TÁI CẤU TRÚC ĐỂ BỨT PHÁ - EU BƯỚC VÀO CUỘC ĐUA CẠNH TRANH MỚI

Trong cuộc đua kinh tế toàn cầu ngày càng khốc liệt, Liên minh châu Âu đang tăng tốc để không bị bỏ lại phía sau. Ngày 12/2, lãnh đạo 27 nước thành viên EU đã nhất trí một kế hoạch tái cấu trúc nền kinh tế, đặt mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm tăng trưởng bền vững trước sức ép từ Mỹ-Trung-Nga.

Tại hội nghị thượng đỉnh không chính thức ở Bỉ, các nhà lãnh đạo EU đã đánh giá toàn diện thực trạng kinh tế, xác định ưu tiên chiến lược và xây dựng lộ trình hành động nhằm thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm chất lượng cao và bảo đảm mức sống cho người dân.

Các nhà lãnh đạo đã thông qua “kế hoạch hành động” với lộ trình nghiêm ngặt. "Chúng tôi đã nhất trí rằng tại Hội đồng Châu Âu tiếp theo vào tháng 3, tôi sẽ trình bày một lộ trình 'Một châu Âu, một thị trường', một kế hoạch hành động thể hiện rất chi tiết những gì chúng ta sẽ làm với các mốc thời gian, mục tiêu và thời hạn rõ ràng để thực hiện. Và tham vọng là chúng ta sẽ có được văn kiện này được cam kết và nhất trí không chỉ bởi Ủy ban mà còn bởi hai cơ quan lập pháp đồng hành, đó là Hội đồng Châu Âu và Nghị viện", Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết.

Một trong những nội dung được nhất trí cao là đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhằm tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh và đầu tư, qua đó nâng cao năng suất và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. EU cũng đặt mục tiêu chuyển từ một thị trường đơn nhất còn phân mảnh sang “một thị trường cho một châu Âu thống nhất” trong giai đoạn 2026–2027, cùng với việc triển khai “chế độ pháp lý” ngay trong năm nay để doanh nghiệp chỉ cần một bộ quy tắc chung khi hoạt động trên toàn khối.

“Đây thực sự là một bước ngoặt. Năm 1992, chúng ta đã chuyển từ thị trường chung sang thị trường đơn nhất và bây giờ chúng ta đang chuyển từ thị trường đơn nhất sang một thị trường duy nhất. Đó là một mục tiêu đầy tham vọng. Điều đó có nghĩa là rất nhiều công việc, trước hết là đối với Ủy ban châu Âu, sau đó là đối với Hội đồng và các nhà lãnh đạo. Nhưng chúng ta chấp nhận điều đó và đã thông qua mục tiêu rất tham vọng này để hoàn thành thị trường duy nhất này vào cuối năm 2027", Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa nhận định.

Giới quan sát cho rằng, kế hoạch lần này không chỉ là một gói cải cách kinh tế, mà còn phản ánh nỗ lực tái định vị vai trò của EU trong trật tự cạnh tranh toàn cầu mới. Khi Mỹ gia tăng bảo hộ, Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng công nghiệp, còn Nga tiếp tục gây sức ép địa chính trị, EU buộc phải hành động nhanh và quyết liệt hơn để không bị tụt lại phía sau.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở sự khác biệt lợi ích giữa các quốc gia thành viên, đặc biệt về tài chính và mức độ hội nhập. Việc biến các cam kết chính trị thành hành động thực chất, đúng thời hạn, sẽ là phép thử then chốt đối với năng lực điều phối của EU. Nếu thành công, khối này không chỉ nâng cao sức cạnh tranh, mà còn củng cố vị thế như một cực kinh tế, công nghệ độc lập và bền vững trong thế giới đang phân mảnh.

EU TĂNG TỐC ĐUA BÁN DẪN VỚI MỸ VÀ TRUNG QUỐC

EU khởi động NanoIC tại Bỉ với vốn 2,5 tỷ euro, đưa công nghệ chip dưới 2nm vào châu Âu, tăng tốc tham vọng chủ quyền bán dẫn trước Mỹ và Trung Quốc.

Liên minh châu Âu vừa chính thức khởi động NanoIC, dây chuyền thí điểm bán dẫn lớn nhất theo Đạo luật Chips, đặt tại Trung tâm nghiên cứu IMEC ở Leuven, Bỉ. Với tổng vốn đầu tư 2,5 tỷ euro, đây không chỉ là một cơ sở nghiên cứu công nghệ cao, mà còn là tuyên bố chiến lược của châu Âu trong cuộc đua bán dẫn toàn cầu.

