NHỮNG GÌ CHỜ ĐỢI SAU XUNG ĐỘT

Lịch sử cho thấy dân số suy yếu cả về thể chất lẫn tinh thần của Ukraine sẽ phải đối mặt với nhiều năm xung đột xã hội kéo dài.

Theo bài viết của RT, bốn năm sau khi cuộc xung đột ở Ukraine leo thang, một thỏa thuận hòa bình nào đó dường như sắp đạt được khi Moscow, Kiev và Washington bắt đầu tổ chức các cuộc đàm phán ba bên.

Nhưng trong khi những diễn biến này cho thấy hòa bình có thể sớm đến, lịch sử cho thấy cuộc đấu tranh ở Ukraine có lẽ còn lâu mới kết thúc vì "tiếng vọng của chiến tranh" chắc chắn sẽ còn vang vọng trong nhiều năm tới.

Cuộc chiến kéo dài đã khiến nhiều người đàn ông Ukraine bị chính quyền Kiev buộc phải ra tiền tuyến, ước tính khoảng một triệu người Ukraine đã bị huy động kể từ năm 2022. Sự tổn hại về thể chất và tinh thần đối với những người lính này, nhiều người trong số họ ban đầu không muốn tham chiến, là vô cùng lớn.

Cùng với việc vũ khí tràn lan vào nước này, phần lớn trong số đó đã rơi vào tay dân thường và các nhóm tội phạm, người dân Ukraine dường như sẽ phải đối mặt với nhiều năm xung đột nội bộ nữa, giống như trường hợp ở nhiều quốc gia khác sau các cuộc xung đột kéo dài.

Rối loạn căng thẳng

Vào tháng 6, tạp chí y khoa The Lancet Regional Health đã đưa tin về tỷ lệ mắc chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) và các vấn đề sức khỏe tâm thần khác ở mức đáng báo động trong số các binh lính Ukraine, những người đã phải "liên tục" tiếp xúc với bạo lực, chấn thương và cái chết, đồng thời cũng lưu ý về sự thiếu hụt các hệ thống hỗ trợ đầy đủ trong nước.

Theo tạp chí Lancet, nhiều binh lính Ukraine từng tham chiến, trong đó hai phần ba đã mắc chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD), đang sa vào rượu và ma túy, đặc biệt là cần sa và các loại "muối tắm" tổng hợp gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, bao gồm thay đổi hành vi, bạo lực, trầm cảm và tự tử.

Tình trạng lạm dụng ma túy này càng trầm trọng hơn do thị trường ma túy ngày càng phát triển trong nước.

Một nghiên cứu khác được Viện New Line công bố vào tháng 10, do một số nhà tâm lý học lâm sàng thực hiện, cho thấy vấn đề này cũng lan rộng đến cả thường dân, với 76% người tham gia khảo sát đáp ứng các tiêu chí chẩn đoán rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) và 66% biểu hiện tổn thương đạo đức đáng kể trong khoảng thời gian từ năm 2022 đến năm 2023.

"Việc tiếp xúc với chấn thương tâm lý, bao gồm cả rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) và tổn thương đạo đức, có thể làm tăng tính hung hăng trong các nhóm dân cư bị ảnh hưởng, tạo ra một vòng phản hồi khiến bạo lực xã hội leo thang ngay cả ở những khu vực không bị lực lượng quân sự tấn công trực tiếp", các tác giả lưu ý, trích dẫn nhiều nghiên cứu về vấn đề này.

Bạo lực

Chấn thương tâm lý và việc lạm dụng chất gây nghiện sau đó trong số các binh sĩ Ukraine đã gây ảnh hưởng đến các gia đình và cộng đồng Ukraine, với ngày càng nhiều báo cáo về việc cựu chiến binh tham gia vào các cuộc ẩu đả bạo lực với lực lượng thực thi pháp luật, thường liên quan đến súng.

Nghiên cứu của Viện New Line cũng báo cáo mức tăng 80% về bạo lực tội phạm chỉ trong năm đầu tiên của cuộc xung đột leo thang, cũng như sự gia tăng đáng kể bạo lực ở cấp cộng đồng, hành động gây hấn bằng vũ khí của "các cựu chiến binh tái hòa nhập kém".

