CÂN SỨC

Nhiều người mặc định rằng khám sức khỏe định kỳ luôn là điều nên làm. Nhưng nếu tôi nói rằng sau một độ tuổi nhất định, một số xét nghiệm có thể không chỉ vô ích mà còn tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe thì liệu họ có tin không?
Nghe có vẻ lạ nhưng đây là thực tế mà ngày càng nhiều bác sĩ bắt đầu thừa nhận, đặc biệt là khi chăm sóc cho người trên 70 tuổi. Bởi vì không phải tất cả các xét nghiệm tầm soát đều vô hại, thậm chí có những kiểm tra phổ biến tưởng như cần thiết lại dẫn đến chẩn đoán sai, lo lắng không đáng có và thậm chí là các can thiệp y tế nguy hiểm.

Ngành y tế đang bước vào một giai đoạn mới nơi chúng ta phải đặt câu hỏi có thật là càng kiểm tra nhiều càng tốt?
Câu trả lời là không phải lúc nào cũng đúng vậy. Với người cao tuổi, sức khỏe cần được tiếp cận theo cách khác, một cách thận trọng hơn, cá nhân hóa hơn và ít xâm lấn hơn.
Chúng ta sẽ tìm hiểu vì sao các xét nghiệm này vẫn thường xuyên được chỉ định, những nguy cơ tiềm ẩn mà nó gây ra và những lựa chọn thay thế an toàn tỏ ra phù hợp hơn với cơ thể và nhu cầu thực tế của người cao tuổi. Nếu bạn đang ở độ tuổi từ 65 trở lên hoặc đang chăm sóc cha mẹ, ông bà trong giai đoạn tuổi này, thì những thông tin dưới đây có thể giúp bạn đưa ra những quyết định y tế sáng suốt hơn.

1. Cái bẫy mang tên nội soi đại tràng
Nội soi đại tràng từ lâu đã được xem là tiêu chuẩn vàng trong việc phát hiện và ngăn ngừa ung thư đại trực tràng.
Nhưng khi bạn đã bước qua tuổi 70, đặc biệt nếu bạn không có triệu chứng gì rõ rệt hay tiền xử gia đình liên quan, thì việc tiếp tục thực hiện thủ thuật này có thể mang lại nhiều rủi ro hơn là lợi ích.
Bạn cần hiểu rằng nội soi không phải là một thủ tục đơn giản. Trước ngày thực hiện, bạn phải dùng thuốc sổ mạnh để làm sạch hoàn toàn ruột. Việc này gây mất nước, mất điện giải. Hai yếu tố rất nguy hiểm đối với người lớn tuổi, dễ gây tụt huyết áp, chóng mặt, thậm chí ngã và chấn thương. Và đó mới chỉ là giai đoạn chuẩn bị.
Trong quá trình nội soi, bệnh nhân thường phải gây mê hoặc an thần. Tuy nhiên, cơ thể người lớn tuổi không còn xử lý thuốc an thần như người trẻ. Tác dụng kéo dài có thể gây lú lẫn, mất phương hướng và làm tăng nguy cơ té ngã sau khi về nhà. Nhiều ca nhập viện vì gãy xương, tai biến, bắt nguồn từ chính điều đó.
Chưa hết, điều đáng lo hơn là hậu quả của những phát hiện không cần thiết. Một polyp nhỏ, chậm phát triển, đôi khi không gây ảnh hưởng gì trong suốt phần đời còn lại của bạn, lại bị xem là tiềm ẩn nguy cơ và trở thành lý do để chỉ định thêm hàng loạt xét nghiệm sinh thiết, thậm chí phẫu thuật cắt bỏ đoạn ruột.
Tất cả chỉ vì một phát hiện mà có thể không bao giờ gây hại. Nhiều người nghĩ làm nội soi là để cho yên tâm, nhưng thực tế cảm giác an tâm đó đôi khi lại đổi lấy bằng những nguy cơ thật sự. Cơ thể bạn ở tuổi 75 không còn giống cơ thể ở tuổi 55. Thế nên những gì từng có ích trước đây chưa chắc còn phù hợp hôm nay.
Có lựa chọn thay thế an toàn hơn? Hiện nay đã có những xét nghiệm phân không xâm lấn, nhẹ nhàng và ít rủi ro. Nếu bạn không có triệu chứng bất thường và đã từng có kết quả nội soi bình thường trong quá khứ, bạn hoàn toàn có quyền từ chối nội soi tiếp theo. Chăm sóc sức khỏe ở tuổi cao không phải là làm tất cả những gì có thể mà là làm những gì thật sự cần. Giảm can thiệp không phải là bỏ mặc mà là tôn trọng cơ thể, tiết kiệm sức lực và bảo vệ chất lượng sống.

