KHI EU BÊN XÂY BÊN CHỐNG

Với việc Nghị viện châu Âu (EP) chuyển cho tòa án của EU phán quyết về thỏa thuận mậu dịch tự do giữa EU và tổ chức Mercosur có hợp pháp, hợp hiến trong EU hay không, việc phê chuẩn thỏa thuận này trước mắt bị trì hoãn và số phận của nó giờ được trao cho tòa.

Có thể thấy nội bộ EU hiện diễn ra cuộc cọ sát quyền lực quyết liệt và không khoan nhượng giữa hành pháp và lập pháp, tức là giữa Ủy ban châu Âu (EC) và EP. EC đã sửa đổi cả quy cách ký kết để ngăn chặn một vài thành viên không ủng hộ thỏa thuận EU - Mercosur có thể phủ quyết việc các thành viên ký kết chấp nhận. EP lại chọn con đường tư pháp để loại trừ ngay từ đầu khả năng thỏa thuận được phê chuẩn với đa số mong manh nào đó. Một bên quyết tâm xây trong khi phía kia quyết tâm chống.

Nội bộ như thế trong bối cảnh hiện tại càng thêm đáng lo đối với EU. Khu vực mậu dịch tự do EU - Mercosur sẽ có quy mô lớn nhất thế giới về người tiêu dùng. EU rất cần thị trường Mercosur - bao gồm Argentina, Brazil, Bolivia, Uruguay và Paraguay, cần hợp tác với các đối tác này để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và để đối phó cuộc thương chiến thuế quan của Mỹ. Mỹ hiện đang hành động quyết liệt ở khu vực Trung và Nam Mỹ, không để cho các đối tác bên ngoài, trong đó có EU tiếp cận và gây dựng ảnh hưởng. Mercosur trở thành cửa ngõ và đối tác lý tưởng đối với EU. Càng không nhanh chóng đưa thỏa thuận thành lập khu vực mậu dịch tự do vào hiệu lực, mức độ khó khăn đối với EU càng lớn vì Mercosur có thể ngả về đối tác lớn khác.

HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI ẤN ĐỘ - EU: BƯỚC NGOẶT CHIẾN LƯỢC TRONG CỤC DIỆN KINH TẾ TOÀN CẦU

Sau gần 20 năm đàm phán, Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) giữa Ấn Độ và Liên minh châu Âu (EU) đang ở thời điểm tiến gần đến hoàn tất nhất từ trước đến nay. Thỏa thuận này được kỳ vọng mang lại lợi ích đáng kể cho cả hai bên, đồng thời phản ánh những chuyển động mới trong cục diện thương mại toàn cầu.

Theo tờ India Today, phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos ngày 21/1, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết các bên vẫn còn một số việc cần hoàn tất, song đã đứng trước ngưỡng cửa của một thỏa thuận mang tính lịch sử. Bà gọi đây là một trong những hiệp định thương mại quan trọng nhất mà EU đang theo đuổi.

Các cuộc đàm phán FTA giữa Ấn Độ và EU đã khởi động từ năm 2007, với mục tiêu kết nối nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới với một trong những khối thương mại có ảnh hưởng hàng đầu toàn cầu. Sau nhiều giai đoạn gián đoạn và tái khởi động, hai bên hiện sắp đi đến thống nhất cuối cùng.

Giới quan sát cho rằng FTA Ấn Độ – EU tạo nên sự đối lập rõ rệt với tiến trình đàm phán thương mại giữa Ấn Độ và Mỹ. Trong khi đàm phán với EU kéo dài gần hai thập kỷ, các cuộc thảo luận thương mại giữa New Delhi và Washington mới chỉ bắt đầu từ tháng 2/2025. Tuy nhiên, phía Mỹ đã thể hiện sự thiếu kiên nhẫn, trong bối cảnh Chính quyền Tổng thống Donald Trump thúc đẩy cách tiếp cận thương mại mang tính cứng rắn hơn.

Dù bà von der Leyen thừa nhận vẫn còn một số vấn đề kỹ thuật cần giải quyết, nhiều chuyên gia nhận định thỏa thuận về cơ bản đã được định hình. Các quan chức Ấn Độ và EU dự kiến chính thức tuyên bố kết thúc đàm phán vào ngày 27/1, bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Ấn Độ – EU lần thứ 16. Chủ tịch Ủy ban châu Âu và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa sẽ tham dự sự kiện này, sau khi dự lễ kỷ niệm Quốc khánh Ấn Độ ngày 26/1 với tư cách khách mời danh dự.

Động lực nào đưa FTA Ấn Độ – EU tiến gần hoàn tất?

Theo các nhà phân tích, tiến triển nhanh trong thời gian gần đây là kết quả của sự hội tụ nhiều yếu tố, bao gồm quyết tâm chính trị mới, đối thoại cấp cao liên tục và những thay đổi trong môi trường địa chính trị – kinh tế toàn cầu.