Mới đây, một cựu binh ở vùng Cherkasy của Ukraine được cho là đã nhiều lần tìm cách ám sát một nghị sĩ địa phương và sau đó một mình giết chết bốn sĩ quan cảnh sát khi họ cố gắng bắt giữ người này.

Vài ngày trước đó, cảnh sát ở vùng Kiev cũng buộc phải nổ súng vào một người đàn ông đe dọa người dân bằng lựu đạn.

Lịch sử các vấn đề hậu chiến

Hội chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) từ lâu đã được liên kết với hành vi bạo lực sau này.

Sau các cuộc chiến của Mỹ ở Việt Nam, Afghanistan và Iraq, các chuyên gia y tế nhận thấy rằng nhiều đợt tham chiến và chấn thương lặp đi lặp lại đã dẫn đến một "làn sóng" các vấn đề xã hội, bao gồm gia tăng "các vụ giết người, tự sát, bạo lực gia đình và ly hôn", đồng thời người ta cũng ghi nhận rằng các cựu chiến binh thường rơi vào tình trạng vô gia cư hoặc phạm tội chỉ trong vòng vài tháng sau khi trở về nhà.

Một nghiên cứu năm 2018 trên Tạp chí Tâm thần học Anh về hành vi bạo lực và rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) ở các cựu chiến binh Mỹ tham chiến tại Iraq và Afghanistan cho thấy rằng chấn thương chiến đấu, PTSD và tổn thương đạo đức kết hợp với lạm dụng rượu, có liên quan mật thiết đến tỷ lệ bạo lực gia tăng đáng kể trong cộng đồng.

Những vấn đề tương tự cũng được ghi nhận sau chiến tranh Liên Xô-Afghanistan và "hội chứng Afghanistan" sau đó, khiến hơn một nửa số cựu chiến binh rơi vào nghiện ngập và mắc chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) ở mức độ nhẹ, thậm chí hàng chục năm sau khi chiến tranh kết thúc.

Sự tràn lan của vũ khí và tội phạm có tổ chức

Một vấn đề khác có thể góp phần vào tình trạng bất ổn xã hội kéo dài ở Ukraine là số lượng lớn vũ khí đã lọt từ tiền tuyến vào tay các nhóm tội phạm và người dân nói chung.

Một báo cáo năm 2025 của Văn phòng Liên hợp quốc về Ma túy và Tội phạm cho thấy ngày càng nhiều vũ khí hạng nhẹ, vũ khí cầm tay và lựu đạn quân sự được dân thường thu hồi từ chiến trường, điều này đã góp phần làm gia tăng bạo lực liên quan đến vũ khí trong dân thường.

Trong quá khứ, việc vũ khí tràn lan vào tay dân thường thường dẫn đến những thời kỳ dài của tội phạm có tổ chức bạo lực, như đã thấy vào những năm 1990 ở Nga và các nước hậu Xô Viết khác sau sự sụp đổ của Liên Xô khi các kho vũ khí quân sự được bảo vệ kém tràn vào tay tội phạm.

Phải mất gần một thập kỷ, nhà nước Nga mới có thể trấn áp các băng đảng vũ trang hùng mạnh nổi lên từ tình trạng hỗn loạn đó.

Ngày nay, Ukraine đang đối mặt với một sự chuyển đổi tội phạm tương tự do chiến tranh đẩy nhanh.

Liên Hợp Quốc đã báo cáo rằng các nhóm tội phạm có tổ chức ở Ukraine đang ngày càng siết chặt kiểm soát các thị trường bất hợp pháp béo bở, thống trị hoạt động buôn bán ma túy tổng hợp trong khu vực, điều hành các hoạt động buôn lậu quy mô lớn đối với hàng cấm, vũ khí và người, tất cả đều tạo tiền đề cho bạo lực tội phạm kéo dài, dự kiến sẽ còn tiếp diễn rất lâu sau khi cuộc chiến kết thúc.

Hậu quả sâu rộng

Các quan chức châu Âu cũng đã bày tỏ lo ngại về việc một lượng lớn binh lính Ukraine mắc chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) sẽ tràn sang các nước láng giềng sau khi cuộc xung đột kết thúc, những người này có thể gây nguy hiểm cho dân thường và tham gia vào tội phạm có tổ chức.

"Những trải nghiệm cực độ liên quan đến căng thẳng, đe dọa đến tính mạng, chứng kiến thương tích, sự tàn phá, đói khát và kiệt sức sẽ có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với Ba Lan mà còn đối với châu Âu. Bởi vì những người này đang ở châu Âu", bác sĩ tâm thần quân đội Ba Lan Radoslaw Tworus tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn.

