Chiều Đông; Nhớ mẹ; Về làng trong một giấc mơ: Khi cái nghèo nở hoa trong ký ức

CHIỀU ĐÔNG

Chiều đông nắng nhạt ven đê,
Gió se khép lại câu thề mùa xa.
Mây treo lưng núi nhạt nhòa,
Bóng chim lạc cuối trời pha sương mờ.

Khói lam chậm bước ven bờ,
Mái nhà co lại giấc mơ lạnh chiều.
Sông xưa nước chảy liêu xiêu,
Con đò nép gió tiêu điều bến xưa.

Lá rơi mỏng lối chiều mưa,
Dấu chân ai cũ gió lùa tái tê.
Chuông chùa ngân giữa triền đê,
Tiếng xa chạm lạnh cơn mê nhân trần.

Cúc vàng hé nụ gọi xuân,
Trăng lên rửa mặt trong ngần hoàng hôn.
Chiều đông rụng xuống tâm hồn,
Một màu lặng lẽ hao mòn nhớ thương.

Đêm về khâu kín con đường,
Trăng non ướt lạnh đầu sương mái nghèo.
Chiều đông khép lại cô liêu,
Còn treo một sợi buồn theo gió ngàn.

Nguồn: Lê Nguyên

NHỚ MẸ

Chiều nay ra đứng bên hiên,
Nghe trong gió thoảng nỗi niềm xót xa.
Mây trôi về phía quê nhà,
Chở bao thương nhớ mặn mà Mẹ ơi!

Con tìm đâu giữa biển trời,
Bóng hình gầy guộc một đời chắt chiu.
Nhớ thương dáng mẹ sớm chiều,
Đôi vai gánh nặng bao điều lo toan.

Bữa cơm canh cá dưa giòn,
Giờ đây vắng mẹ, ai còn đợi trông?
Bếp xưa giờ tắt lửa hồng,
Để con hiu quạnh giữa dòng đời trôi.

Áo nâu sờn bạc phai phôi,
Mồ hôi mẹ đổ cho đời con xanh.
Công cha nghĩa mẹ sinh thành,
Làm sao đền đáp ngọn ngành mẹ ơi!

Giờ đây mẹ khuất xa rồi,
Mẹ về với Chúa thảnh thơi an bình.
Nhìn lên di ảnh lặng thinh,
Mà nghe nước mắt cuộn mình trào tuôn.

Mẹ đi bỏ lại nỗi buồn,
Trong tim con mãi là nguồn yêu thương.
Dẫu đi trọn kiếp dặm trường,
Vẫn luôn nhớ mẹ, vấn vương tơ lòng.

