TOÀN CẢNH BIỂU TÌNH CHỐNG ICE KHẮP NƯỚC MỸ SAU VỤ ĐẶC VỤ BẮN CHẾT NGƯỜI

Hàng ngàn người dân tại Minneapolis (bang Minnesota) và nhiều thành phố lớn trên khắp nước Mỹ đã xuống đường biểu tình phản đối Cơ quan Thực thi di trú và hải quan Mỹ (ICE) sau vụ một người mẹ ba con bị nhân viên ICE bắn tử vong.

Theo Đài CNN, từ ngày 10-1, bất chấp thời tiết giá lạnh và tuyết rơi, hàng ngàn người đã đổ về các công viên và tòa nhà liên bang tại Minneapolis (bang Minnesota, Mỹ) để yêu cầu các lực lượng di trú liên bang rút khỏi cộng đồng địa phương, đồng thời đòi công lý cho nạn nhân Renee Good (37 tuổi).

Bà Renee Good là một người mẹ ba con, bị nhân viên ICE bắn chết vào sáng 7-1 (giờ địa phương). Sự việc này đã trở thành "ngòi nổ" cho làn sóng phẫn nộ nhắm vào chiến dịch siết chặt nhập cư của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Từ công viên Powderhorn - nơi từng là tâm điểm của các cuộc biểu tình vụ George Floyd năm 2020 - dòng người tuần hành qua các khu phố, hô vang tên nạn nhân và mang theo biểu ngữ "ICE sẽ tan chảy" hay "giết hàng xóm không phải là hành động ủng hộ sự sống".

Biểu tình lan rộng khắp nước Mỹ

Không chỉ ở Minneapolis, liên minh vận động toàn quốc mang tên "ICE out for good" đã lên kế hoạch cho hơn 1.000 cuộc biểu tình trên toàn nước Mỹ trong cuối tuần này, từ Los Angeles, New York đến Washington D.C., El Paso và Boston.

"Phản ứng trước vụ sát hại kinh hoàng của ICE đối với bà Renee Nicole Good là rất lớn, ôn hòa và không thể làm ngơ", tổ chức Indivisible - một thành viên của liên minh - viết trên Facebook hôm 10-1.

Theo liên minh, các cuộc biểu tình nhằm phản đối "sự leo thang bạo lực của ICE trong cộng đồng", bao gồm vụ bắn chết Good và "mô hình kéo dài nhiều tháng của bạo lực và lạm quyền không kiểm soát tại các cộng đồng yếu thế trên khắp nước Mỹ".

Họ nhấn mạnh rằng tất cả các hoạt động đều hướng tới mục tiêu "phi bạo lực, hợp pháp và do cộng đồng dẫn dắt", nhằm tưởng niệm những người đã thiệt mạng trong các vụ đối đầu với ICE và yêu cầu trách nhiệm giải trình.

Tại Washington D.C., người biểu tình tuần hành trước Nhà Trắng dù phải đội mưa, yêu cầu chính quyền bang phải có quyền giám sát các hoạt động của ICE.

Tại Los Angeles, người biểu tình tuần hành qua trung tâm thành phố, giương cao biểu ngữ "ICE cút đi vĩnh viễn" và hô khẩu hiệu "Trump phải ra đi ngay". Khoảng 150 người tụ tập trước một dãy tòa nhà liên bang, treo ngược cờ Mỹ và các áp phích phản đối ICE.

Sau khi cảnh sát phong tỏa giao lộ gần đó, phần lớn đám đông giải tán, nhưng một nhóm nhỏ vẫn ở lại và cảnh sát sau đó ra lệnh giải tán vì có hành vi phá hoại. Cảnh sát Los Angeles cho biết đã có "một số vụ bắt giữ", trong đó ít nhất một người bị tạm giam vì hành hung cảnh sát.

Phản ứng trái chiều từ chính quyền

Trong khi người dân xuống đường, chính quyền bang Minnesota và chính phủ liên bang lại rơi vào một cuộc đối đầu gay gắt về pháp lý và quan điểm.

Theo Hãng tin Reuters, Bộ trưởng An ninh nội địa Mỹ (DHS) Kristi Noem tuyên bố sẽ gửi thêm "hàng trăm" nhân viên liên bang đến Minneapolis nhằm tăng cường an toàn cho lực lượng ICE và biên phòng đang làm việc tại bang này. Đồng thời bà khẳng định hành động nhân viên nổ súng là để "tự vệ".

Trong khi đó, Thống đốc bang Minnesota Tim Walz chỉ trích gay gắt việc điều động quân liên bang, cho rằng sự hiện diện của hàng ngàn nhân viên vũ trang chỉ sau một ngày đã gây ra chết người.