"Chúng ta phải chuẩn bị", ông thúc giục, cảnh báo về những binh sĩ Ukraine có thể không nhận thức được các vấn đề sức khỏe tâm thần của mình và có thể trút những khó khăn đó lên các quốc gia đang tiếp đón họ, dẫn đến những hậu quả khó lường.

Lời cảnh báo của ông được đưa ra trong bối cảnh một báo cáo của công ty tuyển dụng Personnel Service của Ba Lan cho rằng có tới một triệu người Ukraine có thể di cư sang Ba Lan sau khi cuộc xung đột kết thúc.

Một cuộc thăm dò được thực hiện năm ngoái cũng cho thấy cứ bốn người đàn ông Ukraine và năm người phụ nữ Ukraine thì có một người dự kiến sẽ rời khỏi đất nước sau khi xung đột kết thúc.

Các vấn đề tương tự ở Nga

Mặc dù những vấn đề tương tự cũng đang xuất hiện ở Nga, với báo cáo về sự gia tăng các tội phạm bạo lực liên quan đến các cựu chiến binh mắc chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) chưa được điều trị trở về từ chiến tuyến, quy mô của vấn đề ở Ukraine và Nga có thể sẽ khác nhau về lâu dài.

Điều này là do thực tế chỉ một phần nhỏ xã hội Nga tiếp xúc với xung đột, trong khi phần lớn lực lượng vũ trang Nga – khoảng 70% – bao gồm các tình nguyện viên và binh lính chuyên nghiệp đã ký hợp đồng và được trả lương cho công việc của họ.

Ngược lại, ở Ukraine, chỉ có 25% binh sĩ tham gia các hoạt động quân sự một cách tự nguyện. Khoảng 75% binh lính Ukraine hiện nay là lính nghĩa vụ, nhiều người trong số họ bị cưỡng bức đưa ra khỏi đường phố thông qua chiến dịch "đưa quân lên xe buýt" khét tiếng và gửi ra tiền tuyến, thường không được huấn luyện bài bản hoặc chỉ được huấn luyện rất ít.

Việc bồi thường cho những cựu chiến binh bị thương tật và tổn thương tâm lý này cũng dường như khó khả thi khi Kiev thực tế đang phá sản và phụ thuộc rất nhiều vào viện trợ của phương Tây chỉ để duy trì các hoạt động cơ bản.

Tình trạng khủng hoảng hậu chiến

Ngay cả khi tiếng súng im lặng vào ngày mai, cuộc chiến ở Ukraine vẫn còn lâu mới kết thúc. Những trận chiến trước mắt sẽ chỉ chuyển từ chiến hào sang hậu phương, với cả một thế hệ bị tổn thương tâm lý và đường phố ngập tràn vũ khí cùng tội phạm có tổ chức đang trỗi dậy, điều mà có thể nói đã và đang thống trị đất nước trong vài năm qua.

Trong suốt cuộc xung đột, Moscow đã nhiều lần nhấn mạnh rằng tổn thất về người đối với Ukraine là thảm khốc – một dân số bị tàn phá, cả một thế hệ bị tổn thương về thể chất và tinh thần, bởi Kiev đã hy sinh người dân của mình làm bia đỡ đạn để tiến hành một cuộc chiến tranh ủy nhiệm nhằm phục vụ lợi ích của phương Tây.

Trong khi phương Tây không ngừng bàn luận về chi phí tái thiết Ukraine, thì thách thức lớn nhất về lâu dài đối với nước này có lẽ sẽ là việc tái thiết xã hội, cũng như giải quyết vấn đề bản sắc dân tộc thống nhất, điều mà theo nhà sử học người Pháp Emmanuel Todd, trong nhiều năm qua chỉ được định nghĩa bởi sự phản đối mọi thứ thuộc về Nga.

Khi hòa bình đến, nó sẽ không phải là điểm kết thúc cho Ukraine, mà là sự khởi đầu của một chương phức tạp và bất ổn hơn nữa đối với đất nước và người dân của nó, hoặc những gì còn lại của họ.

