nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ khoảng 3,29 triệu tỷ đồng.

Báo cáo kế hoạch đầu tư công, vay và trả nợ công năm 2026 và giai đoạn 05 năm 2026-2030 của Chính phủ nêu rõ, đoạn 2021-2025, các mục tiêu, chỉ tiêu định lượng do Quốc hội đề ra được bảo đảm nằm trong phạm vi Quốc hội cho phép.

Tổng mức vay của Chính phủ ước cả giai đoạn khoảng 2,5 triệu tỷ đồng, đạt 81,5% kế hoạch. Nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ ước cả giai đoạn khoảng 1,79 triệu tỷ, thực hiện hết kế hoạch. Ước cuối năm 2025 nợ công khoảng 35-36% GDP, nợ Chính phủ 33-34% GDP, nghĩa vụ trả nợ ở mức 19-20% tổng thu ngân sách nhà nước.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, nợ Chính phủ, dự kiến huy động khoảng 6,55 triệu tỷ đồng, chủ yếu tập trung vào nguồn vay trong nước.

Nghĩa vụ trả nợ của Chính phủ khoảng 3,53 triệu tỷ đồng, trong đó nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ khoảng 3,29 triệu tỷ đồng.

Dư nợ Chính phủ bảo lãnh cuối năm 2030 khoảng 390 nghìn tỷ đồng (tương đương 2-3%GDP).

Nợ Chính quyền địa phương: Tổng mức vay khoảng 621,1 nghìn tỷ đồng, dư nợ đến cuối năm 2030 khoảng 3-4%GDP.

Dự kiến cuối năm 2030 nợ công khoảng 41-42%GDP, nợ Chính phủ 38-39%GDP, nợ nước ngoài quốc gia 41-42%GDP.

Chính phủ đánh giá, một số rủi ro chủ yếu bao gồm việc tăng huy động cao có rủi ro thị trường trong nước không có khả năng hấp thụ; rủi ro về chi phí, thanh khoản, ổn định vĩ mô. Ngoài ra, còn có rủi ro về kinh tế vĩ mô; rủi ro trong tổ chức thực hiện; rủi ro từ Nghĩa vụ nợ dự phòng sẽ tác động đến an toàn nợ và khả năng trả nợ.

Về tình hình thực hiện kế hoạch tài chính của các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách do Trung ương quản lý năm 2025-2026. Tính đến hết tháng 9/2025, tổng số quỹ hiện có là 18 quỹ (gồm: Quỹ Bảo hiểm xã hội, Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp, Quỹ Bảo hiểm y tế, Quỹ Tích lũy trả nợ, Quỹ Dịch vụ viễn thông công ích Việt Nam, Quỹ Quốc gia về việc làm, Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam, Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước, Quỹ Hỗ trợ phát triển hợp tác xã, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Quỹ Hỗ trợ phụ nữ nghèo, Quỹ Phòng chống tội phạm trung ương, Quỹ Hỗ trợ nông dân trung ương, Quỹ Đền ơn đáp nghĩa, Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng Việt Nam, Quỹ Hỗ trợ phát triển du lịch, Quỹ Phòng chống thiên tai Trung ương).

Dự kiến số dư nguồn các Quỹ cuối năm 2025 khoảng 1.691,4 nghìn tỷ đồng (trong đó số dư của 03 quỹ do Bảo hiểm xã hội Việt Nam quản lý chiếm khoảng 92% tổng số dư), năm 2026 khoảng 1.781,3 nghìn tỷ đồng.

Để tăng cường quản lý và sử dụng các Quỹ, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các Bộ, cơ quan quản lý đẩy mạnh việc rà soát, sắp xếp, đổi mới cơ chế hoạt động các Quỹ theo tinh thần Nghị quyết số 792/NQ-UBTVQH14, kiên quyết giải thể các Quỹ đã hết nhiệm vụ hoặc hoạt động không hiệu quả.

