CHÂU ÂU MỞ ĐƯỜNG CHO VIỆC XÂY DỰNG CÁC 'SIÊU NHÀ MÁY' AI

Ngày 16/1, Hội đồng châu Âu chính thức thông qua bản sửa đổi Quy định về quản lý hoạt động của Doanh nghiệp chung tính toán hiệu năng cao châu Âu (EuroHPC JU), đánh dấu một bước tiến quan trọng trong chiến lược công nghệ của Liên minh châu Âu (EU).

Quy định mới được cho là đã mở rộng đáng kể phạm vi hoạt động của EuroHPC, tạo hành lang pháp lý cho việc hình thành các “siêu nhà máy” trí tuệ nhân tạo (AI gigafactories) trên khắp châu Âu, đồng thời thiết lập một trụ cột riêng cho những công nghệ lượng tử.

Theo quy định sửa đổi, châu Âu sẽ có điều kiện phát triển và vận hành những hạ tầng tính toán AI đẳng cấp thế giới. Các siêu nhà máy AI này được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng cốt lõi để tăng cường năng lực công nghiệp, nâng cao sức cạnh tranh toàn cầu của EU, cũng như thúc đẩy hợp tác công-tư giữa các quốc gia thành viên và khu vực doanh nghiệp.

Văn bản mới cũng làm rõ những nguyên tắc về cấp vốn và mua sắm công, qua đó bảo vệ lợi ích của các doanh nghiệp khởi nghiệp và những công ty đang trong giai đoạn mở rộng quy mô, đồng thời mang lại sự linh hoạt cần thiết cho các đối tác nhằm tối ưu hóa hiệu quả đầu tư.

Đây được xem là bước đi chiến lược giúp châu Âu củng cố vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực AI và công nghệ lượng tử.

Phát biểu với tư cách đại diện cho quốc gia đang đảm nhiệm cương vị Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, ông Nicodemos Damianou, Thứ trưởng Bộ Nghiên cứu, đổi mới và chính sách số của Cộng hòa Cyprus, cho rằng quyết định lần này thể hiện sự hành động quyết liệt và kịp thời của EU trong việc đặt nền móng cho các siêu nhà máy AI trên toàn khu vực.

Theo ông, AI là một trong những công nghệ then chốt của thời đại, có vai trò định hình tương lai số của châu Âu, vì vậy việc đầu tư vào hạ tầng thiết yếu cho AI không chỉ đơn thuần là một lựa chọn chiến lược mà là yêu cầu mang tính sống còn.

Theo Thứ trưởng Nicodemos Damianou, bước đi này sẽ góp phần tăng cường năng lực tự cường, sức cạnh tranh cũng như chủ quyền công nghệ của EU, đồng thời phản ánh rõ cam kết của Liên minh trong việc bảo đảm châu Âu luôn giữ vị thế tiên phong trong lĩnh vực công nghệ mang tính đột phá này.

EuroHPC từ lâu đã giữ vai trò trung tâm trong việc phát triển, triển khai và duy trì các hệ thống siêu máy tính, điện toán lượng tử và hạ tầng dữ liệu của EU, đồng thời hỗ trợ xây dựng những công nghệ và kỹ năng tính toán hiệu năng cao phục vụ khoa học và công nghiệp châu Âu.

Trước đó, vào năm 2024, quy định về EuroHPC đã được sửa đổi để đưa vào khái niệm “Nhà máy AI” – những hệ sinh thái năng động nhằm thúc đẩy đổi mới và hợp tác trong lĩnh vực AI.

Bản sửa đổi thứ hai, do Ủy ban châu Âu đề xuất ngày 15/7/2025, tiếp tục kế thừa và nâng tầm định hướng này bằng việc hỗ trợ thành lập các siêu nhà máy AI, qua đó đưa châu Âu tiến thêm một bước dài trên con đường khẳng định vai trò dẫn dắt toàn cầu về đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực AI.

THỬ THÁCH CỦA NGÀNH KỸ THUẬT KHÔNG GIAN

Năm 2026 được dự báo sẽ là một dấu mốc đặc biệt của ngành kỹ thuật không gian toàn cầu, khi Mặt trăng trở lại vị trí trung tâm trong cuộc đua chinh phục vũ trụ. Trong hành trình này, châu Âu không đứng ngoài cuộc dù gặp khá nhiều thử thách.

Trong năm 2025, thế giới ghi nhận 324 vụ phóng tàu vũ trụ, trung bình gần 1 chuyến mỗi ngày. Những chuyến bay đầu tiên của các siêu tên lửa đẩy mới từ Mỹ và Trung Quốc, cùng hàng loạt sứ mệnh vệ tinh, đã tạo nên một “mùa bội thu” chưa từng có. Trong đó, Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) cũng ghi dấu ấn với 46 vệ tinh mới được đưa vào quỹ đạo.