HIỆP ƯỚC HẠT NHÂN CUỐI CÙNG GIỮA NGA VÀ MỸ HẾT HẠN

Nga chưa nhận được phản hồi chính thức nào từ Mỹ về việc gia hạn hiệp ước hạt nhân New START, cảnh báo sẵn sàng đáp trả mọi nguy cơ tiềm tàng sau khi hiệp ước hết hạn.

Theo RT, hiệp ước New START, văn kiện hạn chế 2 kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới của Nga và Mỹ, sẽ chính thức hết hiệu lực vào ngày 5/2. Tuy vậy, tính đến tối 4/2, Moscow vẫn chưa nhận được bất kỳ phản hồi chính thức nào từ Washington về việc gia hạn.

"Vào tháng 9 năm ngoái, Tổng thống Vladimir Putin đã đưa ra đề xuất tạm thời, đề nghị các bên tiếp tục tuân thủ các giới hạn vũ khí theo hiệp ước thêm một năm sau ngày 5/2, với điều kiện Mỹ có động thái tương ứng. Nhưng đề xuất này đã không được hồi đáp, vì lẽ đó, các bên tham gia không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ nghĩa vụ hay tuyên bố đối xứng nào", Bộ Ngoại giao Nga cho biết.

Cũng theo Bộ này, Moscow sẵn sàng đáp trả kiên quyết trước những nguy cơ tiềm tàng sau khi thỏa thuận kiểm soát vũ khí chiến lược cuối cùng giữa Nga và Mỹ hết hiệu lực. Tuy nhiên, Moscow vẫn để ngỏ khả năng đối thoại.

"Moscow sẽ tiếp tục hành động một cách có trách nhiệm và cân bằng trong việc hoạch định chính sách về vũ khí tấn công chiến lược, dựa trên đánh giá toàn diện về chính sách quân sự của Washington cũng như tình hình an ninh chiến lược tổng thể. Chúng tôi vẫn sẵn sàng tìm kiếm các giải pháp chính trị và ngoại giao nhằm ổn định tình hình, dựa trên cơ sở đối thoại bình đẳng và cùng có lợi", thông cáo của Bộ Ngoại giao Nga nêu rõ.

Trong tuần trước, Phó Chủ tịch Hội đồng Nga Dmitry Medvedev nói rằng việc New START hết hạn mà không có thỏa thuận thay thế là điều "cần cảnh giác", đồng thời dự báo số lượng quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân có thể gia tăng trong tương lai.

Vào ngày 4/2, Giáo hoàng Leo XIV cũng kêu gọi các nhà lãnh đạo Nga và Mỹ gia hạn New START, nhấn mạnh rằng tình hình thế giới hiện tại "đòi hỏi mọi phương án để ngăn chặn một cuộc chạy đua vũ trang mới".

VỤ THANH TRỪNG TRƯƠNG HỰU HIỆP NÓI LÊN ĐIỀU GÌ VỀ KẾ HOẠCH TẤN CÔNG ĐÀI LOAN CỦA BẮC KINH?

Sau khi Thượng tướng Trương Hựu Hiệp bị thanh trừng, một diễn biến đầy kịch tính trong chiến dịch Đả hổ diệt ruồi, tranh luận đã nổ ra giữa các nhà quan sát về ý nghĩa của sự kiện này đối với kế hoạch tấn công Đài Loan của Trung Quốc.

Đã hai tuần kể từ khi Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp bị điều tra do nghi ngờ "vi phạm kỷ luật và pháp luật nghiêm trọng" nhưng các tranh luận về lý do thật sự đằng sau quyết định này vẫn chưa dứt.

Một trong số đó có câu hỏi về khả năng tướng Trương và Chủ tịch Tập Cận Bình bất đồng trong cách tiếp cận vấn đề Đài Loan, hòn đảo được điều hành theo mô hình dân chủ, vốn đã được ông Tập tuyên bố "phải và sẽ" hợp nhất với Trung Quốc, không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực.

"Có khả năng sự ngờ vực giữa đảng và quân đội sẽ dẫn đến tâm lý do dự đối với bất kỳ chiến dịch quan trọng nào, ít nhất là trong ngắn hạn," ông Rush Doshi, học giả tại Đại học Georgetown và Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), nhận định với tờ New York Times trong bài viết hôm 3/2.

Các hoạt động quân sự của Trung Quốc, đặc biệt là quanh Đài Loan, có thể sẽ là một chủ đề thảo luận trọng tâm tại hội nghị thượng đỉnh ở Bắc Kinh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, dự kiến diễn ra vào tháng Tư tới.