2. Nguy cơ tiềm ẩn từ việc chụp cắt lớp toàn thân
Chụp toàn thân bằng CT hay MRI nghe có vẻ như một biện pháp phòng ngừa thông minh. Kiểm tra một lần phát hiện mọi vấn đề tiềm ẩn từ đầu đến chân.
Nhưng nếu bạn đã ngoài 70, sự thật không đơn giản như vậy. Thay vì mang lại sự yên tâm, kết quả từ những lần chụp này đôi khi lại là điểm khởi đầu cho chuỗi can thiệp y tế không cần thiết, khiến người khám phòng ngừa thành người bệnh phải sống trong lo lắng kéo dài.
Vấn đề không nằm ở công nghệ. CT và MRI là những công cụ rất mạnh. Nhưng chính vì quá nhạy, chúng phát hiện ra đủ loại bất thường nhỏ mà phần lớn không hề gây hại gì trong suốt phần đời còn lại của bạn. Ví dụ như nốt vôi hóa nhỏ trong phổi, nang nhỏ trong gan hoặc bóng mờ ở thận. Những thứ này phổ biến ở người lớn tuổi và thường là lành tính. Tuy nhiên, khi bị phát hiện trên phim, chúng lập tức trở thành lý do để chỉ định xét nghiệm bổ sung siêu âm, sinh thiết, tái chụp, thậm chí phẫu thuật thăm dò. Người cao tuổi vốn đã nhạy cảm với các thủ thuật xâm lấn, chỉ một cuộc sinh thiết nhỏ cũng có thể gây ra biến chứng, xuất huyết, nhiễm trùng hoặc ảnh hưởng chức năng cơ quan. Và điều ít người nói đến nhất, áp lực tinh thần. Người cao tuổi sau khi nhận được thông báo có nghi ngờ trên kết quả chụp hình, sẽ phải sống trong tâm trạng bất an, lo lắng mỗi ngày dù có thể chẳng bao giờ bệnh xảy ra thật sự. Không ít người chi hàng chục triệu đồng cho một buổi chụp toàn thân tại các cơ sở tư nhân với hy vọng phòng bệnh hơn chữa bệnh. Nhưng đổi lại là gì? Một chấm trắng nhỏ không rõ ràng dẫn đến cả chuỗi tháng ngày mệt mỏi với bệnh viện và bác sĩ.
Nhiều khi việc phát hiện sớm không kéo dài tuổi thọ mà rút ngắn thời gian vui sống vì lo sợ và biến chứng. Vì vậy, lời khuyên dành cho người cao tuổi chỉ nên chụp CT hoặc MRI khi có dấu hiệu lâm sàng rõ ràng hoặc theo chỉ định cụ thể từ bác sĩ chuyên khoa. Đừng để những bóng mờ vô hại trên màn hình ảnh hưởng đến ánh sáng trong cuộc sống thật của bạn.