Sau khi đình trệ vào năm 2013, đàm phán được nối lại từ tháng 6/2022, trong bối cảnh trật tự thương mại và an ninh thế giới có nhiều biến động. Xu hướng điều chỉnh chính sách thương mại theo hướng bảo hộ hơn của Mỹ cũng khiến nhiều đối tác truyền thống tìm kiếm các thị trường và khuôn khổ hợp tác thay thế.

Bên cạnh đó, những thách thức chung liên quan đến chuỗi cung ứng và cạnh tranh từ Trung Quốc cũng đóng vai trò quan trọng. Một mặt, nhiều ngành sản xuất của Ấn Độ gặp khó khăn khi phải cạnh tranh với hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc. Mặt khác, EU ngày càng lo ngại về sự phụ thuộc quá lớn vào năng lực sản xuất của Trung Quốc, điều có thể làm suy yếu khả năng cạnh tranh của các ngành công nghiệp trong khối.

Đà đàm phán được thúc đẩy mạnh trong năm 2025, sau chuyến thăm Ấn Độ của Chủ tịch Ủy ban châu Âu cùng toàn bộ Ủy viên châu Âu, kèm theo cam kết chung hoàn tất FTA trong năm. Kể từ đó, hơn 14 vòng đàm phán, cùng các cuộc tiếp xúc cấp bộ trưởng, đã giúp hai bên thu hẹp khác biệt về tiếp cận thị trường và dịch vụ.

Lợi ích song phương từ hiệp định

Hiện nay, quan hệ thương mại giữa Ấn Độ và EU đã ở mức đáng kể, với kim ngạch song phương đạt khoảng 135 tỷ USD trong năm tài khóa 2023 - 2024.

Với EU, Ấn Độ là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới, được Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng GDP trung bình hơn 7% trong giai đoạn 2024 - 2026. Thị trường hơn 1,4 tỷ dân của Ấn Độ mang lại dư địa lớn cho xuất khẩu và đầu tư của châu Âu.

Về phía Ấn Độ, EU là một trong những khối kinh tế phát triển nhất, với tổng GDP hơn 22.000 tỷ USD. Một thoả thuận FTA sẽ giúp hàng hóa và dịch vụ Ấn Độ tiếp cận thị trường 27 quốc gia thành viên, đồng thời thúc đẩy đầu tư, hợp tác công nghệ và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Theo các phân tích, Ấn Độ có thể hưởng lợi thông qua việc mở rộng xuất khẩu trong các lĩnh vực như dược phẩm, hàng kỹ thuật, linh kiện ô tô, điện tử; tạo thêm thị trường cho các ngành sử dụng nhiều lao động; thúc đẩy xuất khẩu dịch vụ và di chuyển lao động tay nghề cao; cũng như giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Trong khi đó, EU được kỳ vọng tăng cường xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp chủ lực sang thị trường Ấn Độ đang tăng trưởng nhanh, đồng thời đa dạng hóa chuỗi cung ứng, thu hút đầu tư và củng cố vai trò chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Tác động tới cục diện thương mại toàn cầu

Giới quan sát nhận định FTA Ấn Độ - EU, được mô tả là một thỏa thuận có quy mô lớn, phản ánh xu hướng các nền kinh tế lớn tìm cách tăng cường hợp tác và giảm rủi ro từ những biến động chính sách thương mại toàn cầu. Thỏa thuận này cũng cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của các cấu trúc thương mại đa cực, trong bối cảnh các quốc gia và khu vực tìm kiếm sự cân bằng lợi ích lâu dài.

Quốc khánh Ấn Độ thường gắn liền với các hoạt động tôn vinh sức mạnh quân sự và bản sắc văn hóa. Năm nay, việc tiến gần hoàn tất FTA với EU được xem là một dấu mốc kinh tế quan trọng, có thể mở ra giai đoạn hợp tác mới giữa hai trong số những trung tâm kinh tế lớn của thế giới.

‘KHÔNG CÒN SỰ LỰA CHỌN NÀO KHÁC’: TRÁNH ĐƯỢC NGA, CHÂU ÂU LẠI MẮC KẸT VÀO CHIẾC ‘BẪY’ 750 TỶ EURO VỚI MỸ

Khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Mỹ được kỳ vọng là một lựa chọn an toàn cho EU để thay thế khí đốt của Nga. Tuy nhiên, điều đó không còn chắc chắn nữa, khi quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang trong khủng hoảng.

Vào cuối thập kỷ này, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Mỹ có thể chiếm gần 1 nửa lượng nhập khẩu của Liên minh châu Âu (EU). Điều này tạo ra một điểm yếu chiến lược lớn cho khối khi quan hệ với Washington xuống mức thấp nhất từ trước đến nay.

