NHIỀU SIÊU THỊ MỸ BỊ VÉT SẠCH HÀNG KHI BÃO MÙA ĐÔNG BAO TRÙM

Cơn bão mùa đông với quy mô rộng khắp nước Mỹ đang đe dọa ảnh hưởng tới cuộc sống của hàng trăm triệu người dân từ ngày 23-1.

Trước nguy cơ băng giá nghiêm trọng, hàng loạt bang đã ban bố tình trạng khẩn cấp, trong bối cảnh giới chức cảnh báo về khả năng mất điện kéo dài, thiệt hại cơ sở hạ tầng và điều kiện đi lại cực kỳ nguy hiểm.

Danh sách các bang bao gồm Missouri, Arkansas, Louisiana, Mississippi, Tennessee, Alabama, Georgia, North Carolina, South Carolina, Virginia, New York, Kentucky, Maryland, New Jersey và Kansas.

Theo các nhà khí tượng, cơn bão sẽ quét qua phần lớn lãnh thổ lục địa Mỹ, bao trùm khu vực miền trung, bao gồm dãy Rocky và vùng đồng bằng Plains, trước khi dịch chuyển sang các bang Trung Đại Tây Dương và Đông Bắc - nơi tập trung mật độ dân cư cao.

Cơ quan Thời tiết quốc gia Mỹ cảnh báo hiện tượng tích tụ băng ở mức "thảm họa" có thể xảy ra, gây đổ cây trên diện rộng, làm gián đoạn giao thông và khiến nhiều khu vực rơi vào cảnh tê liệt sinh hoạt trong nhiều ngày.

Hàng loạt hoạt động trên khắp nước Mỹ đã bị đình trệ. Nhiều trường học cho học sinh nghỉ học, hơn 2.700 chuyến bay cuối tuần bị hủy, nhiều nhà thờ chuyển sinh hoạt tôn giáo sang hình thức trực tuyến.

Ít nhất 182 triệu người dân Mỹ đang nằm trong diện cảnh báo hoặc theo dõi nguy cơ băng và tuyết, trong khi hơn 210 triệu người chịu cảnh báo thời tiết lạnh giá, với nhiều khu vực rơi vào tình trạng chồng lấn cảnh báo. Các công ty điện lực đã chuẩn bị cho kịch bản mất điện, bởi cây cối và đường dây điện phủ băng có thể tiếp tục gãy đổ ngay cả sau khi bão tan.

Tại nhiều bang Trung Tây, nhiệt độ cảm nhận có thể xuống tới -48 độ C, mức lạnh có thể gây tê cóng chỉ trong vòng 10 phút.

Dù vậy tại một số nơi như bang Minnesota, các cuộc biểu tình phản đối chính sách nhập cư vẫn diễn ra bất chấp giá rét.

Giới chức kêu gọi người dân đề phòng các rủi ro như hạ thân nhiệt, tai nạn khi xúc tuyết, đồng thời chú ý bảo vệ đường ống nước, sử dụng thiết bị sưởi an toàn. Lực lượng cứu hộ và ứng phó khẩn cấp đã được đặt trong tình trạng sẵn sàng cao nhất, với hàng triệu suất ăn, chăn ấm và máy phát điện được phân bổ trên lộ trình cơn bão dự kiến đi qua.

Theo các nhà khoa học, hệ thống bão lần này liên quan tới hiện tượng xoáy cực bị kéo giãn, cho phép không khí lạnh từ Bắc Cực tràn sâu xuống Bắc Mỹ. Dù vẫn còn tranh luận về mối liên hệ trực tiếp với biến đổi khí hậu, nhiều chuyên gia cho rằng các đợt xoáy cực bất thường đang xuất hiện với tần suất ngày càng dày hơn.

Tại một số địa phương, tình trạng người dân đổ xô mua nước đóng chai và hàng thiết yếu đã bắt đầu xuất hiện, cho thấy mức độ lo ngại trước một trong những đợt bão mùa đông nghiêm trọng nhất trong nhiều năm trở lại đây.

NGƯỜI MỸ ‘KHIẾP SỢ’ ĐẶC VỤ ICE

Tại các thành phố trên khắp nước Mỹ, đặc vụ của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) đã bắt giữ hàng trăm nghìn người nhập cư và đụng độ với những người biểu tình.

Theo Washingtonpost, ICE không chỉ bắt người nhập cư bất hợp pháp, tội phạm ở các khu thông thường, mà xông vào cả những khu dân cư cao cấp, câu lạc bộ đồng quê và khu vực gần trường học ở Chicago, Los Angeles, D.C., Minneapolis và Charlotte. Nhiều đặc vụ mặc thường phục hoặc đeo mặt nạ.