3. Bài kiểm tra gắng sức tim, khi phòng bệnh hóa thành rủi ro
Trong tâm thức của nhiều người, trái tim là trung tâm sự sống, nên việc kiểm tra tim mạch dường như là điều không thể thiếu nhất là khi tuổi đã cao. Một trong những xét nghiệm phổ biến là test gắng sức tim, nơi đó, bạn phải đi bộ hoặc chạy trên máy để đo lường phản ứng của tim khi hoạt động mạnh.
Nghe có vẻ hợp lý nhưng thực tế sau tuổi 70, xét nghiệm này lại tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn là lợi ích, đặc biệt với những người hoàn toàn không có triệu chứng.
Khi cơ thể bước vào giai đoạn lão hóa, các chỉ số sinh lý tự nhiên cũng thay đổi. Mạch chậm hơn, huyết áp dao động nhiều hơn, điện tim có thể xuất hiện các bất thường nhẹ nhưng vô hại.
Tuy nhiên, các máy móc và quy trình xét nghiệm lại thường được xây dựng dựa trên dữ liệu của người trẻ hoặc trung niên.
Kết quả là gì? là những dương tính giả, tức kết quả báo nguy hiểm trong khi tim vẫn khỏe. Và điều đó mở ra cả một chuỗi xét nghiệm can thiệp không cần thiết từ siêu âm tim, chụp mạch vành đến đặt stent hay thậm chí phẫu thuật tim.
Với người cao tuổi, đây không phải là những can thiệp nhỏ:
- Chụp mạch tim cần dùng thuốc cản quang, có thể gây tổn thương thận.
- Đặt ống thông tim có thể gây chảy máu, tụ máu, thậm chí đột quỵ nhẹ nếu không may. Mỗi lần nằm viện là một lần sức khỏe giảm sút và tâm lý căng thẳng và khả năng phục hồi ngày càng chậm.
Vậy nên với người không có biểu hiện như đau thắt ngực, khó thở khi đi bộ, hồi hộp bất thường hay mệt mỏi không rõ nguyên nhân, việc thực hiện test gắng sức tim định kỳ là không cần thiết. Thay vào đó, bạn nên ưu tiên lắng nghe cơ thể mình. Nếu vẫn ăn ngủ tốt, đi lại thoải mái, không có dấu hiệu tim mạch rõ ràng thì đó chính là dấu hiệu rõ ràng nhất của sức khỏe tim mạch. Đừng để nỗi sợ vô hình khiến bạn trở thành bệnh nhân khi thực chất bạn vẫn là người khỏe mạnh.
Vậy bạn nên làm gì? Hãy tập trung vào những việc đơn giản mà hiệu quả. Đi bộ mỗi ngày, ăn uống hợp lý, kiểm soát huyết áp và đường huyết, ngủ đủ, duy trì tinh thần lạc quan. Đó mới là cách thật sự bảo vệ trái tim của bạn.

Kết luận
Chăm sóc sức khỏe tuổi già không phải là làm càng nhiều càng tốt mà là làm đúng cái cần thiết. Khi bước sang tuổi 70, cơ thể bạn đã khác trước rất nhiều. Các xét nghiệm từng có ích hồi 40 50 tuổi, giờ đây có thể trở thành gánh nặng. Chúng có thể khiến bạn lo lắng không cần thiết, trải qua các can thiệp y tế nguy hiểm và tệ hơn cả là làm bạn mất đi những năm tháng đáng ra nên sống nhẹ nhàng an nhiên.
Bạn không cần phải khám cho đủ chỉ tiêu làm xét nghiệm, chỉ vì người khác bảo vậy. Điều bạn cần, là chăm sóc sức khỏe một cách chủ động, có hiểu biết và dựa trên nhu cầu thực sự của bản thân.
Hãy nhớ, không phải từ chối xét nghiệm là bạn bỏ bê sức khỏe mà chính là bạn đang bảo vệ nó bằng sự tỉnh táo và sự tôn trọng chính cơ thể mình. Hãy chọn lọc. Hãy hỏi bác sĩ của bạn xét nghiệm này có thay đổi hướng điều trị không nếu tôi không có triệu chứng?
Nếu câu trả lời là không chắc, có thể bạn nên suy nghĩ lại.

Nguồn: FB Xuân Hồng

ĐỢI ANH GIỮA MÙA ĐÔNG KHÓI LỬA

Em ơi xin hãy đợi anh,
Đợi qua năm tháng chiến tranh lạnh lùng.
Dẫu trời phủ tuyết mịt mùng,
Quê hương chìm giữa khói cùng mây tan.

Em gìn giữ chút dịu dàng,
Giữ ngọn đèn nhỏ giữa ngàn đêm sâu.
Dẫu đường bom lửa bạc màu,
Dẫu tin anh khuất, nỗi đau vẫn còn.

Anh đi qua những chiến trường,
Qua bao thành phố đau thương điêu tàn.
Giữa khi tiếng súng dần tan,
Anh nghe tiếng gọi quê làng, trẻ thơ.

Anh không hứa những ngày chờ,
Không hứa gió sẽ thôi xô mái nghèo.
Chỉ mong trong cõi cheo leo,
Tim em còn giữ những điều ước xanh.

