BÁO ĐỘNG: 40 TRIỆU NGƯỜI NHẬT SẮP BIẾN MẤT, CHUYỆN GÌ ĐANG XẢY RA?

Số liệu cho thấy nước này vừa già hóa vừa teo nhỏ về dân số cùng lúc.

Nhật Bản đang đối diện với một trong những cuộc khủng hoảng dân số nghiêm trọng nhất lịch sử hiện đại. Theo báo cáo của Financial Times, số trẻ sinh ra trong năm 2024 chỉ đạt 686 000, mức thấp nhất kể từ khi bắt đầu lưu giữ số liệu dân số từ thế kỷ 19, và thấp hơn nhiều so với dự báo chính phủ đưa ra chỉ vài năm trước.

Tổng hợp từ nhiều nguồn cho thấy đây là năm thứ chín liên tiếp Nhật Bản chứng kiến tỷ lệ sinh giảm. Năm 2023, quốc gia này chỉ ghi nhận 758 631 ca sinh, giảm 5,1% so với cùng kỳ và thấp đến mức chưa từng có. Cơn lao dốc dân số càng rõ nét khi số ca tử vượt ca sinh gần 1 triệu người trong năm 2024 — một sự sụt giảm dân số đáng kinh ngạc.

Trên bình diện tuổi tác, khoảng 30% dân số Nhật Bản hiện đã trên 65 tuổi, trong khi chỉ có 59% trong độ tuổi lao động. Điều này khiến Nhật trở thành quốc gia già hóa nhanh nhất thế giới. Theo một báo cáo từ Nakatani, tỷ lệ người cao tuổi có thể đạt đến 38,4% vào năm 2065 — một con số khiến bất kỳ hệ thống an sinh xã hội nào cũng phải chao đảo.

Số liệu cho thấy Nhật Bản vừa già hóa vừa teo nhỏ về dân số cùng lúc. Một tài liệu nghiên cứu đã chỉ ra rằng giảm tỷ lệ sinh và tăng tuổi thọ—kết hợp với xu hướng thanh niên rời nông thôn—sẽ tạo ra vòng xoáy thu hẹp dân số, đặc biệt ở vùng nông thôn, nơi tỷ lệ già hóa và suy giảm dân số diễn ra nhanh và sâu hơn.

Vậy, tương lai kinh tế của Nhật Bản sẽ bị ảnh hưởng ra sao?

Năm 2025, theo Le Monde, gần 30% dân số thế giới đang già hóa và Nhật Bản là ví dụ điển hình nhất. Từ IMF đến Newsweek, các tổ chức quốc tế đều cảnh báo sự già hóa sẽ khiến tăng trưởng kinh tế chậm lại, gánh nặng chi phí y tế và lương hưu cao hơn, và nguồn thu thuế suy giảm khi lực lượng lao động teo dần. IMF ước tính thiệt hại tăng trưởng kinh tế của Nhật có thể giảm khoảng 0,8 điểm phần trăm mỗi năm trong vòng 40 năm tới chỉ vì lý do nhân khẩu học.

Dữ liệu từ Trung tâm việc làm thuộc Chính phủ Nhật Bản cho thấy, số người từ 65 tuổi trở lên đang tìm kiếm việc ở Nhật Bản đã tăng gần gấp đôi trong thập kỷ qua, từ 140.000 người lên 256.000 người. Luật Lao động Nhật Bản quy định các công ty phải tuyển dụng lao động đến 65 tuổi. Với những người từ 65 - 70 tuổi, các công ty chỉ được khuyến khích cung cấp việc làm.

Theo báo cáo về thay đổi nhân khẩu học tại châu Á do Ủy ban Kinh tế xã hội châu Á - Thái Bình Dương thuộc Liên hợp quốc thực hiện, dân số châu Á đang già hóa với tốc độ nhanh chưa từng có. Tại Nhật Bản, số người từ 75 tuổi trở lên được dự báo sẽ lên tới 22,58 triệu vào năm 2030, chiếm khoảng 20% tổng dân số.