Bản ghi nhớ gây tranh cãi

Bản ghi nhớ nội bộ của ICE đang gây tranh cãi tại Mỹ khi cho biết các sĩ quan di trú liên bang có quyền vào nhà dân để cưỡng chế và bắt giữ người bị trục xuất, chỉ dựa trên một lệnh hành chính, không cần lệnh của thẩm phán.

Đầu tuần, các đặc vụ Mỹ đã xông vào nhà và bắt một người đàn ông tại bang Minnesota trong khi người này chỉ mặc chiếc quần đùi giữa trời lạnh âm độ. Sự việc gây ra tranh cãi vì cách thức thực thi pháp luật của lực lượng chức năng.

Không dừng lại ở đó,AP đưa tin về một bản ghi nhớ nội bộ của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE), cho thấy các sĩ quan liên bang tự khẳng định thẩm quyền vào nhà dân cưỡng chế mà không cần lệnh của thẩm phán. Theo đó, đặc vụ ICE cho rằng có thể thực hiện bắt giữ người nhập cư chỉ với lệnh hành chính (mẫu I-205) đối với những trường hợp đã có quyết định trục xuất cuối cùng, thay vì phải có lệnh khám xét hoặc bắt giữ từ tòa án di trú hoặc liên bang.

Động thái này đi ngược lại với hướng dẫn lâu nay, vốn được đặt ra để bảo đảm chính phủ không xâm phạm các giới hạn hiến định khi khám xét, CNN đưa tin.

Bản ghi nhớ, do quyền Giám đốc ICE Todd Lyons ký và đề ngày 12/5/2025, nêu rõ: “Văn phòng Cố vấn Pháp lý của DHS đã xác định rằng Hiến pháp Mỹ, Đạo luật Di trú và Quốc tịch, cũng như các quy định về di trú, không cấm việc dựa vào các lệnh hành chính cho mục đích này”.

Tuy nhiên, bản ghi nhớ không giải thích cách thức đưa ra kết luận đó, cũng như không đề cập tới những hệ quả pháp lý có thể phát sinh.

Làn sóng bắt giữ quy mô lớn gần đây đã khiến dư luận đặc biệt chú ý tới các chiến thuật thực thi luật nhập cư, nhất là loại lệnh mà sĩ quan sử dụng khi tiến hành bắt giữ.

Các nhà hoạt động cho rằng hành động này vi phạm các quyền được bảo vệ theo Tu chính án thứ tư.

Người Mỹ khiếp sợ

Mỹ đã triển khai hàng nghìn sĩ quan trong khuôn khổ chiến dịch trục xuất quy mô lớn tại những thành phố.

Ngay lập tức, các nghị sĩ Dân chủ tại Đồi Capitol đã lên tiếng cảnh báo về chỉ đạo mới của ICE.

Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal hôm 21/1 kêu gọi Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ Kristi Noem và quyền Giám đốc ICE Todd Lyons ra điều trần trước Quốc hội về bản ghi nhớ trên.

Thượng nghị sĩ bang Connecticut cũng gửi thư riêng cho bà Noem và ông Lyons. Bức thư viết rằng bản ghi nhớ khẳng định các sĩ quan di trú có những quyền hạn rộng lớn “khiến mọi người Mỹ kinh hoàng”.

“Người Mỹ nào cũng cảm thấy khiếp sợ trước chính sách bí mật này của ICE, cho phép các đặc vụ của họ đạp cửa xông vào nhà dân. Đây là một chính sách đáng lên án cả về pháp lý lẫn đạo đức, phản ánh những hành vi lạm quyền nguy hiểm và đáng xấu hổ mà nước Mỹ đang chứng kiến ngay lúc này”, ông Blumenthal cho hay.

Trong nhiều năm qua, các tổ chức bảo vệ quyền lợi người nhập cư, các nhóm trợ giúp pháp lý và chính quyền địa phương đã liên tục khuyến cáo người dân không mở cửa cho các nhân viên di trú trừ khi họ xuất trình được lệnh khám xét có chữ ký của thẩm phán.

Khuyến cáo này dựa trên các phán quyết của Tòa án Tối cao, vốn nhìn chung cấm lực lượng thực thi pháp luật vào nhà riêng nếu không có sự phê chuẩn của tòa án. Tuy nhiên, chỉ đạo mới của ICE đã trực tiếp phủ nhận lời khuyên đó.