Về kế hoạch nợ công giai đoạn 2026-2030, đa số ý kiến trong Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng hai con số theo định hướng của Đại hội 14 của Đảng, việc dự kiến tăng các chỉ tiêu thu, chi, nợ công là cần thiết. Do đó, đề nghị Chính phủ cần có giải pháp phù hợp, linh hoạt, có biện pháp dự phòng rủi ro để đảm bảo thực hiện mục tiêu tăng trưởng nhanh trên cơ sở phải giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy, để hoàn thành các chỉ tiêu trên là thách thức rất lớn, đề nghị Chính phủ cần có giải pháp đồng bộ, quyết liệt ngay từ đầu năm của Kế hoạch Tài chính 5 năm. Theo đó, cần sửa đổi các quy định của Luật về thuế theo hướng mở rộng cơ sở thu, tăng nguồn thu bền vững, tăng cường các giải pháp chống thất thu, phát triển thị trường tài chính, vốn, đẩy mạnh việc chuyển đổi các tài sản công dư dôi sau sắp xếp, bảo đảm đưa tài sản dư dôi vào khai thác, sử dụng có hiệu quả, góp phần tăng thu ngân sách nhà nước.

Về bố trí nguồn lực cho đầu tư phát triển, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy, đây là mục tiêu cao nhưng phù hợp với định hướng về chuyển đổi cơ cấu chi, mục tiêu tăng chi đầu tư, giảm tỉ lệ chi thường xuyên trong bối cảnh dư địa tăng thu ngân sách nhà nước không còn nhiều.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ có giải pháp quyết liệt để nâng cao hiệu quả đầu tư công, một trong những yếu tố quan trọng là đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, giải quyết kịp thời các khó khăn, vướng mắc; đồng thời tăng cường các giải pháp thu hút đầu tư từ khu vực kinh tế tư nhân, đầu tư theo phương thức PPP vào các lĩnh vực phát triển hạ tầng để giảm áp lực đầu tư công, vay nợ công, bảo đảm an toàn nợ công, an ninh tài chính quốc gia.

NHỮNG QUY ĐỊNH TRÉO NGOE CHỜ THÁO GỠ

Nhận được nhiều phản ánh, kiến nghị của các hiệp hội, ngành hàng, trong cuộc họp cuối tuần qua, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc liên quan đến công tác hợp chuẩn, hợp quy sản phẩm hàng hóa nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng. Vậy đó là những quy định nào?

Khổ vì những tiêu chuẩn vô lý

Lĩnh vực thủy sản có lẽ gặp nhiều nhất những quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy định tréo ngeo, bất hợp lý. Theo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP), hiện nay ngành thủy sản đang gánh chịu những chi phí hết sức vô lý khiến cho doanh nghiệp cạnh tranh khó khăn.

Cụ thể, các công ty sản xuất và xuất khẩu bột cá bắt buộc phải kiểm tra ADN qua cơ quan thú y gồm có xét nghiệm ADN của gà, heo, ngựa, cừu, dê. Quy định này ra đời vì lo ngại việc trộn bột xương của gia súc hoặc gia cầm (như bột xương heo, gà, bò, cừu, ngựa) vào bột cá sẽ gây nguy cơ truyền nhiễm đối với một số loại bệnh trên gia súc như lở mồm long móng, bò điên...Tuy nhiên, đây là rào cản thiếu thực tế.

Đơn cử việc kiểm tra gà, heo, bò thì hợp lý vì sản lượng nuôi ở VN nhiều, nhưng bột xương của cừu, dê và ngựa thì gần như không có vì các loài này nuôi ở VN rất ít. Việc quy định kiểm tra ADN của ngựa, dê và cừu làm chi phí kiểm tra của doanh nghiệp tăng thêm nhiều. Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký VASEP, kiến nghị: Bộ NN-MT và Cục Chăn nuôi - Thú y cần xem xét để tháo gỡ quy định bất cập này. Trong trường hợp đây là quy định chung của nước nhập khẩu, Bộ NN-MT cần có các trao đổi chính thức với các nước về tình hình thực tế tại VN không nuôi phổ biến các loài này, từ đó đề nghị giảm chỉ tiêu kiểm ADN dê, cừu, ngựa trong bột cá. Nếu nước nhập khẩu không quy định, Bộ NN-MT cần sửa đổi quy định không kiểm tra ADN dê, cừu, ngựa để tránh tăng thêm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp.

Một bất cập khác được VASEP chỉ ra là quy định về "kích thước khai thác tối thiểu" khi đánh bắt đối với một số loài hải sản, đặc biệt là các loài di cư như cá ngừ vằn, cá ngừ vây vàng... do không có cơ sở khoa học và trên thế giới không quốc gia nào áp dụng. Thay vào đó áp dụng các biện pháp phù hợp: mùa vụ khai thác, hạn ngạch...Việc áp dụng quy định này kéo dài hơn 1 năm qua đã khiến cho sản xuất, chế biến cá ngừ gặp khó khăn và kim ngạch xuất khẩu sụt giảm.