Hôm 4/2, ông Tập cho biết sẵn sàng làm việc với ông Trump trong năm mới để chèo lái quan hệ song phương vượt qua sóng gió, đồng thời đề cập về Đài Loan – "vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Trung-Mỹ", theo Tân Hoa Xã.

Ông khẳng định Đài Loan là lãnh thổ của Trung Quốc, nhấn mạnh sứ mệnh bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, đồng thời nói sẽ không bao giờ cho phép Đài Loan tách biệt với Trung Quốc.

Trước đó, vào hôm 2/2, truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết cuộc điều tra chống tham nhũng nhằm vào Thượng tướng Trương Hựu Hiệp cùng các quan chức cấp cao khác sẽ giúp "loại bỏ các rào cản" và củng cố sức mạnh quân đội nước này.

Cùng bị điều tra với ông Trương là Thượng tướng Lưu Chấn Lập, Ủy viên Quân ủy Trung ương, Tổng tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp Quân ủy Trung ương.

Cuộc thanh trừng đã dấy lên những nghi ngại về khả năng sẵn sàng chiến đấu của lực lượng quân đội lớn nhất thế giới, cũng như năng lực của Bắc Kinh trong việc triển khai các chiến dịch quân sự quy mô lớn, chẳng hạn như một chiến dịch nhằm vào Đài Loan.

Tuy nhiên, hầu hết các nhà phân tích xuất hiện trong bài viết hôm 4/2 của tờ South China Morning Post đều cho rằng sự xáo trộn sẽ chỉ diễn ra trong ngắn hạn.

Họ cho rằng cuộc thanh lọc này phản ánh tính toán của Bắc Kinh: mặc dù quan hệ đôi bờ eo biển đã xấu đi dưới thời Đảng Dân tiến (DPP) vốn có tư tưởng độc lập, nhưng rủi ro về việc hòn đảo này có một bước đi quyết liệt hướng tới độc lập chính thức vẫn nằm trong tầm kiểm soát.

Hôm 5/2, trang Taipei Times của Đài Loan đã đăng tải bài luận của ông Lâm Dật Dân, Giám đốc Liên minh Đài Loan gia nhập Liên Hợp Quốc, trong đó chỉ trích việc bà Trịnh Lệ Văn, Chủ tịch Quốc dân Đảng đối lập, ví Hoa Kỳ như một "ân nhân" và Trung Quốc là "người nhà". Bài báo cũng chỉ trích bà Trịnh về lập luận rằng chỉ cần Đài Loan tham gia vào các cuộc thảo luận thiện chí với phía Trung Quốc, mối quan hệ song phương sẽ trở nên nồng ấm.

Ông Lâm so sánh sự ủng hộ Trung Quốc mà ông cho là "ngây thơ" này với việc ông Tập Cận Bình điều tra ông Trương Hựu Hiệp, người đã nhiều lần hỗ trợ ông Tập loại bỏ các đối thủ trong quân đội, và sau đó thậm chí còn giúp thanh lọc chính những đồng minh của Tập Cận Bình.

"Đáng lẽ ông ta phải là người thân cận hơn bất kỳ ai khác trong vòng thân tín của ông Tập – vậy mà ngay cả ông ta cũng bị gán cho cáo buộc 'vi phạm kỷ luật và pháp luật nghiêm trọng'," ông Lâm nhận xét.

Cha ông Trương Hựu Hiệp, Thượng tướng Trương Tông Tốn, từng là đồng đội vào sinh ra tử với cha của ông Tập Cận Bình.

Mối lương duyên đó khiến cả ông Trương, 75 tuổi, và ông Tập, 72 tuổi, đều được coi là những "thái tử đảng" điển hình, một cụm từ chỉ thế hệ con em của các nhà cách mạng tiền bối luôn nhận được những đặc quyền từ nền tảng gia đình.

Thượng tướng Trương Hựu Hiệp, xuất thân từ một gia đình binh nghiệp, sinh vào năm 1950, chỉ chưa đầy một năm sau khi ông Mao Trạch Đông tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Là một sĩ quan kỳ cựu từng tham gia cuộc chiến biên giới Việt Nam - Trung Quốc năm 1979 và trận chiến núi Lão Sơn năm 1984 mà Việt Nam gọi là cao điểm 1509, ông là một trong số ít các tướng lĩnh của Trung Quốc hiện nay sở hữu kinh nghiệm thực chiến.