Bản ghi nhớ này, theo đơn khiếu nại của người tố giác, không được phổ biến rộng rãi trong nội bộ cơ quan. Tuy nhiên, nội dung của nó đã được sử dụng để đào tạo các sĩ quan ICE mới - những người đang được điều động tới một số thành phố và thị trấn để triển khai chiến dịch trấn áp nhập cư của Tổng thống Trump.

Theo tiết lộ của người tố giác, các nhân viên ICE mới được tuyển dụng và những người còn đang trong quá trình huấn luyện được yêu cầu làm theo hướng dẫn trong bản ghi nhớ, thay vì các tài liệu đào tạo bằng văn bản thực tế.

Hiện vẫn chưa rõ chỉ đạo trên đã được áp dụng rộng rãi đến mức nào trong các hoạt động thực thi luật di trú.

AP đã tận mắt chứng kiến các sĩ quan ICE hôm 11/1 dùng vũ lực phá cửa trước ngôi nhà của một người đàn ông Liberia tại Minneapolis, chỉ với lệnh khám xét hành chính.

Sự thay đổi này gần như chắc chắn sẽ vấp phải các thách thức pháp lý cũng như làn sóng chỉ trích gay gắt từ tổ chức vận động và các bang, địa phương thân thiện với người nhập cư - những nơi khuyến cáo người dân không mở cửa nếu ICE không xuất trình lệnh do thẩm phán ký.

Khi được hỏi về bản ghi nhớ, người phát ngôn Bộ An ninh Nội địa Mỹ Tricia McLaughlin cho biết tất cả người bị ICE bắt theo lệnh hành chính đã có quyết định trục xuất cuối cùng.

Bà nói thêm rằng các sĩ quan ra những lệnh này cũng đã xác định có đủ căn cứ hợp lý để bắt giữ đối tượng. Theo bà, Tòa án Tối cao và Quốc hội Mỹ đã “thừa nhận tính phù hợp của các lệnh hành chính trong vụ việc thực thi luật di trú”, nhưng không giải thích chi tiết.

Theo Washingtonpost, phạm vi hoạt động của ICE được dự báo sẽ còn mở rộng. Cơ quan này đã được bơm thêm hàng tỷ USD từ dự luật thuế của Đảng Cộng hòa.

Trung tâm Công lý Brennan ước tính ICE sẽ trở thành một trong những lực lượng cảnh sát lớn nhất nước Mỹ. Họ đang chi 100 triệu USD để tuyển dụng nhân sự cho hoạt động này.

"Đến cuối chiến dịch, hầu như ai cũng sẽ thấy người thân, bạn bè bị bắt hoặc tận mắt chứng kiến điều đó. Thật đáng lo ngại khi thấy những người không làm gì bất thường, chỉ đang đi làm hoặc thực hiện công việc của mình, lại trở thành mục tiêu", David Bier, Giám đốc Viện Cato, nói.

FED RA TÒA, THỊ TRƯỜNG NÍN THỞ: AI SẼ KIỂM SOÁT LÃI SUẤT MỸ?

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hôm nay bước vào một phiên tranh tụng quan trọng, có thể tạo ra tiền lệ đáng chú ý đối với nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tại Tối cao Pháp viện Mỹ, các thẩm phán sẽ lắng nghe lập luận trong vụ kiện liên quan đến bà Lisa Cook – một thống đốc Fed – người đang phản đối quyết định của Tổng thống Donald Trump về việc tìm cách chấm dứt nhiệm kỳ của bà tại Hội đồng Thống đốc.

Vụ việc không chỉ xoay quanh số phận cá nhân của một quan chức cấp cao, mà còn chạm tới một nguyên tắc cốt lõi của chính sách kinh tế Mỹ: tính độc lập của Fed trong việc điều hành lãi suất, không bị can thiệp bởi chính trị.

Tranh cãi bắt nguồn từ “hai nơi cư trú”

Tổng thống Trump cho rằng bà Cook đã khai báo hai căn nhà khác nhau là nơi cư trú chính – một hành vi có thể giúp người vay tiếp cận điều kiện tín dụng tốt hơn – và coi đó là lý do đủ để sa thải bà.