Đối với Nghị định 09/2016 (quy định tăng cường vi chất dinh dưỡng) mà Bộ Y tế đang triển khai sửa đổi, VASEP đề nghị không áp dụng quy định bắt buộc dùng muối có i ốt cho hàng thủy sản xuất khẩu vì các nhà nhập khẩu không chấp nhận. Quy định này có thể bắt buộc áp dụng với muối dạng rắn, nêm...nhưng không bắt buộc với chế biến thực phẩm nói chung. Đáng nói là bất cập về vấn đề bổ sung i ốt trong thực phẩm đã được các hiệp hội doanh nghiệp kiến nghị nhiều lần trong suốt 8 năm qua nhưng vẫn chưa được tháo gỡ. Hội Lương thực thực phẩm TP.HCM, quy định bắt buộc tăng cường i ốt vào muối dùng thực phẩm chế biến gây tốn kém và khó khăn cho sản xuất kinh doanh, nhưng không thấy có hiệu quả trong thực tiễn, lãng phí lớn. Nhiều doanh nghiệp đã rất cố gắng thực thi, nhưng khi gửi mẫu sản phẩm đi kiểm nghiệm tại các trung tâm kiểm nghiệm uy tín hàng đầu để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của việc bổ sung thì đều cho kết quả i ốt gần như bị mất hoàn toàn trong nhiều nhóm sản phẩm qua xử lý nhiệt cao như mì ăn liền, hủ tiếu, thịt hầm, xúc xích... Dù đã có các kết quả kiểm nghiệm rõ ràng, Bộ Y tế lại không công nhận các dữ liệu này, khiến cộng đồng doanh nghiệp băn khoăn liệu chính sách bắt buộc này có thực sự mang lại hiệu quả hay chỉ gây thêm gánh nặng mà không có lợi ích cụ thể cho sức khỏe cộng đồng?

Tăng cường hậu kiểm, giảm tiền kiểm, giảm chi phí đầu vào

Cũng bị làm khó, nhưng ở một kiểu khác, ông Vũ Thái Sơn, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty Long Sơn, bức xúc kể trong hệ sinh thái của ông có đến hàng chục công ty, đa ngành nghề, trong đó có kinh doanh nhà hàng ẩm thực. Thời điểm xảy ra dịch Covid-19, ông đã tạm thời ngưng hoạt động nhà hàng, chờ tình hình thuận lợi hơn sẽ kinh doanh trở lại. Hằng năm ông vẫn khai báo là tạm ngừng hoạt động nhà hàng này và không xảy ra vấn đề gì. Nhưng gần đây khi hệ thống dữ liệu được tích hợp đồng bộ thì bên cơ quan thuế lại hiển thị cảnh báo rủi ro đối với doanh nghiệp của ông vì có 2 doanh nghiệp đang tạm ngưng hoạt động. Vì thế là cơ quan thuế ở các tỉnh đồng loạt không cho công ty xuất hóa đơn nữa, khiến cho hoạt động xuất khẩu của công ty phải dừng lại.

"Hiện nay doanh thu từ hoạt động xuất khẩu của công ty chúng tôi là gần 1 triệu USD/ngày, bây giờ gặp phải tình trạng đình trệ như thế này rất là khốn khổ. Tôi phải giải trình liên tục thông qua hệ thống, có địa phương thông cảm thì có thể giải quyết được nhưng có những nhà máy của chúng tôi ở miền Trung giải trình mãi vẫn không được nên cứ thế mà ách tắc. Vấn đề ở đây là chúng tôi chưa làm gì sai, còn những dấu hiệu nghi ngờ hay cảnh báo phía cơ quan thuế chỉ là phỏng đoán, nhưng biện pháp khóa hóa đơn này gây thiệt hại đến việc kinh doanh sản xuất, xuất khẩu của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến hàng ngàn công nhân lao động là không thể chấp nhận được", ông Sơn nói.