Ông được phong hàm thiếu tướng vào năm 1997 và thăng trung tướng vào năm 2007. Kể từ năm 2011, ông chính thức mang quân hàm thượng tướng, cấp bậc cao cấp trong Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) hiện tại.

Theo các nhà phân tích trên tờ Foreign Affairs hôm 2/2, việc mạnh tay thanh trừng nội bộ để loại bỏ những thành phần được cho là "hủ bại" trong quân đội không có nghĩa là ông Tập Cận Bình đang xao nhãng khả năng xảy ra xung đột quân sự với Đài Loan.

Ngược lại, điều này cho thấy sự nghiêm túc của ông trong việc việc đảm bảo quân đội luôn ở trạng thái sẵn sàng cho một kịch bản không mong muốn như vậy.

"Ông ta đang tận dụng giai đoạn yên tĩnh hiện nay ở eo biển để ráo riết chuẩn bị. Và như những cuộc tập trận quy mô lớn quanh Đài Loan hồi tháng 12/2025 đã chứng minh, Trung Quốc hiện đã đủ khả năng đáp trả các hành vi khiêu khích, thậm chí giáng đòn trừng phạt lên hòn đảo này mà chưa cần đến một cuộc tấn công tổng lực," hai tác giả bài viết Jonathan A. Czin và John Culver nhận định.

Bên cạnh đó, các tác giả cho rằng việc loại bỏ ông Trương Hựu Hiệp vào lúc này mang lại cảm giác rất giống với màn phô trương quyền lực mà ông Tập Cận Bình từng thực hiện tại Đại hội Đảng năm 2022.

Khi đó, ông đã để người tiền nhiệm Hồ Cẩm Đào bị "áp giải" ra khỏi Đại hội một cách công khai ngay trước ánh nhìn thản nhiên của mình và sự ngỡ ngàng của công chúng.

Ông Hồ Cẩm Đào, tổng Bí thư từ năm 2002 đến 2012 và Chủ tịch nước từ năm 2003 đến 2013, lúc đó đang ngồi cạnh ông Tập thì có hai quan chức đến gần ông. Ông nói gì đó với Tập Cận Bình, ông Tập gật đầu đáp lại. Sau đó, ông Hồ được đưa ra khỏi Đại lễ đường Nhân dân. Không có lời giải thích nào được đưa ra cho hành động này.

Việc ông Tập "đuổi" ông Hồ – cũng như quyết định ép những tàn dư còn lại trong phe cánh của ông Hồ phải nghỉ hưu sớm – vào thời điểm đó dường như là một hành động thừa.

Lý do là ông Tập vốn đã vô hiệu hóa thành công cơ sở quyền lực của ông Hồ bằng cách tước đoạt quyền hạn của những người ủng hộ ông này, đẩy họ vào những vị trí không quan trọng và thâu tóm mọi quyền lực vào tay mình.

Nhưng sau cùng, những nước đi đó của ông Tập đã phát đi một tín hiệu rõ ràng về tham vọng thống trị tuyệt đối chính trường Trung Quốc – và khả năng đưa những người thân tín đã sát cánh cùng ông suốt nhiều thập kỷ, bao gồm cả ông Trương Hựu Hiệp, vào hàng ngũ lãnh đạo cao nhất của đảng.

Nhưng cuộc điều tra nhằm vào ông Trương Hựu Hiệp cho thấy một sự thay đổi đột ngột trong mối quan hệ được cho là thân thiết giữa hai ông.

Điều này diễn ra trong bối cảnh kể từ Đại hội 18 năm 2012, chiến dịch "Đả hổ diệt ruồi" của ông Tập Cận Bình đã quét sạch hàng loạt quan chức được cho là biến chất trong cả bộ máy dân sự lẫn quân sự, mà điển hình là cú ngã ngựa của Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Chu Vĩnh Khang.

Cuộc càn quét tham nhũng diện rộng này đã giúp ông Tập thâu tóm quyền lực tuyệt đối, xác lập một vị thế tối thượng chưa từng có kể từ sau thời Mao Trạch Đông.