Nguồn: FB Trà Giang

VỀ LÀNG TRONG MỘT GIẤC MƠ: KHI CÁI NGHÈO NỞ HOA TRONG KÝ ỨC

Trong cuộc thi “Thơ ca và nguồn cội” do “Hội thơ làng Chùa” tổ chức năm 2025, nhà thơ Lê Đình Tiến có gửi 3 bài thơ dự thi. Kết quả tác giả là một trong số những người đạt giải này. Bài thơ “Về làng trong một giấc mơ” là một trong số đó. Đọc bài thơ ta thấy có những miền ký ức không nằm trong những tấm ảnh cũ, mà nằm sâu trong lồng ngực, chỉ cần một nhịp chạm nhẹ của giấc mơ là thức dậy, vẹn nguyên và thổn thức. Với 24 câu thơ lục bát chân phương, tác giả đã mở ra một "cánh cửa thời gian", dẫn người đọc bước vào một không gian làng quê đầy những thiếu thốn, nhưng lại lấp lánh thứ ánh sáng của tình người - thứ ánh sáng mà đôi khi sự đủ đầy cũng không thể nào tìm thấy được.
Mở đầu bài thơ, tác giả không dùng những từ ngữ đẹp để tô vẽ quê hương. Làng hiện ra trong giấc mơ vẫn là cái làng của những năm tháng cũ, nhỏ bé và gầy guộc:
“Về làng trong một giấc mơ
Cây xoan vẫn nhỏ câu thơ vẫn gầy
Trái ớt bằng cái móng tay
Trắng cơm dầm muối còn cay cái nghèo.”
Cái hay của Lê Đình Tiến nằm ở cách dùng hình ảnh để "đo" nỗi khổ. "Cây xoan nhỏ", "câu thơ gầy", "trái ớt bằng móng tay"... tất cả đều gợi lên một sự tằn tiện của tạo hóa lẫn con người. Đặc biệt, câu thơ "Trắng cơm dầm muối còn cay cái nghèo" là một sự sáng tạo đầy ám ảnh. Vị "cay" không còn là vị của ớt, mà là cái nồng nàn, chua xót của thân phận. Màu "trắng" của hạt cơm hòa lẫn với hạt muối tạo nên một bức tranh tối giản đến tận cùng, nơi cái nghèo hiện hình rõ rệt trong từng bữa ăn. Vậy mà, giữa cái nền khô khốc ấy, đôi mắt trẻ con vẫn hiện lên "trong veo", hồn nhiên đuổi theo gió đồng. Sự tương phản này khiến người đọc vừa thương, vừa cảm phục cái sức sống bền bỉ của tâm hồn Việt.
Xuyên suốt bài thơ là những lát cắt kỷ niệm đầy lay động. Đó là hình ảnh người cô với "mùa hoa bưởi thơm vòng lối đi" - một chi tiết lãng mạn hiếm hoi thắp sáng những lối mòn lam lũ. Đó là những đêm mưa bụi, khi cái Tết vừa đi qua, để lại sự trống trải và cái lạnh thấu xương:
“Cái chăn chiên mỏng đắp chung
Rách rồi còn ấm một vùng ngày xưa.”
Chữ "ấm" ở đây không đến từ cái chăn đã sờn rách, mà đến từ hơi ấm của những cơ thể nương tựa vào nhau. Cái "ấm" của sự sẻ chia đã chiến thắng cái "lạnh" của thời tiết và sự thiếu hụt vật chất. Đỉnh cao của cảm xúc được dồn nén vào hình ảnh ngọn lửa:
“Ơn bà hàng xóm đêm mưa
Qua xin ánh lửa phên thưa một mình
Ôi ngọn lửa nhỏ vô hình
Sáng trong tôi cả nghĩa tình làng quê.”
Chỉ có những người từng sống qua thời khốn khó mới hiểu hết giá trị của một mồi lửa xin từ nhà hàng xóm. Giữa đêm mưa cô tịch, ngọn lửa ấy không chỉ để nấu một nồi khoai, mà là biểu tượng của sự kết nối giữa những con người cùng chung cảnh ngộ. Nó "vô hình" bởi nó đã hóa thành tình người, tỏa sáng trong tâm khảm người xa xứ.
Mạch thơ càng về cuối càng chùng xuống với hình ảnh người cha "đi hàng xáo học nghề" nhưng "lúc về trắng tay". Câu thơ "Lãi ca cám lợn" thốt lên như một tiếng thở dài cho thân phận nông dân bao đời nay, vất vả mà vẫn chẳng thể thoát ra khỏi cái nghèo bủa vây. Sự "mệt nhoài" của nhân vật khi "chạy theo một đám mây" chính là sự hoang mang của một người đã đi xa, đã thành đạt, nhưng tâm hồn vẫn mắc kẹt giữa những nỗi đau xưa cũ chưa thể nguôi ngoai.
Khép lại bài thơ là một lời van nài đầy đau đớn:
“Đừng lay tôi giữa đêm dài
Kẻo tôi phải sống bên ngoài giấc mơ.”
Hai câu thơ kết thúc làm nhói lòng người đọc. Tại sao tác giả lại sợ phải "sống bên ngoài giấc mơ"? Bởi bên ngoài giấc mơ có thể là thành phố hiện đại, là nhà cao cửa rộng, nhưng lại thiếu vắng cái ấm áp của chiếc chăn chiên, thiếu cái thơm thảo của hoa bưởi và sự nồng hậu của ánh lửa hàng xóm. Tác giả thà đắm mình trong cái nghèo xưa cũ để được hưởng cái giàu có của tình người, còn hơn sống giữa sự đủ đầy mà tâm hồn mồ côi nguồn cội.
"Về làng trong một giấc mơ" không chỉ là một bài thơ, đó là một tiếng khóc rất êm đềm về quê hương. Lê Đình Tiến đã dùng chất liệu của khổ đau để dệt nên một tấm thảm của sự yêu thương. Bài thơ nhắc nhở mỗi chúng ta rằng, dù cuộc đời có cuốn ta đi xa đến đâu, có đẩy ta vào những vinh quang hay cay đắng, thì làng quê với những "nghĩa tình nhỏ bé" vẫn luôn là thánh đường thiêng liêng nhất để trú ngụ và hồi sinh.
Hãy cứ để giấc mơ ấy kéo dài mãi, để ngọn lửa từ phên thưa nhà hàng xóm tiếp tục sưởi ấm những trái tim đang dần nguội lạnh giữa cuộc đời này. Bởi vì suy cho cùng, hạnh phúc không nằm ở chỗ ta có bao nhiêu, mà nằm ở chỗ ta đã được yêu thương và đã yêu thương như thế nào.