Dân số già hóa nhanh chóng tạo gánh nặng cho hệ thống lương hưu, đồng thời tăng nhu cầu đối với các loại hàng hóa, dịch vụ và cơ sở hạ tầng cho người cao tuổi. Chính phủ Nhật Bản ước tính với xu hướng dân số như hiện nay, chi phí chăm sóc người cao tuổi hàng năm trên đầu người sẽ tăng 75%, lên hơn 1.500 USD vào năm 2050 so với mức của năm 2019. Đầu năm 2023, chính phủ cam kết chi 3,5 nghìn tỷ Yên (23,6 tỷ USD) nhằm tăng tỷ lệ sinh, song bản chất thiếu hụt lao động sẵn có vẫn thách thức phía các nhà tuyển dụng.

Tuy nhiên, câu chuyện không hẳn là tiêu cực hoàn toàn. Theo Washington Post, Nhật Bản đang tìm ra cách “già hóa một cách duyên dáng”. Tăng trưởng tiền lương từ 0,3% trong thập niên 2010 lên 1,2% trong thập niên 2020, trong khi lạm phát lõi tăng từ 0,5% lên 1,5% — dấu hiệu đáng mừng mở ra một “vòng xoay tốt” từ kỹ thuật số và tự động hóa thúc đẩy năng suất. Nhật Bản cũng đẩy mạnh đầu tư vào robot, AI và tự động hóa để bù vào thiếu hụt nguồn lao động; doanh nghiệp hưởng lợi từ lợi nhuận kỷ lục trên nền năng suất cao.

Một nghiên cứu học thuật đến từ ArXiv phát hiện rằng việc ứng dụng AI mạnh mẽ tại Tokyo có thể bù đắp 60–80% sụt giảm năng suất do già hóa dân số, thông qua các hiệu ứng trong phân bố lao động, lan tỏa hạ tầng số và hỗ trợ con người làm việc hiệu quả hơn. Đây là tín hiệu cho thấy tương lai kinh tế Nhật Bản có thể được cứu vãn bởi công nghệ.

Nhiều ngành phải xoay xở để thích nghi, tận dụng chính những điểm bất lợi do dân số già hóa để phát triển. Ít ai nghĩ rằng, những ngôi trường bị bỏ hoang tại Nhật Bản có thể trở thành địa điểm du lịch, để các du khách đến trải nghiệm một ngày làm học sinh. Những nhà kinh doanh đã nhanh chóng nhìn ra cơ hội, tận dụng chính thách thức về dân số già để mở ra một dịch vụ mới.

Ông Takaaki Yoneji - Người sáng lập dịch vụ trải nghiệm trường học cho biết: "Mỗi năm, khoảng 400 đến 500 trường học ở Nhật Bản phải đóng cửa. Trước đây, khi có nhiều trẻ em, trường học được xây dựng ở khắp nơi, giờ số lượng trẻ em ngày càng giảm nên nhiều trường bị bỏ hoang lắm. Chúng tôi đã suy nghĩ phải làm gì với những ngôi trường này và cuối cùng đã nảy ra ý tưởng này".

Không dừng lại ở đó, chính phủ Nhật cũng đang triển khai nhiều biện pháp nhằm đối phó — từ trợ cấp nuôi dạy trẻ đến chính sách kết hôn nhằm kích thích tỷ lệ kết hôn và sinh đẻ. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng các chính sách này dường như chỉ hiệu quả hạn chế vì không thể thay đổi nhanh thái độ người trẻ về hôn nhân và nuôi con.

Dự báo đến năm 2070 vẫn là hồi chuông cảnh báo: dân số có thể giảm từ 124 triệu hiện nay xuống còn chỉ khoảng 87 triệu (giảm gần 40 triệu người), trong đó 40% dân số sẽ trên 65 tuổi. Nếu không điều chỉnh dự báo yêu cầu, chính phủ sẽ nắm chắc phải tái cấu trúc hệ thống phúc lợi, tăng thuế và giảm trợ cấp để cân bằng ngân sách quốc gia.