Thị trưởng Minneapolis Jacob Frey cũng gọi vụ nổ súng là hành động "sử dụng quyền lực liều lĩnh" và không chính đáng, dẫn lại video của người dân cho thấy xe của bà Good đang quay đầu rời đi khi đặc vụ nổ súng.

Hiện giới chức Minnesota kêu gọi mở cuộc điều tra hình sự riêng "trung lập và khách quan" sau khi có cáo buộc FBI không hợp tác với điều tra viên bang.

Ông Frey cũng khẳng định phần lớn người biểu tình hành động ôn hòa, nhưng cảnh báo những ai phá hoại tài sản hoặc gây nguy hiểm cho người khác sẽ bị bắt giữ: "Chúng ta sẽ không dùng hỗn loạn để đáp trả hỗn loạn".

Hiện tại, hơn 2.000 nhân viên liên bang đã có mặt tại khu vực Twin Cities (Minneapolis - St. Paul), đánh dấu chiến dịch lớn nhất từ trước đến nay của Bộ An ninh nội địa Mỹ.

MỸ ‘KHÁT’ CỰC ĐIỂM LITHIUM

Chính quyền ông Donald Trump đang sử dụng thuế quan và chính sách công nghiệp để nhanh chóng mở rộng sản xuất kim loại này và giảm sự phụ thuộc vào nước ngoài.

Trong bối cảnh thế giới đang chạy đua khai thác và tinh chế lithium, Hoa Kỳ có những kế hoạch sản xuất lớn nhằm tăng cường khả năng tự cung tự cấp và giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Tổng thống Donald Trump đặt mục tiêu nhanh chóng mở rộng ngành khai thác mỏ của Hoa Kỳ trong nhiệm kỳ thứ hai của mình, bắt đầu phát triển một loạt các dự án kim loại và khoáng sản mới, nhằm tăng cường cả an ninh năng lượng và an ninh quốc gia trong những thập kỷ tới.

Kể từ khi nhậm chức vào tháng 1/2025, Tổng thống Trump đã đẩy nhanh các kế hoạch mở rộng ngành công nghiệp khoáng sản và kim loại của Hoa Kỳ thông qua việc mở cửa hơn nữa đối với ngành khai thác mỏ và thúc đẩy phát triển năng lực sản xuất của đất nước. Ngoài ra, việc áp thuế của Hoa Kỳ đối với nhiều quốc gia và sản phẩm đang khuyến khích các công ty đầu tư vào các dự án và nguồn tài nguyên tại Hoa Kỳ. Ngành công nghiệp lithium của Hoa Kỳ đã có một số tiến bộ trong năm qua, và dự kiến sẽ có thêm nhiều tiến bộ nữa trong năm 2026.

Nhu cầu toàn cầu về lithium đang tăng nhanh, chủ yếu do xe điện (EV) và hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn (BESS). Theo dự báo của Mordor Intelligence, quy mô thị trường lithium ước tính đạt 0,85 triệu tấn tương đương lithium cacbonat (LCE) vào năm 2025 và dự kiến sẽ đạt 2,08 triệu tấn LCE vào năm 2030, tăng trưởng với tốc độ CAGR 19,57% trong giai đoạn 2025-2030.

Kể từ năm 2022, nguồn cung lithium đã dư thừa do các nhà sản xuất đầu tư mạnh vào lĩnh vực này để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng. Trong khi đó, việc sử dụng xe điện (EV) tăng trưởng chậm hơn so với dự kiến ban đầu ở một số khu vực trên thế giới.

Tuy nhiên, việc tăng cường triển khai năng lượng tái tạo, đầu tư lớn hơn vào hệ thống lưu trữ năng lượng pin (BESS) và sự tăng trưởng liên tục của thị trường xe điện dự kiến sẽ góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng đáng kể của thị trường lithium trong những thập kỷ tới, với nhu cầu dự kiến sẽ dần vượt quá nguồn cung.

Vào tháng 10, Bộ Năng lượng Hoa Kỳ đã mua 5% cổ phần của Lithium Americas Corp. (LAC) và 5% cổ phần riêng biệt trong liên doanh Thacker Pass của công ty này với General Motors, dự kiến là nguồn cung cấp lithium lớn nhất ở Tây bán cầu. Mục đích là để củng cố việc ra mắt nguồn cung cấp lithium cacbonat nội địa duy nhất tại Hoa Kỳ.