NanoIC đánh dấu bước chuyển từ cam kết chính trị sang hạ tầng công nghệ thực tế và có thể là nền tảng cho tham vọng chủ quyền bán dẫn của châu Âu trong thập kỷ tới.

NanoIC là cơ sở đầu tiên tại châu Âu triển khai máy khắc quang cực tím tiên tiến nhất, cho phép phát triển chip dưới ngưỡng hai nanomet, nền tảng cốt lõi cho trí tuệ nhân tạo, xe tự hành, y tế thông minh và công nghệ di động thế hệ mới. Điều này đặt EU vào phân khúc công nghệ vốn đang do Mỹ và một số quốc gia châu Á thống lĩnh.

Việc Ủy ban châu Âu, chính phủ Bỉ và các đối tác công nghiệp cùng đầu tư cho thấy châu Âu đang chuyển từ vai trò người tiêu dùng công nghệ sang tham vọng làm chủ chuỗi cung ứng bán dẫn. Trong bối cảnh Mỹ tăng tốc với các gói hỗ trợ khổng lồ và Trung Quốc đầu tư mạnh mẽ nhằm tự chủ công nghệ, NanoIC được xem là bước đi then chốt giúp EU giữ chân nhân tài, thu hút đầu tư và giảm phụ thuộc chiến lược.

Mô hình truy cập mở của trung tâm cho phép các doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như các tập đoàn lớn thử nghiệm công nghệ ở quy mô gần công nghiệp trước khi sản xuất hàng loạt. Đây là điểm khác biệt của châu Âu là tận dụng thế mạnh nghiên cứu để rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm tới nhà máy.

Giới phân tích nhận định, nếu các dây chuyền thí điểm như NanoIC được triển khai đồng bộ với chính sách công nghiệp và tài chính phù hợp, châu Âu có thể củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu và cạnh tranh hiệu quả hơn với Mỹ và Trung Quốc. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn lớn, từ chi phí đầu tư, tốc độ thương mại hóa đến sức ép cạnh tranh địa chính trị.

“CHẢY MÁU CHẤT XÁM” AI Ở CHÂU ÂU

Liên minh châu Âu (EU) đang chứng kiến nhiều chuyên gia hàng đầu về trí tuệ nhân tạo (AI) rời ra nước ngoài tìm kiếm cơ hội mới. Tình trạng “chảy máu chất xám” đang đặt ra thách thức lớn đối với tham vọng đưa châu Âu dẫn đầu trong cuộc đua AI toàn cầu.

Theo Euronews, châu Âu đào tạo được lực lượng nhân tài AI chất lượng cao, song nhiều nhà nghiên cứu, kỹ sư và nhà sáng lập hàng đầu lại rời đi đến các quốc gia khác. Phần lớn chuyển sang Mỹ, Anh hoặc các nước vùng Vịnh, nơi có điều kiện và cơ hội hấp dẫn hơn. Tình trạng này tạo ra một nghịch lý ở châu Âu. Dù sở hữu các trường đại học, nền nghiên cứu hàng đầu thế giới và lực lượng lao động có trình độ cao, châu Âu vẫn gặp khó khăn khi tận dụng lợi thế này trong cuộc đua AI toàn cầu.

Dữ liệu gần đây cho thấy quy mô của thách thức. Một nghiên cứu về các chuyên gia AI toàn cầu cho thấy châu Âu có số lượng nhân tài AI bình quân đầu người nhiều hơn khoảng 30% so với Mỹ và gần gấp 3 lần so với Trung Quốc. Tuy nhiên, châu Âu đang trải qua tình trạng “chảy máu chất xám” đáng kể về số lượng chuyên gia AI cấp cao. Một báo cáo năm 2024 của tổ chức nghiên cứu Interface cho thấy các quốc gia châu Âu đang mất đi một lượng lớn nhân tài AI, cả trong nước và quốc tế, vào tay Mỹ. Đức đưa nhiều chuyên gia AI ra nước ngoài, chủ yếu sang Mỹ và Anh. Pháp cũng mất nhiều chuyên gia AI hơn số thu hút được. Thụy Sĩ và Đức đã thu hút được một số nhân tài trong khu vực, nhưng đồng thời vẫn chứng kiến các chuyên gia AI rời đi sang Mỹ và Anh. Dữ liệu “Tình hình công nghệ châu Âu năm 2025” của Atomico cho thấy một bức tranh tương tự: Châu Âu tiếp tục mất đi nhiều nhân tài công nghệ hơn là thu hút được vào các điểm đến như Mỹ, Canada và Australia. Lượng nhân tài công nghệ đổ vào châu Âu đã giảm mạnh, từ khoảng 52.000 người vào năm 2022 xuống chỉ còn 26.000 người vào năm 2024.