Sự phụ thuộc địa chính trị mới

Châu Âu hiện đang nhập khẩu 1/4 khí đốt từ Mỹ. Con số này dự kiến sẽ tăng vọt khi lệnh cấm hoàn toàn nhập khẩu khí đốt Nga có hiệu lực.

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tăng áp lực nhằm thâu tóm Greenland – một vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch. Động thái của ông Trump có thể phá vỡ liên minh NATO và đẩy quan hệ xuyên Đại Tây Dương vào khủng hoảng.

Việc EU ngày càng phụ thuộc vào nhập khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng từ Mỹ “tạo ra một sự phụ thuộc địa chính trị mới, tiềm ẩn rủi ro cao”, Ana Maria Jaller-Makarewicz, chuyên gia tại Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA).

“Việc phụ thuộc quá nhiều vào khí đốt Mỹ mâu thuẫn với chính sách của EU về tăng cường an ninh năng lượng bằng việc đa dạng hóa, giảm nhu cầu và thúc đẩy nguồn cung năng lượng tái tạo”, bà nói.

Mối lo ngại về điểm yếu chiến lược này cũng đang gia tăng trong các nước thành viên. Một số nhà ngoại giao EU lo rằng chính quyền ông Trump có thể lợi dụng sự phụ thuộc mới này để đạt được các mục tiêu chính sách đối ngoại của họ.

Sau khi xung đột Nga – Ukraine nổ ra năm 2022, EU đã thực hiện những biện pháp quyết liệt để giảm sự phụ thuộc vào khí đốt tự nhiên của Nga, vốn từng chiếm 50% tổng lượng nhập khẩu năm 2021 nhưng hiện chỉ còn 12%.

EU đã đạt được điều này bằng cách chuyển hướng sang khí LNG vận chuyển từ Mỹ. Mỹ hiện đã là nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, chiếm 27% tổng lượng khí đốt ngập khẩu của EU, tăng từ 5% vào năm 2021. Pháp, Tây Ban Nha, Ý, Hà Lan và Bỉ là những nước nhập khẩu lớn nhất.

Một loạt các thỏa thuận mới với các công ty năng lượng của Mỹ có thể nâng tỷ trọng lên tới 40% tổng lượng khí đốt nói chung và 80% tổng lượng LNG nhập khẩu vào khối đến năm 2030, theo dữ liệu từ IEEFA.

Diễn biến

Bất chấp những nỗ lực chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch, châu Âu vẫn phụ thuộc vào khí đốt tự nhiên phát thải carbon để đáp ứng 1/4 tổng nhu cầu năng lượng của mình. Khí đốt được sử dụng để sản xuất điện, sưởi ấm các tòa nhà và cung cấp năng lượng cho công nghiệp.

Người tiêu dùng và các nhà sản xuất châu Âu hiện đang phải gánh 1 trong những chi phí năng lượng cao nhất thế giới. Điều này khiến EU khó có thể từ chối khí đốt giá rẻ hơn từ Mỹ bất chấp những lời đe dọa từ Washington.

Các nước EU đã cam kết đa dạng hóa nguồn nhập khẩu khí đốt theo luật mới được thông qua năm ngoái, nhưng các quan chức cảnh báo rằng điều này sẽ khó đạt được trong ngắn hạn, do nguồn cung LNG toàn cầu chỉ giới hạn ở một vài quốc gia. Họ đang kỳ vọng vào sản lượng mới ở Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), dự kiến bắt đầu vào năm 2030.

Bên cạnh các thỏa thuận năng lượng trong tương lai, bao gồm cam kết mua 750 tỷ euro sản phẩm năng lượng của Mỹ như một phần của thỏa thuận thương mại năm ngoái, EU dự kiến sẽ nâng cấp cơ sở hạ tầng năng lượng trong khối, mở đường cho sự thâm nhập sâu hơn của LNG Mỹ.

Ví dụ, EU đã tái khẳng định cam kết của đối với 2 đường ống dẫn khí đốt lớn kết nối Malta và Cyprus với châu Âu, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tăng vận chuyển khí đốt từ Mỹ. Mỹ cũng đang tìm cách xây dựng một đường ống nối Bosnia với Croatia – quốc gia thành viên của EU.

Không còn lựa chọn nào khác

Đối với một số người, sự phụ thuộc ngày càng tăng của EU vào LNG Mỹ cho thấy khối nên đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo để thay thế nhiên liệu hóa thạch.

Thomas Pellerin-Carlin, một nghị sĩ thuộc đảng Xã hội của EU, cho biết nhu cầu khí đốt tự nhiên đã giảm mạnh trên toàn khối khi quá trình chuyển đổi xanh được đẩy mạnh, ngay cả khi nhu cầu LNG của Mỹ đang tăng lên xét về tỷ lệ tổng lượng tiêu thụ.

