Hãy đọc trước khi già; Danh nhân Việt Lê Thánh Tông; Tháng 10 về

HÃY ĐỌC TRƯỚC KHI GIÀ

Thế giới quy ước phân chia tuồi già thành 3 cấp độ đầu tiên, giữa và cuối cùng: Độ tuổi mới già: 65-75. Độ tuổi giữa già: 75-85. Độ tuổi cuối già: 85-95.

1. Bước vào tuổi già, đừng ảo tưởng mình còn khỏe như xưa
Thanh xuân là thời mạnh mẽ. Tuổi già là thời biết điều. Địa vị chỉ là quá khứ, danh tiếng chỉ còn trong ký ức. Chỉ có sức khỏe là thứ duy nhất còn lại bên mình. Giữ được nó ngày nào, là phúc ngày đó, để kéo dài vượt qua 3 giải đoạn trên.

2. Đến tuổi già, sống cho chính cơ thể mình - vui đâu ở đó, thích gì làm nấy
Đã đi gần hết đời người rồi, đừng sống theo ý người khác nữa. Thích ăn thì ăn. Thích ngủ thì ngủ. Thích đi đâu thì cứ đi. Đời còn bao lâu mà giữ khư khư lòng mình trong sự gượng ép.

3. Chỉ nên sống gần con, không sống chung với con, không phải ích kỷ mà là khôn ngoan
Ở chung dễ sinh va chạm. Ở gần để thương nhau dài lâu. Con thiếu tiền thì giúp (nếu mình có). Nhưng đừng dọn vào sống để rồi một ngày nào đó, mình bỗng trở thành người ở trọ trong chính ngôi nhà của con. Gặp nhau cuối tuần là đủ ấm áp rồi.

4. Khi già hơn nữa, nếu còn người bạn đời chăm sóc cho nhau là tốt, còn không hãy chọn một nơi mình được chăm sóc tử tế
Không cần sang trọng. Chỉ cần sạch sẽ, yên tĩnh, có người chăm, có người trò chuyện. Có tiền thì chọn chỗ tốt. Ít tiền thì ở chỗ vừa sức. Quan trọng là sống nhẹ lòng – không làm ai mệt vì mình.

5. Chuyện “ngày xưa” hãy kể với người cùng tuổi, chuyện “ngày mai” hãy nói với bọn trẻ.
Tụi nhỏ không hiểu chuyện năm 1989 về trước đâu. Chúng sống bằng hiện tại. Hãy giữ chuyện cũ để kể với bạn đồng niên, những người hiểu từng nỗi niềm mình. Đó là cách giữ ký ức, giữ tình thân, giữ chính mình.

6. Đừng chờ đủ điều kiện, tuổi già hãy đi thăm những nơi chưa từng đi
Một chuyến xe bus. Một chuyến tàu ngắn. Một con đường xưa. Một miền đất mới. Càng gần cuối đời càng phải sống cho trọn ước mơ tuổi trẻ.

7. Rũ bỏ quan niệm cũ, tuổi già không phải tu hành khổ hạnh
Đừng tiếc với bản thân. Đừng nghĩ già rồi là hết. Cần ăn ngon thì ăn. Cần mặc đẹp thì mặc. Cần nghỉ ngơi thì nghỉ. Cần chơi thì chơi. Hưởng thụ không phải xa xỉ, mà là phần thưởng cho cả đời vất vả.

8. Đã về hưu, đừng đến nơi làm việc cũ nếu không được mời
Họ đang sống cuộc sống của họ. Đừng khiến mình trở thành “người lạ trong kỷ niệm của chính mình”.

Nguồn: FB Đặng Quỳnh

DANH NHÂN VIỆT: LÊ THÁNH TÔNG

Lê Thánh Tông hoàng đế,
Tên thật Lê Tư Thành,
Một nhà văn hóa lớn,
Một ông vua anh minh.

Ngài đã đưa dân tộc
Lên một kỷ nguyên vàng
Của thời đại phong kiến,
Một trang sử vẻ vang.

Ngài tiến hành cải cách
Nhiều lĩnh vực, nhiều ngành,
Còn mở mang bờ cõi,
Chiếm kinh đô Chiêm Thành.

