CƯỠI NGỰA DẠO QUANH

Đường còn xa lắm em ơi!
Chúng ta lên ngựa thảnh thơi dạo đời
Ngắm nhìn cảnh sắc muôn nơi
Lòng thôi vướng bận, rong chơi mọi miền

Đâu rừng cực lạc, núi tiên?
Đâu nơi tĩnh lặng, không phiền, không lo?
Đường đi dẫu lắm quanh co
Ngựa bờm tung gió, chân to... sải đều...

Dù lên, dù xuống, vượt đèo
Ngựa phi nước đại, ngựa trèo lên cao...
Khi nào ngựa mệt, thở phào
Xuống ngựa, ta dạo vườn đào, suối tiên!

Tác giả: Thi sỹ Sa Huỳnh

PHỤ NỮ MUỐN GÌ?

Câu chuyện này có thật.

Ở nước Anh ngày xưa

Có vị vua trẻ đẹp,

Tên gọi là Arthur.

Vị vua trẻ đẹp ấy

Còn đẹp cả tâm hồn.

Ngài cũng là thủ lĩnh

Hội Hiệp Sĩ Bàn Tròn.

Ngày nọ, nơi chiến trận,

Bị phục kích bất ngờ,

Quân Anh thua, quân Pháp

Bắt được vua Arthur.

Đáng lẽ ngài phải chết,

Nhưng vua Pháp, thật may,

Tha cho ngài được sống,

Với điều kiện thế này:

Ngài trở về Anh Quốc,

Muốn hỏi ai thì tùy,

Phải giải được câu đố

“Người phụ nữ muốn gì?”

Một năm, thời hạn giải.

Mà thời gian trôi mau.

Không được, phải sang Pháp

Để chịu tội chém đầu.

Phụ nữ, như ta biết,

Luôn bí hiểm cực kỳ.

Không ai có thể biết

Thực sự họ muốn gì.

Các đại thần bất lực,

Các tiến sĩ bó tay.

Thời gian lại sắp hết.

Phải tính thế nào đây?

Cuối cùng, sắp tuyệt vọng,

Một thằng hề tài ba,

Khuyên vua tự đến hỏi

Một mụ phù thủy già.

Mụ phù thủy hứa giúp,

Nhưng nghiêm túc, không đùa,

Mụ bắt phải cho mụ

Lấy Garwain, bạn vua.

Tất nhiên vua từ chối.

Nhưng để cứu hoàng gia,

Bạn ngài xin được phép

Lấy mụ phù thủy già.

Mụ liền giải câu đố:

“Phụ nữ muốn tự mình

Được toàn quyền quyết định

Mọi việc trong đời mình”.

Vua Pháp nghe, thấy đúng.

Tha tội cho vua Anh.

Hơn thế, còn lập tức

Cho chấm dứt chiến tranh.

Phải lấy hết dũng cảm,

Đêm tân hôn Garwain

Vào gặp mụ phù thủy

Vừa già lại vừa đen.

Tuy nhiên, khi mở cửa,

Chàng sững sờ, trước chàng

Là một cô gái trẻ

Tuyệt đẹp, mái tóc vàng.

Đó là mụ phù thủy.

Mụ nói vì Garwain

Xứng đáng có người vợ

Vừa xinh đẹp vừa hiền.

Mụ sẽ làm điều ấy,

Mười hai giờ mỗi ngày.

Chàng được phép lựa chọn,

Ban đêm hoặc ban ngày.

Ban ngày có vợ đẹp

Đem khoe với người ta.

Nhưng đêm lại phải ngủ

Với mụ phù thủy già.

Vì là anh chồng tốt,

Garwain đáp: Thôi tùy,

Nàng tự quyết, vì biết

Người phụ nữ muốn gì.

Mụ phù thủy cảm động,

Khóc và nói thế này:

“Em sẽ là vợ tốt

Cả đêm và cả ngày”.

Đó là phần thưởng lớn

Cho những đức ông chồng

Biết tôn trọng ý vợ,

Đẹp mặt, đẹp cả lòng.

Về sau, sử có chép

Rằng hiệp sĩ Garwain

Thường dặn dò con cháu

Không bao giờ được quên,

Rằng vợ xấu hay đẹp,

Không quan trọng chút nào.