Bà Cook, người được cựu Tổng thống Joe Biden bổ nhiệm và là nữ thống đốc da màu đầu tiên trong lịch sử Fed, đã phủ nhận mọi sai phạm. Bộ Tư pháp Mỹ hiện vẫn đang xem xét các cáo buộc, nhưng đến nay chưa đưa ra bất kỳ cáo trạng nào.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: theo Đạo luật Fed năm 1935, Tổng thống Mỹ chỉ có thể sa thải một thành viên Hội đồng Thống đốc Fed “vì lý do chính đáng” – thường được hiểu là tắc trách hoặc vi phạm nghiêm trọng trong quá trình thực thi nhiệm vụ, chứ không phải vì bất đồng quan điểm chính sách.

Vì sao vụ kiện này đặc biệt quan trọng?

Nếu Tòa án đứng về phía ông Trump, đây có thể là một bước ngoặt làm suy yếu nền tảng độc lập của Fed. Khi đó, Nhà Trắng sẽ dễ dàng hơn trong việc loại bỏ những quan chức không đồng thuận với đường lối của Tổng thống, đặc biệt là về chính sách lãi suất.

Theo các chuyên gia, điều này sẽ mở ra một tiền lệ nguy hiểm: chính sách tiền tệ – vốn được thiết kế để trung lập và dựa trên dữ liệu kinh tế – có thể bị chi phối bởi mục tiêu chính trị ngắn hạn.

Ông Patrick Harker, cựu Chủ tịch Fed Philadelphia, cảnh báo: “Mối đe dọa lớn nhất và cấp bách nhất đối với Fed hiện nay chính là Tối cao Pháp viện. Nếu họ xử thua bà Cook, tính độc lập của Fed coi như chấm hết”.

Đằng sau vụ kiện là cuộc chiến về lãi suất

Vụ việc cũng phản ánh sự căng thẳng kéo dài giữa ông Trump và Fed. Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump và các đồng minh đã liên tục gây sức ép buộc ngân hàng trung ương phải hạ lãi suất nhanh hơn để kích thích tăng trưởng.

Tổng thống Mỹ nhiều lần công khai chỉ trích Chủ tịch Fed Jerome Powell – người cũng là bị đơn trong vụ kiện này – vì không giảm lãi suất đủ mạnh sau giai đoạn thắt chặt để kiềm chế lạm phát hậu đại dịch.

Theo các nhà phân tích, việc ông Trump tìm cách sa thải một thống đốc Fed không chỉ là câu chuyện cá nhân, mà là dấu hiệu cho thấy Nhà Trắng muốn kiểm soát trực tiếp hơn công cụ lãi suất – một vũ khí quyền lực đối với nền kinh tế.

Phản ứng hiếm thấy từ nội bộ Fed

Chủ tịch Fed Jerome Powell đã quyết định đích thân có mặt tại phiên tranh luận – một động thái hiếm hoi và mang tính biểu tượng mạnh mẽ. Ông đi cùng luật sư trưởng của Fed, thể hiện sự ủng hộ công khai với bà Cook.

Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent gọi hành động này là “một sai lầm lớn”, cho thấy sự chia rẽ sâu sắc trong nội bộ chính quyền về vai trò và quyền hạn của Fed.

Thị trường đang theo dõi sát sao

Giới đầu tư toàn cầu đặc biệt quan tâm đến vụ kiện này, bởi nếu Fed mất đi tính độc lập, niềm tin vào đồng USD và chính sách tiền tệ Mỹ có thể bị ảnh hưởng.

Trong nhiều thập kỷ, Fed được xem là “tường thành” ngăn chính trị can thiệp vào lãi suất. Nếu bức tường này bị phá vỡ, các quyết định về lãi suất trong tương lai có thể chịu tác động mạnh từ các chu kỳ bầu cử và mục tiêu chính trị ngắn hạn.

HỘI ĐỒNG HÒA BÌNH MỚI CỦA ÔNG TRUMP SẼ ĐẨY LIÊN HỢP QUỐC RA BÊN LỀ?

"Cùng nhau, chúng ta đang ở vào vị thế có thể… chấm dứt hàng chục năm đau khổ, ngăn chặn nhiều thế hệ hận thù và đổ máu, và kiến tạo một nền hòa bình đẹp đẽ, vĩnh cửu và huy hoàng cho khu vực đó và cho cả thế giới."

Đó là lời hứa đầy khí thế của Tổng thống Mỹ Donald Trump khi phát biểu thành lập Hội đồng Hòa bình mới của mình trong tuần này tại Diễn đàn Kinh tế Davos – "sân khấu của những sân khấu".

Một thế giới vốn đã quá quen với đau khổ và xung đột rất muốn tin vào điều đó.