Mẹ Ngài suýt bị hại
Vì chỉ là tiệp dư,
Nếu không có Nguyễn Trãi
Và Thị Lộ nhân từ.

Hai mẹ con được họ
Đưa đến chùa Huy Văn,
Nay Đống Đa, Hà Nội,
Lánh nạn, sống thanh bần.

Ngẫu nhiên do phe cánh,
Mà Ngài được lên ngôi,
Niên hiệu là Quang Thuận,
Năm Một bốn sáu mươi.

Ngài liền cho xét lại
Vụ án Lệ Chi Viên.
Minh oan cho Thị Lộ,
Phục danh người đức hiền.

Ngài lại cho lập miếu
Thờ Nguyễn Trãi ân nhân.
Con cái Trần Nguyên Hãn
Và các vị công thần

Trước từng theo Lê Lợi,
Bị kẻ xấu giết oan,
Giờ được cấp ruộng đất
Và mời ra làm quan.

Những ai trước đổi họ
Thành họ Lê, bây giờ
Có thể dùng họ cũ
Mà không bị nghi ngờ.

Ngài cũng sắp xếp lại
Các chức quan trong triều.
Ai đến sáu lăm tuổi
Đều thôi chức, về hưu.

Lệ cha truyền con nối
Các chức tước xưa nay
Cũng bị Ngài hủy bỏ.
Nhiều người ghét việc này.

Quan phải là người giỏi.
Mở thi chọn nhân tài.
Giỏi mới làm được việc -
Đó là lệnh của Ngài.

Vua đặc biệt chú trọng
Làm ruộng và chăn tằm,
Bắt khai hoang, thêm vụ,
Để có ăn quanh năm.

Ngài còn ra chỉ dụ
Tổ chức lễ hạ điền,
Tức xuống ruộng cày cấy.
Quan phải làm đầu tiên.

Ở mỗi đạo, tức tỉnh,
Vua lập nhà Tế Sinh
Nuôi người già đơn độc,
Cấp thuốc lúc bệnh tình.

Ở nơi nào có dịch,
Quan phải đến tận nơi
Bốc thuốc và châm cứu
Cho từng nhà, từng người.

Thời ấy dân mộ Phật,
Thường có lệ quyên tiền
Xây thêm chùa, vua nói
Đó là điều không nên.

Rằng mộ Phật là tốt,
Nhưng nên mộ trong lòng,
Để tiền làm việc khác,
Nhất là những việc công.

Ngài còn cấm người sống
Khi tổ chức ma chay
Không bày trò đàn sáo
Và ăn uống suốt ngày.

Ngài nói, đã nhận lễ
Thì phải cho rước dâu,
Không bắt người ta đợi
Đến ba bốn năm sau.

Để cư xử đúng mực,
Ngài đặt hăm bốn điều,
Các quan phải giảng giải,
Làm trước để dân theo.

Ngài bắt mười hai đạo
Vẽ bản đồ đạo nhà,
Có ghi rõ sông núi,
Thành bản đồ quốc gia.

Ngài đích thân xuống chiếu
Yêu cầu Ngô Sĩ Liên
Viết Đại Việt sử ký
Mười lăm quyển, nhiều thiên.

Năm quyển thời Bắc thuộc.
Mười quyển từ Ngô Quyền
Đến vua Lê Thái Tổ,
Viết theo dạng biên niên.

Vua rất trọng giáo dục,
Khuyến khích học Ngũ Kinh,
Thường đứng làm chủ khảo
Trong các kỳ thi Đình.

Ngài lập lệ danh xướng,
Đọc tên các ông nghè.
Ai đậu thì ở lại,
Ai trượt phải ra về.

Các ông nghè, tiến sĩ
Được Ngài mời vào cung,
Ban áo mũ, dự tiệc,
Thật vinh dự vô cùng.

Rồi vinh qui, mũ lọng,
Họ trở về quê nhà,
Cảm ơn thầy dạy dỗ,
Bái tổ tiên, mẹ cha.