Vào thời điểm đó, Bộ trưởng Năng lượng Hoa Kỳ Chris Wright tuyên bố: “Mặc dù sở hữu một số mỏ lớn nhất, Hoa Kỳ chỉ sản xuất chưa đến 1% nguồn cung lithium toàn cầu. Nhờ sự lãnh đạo mạnh mẽ của Tổng thống Trump, sản lượng lithium của Mỹ sẽ tăng vọt.” Ông Wright nói thêm: “Thông báo ngày hôm nay giúp giảm sự phụ thuộc của chúng ta vào các đối thủ nước ngoài đối với các khoáng sản quan trọng bằng cách củng cố chuỗi cung ứng trong nước và đảm bảo quản lý tốt hơn tiền thuế của người dân Mỹ. Tổng thống Trump đã hứa sẽ làm cả hai điều đó, và ông ấy đang thực hiện lời hứa".

Hoa Kỳ có trữ lượng lithium cực lớn, chủ yếu ở dạng các mỏ nước muối ngầm khổng lồ ở miền nam Arkansas và đông Texas. Tuy nhiên, việc khai thác lithium từ các mỏ dự trữ này bằng các kỹ thuật thông thường sẽ tiêu tốn nhiều năng lượng và gây hại cho môi trường. Điều này đã khiến một số công ty ngần ngại đầu tư vào hoạt động khai thác lithium trong nước. Trong khi đó, các nhà nghiên cứu đang tìm cách tiếp cận lithium của Mỹ hiệu quả hơn.

Công ty khởi nghiệp Lithios có trụ sở tại MIT đang nghiên cứu tiềm năng sử dụng phương pháp khai thác tiên tiến (Advanced Lithium Extraction), sử dụng điện để thúc đẩy phản ứng với vật liệu điện cực nhằm thu giữ lithium từ nước muối mặn, đồng thời loại bỏ các tạp chất khác. Lithios tin rằng phương pháp của họ chọn lọc và hiệu quả hơn so với các kỹ thuật khai thác thông thường, cũng như ít tốn năng lượng hơn.

Công ty khởi nghiệp này đã tiến hành một dự án thí điểm từ tháng 6, với hệ thống chiết xuất lithium từ nước muối. Hệ thống này cũng dự kiến được thử nghiệm bởi một đối tác thương mại ở Arkansas. Năm 2026, Lithios sẽ bắt đầu vận hành một hệ thống lớn hơn, có khả năng sản xuất từ 10 đến 100 tấn lithium cacbonat mỗi năm, nâng tổng sản lượng hàng năm lên 25.000 tấn lithium cacbonat. Hiện tại, sản lượng lithium trong nước đạt khoảng 5.000 tấn mỗi năm.

Vào tháng 12, chính quyền ông Donald Trump đã công bố kế hoạch thiết lập thêm nhiều “thỏa thuận lịch sử” với ngành khai thác khoáng sản trong nước để tăng sản lượng khoáng sản quan trọng phục vụ quốc phòng và các lĩnh vực công nghệ cao. Ngoài Lithium Americas, chính phủ cũng đã mua cổ phần trong MP Materials và Trilogy Metals năm ngoái, và dự kiến sẽ có thêm nhiều quan hệ đối tác nữa.

Jarrod Agen, giám đốc điều hành của Hội đồng Thống trị Năng lượng Quốc gia thuộc Nhà Trắng, tuyên bố: “Điều chúng tôi muốn thấy là khả năng Hoa Kỳ không phụ thuộc vào bất kỳ đối thủ nào hay bất kỳ thực thể nước ngoài nào khác, rằng chúng ta kiểm soát vận mệnh của chính mình khi nói đến chuỗi cung ứng và các khoáng sản quan trọng của chúng ta”. Agen nói thêm: “Chúng ta đã đạt được tốc độ tốt cho đến nay, nhưng đây mới chỉ là năm đầu tiên.”

Ngành khai thác lithium tại Hoa Kỳ dự kiến tăng trưởng nhanh chóng trong những thập kỷ tới, nhờ sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ chính phủ nhằm mở rộng sản xuất và tinh chế kim loại và khoáng sản trong nước. Điều này được kỳ vọng sẽ được thúc đẩy bởi những tiến bộ trong công nghệ khai thác lithium, có thể nâng cao đáng kể hoạt động khai thác lithium.

DẤN TỚI ĐỂ THOÁT KHÓ

Việc rút Mỹ khỏi 66 tổ chức quốc tế báo hiệu ông Donald Trump sẽ còn quyết liệt hơn trong hành động theo chủ nghĩa đơn phương

Về bản chất của hành vi thì việc Tổng thống Donald Trump quyết định rút nước Mỹ ra khỏi 31 tổ chức thuộc hệ thống Liên hợp quốc (LHQ) và 35 tổ chức quốc tế ngoài hệ thống LHQ không có gì mới lạ.