“Nếu chúng ta đủ can đảm để giữ bình tĩnh và tiếp tục đầu tư vào hiệu quả năng lượng và năng lượng tái tạo, chúng ta sẽ giảm nhu cầu khí đốt, kéo theo là giảm phụ thuộc vào LNG của Mỹ, ngay cả khi loại bỏ hoàn toàn khí đốt của Nga”, Pellerin-Carlin nói với tờ Politico.

Vị nghị sĩ này cũng lập luận rằng ông Trump khó có thể “vũ khí hóa” nguồn cung LNG cho EU, vì điều đó sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến lợi ích của các nhà tài trợ quan trọng của ông Trump trong ngành công nghiệp LNG của Mỹ.

“Sự phụ thuộc chắc chắn là có. Chúng ta đang mắc kẹt ở tình thế hiện tại, nhưng thực sự là không còn lựa chọn nào khác”, một quan chức chính phủ châu Âu nhận định.

PHÁP LẠI BẮT TÀU DẦU, MOSCOW SẼ ĐÁP TRẢ MẠNH MẼ?

Nga sẽ có phản ứng thế nào sau loạt vụ Mỹ bắt giữ tàu chở dầu, lại đến Pháp tiếp tục bắt giữ một tàu nghi thuộc ‘Hạm đội Bóng tối’ của Moscow?

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron chiều ngày 22/01 tuyên bố công khai về một chiến dịch quân sự chống lại một tàu chở dầu xuất phát từ Nga tàu bị nghi ngờ treo cờ giả, thuộc diện trừng phạt quốc tế.

Ông chủ Điện Elysee cho biết, lực lượng đặc nhiệm của Hải quân Pháp đã đổ bộ lên chiếc tàu chở dầu mà họ coi là thuộc “Hạm đội Bóng tối” của Nga ở vùng biển Địa Trung Hải vào sáng ngày 22/01.

Ông Macron nhấn mạnh rằng, chiến dịch được thực hiện với sự hỗ trợ của một số quốc gia đồng minh và “tuân thủ nghiêm ngặt Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển”.

Sau khi kiểm tra, con tàu này đã được chuyển hướng và chính quyền Pháp đã mở cuộc điều tra tư pháp.

Tổng thống Pháp tuyên bố rằng, chính quyền Paris quyết tâm duy trì luật pháp quốc tế và đảm bảo thực thi hiệu quả các lệnh trừng phạt, đánh sập hoạt động của cái gọi là “Hạm đội Bóng tối” đã góp phần tài trợ cho cuộc chiến tranh chống lại Ukraine.

Sau khi sự việc xảy ra, giới truyền thông và chuyên gia Nga đã tung ra những tuyên bố gay gắt và phàn nàn về phản ứng mà họ coi là “thiếu mạnh mẽ” của chính quyền ông Vladimir Putin.

Theo tờ báo Nga Reporter, những gì đã xảy ra rõ ràng là hậu quả của việc Moscow thiếu phản ứng mạnh mẽ đối với vụ việc hồi đầu tháng 01 vừa qua, khi lực lượng Mỹ bắt giữ tàu chở dầu mang cờ Nga Marinera ở vùng biển Đại Tây Dương.

Theo bình luận của tờ báo này, chính những phản ứng có phần nhẹ nhàng của Moscow đã tạo tiền lệ xấu, cho các quốc gia châu Âu thấy rằng, những hành động tương tự có thể được thực hiện mà không gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Trước đó, trung tướng Mỹ về hưu Ben Hodges đã kêu gọi phương Tây tiếp tục bắt tàu chở dầu Nga ở tất cả các vùng biển từ Đại Tây Dương đến Địa Trung Hải và Baltic, để xóa sổ “Hạm đội Bóng tối” của Moscow.

Đáp trả lại luận điểm của viên tướng Mỹ, chuyên gia Nga Nikita Komarov tuyên bố rằng, Moscow không nên thụ động mà phải đáp trả bằng biện pháp cứng rắn, nếu không, sự việc đáng xấu hổ như vụ bắt tàu Marinera sẽ lặp lại.

Theo ông, phản ứng của Moscow đối với các vụ bắt giữ tàu của phương Tây phải cực kỳ mạnh tay. Nga phải cử tàu hộ tống hoặc vũ trang cho các tàu chở dầu, nếu lực lượng phương Tây đổ bộ lên tàu cần phải nổ súng đáp trả, thậm chí là sử dụng cả tên lửa.

Chỉ có làm như vậy Moscow mới ngăn chặn được việc biến các vụ bắt tàu dầu Nga trở thành một “trào lưu” của phương Tây, khiến họ hiểu rằng, không thể động đến Nga mà không phải trả giá.

Nguồn: Thanh Niên; Báo Tin Tức; CafeF; Soha