Nhưng với nhiều nhà quan sát và quan chức ở các thủ đô trên khắp thế giới, đó lại là một bằng chứng khác cho thấy nỗ lực của ông Trump nhằm phá bỏ cấu trúc quốc tế hậu Thế chiến II và thay thế bằng những thể chế mới do chính ông chi phối.

"Chúng tôi sẽ không để bất kỳ ai thao túng mình," Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cảnh báo ngắn gọn trên mạng xã hội.

Trái lại, Thủ tướng Hungary Viktor Orban – người ủng hộ lớn nhất của ông Trump ở châu Âu – có lời ca ngợi hết sức nồng nhiệt: "Nếu là Trump, thì sẽ có hòa bình."

Vậy Hội đồng này – do ông Trump đứng đầu vô thời hạn – thực chất sẽ làm gì? Liệu đây có phải là một nỗ lực xây dựng một "bản sao thu nhỏ" của Liên Hợp Quốc?

Quyền lực của chủ tịch Hội đồng

Ý tưởng này – khởi nguồn từ các nỗ lực do Mỹ dẫn dắt nhằm chấm dứt chiến tranh ở Gaza vào năm ngoái và được một nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ủng hộ – nay đã được nâng tầm với tham vọng lớn hơn rất nhiều, mang tính toàn cầu hơn. Và trung tâm chính là tổng thống Mỹ.

Theo những chi tiết rò rỉ trong dự thảo điều lệ, ông Trump sẽ giữ chức Chủ tịch Hội đồng trọn đời, ngay cả khi đã rời nhiệm sở tổng thống. Dưới điều lệ đó, quyền hạn của ông là vô cùng rộng lớn: có quyền mời hoặc không mời các quốc gia tham gia; thành lập hoặc giải thể các cơ quan trực thuộc; và có thẩm quyền chỉ định người kế nhiệm bất cứ khi nào ông quyết định rút lui hoặc nếu ông mất khả năng điều hành.

Nếu một quốc gia khác muốn trở thành thành viên thường trực, cái giá phải trả là con số choáng váng: 1 tỷ USD.

Thông tin gây sốc này xuất hiện vào thời điểm một tháng qua đã liên tiếp xảy ra nhiều biến động. Chỉ trong vài tuần ngắn ngủi, thế giới đã chứng kiến việc Mỹ bắt giữ lãnh đạo Venezuela, những lời đe dọa và chuẩn bị hành động quân sự của ông Trump nhằm vào Iran, cùng các yêu sách đòi mua Greenland khiến châu Âu và nhiều nơi khác chao đảo.

19 quốc gia từ khắp các châu lục – từ Argentina đến Azerbaijan, từ các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ đến các vương quốc vùng Vịnh – đã có mặt tại Davos để dự lễ ra mắt Hội đồng. Nhiều quốc gia khác được cho là đã "đồng ý tham gia".

"Trong số này, tôi thích từng người một," ông Trump cười và nói khi nhìn quanh các lãnh đạo và quan chức có tên trong Hội đồng hoặc dàn lãnh đạo từ các cơ quan điều hành đang ngồi bên dưới.

Tuy nhiên, nhiều quốc gia tiềm năng khác cho đến nay vẫn lịch sự từ chối.

"Đây là một hiệp ước đặt ra những vấn đề rộng lớn hơn nhiều, và chúng tôi cũng lo ngại việc Tổng thống Putin lại là một phần của một cơ chế bàn về hòa bình," Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper nói.

Ông Trump nói Nga đã tham gia, dù thông điệp từ Moscow cho biết họ vẫn đang "tham vấn các đối tác".

"Với văn bản hiện tại, chúng tôi sẽ không tham gia," Thụy Điển tuyên bố.

"Đề xuất này đặt ra nhiều câu hỏi chưa được giải đáp, cần có thêm đối thoại với Washington" là phản hồi mang tính ngoại giao của Na Uy.

Ngay cả một nhóm gồm bảy quốc gia chủ yếu theo Hồi giáo – gồm sáu nước Ả Rập cùng Thổ Nhĩ Kỳ và Indonesia – cũng nhấn mạnh họ chỉ tham gia vì mục tiêu "một nền hòa bình công bằng và lâu dài cho Gaza", trong đó có việc tái thiết vùng lãnh thổ bị tàn phá này.

Tuy nhiên, các chi tiết bị rò rỉ trong điều lệ của Hội đồng lại không hề nhắc đến Gaza.

Đối với một số bên chỉ trích – trong đó có những quốc gia do dự không tham gia – đây là một dự án mang tính phô trương cá nhân của một tổng thống không che giấu tham vọng giành giải Nobel Hòa bình, giải thưởng mà Tổng thống Barack Obama từng nhận vào năm 2009, ngay khi bắt đầu nhiệm kỳ đầu tiên.