Tổn thất này càng trở nên đáng lo ngại nếu xét đến chất lượng nguồn nhân lực rời đi. Lực lượng lao động AI của châu Âu có trình độ học vấn và mang tính quốc tế cao. Trung bình, 57% chuyên gia AI ở châu Âu hoàn thành chương trình đại học bên ngoài khu vực, trong khi ở Mỹ, con số này là 38%.

Chế độ đãi ngộ là nguyên nhân rõ ràng nhất dẫn đến tình trạng “chảy máu chất xám” trong lĩnh vực AI. Tiền lương và cổ phần do các tập đoàn công nghệ khổng lồ, các công ty điện toán đám mây quy mô lớn và các phòng thí nghiệm AI hàng đầu của Mỹ đưa ra rất khó để các công ty châu Âu có thể cạnh tranh. Mức lương kỹ sư AI tại Mỹ thường cao hơn từ 30% đến 70% so với hầu hết các nước châu Âu. Các kỹ sư AI tầm trung và cao cấp tại Mỹ thường nhận lương cơ bản từ 140.000 đến 210.000USD mỗi năm, trong khi tổng thu nhập thực tế còn cao hơn nhiều nhờ tiền thưởng. Tại Tây Âu và Bắc Âu, kỹ sư AI cao cấp thường chỉ nhận mức từ 90.000 đến 150.000USD, còn ở Nam Âu và Đông Âu, thu nhập nhiều khi thấp hơn 100.000USD.

Ngoài yếu tố tiền lương, nhiều nhà nghiên cứu còn chọn rời đi bởi nhận thức về nơi họ cho là điểm đột phá trong lĩnh vực này. Tại Mỹ hiện tập trung phần lớn các phòng thí nghiệm AI hàng đầu thế giới và các dự án tiên tiến. Trong khi đó, hệ sinh thái nghiên cứu của châu Âu vẫn khá phân mảnh. Dù sở hữu nhiều trường đại học và viện nghiên cứu công lập xuất sắc, châu Âu lại có ít tổ chức hội tụ được đồng thời nghiên cứu đẳng cấp thế giới, năng lực tính toán quy mô lớn và khả năng thương mại hóa mạnh mẽ. Bên cạnh đó, nguồn tài trợ và khả năng tiếp cận hạ tầng tính toán thường chưa thể sánh với những gì các phòng thí nghiệm hàng đầu tại Mỹ cung cấp.

EU ngày càng nhận thức rõ mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Các quốc gia thành viên đã thống nhất một khuyến nghị của Hội đồng châu Âu nhằm xây dựng khuôn khổ châu Âu để thu hút và giữ chân nhân tài trong lĩnh vực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, phù hợp với mục tiêu “lưu chuyển nhân tài cân bằng” của Không gian nghiên cứu châu Âu. Ủy ban châu Âu (EC) cũng đã triển khai chương trình tuyển dụng các nhà nghiên cứu AI quốc tế hàng đầu, đồng thời gắn các khoản tài trợ với triển vọng nghề nghiệp dài hạn tại châu Âu.

Trong bối cảnh cuộc cạnh tranh nhân tài AI ngày càng gay gắt, tương lai vị thế công nghệ của châu Âu sẽ phụ thuộc vào mức độ quyết liệt trong hành động của khu vực này. Để đảo chiều làn sóng di cư của các chuyên gia AI, EU cần triển khai các chính sách mang tính đột phá, xây dựng môi trường đủ sức hấp dẫn nhằm thu hút, giữ chân và phát huy tối đa năng lực của những bộ óc xuất sắc trong lĩnh vực này.

GÁNH NẶNG AN NINH NATO DỊCH CHUYỂN VỀ CHÂU ÂU

NATO kêu gọi các đồng minh châu Âu và Canada đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của liên minh, trong bối cảnh các quốc gia thành viên công bố viện trợ quân sự và tài chính mới cho Ukraine.

Ngày 12/2, giới chức Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã kêu gọi các đồng minh châu Âu và Canada đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của liên minh, trong bối cảnh các quốc gia thành viên công bố viện trợ quân sự và tài chính mới cho Ukraine.

Bộ trưởng quốc phòng các nước NATO đã nhóm họp để thảo luận về việc củng cố an ninh tập thể và hỗ trợ Ukraine. Họ cũng đã tổ chức một phiên họp của Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine (UDCG), với sự tham dự của Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov.

Tại cuộc họp, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte cho biết Mỹ đã thúc giục NATO cùng các đồng minh châu Âu và Canada làm nhiều hơn nữa. Ông nhấn mạnh rằng việc các quốc gia châu Âu và Canada gia tăng đóng góp trong liên minh là rất quan trọng.