Tại cuộc họp bàn giải pháp tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chỉ đạo các bộ, ngành liên quan khẩn trương rà soát các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành (khoảng 824 quy chuẩn), phân loại theo mức độ rủi ro của sản phẩm, hàng hóa để điều chỉnh, sửa đổi hoặc bãi bỏ phù hợp thực tế. Các tiêu chuẩn, quy chuẩn phải đi trước để các doanh nghiệp căn cứ vào đó công bố; phải có công cụ hợp quy, hợp chuẩn, nhưng tăng cường hậu kiểm, giảm tiền kiểm, giảm chi phí đầu vào, chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp; đồng thời có biện pháp giảm thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, đẩy mạnh huy động nguồn lực xã hội, tăng cường xã hội hóa.

QUY HOẠCH 'ĐẤT VÀNG' Ở TPHCM: ĐỔI THƯƠNG MẠI LẤY HẠ TẦNG XANH, KHÔNG GIAN VĂN HÓA CỘNG ĐỒNG

Đây là tư duy quy hoạch đặt giá trị thụ hưởng của người dân, sinh thái bền vững và bản sắc lịch sử lên trên lợi ích thương mại.

Mới đây, tại hội nghị tổng kết 50 năm văn học - nghệ thuật TPHCM, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang đã 'bật mí' về chủ trương 'đầu tư không gian' để văn hóa trở thành mạch nguồn bồi đắp tâm hồn người dân thành phố. Đó là việc bảo tồn, phát triển không gian dọc bờ sông Sài Gòn, đặc biệt khu vực Bến Nhà Rồng và chuyển đổi khu đất số 1 Lý Thái Tổ thành công viên, đài tưởng niệm nạn nhân COVID-19.

Tạo không gian văn hóa lịch sử, giữ gìn di sản đặc sắc

Theo người đứng đầu Thành ủy, Thường trực Thành ủy TPHCM chủ trương không phát triển dự án nhà ở tại không gian dọc bờ sông Sài Gòn, nhất là khu vực Bến Nhà Rồng - Bảo tàng Hồ Chí Minh (chi nhánh TPHCM). Thay vào đó, khu vực này sẽ được kiến tạo thành một không gian văn hóa đa chức năng, làm công viên, kết hợp mở rộng đường Nguyễn Tất Thành và các dịch vụ công cộng, dự kiến phát triển thành Không gian văn hóa Hồ Chí Minh.

Có thể nói, đây là khẳng định mạnh mẽ nhằm bảo đảm quyền thụ hưởng của người dân, đồng thời, bảo vệ quần thể di tích lịch sử đặc biệt gắn liền với bước chân tìm đường cứu nước của thanh niên Nguyễn Tất Thành, cùng không gian chứa đầy ký ức về bến cảng sầm uất bậc nhất, giao thương đi khắp thế giới.

Trước hết, phải thấy rõ dòng sông và hệ thống kênh rạch là tài sản thiên nhiên vô giá của TPHCM. Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, nguyên Trưởng phòng Quy hoạch chung, Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM cho rằng, hành lang cảnh quan của hệ thống sông rạch chứa đựng giá trị di sản tự nhiên và văn hóa, gắn với lịch sử phát triển của một đô thị tầm vóc quốc tế.

“Do đó, cần phải bảo đảm quyền thụ hưởng bờ sông của mọi người dân, lẫn “quyền” của dòng sông, tránh tình trạng bị rào kín làm “của riêng” nhân danh phát triển kinh tế dịch vụ ven bờ”, ông Nguyễn Anh Tuấn nói.

Về mặt quy hoạch và môi trường, các chuyên gia đều ủng hộ việc ưu tiên giải pháp bền vững cho khu vực ven sông. Theo tiến sĩ Lê Bửu Thạch - Viện Công nghệ tiên tiến, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam, xu hướng phát triển xanh là tất yếu.

“Cách tiếp cận quy hoạch tích hợp, phát triển hạ tầng xanh không chỉ cải thiện chất lượng môi trường, giảm đảo nhiệt đô thị mà còn mang lại giá trị lớn về sức khỏe cộng đồng, văn hóa, thẩm mỹ và kinh tế”, ông Lê Bửu Thạch khẳng định.

Đặc biệt, tiến sĩ Vũ Ngọc Long  - Viện Sinh thái học Việt Nam khuyến nghị giải pháp cụ thể để bảo tồn sinh thái là “nên duy trì bờ mềm càng nhiều càng tốt”. Ông giải thích: “Các nước người ta không bê-tông hóa hết bờ sông, kênh, rạch... mà vẫn giữ bờ mềm ở phía bên ngoài mép nước, thông qua việc trồng các loại cây bản địa chịu được độ mặn, ngập như bần chua, đa, si, tràm gió, vốn có khả năng lọc nước thải và chống sạt lở tự nhiên”.

