Cảnh báo gian lận thuế với '2 sổ sách' kế toán

Cục Thuế vừa phát thư ngỏ đề nghị các công ty tư vấn thuế, dịch vụ kế toán không tiếp tay cho các hành vi gian lận thuế, nhằm góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Liên tiếp các vụ án tại Đắk Lắk và Hà Nội cho thấy thủ đoạn lập hai hệ thống sổ kế toán hoặc vận hành song song nhiều phần mềm để che giấu doanh thu, trốn thuế.

Theo Cục Thuế, đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng pháp luật về kế toán và thuế, gây thất thu ngân sách và làm méo mó môi trường cạnh tranh.

Bị khởi tố vì che giấu hàng ngàn tỉ đồng doanh thu

Giám đốc Công ty TNHH Kính nhôm inox Anh Tuấn (Đắk Lắk) vừa bị Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Đắk Lắk khởi tố và bắt tạm giam vì có vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng và buôn bán hàng giả.

Khi đồng loạt kiểm tra các chi nhánh của doanh nghiệp này trên địa bàn phường Buôn Ma Thuột, lực lượng chức năng đã phát hiện và tạm giữ hơn 14.000 sản phẩm khóa cửa, phụ kiện khóa, phụ kiện cửa các loại giả mạo nhãn hiệu Kin Long với tổng giá trị hơn 1,62 tỉ đồng.

Mở rộng điều tra, công an phát hiện doanh nghiệp này lập và sử dụng hai hệ thống sổ sách kế toán để theo dõi hoạt động kinh doanh. Một hệ thống dữ liệu nội bộ được sử dụng để ghi nhận doanh thu, hoạt động bán hàng thực tế, trong khi hệ thống còn lại dùng để kê khai, báo cáo thuế.

Đối chiếu dữ liệu từ năm 2022 - 2024, cơ quan điều tra xác định doanh thu bị bỏ ngoài sổ sách kế toán lên tới gần 379 tỉ đồng, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước hơn 4,3 tỉ đồng tiền thuế. Hiện vụ án đang tiếp tục điều tra xử lý theo quy định của pháp luật.

Tương tự, đầu tháng 4, Công an TP Hà Nội cho biết đã khởi tố bốn bị can liên quan đến Công ty TNHH vàng bạc đá quý Bảo Tín Minh Châu về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.

Công an xác định trước năm 2024, ông Vũ Minh Châu và ông Vũ Minh Tú (Trưởng Ban trợ lý độc lập) đã chỉ đạo bộ phận kế toán sử dụng hai hệ thống phần mềm song song: Hivi Gold, Hivi Gold Pro và Excel để theo dõi hoạt động kinh doanh thực tế; phần mềm kế toán Misa để kê khai báo cáo thuế.

Theo dữ liệu trích xuất giai đoạn 2020 - 2023 từ phần mềm Hivi, cơ quan điều tra bước đầu xác định doanh thu thực tế của Công ty TNHH vàng bạc đá quý Bảo Tín Minh Châu đạt khoảng 13.700 tỉ đồng, chênh lệch so với báo cáo thuế khoảng 9.700 tỉ đồng, gây thiệt hại ngân sách nhà nước khoảng 150 tỉ đồng.

Không tiếp tay cho hành vi gian lận thuế

Liên quan đến tình trạng doanh nghiệp lập hai hệ thống sổ kế toán để che giấu doanh thu, Cục Thuế vừa có thư ngỏ gửi các hiệp hội nghề nghiệp trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán, các đại lý thuế và đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán, tư vấn thuế.

Theo Cục Thuế, thời gian qua vẫn còn tồn tại tình trạng một số doanh nghiệp sử dụng đồng thời hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên nhằm che giấu doanh thu, làm sai lệch nghĩa vụ thuế. Đây là hành vi vi phạm pháp luật về kế toán và thuế, tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý và ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh lành mạnh.

Do đó, cơ quan này đề nghị các đơn vị tư vấn thuế, dịch vụ kế toán không tiếp tay hoặc hỗ trợ các hành vi gian lận thuế, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Liên quan đến việc doanh nghiệp sử dụng hai sổ kế toán, ông Nguyễn Tiến Trung (Trưởng Ban Kiểm tra thuế, Cục Thuế) cho rằng cần phân biệt rõ giữa kê khai sai sót thông thường và hành vi cố tình trốn thuế.