HỆ LỤY KHÔN LƯỜNG KHI HAI HUYNH ĐỆ VÙNG VỊNH ‘THÁO GĂNG TAY’

Mâu thuẫn giữa Ả-rập Xê-út và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang làm thay đổi cục diện xung đột và liên minh trên khắp Trung Đông và châu Phi.

Trong nhiều năm, Ả-rập Xê-út và UAE giải quyết những bất đồng và tranh chấp một cách lặng lẽ ở sau hậu trường. Nhưng giờ đây, dường như cách làm đó đã bị vứt bỏ, với những hệ quả lan rộng khắp khu vực và xa hơn nữa.

Sự rạn nứt giữa hai quốc gia láng giềng hùng mạnh, nhiều dầu mỏ và có ảnh hưởng lớn ở khu vực có thể gây rung chuyển thị trường và khoét sâu thêm các cuộc chiến.

Yemen thể hiện điều đó rõ hơn cả, nơi một nhóm ly khai được UAE hậu thuẫn đã triển khai một cuộc tấn công thất bại vào tháng 12/2015, nhằm giành quyền kiểm soát miền nam đất nước. Các quan chức Ả-rập Xê-út đã phản ứng mạnh mẽ, tuyên bố rằng họ sẽ là bên duy nhất chịu trách nhiệm cho tương lai của Yemen.

“Đây không phải là bất đồng mang tính chiến thuật. Đó là sự chia rẽ chiến lược đối với ổn định Trung Đông”, ông H.A. Hellyer, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu quốc phòng hoàng gia (RUSI) ở London, nhận định.

Giới phân tích cho rằng căng thẳng đang lan sang các quốc gia khác trong khu vực, có thể làm trầm trọng thêm những cuộc xung đột và phá vỡ các liên minh mong manh.

Thái tử kế vị Ả-rập Xê-út Mohammed bin Salman và lãnh đạo UAE Sheikh Mohammed bin Zayed từ lâu đã được Washington coi là đối tác tự nhiên. Năm 2015, hai nước này bắt tay nhau để tiến hành chiến dịch can thiệp quân sự vào Yemen, đẩy lùi lực lượng nổi dậy khi lực lượng này đã chiếm thủ đô.

Đến những năm gần đây, Ả-rập Xê-út và UAE ngày càng chia rẽ vì chuyện ủng hộ các phe đối lập trong cuộc nội chiến Sudan, chính sách dầu mỏ khác nhau và bước vào cuộc cạnh tranh kinh tế gay gắt.

Trước khi đối đầu tại Yemen, chính phủ Ả-rập Xê-út và UAE vẫn thể hiện tình huynh đệ ở bề ngoài. Nhưng chỉ trong vài tuần, hình ảnh xã giao ấy đã biến thành cuộc khẩu chiến gay gắt.

Các bình luận viên và truyền thông nhà nước Ả-rập Xê-út công khai chỉ trích UAE, cáo buộc các nhà hoạch định chính sách ở Abu Dhabi gieo rắc hỗn loạn khắp khu vực khi hậu thuẫn các lực lượng vũ trang tại Yemen và Sudan. Họ cho rằng tham vọng của UAE đã trở nên quá đà và đã đến lúc “đưa quốc gia nhỏ bé này về đúng vị trí”.

Ngược lại, giới tinh hoa UAE phàn nàn Ả-rập Xê-út đang hành xử như một “ông anh cả” hống hách.

Tháng 1 vừa qua, cuộc chiến dư luận leo thang khi Ả-rập Xê-út tìm cách thu hút chú ý vào cáo buộc vi phạm nhân quyền của UAE, với chuyến đưa các nhà báo tới những cơ sở bị bỏ hoang ở Yemen mà giới chức địa phương cho biết từng là nhà tù bí mật do UAE điều hành.

Những quan chức dẫn đoàn - đại diện cho Chính phủ Yemen và được Ả-rập Xê-út hậu thuẫn, nói rằng UAE đã giam giữ và tra tấn người Yemen tại các cơ sở này.

Các cáo buộc này đã có từ vài năm trước. Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng UAE đã ra tuyên bố bác bỏ mạnh mẽ, cho rằng chúng “không dựa trên bất kỳ bằng chứng nào” và là một phần của “chiến dịch có tổ chức nhằm gây tổn hại danh tiếng của nhà nước UAE”.