QUAY CUỒNG VỚI CƠN SỐT BITCOIN: BỎ HÀNG TRĂM TỶ USD ĐỂ 'GOM HÀNG', ĐƯA GIÁ CỔ PHIẾU TĂNG ĐẾN 3000%, CHUYỆN GÌ ĐANG XẢY RA?

Các công ty công nghệ sinh học, khai thác và khách sạn đang đổ xô mua tiền số để đẩy giá cổ phiếu. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo sẽ xảy ra một cuộc khủng hoảng nếu thị trường sụp đổ.

Cơn sốt Bitcoin lan rộng trong giới doanh nghiệp

3 tháng trước, Georges Karam - CEO người Pháp của một công ty bán dẫn niêm yết tại New York - chưa từng nghĩ đến chuyện công ty mình sẽ mua Bitcoin. Nhưng rồi, khi chứng kiến cổ phiếu của một công ty chăm sóc sức khỏe tăng vọt chỉ nhờ mua đồng tiền số này, ông bắt đầu tò mò. Trong khi đó, thương vụ đầu tư thất bại gần đây khiến nhà đầu tư dao động và Karam bắt đầu tìm kiếm lối ra cho doanh nghiệp đang vật lộn với thị trường.

Sau khi trò chuyện với hội đồng quản trị và các cổ đông, Karam quyết định khởi động chiến lược về tiền số. Công ty của ông - Sequans Communications, huy động được 384 triệu USD từ thị trường nợ và vốn chủ sở hữu để mua Bitcoin. Cổ phiếu công ty lập tức tăng 160%.

Từ một người chưa từng để tâm đến tiền số, Karam giờ đã trở thành người tin tưởng tuyệt đối: “Năm ngoái tôi không thể nói điều này, nhưng giờ tôi tin 100% rằng Bitcoin sẽ tồn tại lâu dài.”

Sự thay đổi đó một phần lớn là nhờ ảnh hưởng từ Michael Saylor - người được gọi là “nhà truyền giáo” Bitcoin nổi tiếng tại Mỹ. Từ năm 2020, Saylor đã chi hàng tỷ USD để mua Bitcoin gần như hàng tuần, đồng thời tổ chức các hội nghị kêu gọi doanh nghiệp khác cùng làm theo.

Công ty phần mềm Strategy của Saylor giờ đây có vốn hoá khoảng 115 tỷ USD, gần gấp đôi số Bitcoin mà họ nắm giữ. Chỉ trong tuần trước, Strategy đã chi thêm 2,5 tỷ USD mua Bitcoin, là thương vụ lớn thứ ba từ trước đến nay. Cổ phiếu công ty tăng hơn 3.000% trong vòng năm năm.

Hiệu ứng lan tỏa nhanh chóng. Sự hậu thuẫn công khai của Tổng thống Donald Trump dành cho ngành này càng tiếp thêm lửa. Hàng loạt công ty từ công nghệ sinh học, khai thác vàng, khách sạn đến ô tô điện và thuốc lá điện tử đều nhảy vào mua tiền số. Với nhiều nhà đầu tư, đây là cách để tiếp cận thị trường tiền số mà không cần trực tiếp sở hữu tài sản kỹ thuật số.

Tính đến ngày 5/8 năm nay, có tới 154 công ty đại chúng trên toàn cầu đã huy động hoặc cam kết huy động tổng cộng 98,4 tỷ USD để mua tiền mã hóa, theo dữ liệu từ công ty tư vấn Architect Partners. Trong khi đó, trước năm nay, chỉ có 10 công ty huy động được 33,6 tỷ USD với mục đích tương tự.