Nhiều trường hợp trốn doanh thu bắt đầu ngay từ khâu đầu vào, khi hàng hóa mua bán không có hóa đơn, chứng từ đầy đủ, dẫn đến kê khai thiếu doanh thu, lập sổ sách riêng để theo dõi giao dịch thực tế.

Theo ông Trung, ranh giới giữa kê khai sai và hành vi trốn thuế là hoàn toàn khác nhau. Những trường hợp cố tình lập hai hệ thống sổ sách, ký hợp đồng "hai giá", kê khai thấp hơn thực tế để trốn thuế là hành vi vi phạm pháp luật.

"Để phát hiện, xử lý các hành vi gian lận có tổ chức, ngành thuế đang đẩy mạnh minh bạch hóa giao dịch, dữ liệu và dòng tiền, đồng thời tăng cường phối hợp với ngân hàng và các cơ quan liên quan", ông Trung nhấn mạnh.

Được phép thực hiện kế toán quản trị nội bộ

Theo bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cần phân biệt rõ giữa kế toán quản trị nội bộ và hành vi lập hai hệ thống sổ sách để gian lận thuế. Doanh nghiệp được phép thực hiện kế toán quản trị để theo dõi doanh thu, chi phí và hiệu quả kinh doanh thực tế.

Trong thực tế, có những khoản chi mà không được đưa vào chi phí theo quy định như chi phí đối ngoại, chi khấu hao không đúng chế độ... Những khoản này phải loại ra khi tính thuế, nhưng doanh nghiệp vẫn cần theo dõi trong quản trị nội bộ và phân chia lợi nhuận cho cổ đông.

Việc theo dõi song song dữ liệu quản trị không đồng nghĩa với hành vi lập "hai sổ" trái pháp luật. Tuy nhiên, Luật Kế toán nghiêm cấm việc trong cùng một kỳ kế toán doanh nghiệp cố tình lập hai hệ thống sổ báo cáo tài chính khác nhau, nhằm gian lận.

Một sổ dùng để kê khai với cơ quan thuế theo hướng giảm doanh thu, tăng chi phí nhằm giảm số thuế phải nộp. Sổ còn lại phản ánh số liệu thực phục vụ quản trị nội bộ. "Mọi hành vi ghi chép sai lệch nhằm che giấu doanh thu hoặc làm sai bản chất giao dịch đều thuộc nhóm hành vi trốn thuế bị pháp luật nghiêm cấm", bà Nguyễn Thị Cúc khẳng định.

Đồng quan điểm trên, luật sư Trần Xoa (Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang) cũng cho rằng doanh nghiệp chỉ vi phạm khi việc lập hai sổ sách nhằm mục tiêu gian lận trốn thuế. Còn nếu doanh nghiệp chỉ lập sổ sách để theo dõi hoạt động quản trị thì không ảnh hưởng gì.

Vì trên thực tế, doanh nghiệp chỉ có thể đưa vào chi phí được trừ những khoản chi phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh nhưng có những khoản chi như từ thiện, hỗ trợ địa phương... thì doanh nghiệp dù không đưa vào chi phí được trừ nhưng kế toán quản trị vẫn phải ghi chép sổ sách.

"Nhiều thuế cơ sở cũng nhắc nhở khiến doanh nghiệp hoang mang nhưng cần phân biệt rõ điểm này", ông Xoa nói.

Yêu cầu ngăn chặn phần mềm hỗ trợ lập "hai sổ kế toán"

Cục Thuế cũng vừa có công văn gửi các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử và dịch vụ giao dịch điện tử trong lĩnh vực thuế, yêu cầu tăng cường phòng ngừa hành vi gian lận thuế thông qua phần mềm kế toán và phần mềm quản lý bán hàng.

Theo Cục Thuế, việc triển khai hóa đơn điện tử thời gian qua đã góp phần giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế, tạo thuận lợi cho người tiêu dùng và nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Tuy nhiên, cơ quan thuế vẫn phát hiện một số doanh nghiệp sử dụng phần mềm để vận hành song song hai hệ thống sổ kế toán tài chính trong cùng một kỳ kế toán nhằm che giấu doanh thu, giảm nghĩa vụ thuế.

Cục Thuế nhấn mạnh mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh phải được ghi nhận đầy đủ, chính xác trên một hệ thống sổ kế toán tài chính duy nhất. Việc lập "hai sổ" không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo môi trường cạnh tranh thiếu bình đẳng.