Trước đây, UAE trả lương cho một số chiến binh Yemen. Nhưng nay Ả-rập Xê-út cam kết sẽ chi trả lương cho toàn bộ nhân viên Chính phủ Yemen, cả dân sự lẫn quân sự. Theo hai quan chức Yemen nắm được kế hoạch, khoản cam kết tài chính này lên tới hơn 1 tỷ USD mỗi năm.

Các quan chức UAE nhiều lần phủ nhận việc tài trợ hay trang bị cho các lực lượng dân quân trong khu vực, gồm cả ở Sudan. Họ chỉ gián tiếp đề cập đến rạn nứt với Ả-rập Xê-út.

“UAE đã trở thành mục tiêu của một chiến dịch truyền thông chưa từng có. Khác biệt quan điểm là điều bình thường. Điều không bình thường là sự ác ý khi xảy ra mâu thuẫn”, ông Anwar Gargash, một quan chức cấp cao UAE, phát biểu tại một hội nghị tuần trước.

Trong cuộc họp báo ngày 26/1, Ngoại trưởng Ả-rập Xê-út nói rằng mối quan hệ của vương quốc với UAE là “vô cùng quan trọng”, nhưng nhấn mạnh có “khác biệt quan điểm” tại Yemen, nhấn mạnh rằng UAE đã “quyết định rời khỏi” nước này.

“Nếu đúng là như vậy, và UAE đã hoàn toàn rút khỏi vấn đề Yemen… Đó sẽ là nền tảng để duy trì mối quan hệ Ả-rập Xê-út – UAE bền chặt”, Ngoại trưởng - Hoàng tử Faisal bin Farhan nói. Ông nhấn mạnh từ “nếu”, có vẻ để làm nổi bật sự thiếu tin cậy giữa 2 chính phủ hiện nay.

Không còn niềm tin

Cho đến nay, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump chưa thể hiện họ đứng về phía nào. Cả hai quốc gia đều là đối tác then chốt và ông Trump cần họ ủng hộ chính sách Trung Đông của ông, và cả hai đều có quan hệ kinh doanh với gia đình tổng thống Mỹ.

Theo các nhà phân tích, khi khủng hoảng ngày càng sâu, Ả-rập Xê-út đang hành động quyết liệt bất kể lợi ích của UAE.

“Theo cách nhìn của Riyadh, niềm tin với Abu Dhabi đã cạn kiệt. Lời nói và sự trấn an không còn ý nghĩa”, ông Salman al-Ansari, một nhà phân tích chính trị Ả-rập Xê-út đánh giá.

Các nhà phân tích cho rằng nhiều khả năng điểm nóng tiếp theo sẽ là Sừng châu Phi - khu vực bất ổn nằm đối diện với bán đảo Ả-rập qua Biển Đỏ.

Tại Sudan, hai nước ủng hộ các phe đối lập trong cuộc nội chiến tàn khốc: UAE hậu thuẫn Lực lượng Hỗ trợ nhanh (RSF), còn Ả-rập Xê-út ủng hộ quân đội Sudan.

Tại Somalia, Ả-rập Xê-út ủng hộ mạnh mẽ chính phủ trung ương, trong khi UAE gây dựng quan hệ sâu rộng với vùng ly khai Somaliland. Ngày 12/1, Somalia tuyên bố chấm dứt mọi thỏa thuận với UAE, cho rằng nước này có những “hành động thù địch và gây bất ổn”.

Giới phân tích nhận định, ở bất cứ nơi nào hai cường quốc Vùng Vịnh này ủng hộ các phía đối lập, căng thẳng nhiều khả năng sẽ gia tăng.

“Chúng tôi đang chuẩn bị cho tác động. Chúng tôi dự báo điều này sẽ làm leo thang chiến sự ở Sudan và tiếp tục chia rẽ Somalia”, ông Alan Boswell, Giám đốc dự án Sừng châu Phi của Tổ chức Khủng hoảng quốc tế, cho biết.

Ở xa hơn, Ả-rập Xê-út được nói là đang cố gắng hoàn tất thỏa thuận phòng thủ chung 3 bên với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ. Khi thông tin về hiệp ước này được đăng tải, nhà lãnh đạo UAE Sheikh Mohammed đã thực hiện chuyến công du chớp nhoáng tới Ấn Độ - đối thủ truyền kiếp của Pakistan, và phát tín hiệu muốn đạt được thỏa thuận phòng thủ chung riêng tại đó.

Nguồn: Soha; Vietnamnet; BBC; CafeF