Lê Thánh Tông cổ xúy
Việc thi cử, học hành.
Rất nhiều người đỗ đạt
Rồi thành công, thành danh.

Ông là người khởi xướng
Việc dựng bia ghi tên
Các tiến sĩ Văn Miếu,
Để khích lệ người hiền.

Vua cho xây thư viện
Ở khu Thái Học đường,
Ngay phía sau Văn Miếu,
Vốn xưa là ngôi trường.

Ngài còn xây ký túc
Cho người xa tới đây.
Việc ăn ở và học
Ở ngay trong khu này.

Lê Thánh Tông hoàng đế
Còn là một nhà thơ.
Hơn thế, nhà thơ lớn,
Được yêu đến bây giờ.

Thơ Ngài đẹp, ý nhị,
Uyên thâm mà trữ tình,
Như bức tranh thủy mặc,
Ý và lời lung linh.

Cùng hăm bảy vị khác,
Ngài lập Hội Tao Đàn
Gồm nhị thập bát tú,
Câu lạc bộ thơ quan.

Vua tôi thường xướng họa.
Quan có Thân Nhân Trung,
Đỗ Nhuận và Thái Thuận...
Thật tao nhã vô cùng.

Rất ham mê văn học,
Nhưng không quên việc binh,
Vua nhắc phải luyện võ
Ngay cả trong thời bình.

Ngài mở hội thi võ,
Cứ ba năm một lần.
Ai trượt bị giáng chức,
Ai đỗ được thăng quan.

Nhờ thế mà tướng sĩ
Rất ham mê tập tành,
Vừa khỏe, vừa đắc dụng
Khi đất nước chiến tranh.

Gây sự với Đại Việt,
Năm Một bốn bảy không,
Cùng mười vạn quân thủy,
Vua Chiêm Thành tấn công.

Hắn còn lén sai sứ
Sang cầu cứu nhà Minh.
Cùng hai mươi vạn lính,
Ngài quyết đánh Chiêm Thành.

Tháng Ba năm Bảy mốt
Ngài chiếm được Đồ Bàn.
Kinh đô Chiêm thất thủ,
Lính chết hàng chục ngàn.

Ngài nhập vào Đại Việt
Cả miền Bắc nước Chiêm,
Mãi đến tận vùng đất
Nay là tỉnh Phú Yên.

Năm Một bốn bảy chín,
Lại có loạn Ai Lao.
Ngài sai Lê Thọ Vực
Năm hướng đánh sang Lào.

Quân Đại Việt đại thắng.
Ai Lao và Chiêm Thành
Đều chấp nhận cống nạp.
Đất nước được hòa bình.

Một đóng góp quan trọng
Của vua Lê Thánh Tông
Là Bộ luật Hồng Đức,
Biên soạn rất dày công.

So với các luật trước,
Luật này tốt hơn nhiều,
Gồm mười ba chương lớn
Và hơn bảy trăm điều.

Nền tảng của bộ luật
Là tư tưởng Đạo Nho,
Luôn lấy dân làm gốc
Để xây dựng cơ đồ.

Một, giữ nghiêm phép nước.
Hai, chống giặc ngoại xâm.
Ba, chấn hưng nông nghiệp.
Bốn, lo công, thương, lâm.

Năm, bài trừ tham nhũng.
Sáu, bảo vệ thuần phong.
Bảy, bênh vực phụ nữ.
Tám, xét xử khoan hồng.

Ngài nói: “Luật bình đẳng
Với tất cả mọi người,
Với dân chúng cả nước,
Cả ta và các ngươi”.

Có lần Ngài cách chức
Một đô đốc, quan to,
Chỉ vì con người ấy
Có hành vi côn đồ.

Năm Một bốn chín bảy
Lê Thánh Tông qua đời,
Hưởng thọ năm lăm tuổi,
Sự nghiệp vẫn sáng ngời.

Là anh hùng dân tộc,
Là một vị anh quân,
Một nhà chiến lược lớn
Với tâm hồn thi nhân,

Vua chấn hưng văn hóa,
Mở mang đất nước mình.
Trong nhị thập bát tú,
Là vì sao lung linh.