Cơ quan này yêu cầu các đơn vị cung cấp phần mềm không phát triển hoặc hỗ trợ các hệ thống có khả năng vận hành nhiều sổ kế toán tài chính cho cùng một doanh nghiệp; đồng thời tích hợp cơ chế cảnh báo, lưu vết thay đổi dữ liệu và phát hiện dấu hiệu bất thường để ngăn ngừa gian lận từ sớm.

Đáng chú ý, Cục Thuế đề nghị các nhà cung cấp phần mềm định kỳ gửi danh sách khách hàng sử dụng phần mềm kế toán nhằm phục vụ công tác quản lý và giám sát thuế.

Người dân phản ánh sổ đỏ được cấp từ năm 2013, nay nhận thông báo thu hồi vì cấp sai

Sổ đỏ được cấp từ năm 2013, nay gia đình nhận được thông báo thu hồi vì cấp sai, người dân mong muốn có giải pháp bảo đảm quyền lợi hợp pháp của gia đình.

Gửi câu hỏi đến Cổng Thông tin điện tử TP Hà Nội, bạn đọc P.T.B phản ánh: Gia đình tôi có một thửa đất đã được UBND huyện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) ngày 21.12.2013. Tại thời điểm cấp giấy chứng nhận, cơ quan chức năng đã xây dựng phương án xử lý phần diện tích đất lấn chiếm của gia đình với số tiền phải nộp là 124.200.000 đồng.

Do điều kiện kinh tế khó khăn nên thời điểm đó mẹ tôi chỉ nộp được 65.000.000 đồng. Gia đình hiện vẫn lưu giữ biên lai thu tiền, trong đó ghi rõ nội dung thu tiền sử dụng đất lấn chiếm trong quá trình cấp GCNQSDĐ ở. Đến nay, giấy chứng nhận của gia đình vẫn đang được lưu giữ tại Văn phòng Đăng ký đất đai.

Hiện nay, gia đình tôi có nguyện vọng nộp số tiền còn lại để nhận giấy chứng nhận. Tuy nhiên, chuyên viên Phòng Kinh tế trả lời rằng việc cấp giấy chứng nhận cho gia đình trước đây là không đúng quy định.

Cụ thể, theo giải thích của chuyên viên, có hơn 100m2 đất mà gia đình tôi lấn chiếm sau ngày 1.7.2004. Theo quy định tại thời điểm đó, diện tích đất lấn chiếm sau ngày 1.7.2004 không đủ điều kiện được cấp GCNQSDĐ. Do vậy, giấy chứng nhận đã cấp cho gia đình sẽ bị thu hồi, hủy bỏ; số tiền 65.000.000 đồng mà gia đình đã nộp năm 2013 theo phương án xử lý thời điểm đó sẽ được hoàn trả nguyên trạng.

Trường hợp hiện nay gia đình muốn được cấp giấy chứng nhận thì phải thực hiện thủ tục cấp giấy lần đầu và hoàn thành nghĩa vụ tài chính theo giá đất hiện hành.

Tuy nhiên, trong hồ sơ đề nghị cấp GCNQSDĐ của gia đình, cụ thể là Đơn đề nghị cấp giấy chứng nhận theo mẫu 01/ĐK-GCN, phần kê khai của gia đình hoàn toàn không đề cập đến nguồn gốc sử dụng đất.

Sau khi tiếp nhận hồ sơ đề nghị cấp giấy chứng nhận của gia đình vào thời điểm đó, UBND xã và UBND huyện đã tiến hành xác minh, thẩm tra và lập biên bản xác minh. Các biên bản đều xác nhận gia đình tôi đủ điều kiện được cấp GCNQSDĐ theo nội dung kê khai trong đơn.

Trên cơ sở đó, cơ quan chức năng đã xây dựng phương án thu tiền xử lý đất và thực tế đã thu của gia đình hơn một nửa số tiền phải nộp, cụ thể là 65.000.000 đồng.

Tôi được biết, tại Phụ lục I - Trình tự, thủ tục trong lĩnh vực đất đai (ban hành kèm theo Nghị định số 151/2025/NĐ-CP ngày 12.6.2025 của Chính phủ), mục d khoản 9 phần XIV về trình tự, thủ tục đính chính Giấy chứng nhận đã cấp, mục C phần V quy định:

"Đối với Giấy chứng nhận đã cấp không đúng quy định của pháp luật do lỗi của cơ quan, người có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận thì nghĩa vụ tài chính được xác định theo chính sách thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất tại thời điểm cấp Giấy chứng nhận trước đây; đối với trường hợp do lỗi của người sử dụng đất thì nghĩa vụ tài chính được xác định theo chính sách thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất tại thời điểm cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất".