Vì đều là phù thủy.

Ngẫm thì biết vì sao.

ĐỜI NGƯỜI NHƯ MỘNG, VẬY TA ĐANG SỐNG CHO MÌNH HAY CHO NGƯỜI KHÁC

Hơn 2.300 năm trước, Trang Chu nằm ngủ và mơ mình hóa thành một con bướm. Trong giấc mơ ấy, ông không còn biết mình là Trang Chu, không biết mình phải trở thành ai, cũng chẳng quan tâm ngày mai sẽ ra sao. Ông chỉ là một con bướm bay giữa trời đất, nhẹ nhàng, tự do, hoàn toàn hòa vào khoảnh khắc mình đang sống. Khi tỉnh dậy, Trang Chu đặt ra một câu hỏi đến tận hôm nay vẫn chưa có câu trả lời cuối cùng: Trang Chu nằm mơ thấy mình là bướm, hay con bướm đang nằm mơ thấy mình là Trang Chu?
Nghe qua tưởng như một câu chuyện triết học xa xôi, nhưng thực ra nó lại chạm đúng vào một căn bệnh rất hiện đại. Chúng ta không cần nhắm mắt mới nằm mơ. Có những người mở mắt từ sáng đến tối, đi làm, kiếm tiền, mua nhà, mua xe, xây dựng sự nghiệp, nuôi con, chạy theo chức vụ, danh tiếng rồi đến cuối đời mới giật mình nhận ra phần lớn những thứ mình theo đuổi chưa chắc đã là thứ mình thực sự muốn. Ta cứ tưởng mình đang sống rất tỉnh táo, nhưng đôi khi chỉ đang mộng du trong một cuộc đời được xã hội viết sẵn.

Trang Tử từng ví đời người giống như con ngựa trắng vụt qua khe cửa. Tám mươi năm nghe có vẻ rất dài, nhưng đặt vào dòng chảy của thời gian thì chỉ là một tia chớp. Ngày hôm qua còn là đứa trẻ đi học, hôm nay đã có gia đình, ngày mai con cái trưởng thành, rồi một ngày quay đầu nhìn lại mới thấy những năm tháng tưởng như vô tận đã biến mất lúc nào không hay. Cái đáng sợ nhất của thời gian không phải là nó trôi nhanh, mà là nó trôi nhanh trong khi chúng ta vẫn tưởng mình còn rất nhiều thời gian.
Con người thường tiếc tiền hơn tiếc thời gian. Mất một khoản tiền có thể khiến chúng ta mất ngủ nhiều đêm, nhưng mất một năm tuổi trẻ lại dễ dàng coi như chuyện bình thường. Ta có thể làm việc mười tiếng mỗi ngày để kiếm thêm một khoản tiền, nhưng lại không dành nổi một giờ ngồi yên với cha mẹ. Ta nhớ rất rõ giá một căn nhà, một chiếc xe, một món đồ, nhưng đôi khi lại không nhớ lần cuối mình ngồi nói chuyện thật lâu với người thân là khi nào. Đó chính là kiểu mộng du nguy hiểm nhất: thân thể vẫn đang sống, nhưng tâm trí đã bị kéo đi nơi khác.
Và Trang Tử còn chỉ ra một cái bẫy sâu hơn: Đừng sống giấc mộng của người khác. Ông kể chuyện một con chim biển bay lạc vào nước Lỗ. Vua Lỗ tưởng rằng mình gặp một sinh vật quý hiếm nên đem nó về cung, cho uống rượu ngon, ăn thịt quý, nghe nhạc cung đình và đối xử bằng tất cả sự trân trọng mà ông biết. Nhưng con chim không hiểu đó là tình yêu, nó hoảng sợ, không ăn không uống rồi chết. Sai lầm của vua Lỗ không nằm ở việc ông không thương con chim, mà nằm ở chỗ ông lấy tiêu chuẩn hạnh phúc của mình áp lên một sinh vật khác.