Một số công ty thậm chí còn thay đổi giao diện website sang màu cam - màu biểu tượng của Bitcoin, và cập nhật dữ liệu về số lượng Bitcoin họ đang nắm giữ theo thời gian thực để thu hút nhà đầu tư. Ngay cả công ty truyền thông của gia đình ông Trump cũng đã huy động 2 tỷ USD vào tháng 7 để đầu tư vào Bitcoin và các tài sản liên quan.

Vòng xoáy bất ổn của “kho bạc Bitcoin”

Trong bối cảnh Bitcoin liên tiếp lập đỉnh cùng với các chỉ số chứng khoán chính, nhà đầu tư truyền thống đang đứng giữa ranh giới của hoài nghi và cơ hội. Với các công ty đang cạn vốn, mua tiền số dường như là cách “cứu sinh” tạm thời để thu hút sự chú ý của thị trường.

Aidan Bishop - nhà sáng lập công ty khai khoáng Bluebird niêm yết tại London, cho biết nếu không đi theo hướng này, công ty ông có thể không còn khả năng gọi vốn: “Trước đó, mỗi lần muốn huy động tiền tôi phải gõ cửa từng nơi và cầu xin.”

Tuy nhiên, phần lớn các công ty này không có nền tảng chuyên môn về tiền số. Trong nhiều trường hợp, giá trị của số Bitcoin mà họ nắm giữ cao hơn nhiều so với doanh thu hoặc lợi nhuận thực tế.

Ví dụ, công ty năng lượng nhiệt KULR của Mỹ có vốn hóa khoảng 211 triệu USD, nhưng lại báo lỗ 9,4 triệu USD trong quý I và đang nắm giữ khoảng 118 triệu USD tiền số. Ở Anh, công ty thiết kế web The Smarter Web chỉ đạt lợi nhuận ròng 93.000 bảng trong nửa đầu năm nay, nhưng được định giá đến 560 triệu bảng, phần lớn nhờ sở hữu 238 triệu bảng Bitcoin.

Chiến lược chung là nhanh chóng tăng số lượng Bitcoin trên mỗi cổ phiếu. Các công ty huy động vốn, thường từ trái phiếu hoặc cổ phiếu, rồi dùng tiền đó để mua Bitcoin thông qua các sàn như Coinbase. Những công ty nào có thể tăng số Bitcoin sở hữu càng nhanh, giá cổ phiếu càng tăng mạnh nhờ kỳ vọng từ nhà đầu tư.

Nhưng chính tốc độ và áp lực mua thêm liên tục này đã tạo nên vòng lặp rủi ro. Khi giá Bitcoin tăng, tất cả dường như đều “hái ra tiền”. Nếu đồng tiền số này lao dốc, các công ty vay nợ sẽ phải bán tài sản để trả lãi hoặc tiếp tục huy động vốn mới để duy trì chuỗi mua bán.

Theo chuyên gia Eric Benoist từ ngân hàng Natixis CIB, nếu giá Bitcoin sụp đổ, không chỉ cổ phiếu giảm mà hệ sinh thái tài chính tiền mã hóa cũng có thể rơi vào khủng hoảng: “Mỗi lần thị trường hoảng loạn, tất cả cùng lao dốc.”

Sự phổ biến của các công ty “kho bạc tiền số” còn được thúc đẩy bởi yếu tố thuế. Tại Nhật Bản, lợi nhuận từ Bitcoin có thể bị đánh thuế tới 55%, trong khi lợi nhuận từ cổ phiếu chỉ chịu 20%. Ở Brazil, thuế với tài sản số là 17,5%, còn cổ phiếu niêm yết chỉ bị đánh 15%.

Điều đó khiến đầu tư vào công ty sở hữu tiền mã hóa trở nên hấp dẫn hơn về mặt thuế, đặc biệt với các nhà đầu tư tổ chức không được phép mua trực tiếp tiền số hoặc các quỹ ETF tiền mã hóa.