Ngay từ nhiệm kỳ tổng thống Mỹ đầu tiên, nhà lãnh đạo này đã chủ trương hành động cầm quyền theo chủ nghĩa đơn phương, nước Mỹ đứng riêng trong chính trị thế giới. Giảm cam kết và tham gia, giảm đóng góp tài chính và hậu thuẫn của Mỹ cho thế giới bên ngoài, đặt lợi ích riêng của đất nước lên trên trách nhiệm của Mỹ đối với việc giải quyết những vấn đề toàn cầu là nội hàm cốt lõi của chủ thuyết "Nước Mỹ trước hết" mà ông Donald Trump theo đuổi.

Ông coi chủ thuyết này là bảo bối đã giúp mình đắc cử tổng thống năm 2016 và tái đắc cử năm 2024. Cho nên ngay sau khi lên cầm quyền năm 2017 và trở lại cầm quyền năm 2025, ông Donald Trump đã đưa nước Mỹ ra khỏi một số tổ chức và hiệp ước quốc tế, hạn chế đóng góp tài chính của Washington cho nhiều tổ chức quốc tế. Việc nhà lãnh đạo này vừa đưa Mỹ ra khỏi 66 tổ chức quốc tế được tư duy và quyết định, thực hiện và biện giải theo hướng đó.

Tuy nhiên, cuộc tấn công quân sự vừa rồi của Mỹ vào Venezuela lại trái với những gì mà ông Donald Trump cổ xúy về "Nước Mỹ trước hết", lời hứa không để cho đất nước tiến hành chiến tranh bên ngoài Mỹ và không dùng quân đội để thay đổi thể chế chính trị nhà nước hoặc xây dựng quốc gia mới ở đâu đó bên ngoài nước Mỹ. Nội bộ Đảng Cộng hòa và phong trào "Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại" bị phân rẽ sâu sắc bởi ông Trump đã "động binh" với Iran và Venezuela.

Mùa thu năm nay có cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ ở nước Mỹ mà mục tiêu hiện được ông Donald Trump coi trọng nhất là Đảng Cộng hòa duy trì được đa số hiện có trong lưỡng viện lập pháp. Muốn vậy, Tổng thống Donald Trump chủ định kiểm soát và chi phối Đảng Cộng hòa, duy trì sự ủng hộ tuyệt đối của phong trào "Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại", dùng kết quả đối ngoại để khỏa lấp những khó khăn, khó xử hiện tại trong đối nội.

Ông Donald Trump quyết định rút Mỹ ra khỏi 66 tổ chức quốc tế vào thời điểm hiện tại chính là vì thế. Ông muốn thể hiện là vẫn rất trung thành với cách hiểu và hành xử lâu nay theo tinh thần và ngôn từ của khẩu hiệu "Nước Mỹ trước hết". Ông cũng ý thức được rằng cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ sắp tới thực chất sẽ là cuộc trưng cầu dân ý về cá nhân mình và về nhiệm kỳ tổng thống hiện tại.

Ngoài ra, ông Donald Trump còn có mục đích tránh cho nước Mỹ bị cô lập và phản đối trong các tổ chức quốc tế này. Nó báo hiệu nhà lãnh đạo Mỹ sẽ còn quyết liệt hơn trong hành động theo chủ nghĩa đơn phương, coi trọng sức mạnh cứng của nước Mỹ và chấp nhận để cho sức mạnh mềm, uy tín, ảnh hưởng và mức độ đáng tin cậy của nước Mỹ trên thế giới bị sa sút.

NGÀNH QUỐC PHÒNG MỸ CHAO ĐẢO TRƯỚC SẮC LỆNH MỚI CỦA TỔNG THỐNG TRUMP

Theo Financial Times ngày 11/1, các động thái cứng rắn của Tổng thống Donald Trump nhằm buộc các tập đoàn quốc phòng Mỹ tăng đầu tư vào năng lực sản xuất đang làm dấy lên lo ngại trong giới đầu tư.

Sắc lệnh hành pháp được ông Trump ký hôm 7/1 yêu cầu các nhà thầu quốc phòng lớn phải đẩy mạnh xây dựng nhà máy và mở rộng công suất, nếu không sẽ đối mặt với các biện pháp trừng phạt liên quan đến lợi ích cổ đông và đãi ngộ lãnh đạo. Tuy nhiên, văn bản này không nêu rõ tiêu chí đánh giá hiệu quả, cũng như cơ chế thực thi cụ thể, khiến thị trường rơi vào trạng thái bất định.