Các nhà lãnh đạo thế giới hiểu rằng có thể sẽ phải trả giá nếu không gia nhập "câu lạc bộ" mới này.

"Tôi sẽ áp thuế 200% lên rượu vang và champagne của ông ta, và ông ta sẽ tham gia – nhưng ông ta không bắt buộc phải tham gia," ông Trump cảnh cáo Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, với lời đe dọa sử dụng vũ khí quen thuộc của mình.

Chỉ có Slovenia nói thẳng điều mà nhiều nước khác nghĩ nhưng không nói ra. Thủ tướng Robert Golob bày tỏ lo ngại rằng sáng kiến này "can thiệp một cách nguy hiểm vào trật tự quốc tế rộng lớn hơn".

Ông Trump trực tiếp phản hồi mối quan ngại đó.

"Khi Hội đồng này được hình thành đầy đủ, chúng ta có thể làm gần như bất cứ điều gì chúng ta muốn, và chúng ta sẽ làm điều đó phối hợp với Liên Hợp Quốc," ông giải thích trước hội trường chật kín đang dõi theo từng lời nói.

Nhưng ông cũng thích khiến thế giới phải đoán già đoán non.

Một ngày trước đó, khi được một phóng viên Fox TV hỏi liệu Hội đồng của ông có thay thế Liên Hợp Quốc hay không, ông trả lời: "À, có thể lắm. Liên Hợp Quốc đơn giản là không giúp ích được nhiều."

Rồi ông nói thêm: "Tôi là người rất tin vào tiềm năng của Liên Hợp Quốc, nhưng tổ chức này chưa bao giờ phát huy được tiềm năng đó. Liên Hợp Quốc lẽ ra phải giải quyết được mọi cuộc chiến mà tôi đã giải quyết."

Ứng viên 'tổng chỉ huy hòa giải' mới?

Liên Hợp Quốc, với 193 quốc gia thành viên, từ lâu đã đánh mất vị trí "người kiến tạo hòa bình số một".

Khi tôi phỏng vấn Tổng thư ký António Guterres vào tháng 10/2016, trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ đầu, chỉ vài giờ sau khi ông được Hội đồng Bảo an nhất trí ủng hộ hiếm hoi, ông từng hứa hẹn "một làn sóng ngoại giao vì hòa bình".

Trong suốt một thập kỷ qua, các nỗ lực của Liên Hợp Quốc đã bị cản trở do sự bế tắc của Hội đồng Bảo an, sự gia tăng các bên can dự và các nhà bảo trợ nhà nước trong các cuộc chiến trên toàn cầu, cũng như sự suy giảm dần vị thế của chính tổ chức này trước các cường quốc, trong đó có Mỹ.

"Chúng ta phải hoan nghênh sự chủ động của ông Trump trong việc chấm dứt các cuộc chiến," ông Martin Griffiths – cựu Phó Tổng thư ký phụ trách các vấn đề nhân đạo và cứu trợ khẩn cấp của Liên Hợp Quốc – nhận định.

Ông cho rằng nỗ lực mới này "rõ ràng phản ánh sự thất bại của Hội đồng Bảo an và của Liên Hợp Quốc nói chung".

Tuy nhiên, ông Griffiths cũng cảnh báo: "Những gì chúng ta học được trong 80 năm qua, qua vô số thất bại và sự cồng kềnh, là giá trị của dung hợp và đại diện cho cộng đồng toàn cầu, chứ không chỉ là bạn bè của ông Trump."

Bản thân ông Guterres gần đây cũng bày tỏ sự tiếc nuối rằng "có những người tin rằng quyền lực của luật pháp nên được thay thế bằng luật của quyền lực".

Khi được hỏi trong một cuộc phỏng vấn với chương trình Today của BBC về tuyên bố thường xuyên của ông Trump về chuyện ông đã kết thúc tám cuộc chiến, ông Guterres trả lời ngắn gọn: "Đó là các lệnh ngừng bắn."

Một số thỏa thuận trong số đó đã nhanh chóng đổ vỡ.

Thỏa thuận hòa bình tạm thời giữa Rwanda và Cộng hòa Dân chủ Congo sớm tan rã; Campuchia và Thái Lan bắt đầu công kích, cáo buộc lẫn nhau xuyên biên giới; và Ấn Độ bác bỏ vai trò trung tâm của ông Trump trong việc chấm dứt xung đột với Pakistan.