Bước sang năm 2026, Mặt trăng là tâm điểm chú ý. Trọng tâm là sứ mệnh Artemis II của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), dự kiến từ tháng 2 đến tháng 4-2026. 4 phi hành gia sẽ bay quanh quỹ đạo Mặt trăng trong hành trình kéo dài khoảng 10 ngày. Đây là chuyến bay có người lái đầu tiên tiếp cận Mặt trăng sau 54 năm gián đoạn, đồng thời là bước đệm quan trọng cho mục tiêu đưa con người trở lại bề mặt hành tinh này trong các sứ mệnh tiếp theo.

Trong chương trình Artemis, ESA là đối tác then chốt khi cung cấp module dịch vụ cho tàu vũ trụ Orion - “trái tim kỹ thuật” đảm nhiệm hệ thống động lực, năng lượng và duy trì sự sống. Sự đóng góp này không chỉ thể hiện năng lực công nghệ của EU mà còn khẳng định vai trò không thể thiếu của EU trong các sứ mệnh thám hiểm Mặt trăng có người lái.

Ngoài vai trò trực tiếp trong chương trình Artemis, châu Âu đã và đang nỗ lực ghi dấu nhiều bước tiến quan trọng khác. Chuyến bay của nữ phi hành gia người Pháp Sophie Adenot tới Trạm vũ trụ quốc tế vào đầu năm 2026 tiếp tục cho thấy sự hiện diện thường xuyên của châu Âu trong các hoạt động không gian có người lái. Theo chiến lược Terrae Novae 2030+ (tiếng Latinh nghĩa là những thế giới mới), ESA đặt mục tiêu đưa các phi hành gia châu Âu tham gia trực tiếp vào hoạt động khám phá Mặt trăng trong thập niên 2030, đồng thời chuẩn bị nền tảng công nghệ cho các sứ mệnh liên hành tinh trong tương lai.

Một trong những dự án trọng điểm là chương trình Moonlight, hướng tới xây dựng hệ thống vệ tinh liên lạc và dẫn đường quanh Mặt trăng, tạo hạ tầng không gian tương tự GPS trên Trái đất để phục vụ các sứ mệnh quốc tế trong nhiều thập niên tới. Theo trang tin space.com, vệ tinh tiên phong Moonlight sẽ được phóng trong năm 2026 và các dịch vụ trên Mặt trăng sẽ bắt đầu vào năm 2028.

Song song đó, ESA đang phát triển tàu đổ bộ Argonaut, dự kiến đưa các thiết bị khoa học và robot của châu Âu xuống bề mặt Mặt trăng vào đầu thập niên 2030, đánh dấu bước chuyển từ vai trò đối tác kỹ thuật sang năng lực tự chủ trong hoạt động thám hiểm Mặt trăng.

Tuy nhiên, theo Tờ Financial Times của Anh, chương trình không gian của EU hiện phụ thuộc lớn vào công nghệ và chương trình của NASA. Hơn nữa, châu Âu không chỉ đua với Mỹ và Trung Quốc về mặt khoa học mà còn phải đối mặt với sự phát triển vượt bậc của các công ty tư nhân như SpaceX, Blue Origin… trong việc giảm chi phí phóng, tái sử dụng tên lửa và phát triển hạ tầng hỗ trợ.

EU HẠ TRẦN GIÁ DẦU THÔ NGA

EU bắt đầu áp dụng cơ chế tự động điều chỉnh trần giá dầu thô Nga, hạ mức trần xuống 44,10 USD/thùng từ ngày 1/2.

Liên minh châu Âu (EU) bắt đầu áp dụng cơ chế tự động và linh hoạt nhằm điều chỉnh mức trần giá dầu thô của Nga, với mức trần mới được ấn định là 44,10 USD/thùng, có hiệu lực từ ngày 1/2. Đây là lần đầu tiên cơ chế điều chỉnh này được đưa vào vận hành kể từ khi được thông qua trong gói trừng phạt mới nhất nhằm vào Nga.

Theo quy định chuyển tiếp, kể từ ngày 15/1, các hợp đồng đã được ký kết theo mức trần cũ vẫn được phép tiếp tục thực hiện trong thời hạn 90 ngày, trước khi phải tuân thủ mức giá trần mới.

Trong gói trừng phạt thứ 18, EU đã hạ mức trần giá dầu thô Nga từ 60 USD/thùng xuống 47,60 USD/thùng, đồng thời thiết lập một cơ chế điều chỉnh tự động để xác định các mức trần trong tương lai. Theo cơ chế này, mức giá trần sẽ luôn thấp hơn 15% so với giá thị trường trung bình của dầu thô Urals trong giai đoạn tham chiếu kéo dài 22 tuần trước đó. Việc áp dụng mức trần 44,10 USD/thùng phản ánh xu hướng giảm của giá dầu Urals trên thị trường quốc tế thời gian gần đây.