Theo tôi, đối với trường hợp của gia đình, việc cấp giấy chứng nhận, xây dựng phương án xử lý tài chính và thu tiền xử lý đất đều do cơ quan nhà nước thực hiện. Vì vậy, nếu có sai sót thì lỗi thuộc về cơ quan nhà nước chứ không phải do gia đình tôi.

Do đó, việc Phòng Kinh tế hướng dẫn thu hồi, hủy bỏ giấy chứng nhận đã cấp và hoàn trả lại cho gia đình số tiền 65.000.000 đồng đã nộp từ năm 2013 là chưa thỏa đáng.

Kính đề nghị cơ quan chức năng xem xét, hướng dẫn và có giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của gia đình tôi".

Về phản ánh, kiến nghị của công dân liên quan đến việc cấp GCNQSDĐ và thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với thửa đất của gia đình, Trung tâm Truyền thông, Dữ liệu và Công nghệ số Thành phố Hà Nội cho biết: Để có cơ sở nghiên cứu, rà soát và chuyển cơ quan có thẩm quyền xem xét, trả lời theo quy định, đề nghị bạn đọc cung cấp bổ sung thông tin, tài liệu liên quan, cụ thể như sau: Thông tin về cơ quan, đơn vị đã tiếp nhận, giải quyết hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của gia đình trước đây và cơ quan hiện đang hướng dẫn xử lý hồ sơ.

Bản sao hoặc hình ảnh các hồ sơ, tài liệu liên quan (nếu có).

Sau khi nhận được đầy đủ thông tin, tài liệu, Trung tâm Truyền thông, Dữ liệu và Công nghệ số Thành phố Hà Nội sẽ tổng hợp, chuyển cơ quan có thẩm quyền xem xét, hướng dẫn và trả lời công dân theo quy định.

Cơ quan Thuế có thông báo quan trọng đến hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trên cả nước

Thuế thành phố Huế thông tin một số nội dung cần lưu ý về đăng ký thuế, đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử đối với hộ, cá nhân kinh doanh.

Thông tin từ Thuế thành phố Huế cho biết, để tạo thuận lợi cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong quá trình thực hiện các thủ tục về đăng ký thuế và đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử, cơ quan Thuế đã lưu ý một số nội dung quan trọng theo quy định hiện hành.

Xác định đúng hình thức đăng ký thuế

Theo quy định của Luật Quản lý thuế và Thông tư số 86/2024/TT-BTC, cá nhân, hộ gia đình đăng ký thành lập hộ kinh doanh thực hiện đăng ký thuế thông qua cơ chế một cửa liên thông với cơ quan đăng ký kinh doanh.

Trong khi đó, trường hợp cá nhân, hộ gia đình không đăng ký thành lập hộ kinh doanh nhưng có hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc diện phải đăng ký thuế thì phải thực hiện đăng ký thuế trực tiếp với cơ quan Thuế.

Cơ quan Thuế cho biết việc tiếp nhận, giải quyết hồ sơ được thực hiện trên cơ sở thông tin, tài liệu do người nộp thuế kê khai. Người nộp thuế chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của hồ sơ đã cung cấp.

Lưu ý về địa chỉ đăng ký kinh doanh

Đối với hộ kinh doanh, địa chỉ trụ sở được thực hiện theo quy định của pháp luật về đăng ký hộ kinh doanh.

Đối với cá nhân đăng ký thuế trực tiếp với cơ quan Thuế, địa chỉ kinh doanh được kê khai theo hướng dẫn tại mẫu số 03-ĐK-TCT ban hành kèm theo Thông tư số 86/2024/TT-BTC.

Thuế thành phố Huế lưu ý người nộp thuế có trách nhiệm sử dụng trụ sở, địa điểm kinh doanh phù hợp với quy định của pháp luật về nhà ở và các quy định pháp luật chuyên ngành có liên quan.

Thuế thành phố Huế khẳng định, cơ quan Thuế không có chức năng xác định địa điểm kinh doanh có phù hợp với quy định về nhà ở hay không mà thực hiện quản lý trên cơ sở hồ sơ, tài liệu do người nộp thuế cung cấp.