Về lâu dài, nhiều công ty đang hướng đến mục tiêu xa hơn là trở thành tổ chức tài chính dựa trên Bitcoin. Metaplanet - công ty Nhật Bản hiện là người mua Bitcoin lớn thứ 5 thế giới, đang lên kế hoạch dùng số Bitcoin nắm giữ để mở rộng dịch vụ tài chính. Tại Mỹ, KULR cũng nghiên cứu khả năng cung cấp dịch vụ tài chính được “bảo đảm bằng Bitcoin”, còn công ty khai khoáng Panther Metals dự kiến dùng số Bitcoin để tài trợ cho các dự án thăm dò mới.

Dù vậy, giới chuyên gia cảnh báo chiến lược này giống như một cỗ máy phải liên tục nạp nhiên liệu. Nếu ngừng bơm tiền vào, giá cổ phiếu sẽ lao dốc, như tình trạng mà Sequans đã trải qua sau thời gian tăng vọt ban đầu.

Rủi ro lớn nhất là sự sụp đổ hệ thống nếu chu kỳ giá giảm kéo dài. “Đây là cấu trúc rất dễ tổn thương. Nếu bạn phải trả nợ cũ bằng cách vay thêm nợ mới, thì cấu trúc đó thật sự đáng lo ngại,” một quản lý quỹ đầu tư tiền mã hóa thẳng thắn nói.

Sự thận trọng đang ngày càng tăng, kể cả từ người trong ngành. Brian Estes - người từng ủng hộ các công ty kho bạc tiền số, giờ cũng bi quan: “Chuyện này sẽ bơm thổi một quả bong bóng. Chúng có thể nổ tung nhanh chóng như cách chúng đã bay cao.”

CHOÁNG VỚI SIÊU THỊ ROBOT HÌNH NGƯỜI TRUNG QUỐC: CUỘC ĐUA NGHÌN TỶ USD KHỐC LIỆT

Trung Quốc vừa khai trương Robot Mall, siêu thị bán robot hình người đầu tiên thế giới tại Bắc Kinh, đánh dấu bước ngoặt trong cuộc đua công nghệ robot toàn cầu, nơi thị trường dự kiến đạt hàng nghìn tỷ USD trong tương lai.

Siêu thị robot hình người đầu tiên trên thế giới

Đúng vào ngày khai mạc Hội nghị Robot Thế giới 2025 (WRC 2025) 8/8 tại Bắc Kinh, Trung Quốc chính thức ra mắt Robot Mall - siêu thị bán robot hình người (humanoid) đầu tiên trên thế giới. Sự kiện này không chỉ thu hút sự chú ý của giới công nghệ mà còn khẳng định vị thế dẫn đầu của Trung Quốc trong ngành robot.

Hội nghị WRC 2025 diễn ra từ ngày 8-12/8, quy tụ hơn 1.500 sản phẩm từ 200 công ty robot hàng đầu thế giới, với hơn 400 chuyên gia tham dự.

Robot Mall tọa lạc tại khu công nghệ cao E-Town (Yizhuang), phía đông nam Bắc Kinh. Với diện tích 4.000 m2 gồm bốn tầng, trung tâm hoạt động theo mô hình 4S tương tự ngành ô tô, tích hợp bốn chức năng chính: bán hàng, dịch vụ bảo trì, cung cấp linh kiện/phụ tùng thay thế và khảo sát nhu cầu khách hàng.

Tầng trệt dành cho trình diễn sống động trong lĩnh vực công nghiệp và y tế; tầng hai giới thiệu giao diện não - máy tính và triển lãm tương tác; tầng ba cung cấp dịch vụ bảo trì từ xa; tầng bốn là khu đàm phán kinh doanh cao cấp.

Nơi đây trưng bày hơn 100 mẫu robot từ khoảng 40 thương hiệu Trung Quốc nổi tiếng, như Unitree Robotics, UBTech Robotics và Tiangong từ Trung tâm Đổi mới Robot Hình người Bắc Kinh.