Ngay sau đó, ông Trump kêu gọi Quốc hội Mỹ tăng chi tiêu quân sự thêm 50%, lên khoảng 1,5 nghìn tỷ USD vào năm 2027. Sự kết hợp giữa khả năng bùng nổ ngân sách quốc phòng và nguy cơ siết chặt lợi ích tài chính đã đặt toàn bộ ngành quốc phòng Mỹ vào thế tiến thoái lưỡng nan.

Theo ông Byron Callan, chuyên gia phân tích tại Capital Alpha Partners, nếu các nhà đầu tư cảm thấy phần thưởng chỉ nằm đâu đó trong tương lai, trong khi doanh nghiệp liên tục chịu sức ép chính trị, dòng vốn có thể rời khỏi ngành thay vì chảy vào mở rộng sản xuất.

Trong thời gian qua, ông Trump nhiều lần chỉ trích các chương trình vũ khí bị chậm tiến độ và đội vốn, coi đây là biểu hiện của những bất cập kéo dài trong hệ thống mua sắm quốc phòng của Lầu Năm Góc. Chính quyền Tổng thống Trump xác định cải tổ quy trình mua sắm, kiểm soát chi phí và đẩy nhanh tiến độ là ưu tiên hàng đầu.

Các nhà thầu cũng bị phê phán vì chưa đầu tư đủ vốn để mở rộng sản xuất, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tên lửa và đạn dược tăng mạnh kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine. Trong một bài đăng trên mạng xã hội, ông Trump mô tả các gói lương lãnh đạo trong ngành quốc phòng là quá cao, đồng thời đề xuất mức trần thu nhập 5 triệu USD mỗi năm cho đến khi các cơ sở sản xuất hiện đại mới được hoàn thành.

Theo phân tích của Jefferies, trong giai đoạn 2023-2024, các tập đoàn quốc phòng lớn đã hoàn trả gần 50 tỷ USD cho các cổ đông, trong khi chỉ tái đầu tư khoảng 39 tỷ USD. Một số doanh nghiệp như RTX còn có mảng kinh doanh dân dụng lớn, trong khi Boeing không thực hiện hoàn trả vốn do ưu tiên củng cố bảng cân đối kế toán.

Cổ phiếu quốc phòng ban đầu giảm mạnh sau khi xuất hiện nguy cơ bị hạn chế cổ tức, nhưng đã phục hồi trong phiên kế tiếp nhờ kỳ vọng tăng chi tiêu quân sự. Cổ phiếu RTX, công ty mẹ của Raytheon, đơn vị bị ông Trump chỉ trích trực tiếp, cũng biến động mạnh trước khi hạ nhiệt.

Ông Jerry McGinn, giám đốc trung tâm nghiên cứu về cơ sở công nghiệp quốc phòng tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng dù giọng điệu cứng rắn, chính phủ Mỹ vẫn nhận thức được nhu cầu tạo động lực dài hạn cho doanh nghiệp. Ví dụ điển hình là thỏa thuận khung kéo dài 7 năm giữa Lầu Năm Góc và Lockheed Martin về sản xuất tên lửa Patriot, dài hơn đáng kể so với thông lệ.

Theo sắc lệnh, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth có 30 ngày để rà soát các nhà thầu và 60 ngày để đảm bảo các hợp đồng mới bao gồm điều khoản cấm mua lại cổ phiếu và chi trả cổ tức trong trường hợp bị đánh giá là không đáp ứng yêu cầu. Sắc lệnh cũng yêu cầu gắn lương điều hành với các chỉ số phi tài chính như tiến độ giao hàng và tốc độ mở rộng sản xuất.

Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng cơ sở pháp lý để chính phủ áp đặt các hạn chế này vẫn chưa rõ ràng. Bà Kristine Liwag, chuyên gia của Morgan Stanley, nhận định lợi ích cổ đông là một trụ cột trong đầu tư vào ngành quốc phòng Mỹ và việc hạn chế yếu tố này có thể làm suy yếu sức hấp dẫn của các cổ phiếu giá trị truyền thống.

Dù vậy, bà cũng cho rằng quy mô ngân sách quốc phòng tiềm năng lên tới 1,5 nghìn tỷ USD mỗi năm có thể bù đắp phần lớn tác động tiêu cực. Trong ngắn hạn, nhiều doanh nghiệp được dự báo sẽ tạm hoãn cổ tức và mua lại cổ phiếu để tránh rủi ro chính trị, trong khi chờ tín hiệu rõ ràng hơn từ Lầu Năm Góc về các cam kết dài hạn.

Nguồn: Tuổi Trẻ; Soha; CafeF; Báo Tin Tức