Đời sống hiện đại cũng chẳng khác bao nhiêu. Cha mẹ nói một nghề ổn định mới là thành công, xã hội nói phải có nhà, có xe mới được xem là thành đạt, bạn bè mua thứ gì thì ta cũng muốn có thứ ấy. Người khác kiếm được một tỷ, ta thấy mình cần năm tỷ; người khác có chức vụ, ta muốn chức vụ cao hơn; người khác khoe cuộc sống, ta lại bắt đầu cảm thấy cuộc sống của mình chưa đủ tốt. Rồi đến một ngày, ta sở hữu gần như tất cả những thứ xã hội bảo rằng phải sở hữu nhưng lại không còn biết mình thực sự muốn gì. Có những người không thất bại trong cuộc đời, họ chỉ thành công quá lâu trong một cuộc đời vốn không phải của mình.
Trang Tử từng từ chối chức tướng quốc nước Sở bằng câu chuyện về con rùa. Nếu được lựa chọn giữa việc chết rồi để lại bộ xương được đặt trong hộp ngọc quý hay sống tự do trong bùn, ông chọn vế thứ hai. Người đời nhìn vào có thể nghĩ đó là sự từ chối quyền lực, nhưng sâu hơn, đó là sự tỉnh táo trước cái giá của quyền lực. Bởi tiền bạc, danh tiếng và địa vị đều có giá của nó; có người trả bằng thời gian, có người trả bằng sức khỏe, có người trả bằng gia đình và cũng có người đến cuối đời mới nhận ra mình đã dùng những năm tháng đẹp nhất để đổi lấy sự công nhận của những người mà mình chẳng thực sự yêu quý.

Nhưng kể cả khi đã thoát khỏi giấc mộng của người khác, con người vẫn còn một cái bẫy nữa: lòng tham. Trang Tử nói đời người có giới hạn, trong khi ham muốn của con người thì không có giới hạn. Đem cái hữu hạn chạy theo cái vô hạn thì sớm muộn cũng kiệt sức. Đây chính là căn bệnh mà chúng ta nhìn thấy mỗi ngày: kiếm được một tỷ thì muốn năm tỷ, có căn nhà thì muốn căn nhà lớn hơn, có chiếc xe thì muốn chiếc xe đắt hơn, có chức vụ thì muốn quyền lực lớn hơn, có danh tiếng rồi lại muốn nhiều người biết đến hơn.
Vấn đề không nằm ở tiền bạc, thành công hay tham vọng. Con người cần tiền để sống, cần tham vọng để tiến lên và cần mục tiêu để phát triển. Nhưng nếu không có một định nghĩa cho chữ "đủ", chúng ta sẽ biến toàn bộ cuộc đời thành một cuộc đua không có vạch đích. Người không biết bao nhiêu là đủ sẽ không bao giờ thật sự giàu, dù tài khoản có bao nhiêu tiền.
Có người dành hai mươi năm đầu đời để học, hai mươi năm tiếp theo để kiếm tiền rồi tự nhủ rằng khi nào có đủ tiền sẽ bắt đầu sống. Nhưng khi đủ tiền, tiêu chuẩn lại thay đổi. Họ tiếp tục chạy, tiếp tục tích lũy, tiếp tục trì hoãn những thứ quan trọng nhất sang một ngày nào đó trong tương lai. Rồi con ngựa trắng của Trang Tử vẫn lao qua khe cửa, còn chúng ta đứng lại với một căn nhà lớn hơn, một tài khoản nhiều tiền hơn nhưng những người mình từng muốn dành thời gian cùng thì đã già đi. Có những thứ nếu không dùng hôm nay thì ngày mai có tiền cũng không mua lại được.

Trang Tử còn kể một câu chuyện khác về Hỗn Độn. Thúc và Hốt thường được Hỗn Độn tiếp đãi tử tế nên muốn báo đáp. Họ nghĩ rằng Hỗn Độn không có bảy khiếu như con người, vậy hãy khoan cho ông ấy mắt, tai, mũi, miệng để trở nên hoàn chỉnh hơn. Mỗi ngày họ khoan một lỗ, đến ngày thứ bảy Hỗn Độn chết. Câu chuyện này nhìn qua rất kỳ quái, nhưng nếu đặt vào đời sống hôm nay thì nó lại đáng sợ đến mức gần như không còn là chuyện cổ.
Con người sinh ra vốn có một phần tự nhiên rất riêng, nhưng xã hội liên tục khoan vào chúng ta. Con trai không được khóc, người trưởng thành phải thành công, ba mươi tuổi phải có nhà, bốn mươi tuổi phải có địa vị, con cái phải học ngành này, làm nghề kia, phải giống con nhà người khác. Mỗi lời chê bai là một mũi khoan, mỗi lần chúng ta uốn mình để vừa với khuôn mẫu của thiên hạ lại là thêm một mũi khoan. Đến một lúc nào đó, ta trở thành một con người hoàn toàn phù hợp với xã hội nhưng lại xa lạ với chính mình.