Các sản phẩm đa dạng, từ robot chó múa lân, robot hình người pha cà phê, vẽ tranh, đến những mẫu cao cấp như G1 của Unitree hay Walker S của UBTech, với giá dao động từ vài trăm USD đến hàng trăm nghìn USD.

Quản lý của siêu thị Robot Mall - Wang Yifan, nhấn mạnh: "Để đưa robot vào hàng nghìn hộ gia đình, chỉ dựa vào các công ty robot là chưa đủ, cần giải pháp phù hợp với người tiêu dùng".

Sự kiện này phản ánh tham vọng của Trung Quốc trong việc thương mại hóa robot hình người, chuyển từ nghiên cứu sang sản xuất hàng loạt.

Trung Quốc đang dẫn đầu thế giới về công nghệ robot hình người nhờ sức mạnh vượt trội. Năm 2024, nước này đóng góp 2/3 số đơn đăng ký bằng sáng chế robot toàn cầu, sản xuất hàng trăm nghìn robot công nghiệp - chiếm hơn nửa tổng số lắp đặt mới trên thế giới, duy trì vị thế nhà sản xuất hàng đầu suốt 11 năm.

Chương trình "Robot +" đã thúc đẩy ứng dụng robot rộng rãi, với mật độ robot tại nhà máy tăng gấp 9 lần trong thập kỷ qua, đạt 470 bộ trên 10.000 công nhân - vượt Mỹ (295 bộ). Các bước tiến trong công nghệ cảm biến, nhận thức và điều khiển sinh học đã tạo nên những bước đột phá lớn.

Đặc biệt, Trung Quốc đang dẫn dắt xu hướng "nhà máy không người" hay "nhà máy không ánh đèn" - nơi toàn bộ quy trình sản xuất do robot vận hành mà không cần ánh sáng hay lao động con người.

Chẳng hạn, UBTech đã triển khai robot Walker S tại dây chuyền lắp ráp iPhone của Foxconn, hay các nhà máy ô tô của BYD và FAW-Volkswagen, nơi robot kiểm tra rò rỉ khí lạnh - một công việc nguy hiểm đối với con người. Những nhà máy tự động hóa hoàn toàn này giúp Trung Quốc ứng phó với dân số già và thiếu hụt lao động, dự kiến giảm 22% lực lượng lao động đến năm 2050.

Thị trường nghìn tỷ USD và cuộc đua giữa Trung Quốc - Mỹ

Thị trường robot hình người toàn cầu đang bùng nổ, với tiềm năng thay đổi nền kinh tế thế giới. Theo Morgan Stanley, thị trường Trung Quốc dự kiến tăng trưởng 23%/năm, đạt 108 tỷ USD vào 2028 từ 47 tỷ USD năm 2024.

Citigroup dự báo toàn cầu đạt 7.000 tỷ USD năm 2050, với 648 triệu robot hình người hoạt động trong sản xuất, y tế, dịch vụ và quân sự. Elon Musk ước tính kinh tế toàn cầu có thể tăng gấp 10 lần nhờ lực lượng lao động robot không mệt mỏi.

Robot được dự báo sẽ lấp chỗ trống thiếu hụt lao động, đặc biệt khi Trung Quốc đứng trước nguy cơ thiếu 30 triệu công nhân sản xuất. Chúng đảm nhận công việc nguy hiểm, lặp lại như phân loại rác, giao thuốc tại viện dưỡng lão, tuần tra đường phố hay dẫn tour bảo tàng.

Tuy nhiên, xu hướng việc làm sẽ thay đổi: lao động tay chân giảm, nhu cầu việc làm công nghệ cao tăng, có thể dẫn đến thất nghiệp hàng loạt nếu không đào tạo lại. Robot cũng thúc đẩy tăng trưởng, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng suất.