Mai này nếu chẳng về nhanh,
Xin đừng để lệ phủ quanh tháng ngày.
Hãy tin nơi chốn xa này,
Anh từng đứng giữ phút giây yêu người.

Nếu anh nằm lại bên đời,
Dưới miền đất lạnh xa vời quê hương,
Xin em nhớ một con đường:
Có người đã sống yêu thương hết lòng.

Anh còn mơ một ngày mong,
Không còn đại bác rung trong bầu trời.
Trẻ thơ hát giữa đồng vui,
Mẹ già thôi đứng ngậm ngùi chờ mong.

Khi tan hết cuộc chiến lòng,
Anh về lối cũ bên dòng làng xưa.
Không mang tiếng kiếm gió mưa,
Chỉ mang hơi ấm nắng vừa hồi sinh.

Em ơi xin đợi bình minh,
Đợi ngày nhân loại yên bình xum vầy.
Dẫu bao đường đất hao gầy,
Tình ta thắm  mãi, còn đây tiếng cười.

Rồi khi chiến trận qua rồi,
Anh về trên lối quê người năm xưa.
Không mang theo tiếng gươm khua,
Chỉ mang hơi ấm nắng vừa hồi sinh.

Em ơi, hãy đợi bình minh,
Đợi ngày nhân thế hồi sinh hòa bình.
Dẫu cho vạn nẻo điêu linh,
Tình yêu còn đó, chúng mình còn nhau.

Tác giả: Thi Lan Anh Tran, Aschaffenburg, Germany

TRẠNG QUỲNH ĐÓN SỨ TÀU

Triều đình đang chuẩn bị
Đón sứ thần Nhà Thanh.
Hắn nổi tiếng hống hách,
Lại quen thói đành hanh.

Vì thế Quỳnh được chọn
Ra nghênh tiếp; vâng lời,
Quỳnh xin vua cho phép
Được mang theo một người.

Đó là Đoàn Thị Điểm,
Đẹp gái, giỏi văn chương.
Cô sẽ làm chủ quán
Một quán nước bên đường.

Còn Quỳnh thì đóng giả
Người chèo đò qua sông.
Cuối cùng, khách sứ đến,
Cũng một đoàn khá đông.

Đi qua quán cô Điểm,
Đoàn sứ Tàu ghé vào,
Thấy xinh, bèn chọc ghẹo,
Trái lễ thức bang giao.

Bất chợt cao hứng đọc
Một tên sứ Nhà Thanh:
“Nam bang nhất thốn thổ,
Ắt bất tri nhân canh”.

Nước Nam có cái lỗ.
Chắc nhiều người ước mơ.
Ý chê đàn bà Việt
Nhẹ dạ và lẳng lơ.

Chủ quán, Đoàn Thị Điểm,
Nhỗ toẹt bãi nước trầu,
Rồi nhìn các quan sứ,
Thủng thỉnh đọc hai câu:

“Giai do thử đồ xuất
Bắc quốc chư đại pha”.
Tức quan lớn Phương Bắc
Từ chỗ đó mà ra.

Sứ Tàu nghe câu ấy,
Ngạc nhiên, đứng như ngây.
Chỉ một cô bán nước
Mà uyên thâm thế này?

Xong rồi chúng đi tiếp
Đến bến đò bên sông,
Nơi Quỳnh đang đợi sẵn.
Khi ra đến giữa dòng,

Một tên trong đoàn sứ
Đánh rắm, thật sỗ sàng.
Xong, còn đọc vế đối
Là “Lôi động Nam Bang”.

Tức Nam bang có sấm.
Hắn định đổ cho người.
Quỳnh nghe, khó chịu lắm,
Nhưng im lặng gượng cười.

Rồi vạch quần đứng đái,
Vòng qua đầu sứ Tàu,
Đáp: “Vũ qua Bắc Hải”.
Một vế đối thật đau.

Mà đối rất hoàn chỉnh.
Khi có sấm Nam Bang
Thì sẽ mưa Biển Bắc.
Đúng là câu đối vàng.

Quan sứ Tàu từ đó
Chẳng dám ho he gì.
Tưởng Nam Di ngu dốt
Mà thông minh cực kỳ.

Nguồn: FB Thái Bá Tân

Đức Việt Online