Bi kịch không phải là chúng ta không có đủ thứ. Bi kịch là sau khi có đủ thứ, ta lại không còn nhận ra con người mình từng là. Vì thế, đôi khi cần giữ lại một vài thứ không mang lại tiền bạc hay địa vị: một sở thích chẳng kiếm được tiền, một buổi chiều ngồi yên, một chuyến đi không phục vụ công việc, một cuộc trò chuyện thật lâu với cha mẹ, một khoảng thời gian chơi với con mà không cầm điện thoại. Nếu nhìn bằng bảng tính kinh tế, những thứ ấy có thể vô nghĩa. Nhưng nếu nhìn bằng thước đo của một đời người, có khi đó mới là phần tài sản quan trọng nhất.
Và cuối cùng, Trang Tử đưa chúng ta trở lại với giấc mộng Hồ Điệp. Có lẽ chúng ta sẽ không bao giờ biết Trang Chu là thật hay con bướm là thật, nhưng có một điều chắc chắn: trong khoảnh khắc con bướm bay giữa trời đất, nó đã sống trọn vẹn với khoảnh khắc ấy. Nó không lo ngày mai, không so sánh mình với con bướm khác, không nghĩ xem thiên hạ đánh giá đôi cánh của mình thế nào. Nó chỉ bay.

Con người thì khác. Chúng ta thường có mặt về thể xác nhưng vắng mặt trong tâm trí. Ngồi ăn cơm với gia đình nhưng đầu óc ở công việc, đưa con đi chơi nhưng mắt nhìn vào điện thoại, ngồi cạnh người mình yêu nhưng tâm trí lại chạy theo một cuộc tranh luận trên mạng, về thăm cha mẹ nhưng trong đầu đã tính xem bao giờ phải rời đi. Chúng ta không thiếu thời gian, chúng ta chỉ thường xuyên vắng mặt trong chính khoảng thời gian mình đang có.
Bởi vậy, sống không uổng phí có lẽ không có nghĩa là phải trở thành một người vĩ đại. Không phải ai cũng cần để lại tên tuổi trong lịch sử, không phải ai cũng cần kiếm thật nhiều tiền hay sở hữu thật nhiều tài sản. Có khi sống không uổng phí chỉ đơn giản là biết mình muốn gì, biết đâu là đủ, không để người khác sống thay mình, không đánh mất phần hồn nhiên cuối cùng trong tâm hồn và quan trọng nhất là có mặt thật sự trong những khoảnh khắc mình đang sống.

Trang Tử nói đời người như một giấc mộng. Nhưng nếu đã là một giấc mộng ngắn ngủi, vậy càng không có lý do gì để chúng ta nằm mơ giấc mơ do người khác viết sẵn. Tiền mất có thể kiếm lại, nhà mất có thể xây lại, danh tiếng mất có thể gây dựng lại, nhưng một ngày đã trôi qua thì không có ngân hàng nào cho chúng ta vay lại. Thứ quý nhất con người sở hữu không phải là tiền, mà là số lần mặt trời còn mọc lên và chúng ta vẫn còn cơ hội sống một ngày theo cách mình lựa chọn.
Cho nên câu hỏi cuối cùng có lẽ không phải là chúng ta đã sống được bao nhiêu năm, mà là trong những năm ấy có bao nhiêu ngày chúng ta thật sự sống? Có bao nhiêu quyết định là của chính mình, bao nhiêu tham vọng là của chính mình, bao nhiêu thứ chúng ta đang sở hữu chỉ vì sợ người khác nghĩ mình thất bại? Và nếu ngày hôm nay là ngày cuối cùng, liệu cuộc đời hiện tại có phải là cuộc đời mà chính chúng ta muốn sống hay không?

Nguồn: FB Trang Tu

Đức Việt Online