Trong cuộc đua này, Trung Quốc dẫn đầu nhờ hỗ trợ chính phủ mạnh mẽ: quỹ 137 tỷ USD cho công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và robot, hơn 50-60 startup như EngineAI, Unitree, AgiBot - dự kiến sản xuất hơn 10.000 robot năm nay, chiếm một nửa toàn cầu. Các công ty như Unitree khởi động sản xuất hàng loạt 1.000 đơn vị/năm, hay huy động vốn lớn như Galaxea AI với hơn 100 triệu USD hồi tháng 7.

Elon Musk hồi tháng 4 cho rằng robot Optimus của mình đang dẫn đầu về hiệu suất, nhưng Trung Quốc có thể sẽ thống trị lĩnh vực này, với “vị trí 2 đến 10 sẽ là công ty Trung Quốc”.

Mỹ có lợi thế đổi mới với Boston Dynamics, Agility Robotics, Figure AI và Tesla's Optimus - dự kiến sản xuất 1 triệu robot/năm từ 2027, giá 20.000-30.000 USD. Tuy nhiên, Mỹ thiếu hỗ trợ quy mô lớn như Trung Quốc, nơi có mô hình phù hợp hơn cho đầu tư dài hạn.

Chuyên gia Henrik Christensen nhận định: "Trung Quốc đang thắng trong cuộc chiến robot hình người". Cuộc đua khốc liệt này không chỉ về kinh tế mà còn địa chính trị, quyết định ai dẫn dắt tương lai tự động hóa.

TỔ CHUYÊN ÁN ĐANG KHÁM NHÀ, BỖNG CÓ NGƯỜI GÕ CỬA… BIẾU QUÀ: BI KỊCH CỦA 'ÔNG TRÙM THAN' TRUNG QUỐC

Lý Đông từng nói "Sau khi đến Junggar, tôi đang quản lý 10 tỷ nhân dân tệ tài sản, và tôi cảm thấy tiếng nói của mình đầy quyền lực, đã nói 1 thì không ai dám nói 2."

Theo Hongxing News (Trung Quốc), bộ phim tài liệu có tiêu đề "Thúc đẩy '3 không tham nhũng' một cách toàn diện" được phát sóng trên truyền hình Trung Quốc vào tháng 1/2024 đã đề cập đến vụ án của Lý Đông - cựu Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Đầu tư Năng lượng Nhà nước Trung Quốc (CHN Energy).

Thông tin công khai cho thấy Lý Đông, sinh năm 1960, đã làm việc tại Tập đoàn Shenhua một thời gian dài, đảm nhiệm các chức vụ Phó Tổng công trình sư và Phó Tổng Giám đốc của tập đoàn. Tháng 11/2017, ông ta trở thành Ủy viên Đảng ủy, Phó Tổng Giám đốc CHN Energy - công ty quốc doanh hình thành sau khi tái cơ cấu Shenhua và sáp nhập một doanh nghiệp khác. Lý bị điều tra vào tháng 2/2023, rồi bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Trung Quốc vào tháng 8 cùng năm.

Một báo cáo trước đó cho biết Lý Đông không hề có liêm sỉ, đã khai thác than bất chấp luật pháp vì lợi ích cá nhân. Ông ta dùng quyền lực đổi lấy tiền bạc dưới vỏ bọc "đầu tư" và "đại lý", lợi dụng chức vụ để giúp người khác trục lợi trong hoạt động tiêu thụ sản phẩm và kinh doanh doanh nghiệp; đổi lại Lý sẽ nhận được những khoản tiền lớn bất hợp pháp.

"Đã nói 1 thì không ai dám nói 2"

Bộ phim tài liệu đã tiết lộ rằng Lý Đông là một ví dụ điển hình của việc khai thác than vì lợi ích cá nhân. Điều này đúng trong cả việc vận chuyển và bán than, cũng như trong việc đấu thầu và mua sắm thiết bị khai thác than. Tóm lại, ông ta không thể rời xa một thứ, đó là "than".