Nhưng chỉ có sự hòa giải cứng rắn của ông Trump mới có thể chấm dứt cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Iran và Israel.

Sự can dự trực tiếp của cá nhân ông cuối cùng đã giúp đạt được lệnh ngừng bắn trong cuộc đối đầu tàn khốc ở Gaza vào tháng 10 năm ngoái, làm giảm bớt nỗi khổ của người Palestine và nỗi đau của các con tin Israel.

Quyết định tập trung toàn lực vào vấn đề này – một phần do sự thúc giục từ các đồng minh Ả Rập thân cận và các gia đình con tin Israel đang đau buồn – đã khiến ông gây sức ép buộc Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Hamas đạt được thỏa thuận.

Tuy nhiên, ngay cả phép thử đầu tiên của Hội đồng – chuyển từ giai đoạn đầu sang chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến ở Gaza – cũng vô cùng gian nan. Ngay lúc này, khi Hội đồng còn đang định hình, ông Netanyahu đã tham gia. Ông từng tuyên bố sẽ ngăn chặn việc thành lập một nhà nước Palestine, cùng các lãnh đạo Ả Rập khẳng định con đường duy nhất dẫn tới hòa bình bền vững phải là quyền tự quản của người Palestine và chấm dứt sự chiếm đóng của Israel.

Cuộc chiến lớn khác trong chương trình nghị sự của Mỹ – và châu Âu – là Ukraine. Tổng thống Volodymyr Zelensky đã phản đối việc ngồi cùng bàn với Nga và Belarus.

Bên dưới Hội đồng này là ba tầng cấu trúc, phần lớn tập trung vào Gaza, gồm Ban điều hành, Ban điều hành Gaza, và Ủy ban Quốc gia về Quản lý Gaza.

Các lớp này quy tụ sự pha trộn giữa các quan chức cấp cao Mỹ và các tỷ phú, cùng những cựu chính trị gia và cựu đặc phái viên Liên Hợp Quốc giàu kinh nghiệm về Gaza, bên cạnh các bộ trưởng và lãnh đạo tình báo Ả Rập, cũng như các nhà kỹ trị Palestine.

Ngay cả một số nhà phê phán cũng ghi nhận rằng tổng thống Mỹ đã đặt lên bàn một cuộc chiến khác đã tồn tại từ lâu – nhu cầu cải tổ kiến trúc quốc tế hậu Thế chiến II của Liên Hợp Quốc, bao gồm một Hội đồng Bảo an không còn phản ánh đúng bản đồ chính trị của các cường quốc ở mọi khu vực.

Tổ chức này đơn giản là không còn phù hợp.

"Một hệ quả tích cực khả thi nằm ngoài dự kiến từ điều ông Trump làm là những vấn đề đó sẽ được đẩy trở lại phần đầu trong chương trình nghị sự quốc tế," ông Mark Malloch Brown, cựu Phó Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, nhận định.

"Chúng ta đang bước ra khỏi một giai đoạn lãnh đạo Liên Hợp Quốc cực kỳ yếu kém, và đây có thể là một lời kêu gọi hành động."

Trớ trêu thay, nỗ lực của ông Trump nhằm dẫn dắt thế giới tới hòa bình lại diễn ra đúng lúc các cuộc thảo luận tại nhiều thủ đô đang nóng lên về việc thay thế ông Guterres, người sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm nay.

Vị tổng thống từng tuyên bố có thể chấm dứt chiến tranh Ukraine trong một ngày đã học được trong năm cuối cầm quyền rằng việc kiến tạo hòa bình là một quá trình kéo dài và đầy rủi ro.

Nhưng hôm nay, ông ca ngợi một Trung Đông nơi giờ đây chỉ còn "những đám lửa nhỏ". Ông hứa hẹn một giải pháp cho Ukraine "sẽ đến rất sớm".

Và ông tận hưởng vai trò mới của mình như một "tổng chỉ huy hòa bình" tương lai.

"Điều này là vì cả thế giới," ông thốt lên.

HỌC THUYẾT CHIẾN TRANH MỚI CỦA MỸ PHÁ VỠ TRẬT TỰ TOÀN CẦU

Những hành động của Mỹ trong thời gian vừa qua sẽ làm suy yếu toàn bộ cấu trúc của hệ thống toàn cầu, được xây dựng trong hơn tám thập kỷ qua.

Theo giới chuyên gia phương Tây, những ngày đầu năm mới được đánh dấu bằng một loạt các sự kiện chính trị-quân sự do Hoa Kỳ khởi xướng, có thể gây ra những tác động to lớn trên phạm vi toàn cầu.