Quan chức NATO nhấn mạnh sự chuyển giao lãnh đạo từ Mỹ sang châu Âu cũng thể hiện qua các vị trí chỉ huy và việc triển khai lực lượng, khi các quốc gia châu Âu sẽ đảm nhận vai trò lãnh đạo một số vị trí chỉ huy nhất định.

Châu Âu cũng sẽ mở rộng các sáng kiến như chương trình "Danh sách Yêu cầu ưu tiên của Ukraine" (PURL), một sáng kiến do NATO dẫn đầu, đồng thời các quốc gia như Đức đang có kế hoạch triển khai một lữ đoàn quân sự đầy đủ tại Lítva.

Theo ông Rutte, sự thay đổi này sẽ giúp NATO trở nên mạnh mẽ hơn, giải quyết mối lo ngại lâu dài của Mỹ về vấn đề chia sẻ gánh nặng.

Về phần mình, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ Elbridge Colby cho biết Washington mong muốn biến NATO thành một liên minh dựa trên quan hệ đối tác thay vì phụ thuộc.

Theo quan chức này, các nước đồng minh đang tiến gần hơn tới việc “châu Âu sẽ dẫn dắt trong phòng thủ thông thường của NATO” thay vì phụ thuộc vào sức mạnh quân sự của Mỹ như trước đây.

Năm ngoái, các quốc gia thành viên NATO cam kết chi 5% GDP cho quốc phòng và an ninh đến năm 2035.

Theo ông Rutte, một số đồng minh như Đan Mạch, Estonia, Latvia, Litva và Ba Lan đã đạt hoặc vượt qua mục tiêu này, trong khi các quốc gia khác như Đức đang trên đà tăng gấp đôi đầu tư từ vài năm trước.

Cũng tại cuộc họp, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius đã kêu gọi các đồng minh và đối tác tăng cường hỗ trợ cho Ukraine bằng cách xem xét kho vũ khí của họ để xác định những gì có thể được chuyển giao.

Ông cho biết Đức sẽ tiếp tục cung cấp vũ khí, bao gồm tên lửa dẫn đường cho Ukraine. Theo quan chức Đức, Ukraine sẽ cần ít nhất 60 tỷ USD trong năm 2026 để tự vệ.

Về phần mình, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov đã kêu gọi các đối tác cung cấp gấp các tên lửa PAC-3 để bảo vệ cơ sở hạ tầng năng lượng của nước này, nhấn mạnh rằng đây là biện pháp hiệu quả nhất để đối phó với các mối đe dọa tên lửa. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng yêu cầu tăng tốc cung cấp tên lửa Patriot.

Số liệu được công bố cho thấy kể từ khi xung đột tại Ukraine bùng phát đến cuối năm 2025, EU và các quốc gia thành viên đã cung cấp cho Kiev tổng cộng khoảng 210 tỷ USD dưới các hình thức hỗ trợ quân sự, kinh tế và chính trị.

Theo phóng viên TTXVN tại châu Âu, phát biểu ngày 12/2 trước thềm cuộc họp trên, Thủ tướng Hungary Viktor Orban cho rằng EU nên chấm dứt việc chuyển tiền hỗ trợ Ukraine nếu thực sự nghiêm túc với mục tiêu tăng cường năng lực cạnh tranh và phục hồi kinh tế của khối.

Thủ tướng Orban được xem là một trong những nhà lãnh đạo EU có quan điểm thận trọng trong vấn đề hỗ trợ Ukraine và quan hệ với Nga. Ukraine đã nộp đơn xin gia nhập EU ngay sau khi xung đột bùng phát, song tiến trình đàm phán chưa thể triển khai do vấp phải sự phản đối từ Hungary.

Cùng ngày, Tổng thống Ukraine Zelensky khẳng định Kiev “sẽ làm mọi thứ” để sẵn sàng về mặt kỹ thuật cho mục tiêu gia nhập EU vào năm 2027, đồng thời cho rằng cần xác định mốc thời gian cụ thể trong các thỏa thuận liên quan.

Đáp lại, Thủ tướng Orban nêu quan điểm việc gia nhập EU phải dựa trên năng lực đáp ứng các tiêu chí do các quốc gia thành viên đặt ra, không phải do quốc gia ứng viên tự quyết định. Ông cũng cảnh báo việc Ukraine gia nhập EU có thể làm gia tăng nguy cơ bất ổn đối với châu Âu.

Nguồn: VOV; Soha; Quân Đội Nhân Dân; VietnamPlus