Ngoài ra, việc kiến tạo không gian mở cho “siêu đô thị” phải đảm bảo khả năng tiếp cận và trải nghiệm. Ông Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh: “Không gian đô thị phải bảo đảm cho người dân trải nghiệm văn hóa, lịch sử tốt hơn, thông qua việc tạo điều kiện tối đa cho hoạt động đi bộ”.

Ông cũng gợi ý TPHCM nên học kinh nghiệm của Singapore với khu Raffles Place nhằm bảo tồn và cải tạo các công trình kho bãi cũ ở khu cảng, nhằm giữ lại “những dấu ấn rất đặc sắc, có một không hai” của một thành phố cảng từ cuối thế kỳ 19.

Mảng xanh đô thị làm biểu tượng tri ân và hàn gắn

Một quyết định quan trọng nữa được Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang thông tin: Khu đất tại số 1 Lý Thái Tổ, vốn là khu nhà khách Chính phủ dùng để đón tiếp các phái đoàn ngoại giao, sẽ được chuyển thành công viên. Đặc biệt, Thường trực Thành ủy có ý tưởng xây dựng tượng đài tưởng niệm đồng bào đã mất trong đại dịch COVID-19 tại đây.

Đây là một sự chuyển đổi có ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Từ một vị trí “đất vàng” với tiềm năng thương mại lớn, theo nhiều chuyên gia quy hoạch, khu đất này sẽ trở thành một biểu tượng của lòng tri ân, sự kiên cường và tinh thần đoàn kết của người dân thành phố sau những mất mát to lớn.

Về việc có nhà đầu tư sẵn sàng bỏ tiền làm công viên ở khu đất này tặng cho thành phố càng củng cố thêm tính cộng đồng và sự đồng thuận xã hội trong mong muốn kiến tạo không gian công cộng, mang giá trị lưu giữ ký ức...

Bên cạnh đó, chọn lựa ưu tiên một mảng xanh ngay tại vị trí trung tâm này hoàn toàn phù hợp với xu hướng phát triển đô thị bền vững. Trong các phân tích về quy hoạch đô thị, kiến trúc sư Hoàng Hữu Phê, tiến sĩ quy hoạch đô thị Đại học Tổng hợp London luôn nhấn mạnh vai trò quan trọng của không gian xanh trong việc cải thiện chất lượng sống, chống chịu với biến đổi khí hậu.

Theo ông, không gian xanh không chỉ mang tính “trang trí”, mà chắc chắn là một nền tảng phát triển bền vững và là yếu tố cốt lõi để thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời, nâng cao chất lượng của đô thị hiện đại.

“Yếu tố không gian xanh nằm trong định nghĩa về chất lượng đô thị, bao gồm tất cả những gì chính quyền và hạ tầng mang lại như công viên cây xanh, chất lượng đường sá, hệ thống thoát nước... Không gian xanh được xem là một thành phần hữu hình, đo lường được của chất lượng sống, đóng vai trò quan trọng trong sự đánh đổi với vị thế khi cư dân muốn đưa ra lựa chọn nơi ở cho mình”, ông Hoàng Hữu Phê giải thích.

Quả vậy, một công viên ngay tại vị trí đắc địa không chỉ là nơi tưởng niệm mà còn là “lá phổi”, là điểm hẹn để người dân nghỉ ngơi, phục hồi tinh thần. Nó minh chứng cho quyết tâm của TPHCM trong việc sử dụng quỹ đất công một cách hiệu quả, nhân văn nhất, biến những khu đất có giá trị kinh tế cao thành những di sản tinh thần cho thế hệ mai sau.

Những quyết sách ngay trong những ngày khởi đầu nhiệm kỳ mới của Ban Chấp hành Đảng bộ đang vẽ nên một hình ảnh mới cho TPHCM - một đô thị phát triển không đặt mọi thứ sau giá trị kinh tế, mà dựa trên giá trị văn hóa, lịch sử, sinh thái và tầm nhìn phát triển bền vững.

Nguồn: CafeF; Báo Mới; Thanh Niên; Vietnamnet