Vào ngày 03 tháng 01 năm 2026, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khởi động một chiến dịch quân sự mang tên “Operation Absolute Resolve” (Chiến dịch “Quyết tâm Sắt đá”) giai đoạn đầu tiên của quá trình chuyển đổi trật tự thế giới, giáng một đòn mạnh vào cấu trúc an ninh hiện có.

Ông Donald Trump đã tiến hành một chiến dịch quân sự quy mô lớn nhắm vào Venezuela, bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro và phu nhân Cilia Flores, lập ra một chính phủ mới ở Caracas.

Theo Responsible Statecraft, động thái này nhằm vào một hệ thống đang lung lay, có khả năng sẽ là khúc dạo đầu cho một giai đoạn quyết định mới nhằm khôi phục vị thế của Mỹ ở Mỹ Latinh, phân định các phạm vi ảnh hưởng chính trị và tạo ra các hành lang mới về quân sự và kinh tế để đối phó với Bắc Kinh và Moscow.

Ngoài ra, động thái của Mỹ và các đồng minh liên tiếp bắt giữ tàu chở dầu mà họ coi là thuộc “Hạm đội Bóng tối” của Nga trong những ngày qua cũng cho thấy hành động của Tổng thống Donald Trump và các đồng minh của ông ta đang ngày càng mạnh mẽ hơn nhằm vào các đối thủ của mình.

Trong cách tiếp cận quyết đoán hơn đối với cạnh tranh toàn cầu, Washington cho đến nay ít chú ý đến những khác biệt nhỏ giữa các ảnh hưởng ý thức hệ, thay vào đó tập trung vào những gì có thể được mô tả là các hoạt động gây bất ổn và đàn áp chiến lược có tính toán.

Trong bối cảnh đó, những nỗ lực của chính quyền ông Donald Trump nhằm giành quyền kiểm soát các tài sản dầu mỏ của Venezuela và sự quan tâm được thể hiện của họ đối với Greenland báo hiệu một sự tái cấu trúc triệt để hơn nhiều trong học thuyết chính sách đối ngoại của Mỹ.

Washington dường như ngày càng ưa chuộng các hành động quân sự có mục tiêu nhưng mang tính hủy diệt, tránh các cuộc can thiệp kéo dài, trong khi từ chối cho các đối thủ tiếp cận các vùng lãnh thổ, tài nguyên, công nghệ tiên tiến và cơ chế quản trị quan trọng.

Bản chất của chiến thuật này là giành ưu thế mà không cần tham gia vào các cuộc xung đột quân sự tốn kém hoặc gây ra sự mệt mỏi của công chúng giống như các cuộc phiêu lưu tân thuộc địa hoặc đế quốc, đồng thời hoàn toàn bỏ qua khuôn khổ pháp lý quốc tế được thiết lập từ năm 1945.

Bằng cách tránh đối đầu trực tiếp về mặt vật lý, Washington đang thể hiện khả năng gia tăng ảnh hưởng của mình bằng cách khai thác các điểm yếu trong hệ thống kỹ thuật số, chuỗi cung ứng toàn cầu, cơ sở hạ tầng không gian và thậm chí cả khuôn khổ chuẩn mực của luật pháp và ngoại giao quốc tế.

Bằng cách này, Hoa Kỳ làm suy yếu vị thế của các đối thủ thách thức địa vị bá chủ không thể tranh cãi của mình và đôi khi là giáng đòn vào cả các đồng minh của mình.

Việc làm giảm giá trị vị thế của tất cả các bên (cả đối thủ và đối tác) thông qua việc mở rộng ảnh hưởng của Mỹ, tăng cường cuộc đấu tranh giành các khu vực và nguồn lực, đồng thời tước bỏ ưu thế quân sự và công nghệ của họ sẽ đòi hỏi một sự cân bằng tinh tế giữa răn đe và kích động leo thang.

Các nhà phân tích của RS kết luận rằng, mặc dù cách tiếp cận như vậy được áp dụng một cách thận trọng, khiêm tốn và có kiềm chế, có thể mang lại những lợi ích địa chính trị và vật chất đáng kể cho Hoa Kỳ, nhưng chắc chắn nó sẽ làm suy yếu toàn bộ cấu trúc của hệ thống toàn cầu, được xây dựng trong hơn tám thập kỷ.

Nguồn: Tuổi Trẻ; Zing News; CafeF; BBC; Soha