Cá nhân kinh doanh không đăng ký hộ kinh doanh vẫn thuộc diện sử dụng hóa đơn điện tử

Một nội dung đáng chú ý được cơ quan Thuế nhấn mạnh là cá nhân kinh doanh không đăng ký hộ kinh doanh vẫn thuộc đối tượng đăng ký, sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định.

Cụ thể, theo Nghị định số 70/2025/NĐ-CP và Nghị định số 68/2026/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 141/2026/NĐ-CP), cá nhân kinh doanh không đăng ký hộ kinh doanh vẫn phải thực hiện đăng ký, sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định.

Để hỗ trợ người nộp thuế, Cục Thuế đã nâng cấp ứng dụng, cho phép cá nhân kinh doanh không có Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh thực hiện thủ tục đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định hiện hành.

Người cho thuê nhà cần xác định đúng loại hình hoạt động

Đối với cá nhân cho thuê nhà, cơ quan Thuế lưu ý cần chủ động xác định loại hình hoạt động của mình để thực hiện thủ tục phù hợp.

Trường hợp hoạt động cho thuê nhà, căn hộ để ở thuộc nhóm ngành kinh doanh bất động sản và không thuộc diện phải đăng ký hộ kinh doanh thì thực hiện đăng ký thuế trực tiếp với cơ quan thuế.

Trong khi đó, nếu hoạt động thuộc nhóm ngành dịch vụ lưu trú như cho thuê ngắn ngày, lưu trú du lịch... thì phải thực hiện đăng ký hộ kinh doanh, đồng thời đăng ký thuế theo cơ chế một cửa liên thông.

Trường hợp gặp khó khăn trong việc xác định ngành nghề kinh doanh hoặc điều kiện kinh doanh, người nộp thuế cần liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn.

Thuế thành phố Huế cũng khuyến nghị người nộp thuế chủ động nghiên cứu các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh; kê khai đầy đủ, chính xác, trung thực thông tin đăng ký thuế, đăng ký kinh doanh và đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử; đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế theo quy định.

Theo cơ quan Thuế, việc thực hiện đúng các quy định về đăng ký thuế và đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử không chỉ đảm bảo quyền lợi của người nộp thuế mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về thuế, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bộ trả lời trường hợp xây nhà trên đất có sổ đỏ từ 2015, nay mới xin chuyển đất ở

Xây nhà trên đất trồng cây lâu năm đã được cấp sổ đỏ, liệu có phải tháo dỡ công trình khi xin chuyển sang đất ở. Bộ Nông nghiệp và Môi trường giải đáp.

Trên Cổng thông tin Chính phủ, công dân hỏi:

Bà N.M.H được bố mẹ tặng cho 240 m2 đất trồng cây lâu năm, đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2014. Năm 2015, bà xây căn nhà 2 tầng diện tích 70 m2.

Vừa qua, bà H nộp hồ sơ xin chuyển mục đích sử dụng 100 m2 đất từ đất trồng cây lâu năm sang đất ở. Cán bộ Phòng Kinh tế của UBND xã về kiểm tra hiện trạng và yêu cầu bà khôi phục lại hiện trạng ban đầu của đất là buộc tháo dỡ công trình trên đất.

Gia đình bà H chỉ có thửa đất duy nhất, thửa đất nằm trong khu dân cư, đối chiếu bản đồ quy hoạch là đất ở, đã xây nhà kiên cố, hiện ba thế hệ đang sinh sống trên thửa đất này.

Bà H hỏi, bà có thuộc trường hợp buộc khắc phục hậu quả là tháo dỡ công trình để khôi phục hiện trạng ban đầu của đất hay không?

Bộ Nông nghiệp và Môi trường trả lời vấn đề này như sau:

Trường hợp của bà N.M.H đã được cấp Giấy chứng nhận với mục đích sử dụng đất là trồng cây lâu năm nhưng năm 2015, bà đã sử dụng sang mục đích là xây dựng căn nhà 2 tầng trên đất, được xác định là hành vi vi phạm sử dụng đất không đúng mục đích và bị xử phạt vi phạm hành chính quy định tại khoản 2 Điều 10 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP ngày 4.10.2024 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.

Biện pháp khắc phục hậu quả là buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm quy định tại khoản 4 Điều 10 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP.

Khi xem xét thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất thì gia đình bà phải chấp hành xong quyết định về xử phạt vi phạm hành chính về hành vi sử dụng đất không đúng mục đích.

Nguồn: Tuổi Trẻ; Lao Động; CafeF