EU khẳng định việc tiếp tục siết chặt nguồn thu từ năng lượng của Nga là ưu tiên hàng đầu, nhằm làm suy yếu khả năng tài chính của Nga.

Theo kế hoạch, Ủy ban châu Âu (EC) sẽ tiến hành rà soát mức trần giá dầu định kỳ 6 tháng một lần. Trong trường hợp thị trường dầu mỏ biến động mạnh hoặc xuất hiện các yếu tố bất khả kháng, những đợt đánh giá bất thường có thể được triển khai. EC cũng duy trì liên lạc thường xuyên với các quốc gia thành viên EU và các đối tác quốc tế để bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ trong quá trình thực thi các biện pháp này.

Cơ chế áp trần giá dầu đối với Nga được liên minh Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) thiết lập từ năm 2022, áp dụng đối với dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của Nga được vận chuyển bằng đường biển. Theo đó, các doanh nghiệp và đơn vị vận hành tại EU chỉ được phép cung cấp dịch vụ vận tải biển, bảo hiểm và các dịch vụ liên quan nếu dầu thô Nga được giao dịch bằng hoặc thấp hơn mức giá trần quy định.

EU nhấn mạnh, cơ chế này được thiết kế nhằm gia tăng áp lực lên nguồn thu từ dầu mỏ của Nga, đồng thời góp phần duy trì sự ổn định của thị trường năng lượng toàn cầu thông qua việc bảo đảm nguồn cung không bị gián đoạn nghiêm trọng.

EU QUYẾT TÂM BẢO VỆ UKRAINE, TÌM CÁCH CHO GIA NHẬP NHƯ ‘THÀNH VIÊN GIỚI HẠN’

Liên minh châu Âu đang tìm giải pháp nhằm đưa Ukraine trở thành thành viên một cách nhanh chóng, dù không cấp đầy đủ quyền lợi ngay lập tức.

Theo Hãng tin Reuters ngày 16-1, các quan chức Liên minh châu Âu (EU) cho biết Ủy ban châu Âu đang xem xét một cách thức nhằm đưa Ukraine trở thành thành viên EU nhanh chóng như một phần của thỏa thuận hòa bình với Nga, nhưng không cấp đầy đủ quyền lợi ngay lập tức.

Ý tưởng này được đưa ra nhằm đảm bảo an ninh và ổn định kinh tế cho Ukraine trong cuộc xung đột kéo dài gần 4 năm với Nga.

Theo đó, tiến trình gia nhập truyền thống sẽ được đảo ngược: nếu nhận được sự đồng ý của chính phủ và quốc hội các nước thành viên EU, Ukraine sẽ sớm trở thành thành viên về mặt chính trị, sau đó mới dần “đạt được” đầy đủ quyền lợi (như quyền biểu quyết) thông qua các giai đoạn chuyển tiếp dựa trên tiến trình đáp ứng các tiêu chí trở thành thành viên đầy đủ.

Việc Ukraine gia nhập EU vào năm 2027 đã được đưa vào kế hoạch hòa bình 20 điểm đang được thảo luận giữa Mỹ, Ukraine và EU.

Nhiều quan chức EU tin rằng mốc thời gian 2027 là không thực tế vì việc gia nhập EU vốn là một tiến trình dựa trên thực lực và yêu cầu sự phê chuẩn của quốc hội 27 quốc gia thành viên.

Tuy nhiên, một quan chức EU cho biết: “Chúng ta phải thừa nhận rằng thực tế hiện nay rất khác so với thời điểm các quy định (về việc gia nhập) được soạn thảo lần đầu tiên”.

Ukraine trở thành ứng cử viên gia nhập EU từ tháng 6-2022. Các cuộc đàm phán để quốc gia này gia nhập EU diễn ra từ cuối năm 2023.

Thông thường, các cuộc đàm phán gia nhập EU kéo dài nhiều năm. Ba Lan, với dân số tương đương Ukraine, đã mất 10 năm để hoàn tất các cuộc đàm phán và những cải cách pháp lý cần thiết để có thể gia nhập liên minh này vào năm 2004.

Một nhà ngoại giao EU cho biết: “Việc Ukraine gia nhập EU là lợi ích của châu Âu, vì an ninh của chính EU. Đó là lý do tại sao chúng ta cần tìm kiếm các giải pháp sáng tạo để đưa Ukraine vào EU nhanh chóng”.

Tư cách thành viên EU, dù có giới hạn, cũng có thể giúp Ukraine thiết lập sự ổn định cần thiết để hoàn thành các cải cách nhằm “đạt được” đầy đủ các quyền của một nước thành viên EU.

Nguồn: Báo Quốc Tế; Sài Gòn Giải Phóng; Soha; Tuổi Trẻ