Xuất thân là một thợ mỏ than làm việc dưới lòng đất, vào năm 1999, Lý Đông được giao nhiệm vụ quan trọng trở thành Chủ tịch Công ty TNHH Năng lượng Jungar – vốn là công ty con của Tập đoàn Shenhua. Tuy nhiên, sau khi trở thành "lãnh đạo cấp cao", ông ta đã lơ là trong việc tu tâm dưỡng tính, dần dần sa vào con đường tham nhũng.

Lý Đông từng cho biết: "Sau khi đến Junggar, tôi đang quản lý 10 tỷ nhân dân tệ tài sản [tương đương 1,21 tỷ USD vào năm 1999], và tôi cảm thấy tiếng nói của mình đầy quyền lực, đã nói 1 thì không ai dám nói 2."

Bộ phim tài liệu trên truyền hình Trung Quốc tiết lộ rằng Lý Đông là một ví dụ điển hình của tham nhũng bắt nguồn từ thói quen xấu. Khi ông ta mới bị bắt giữ, lực lượng đặc nhiệm đã phát hiện ra "phong cách" của ông ta thông qua một "sự việc ngoài ý muốn".

Lý Chí Dũng - cán bộ Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCDI) - cho biết: "Chúng tôi đã khám xét nhà của Lý Đông theo đúng quy trình. Trong lúc đang khám xét thì có người gõ cửa, thực chất là đến biếu quà. Các thương nhân, chủ doanh nghiệp đều được phép, hoặc đã quen với việc đến nhà [Lý Đông] biếu quà. Điều này cũng cho thấy ông ta không nghiêm khắc với bản thân."

"Uống rượu với chủ doanh nghiệp tư nhân không vi phạm quy định"

Ngoài ra, Lý Đông còn có một thói quen dễ nhận biết: ông ta không thể sống thiếu rượu. Dù là vì việc công hay việc tư, Lý luôn uống rượu mỗi khi ngồi vào bàn tiệc, đôi khi là uống liên tiếp hai bữa: một lần vào bữa tối và một lần do nhóm thân cận của ông ta sắp xếp sau bữa tối.

CCDI đã nhiều lần thông báo và vạch trần những trường hợp quan chức "không lấy công quỹ mà dùng tiền của doanh nghiệp". Tuy nhiên, Lý Đông đã giải thích suy nghĩ của mình lúc bấy giờ rằng: "Tôi không thể lấy công quỹ để đi uống rượu. Còn uống rượu với các chủ doanh nghiệp tư nhân, tôi cảm thấy điều đó không vi phạm quy định."

Bộ phim tài liệu chỉ ra rằng trong lúc uống rượu với các chủ doanh nghiệp, Lý Đông đã quên mất trách nhiệm quan trọng của người đứng đầu doanh nghiệp nhà nước là quản lý tài nguyên quốc gia, và bắt đầu sử dụng tài nguyên quốc gia cho mục đích cá nhân.

Kết quả điều tra của CCDI cho thấy Lý Đông đã phớt lờ điều lệ của Đảng Cộng sản Trung Quốc, nhiều lần dự tiệc tùng, đi du lịch, chơi golf và tham gia các hoạt động đi ngược điều lệ đảng khác, đồng thời nhận quà biếu và tiền bạc trái phép. Ông ta cũng sở hữu cổ phần bất hợp pháp tại các công ty không niêm yết; và sau khi nghỉ hưu, còn nắm giữ các chức vụ bất hợp pháp trong các doanh nghiệp tư nhân để hưởng thù lao.

CCDI kết luận, Lý Đông không có ý thức kỷ luật hay pháp luật, và đã lợi dụng ngành than một cách vô độ. Ông ta đã dùng quyền lực đổi lấy tiền bạc dưới vỏ bọc "đầu tư" và "đại lý", lợi dụng chức vụ để giúp người khác trục lợi trong hoạt động tiêu thụ sản phẩm và kinh doanh doanh nghiệp; đổi lại Lý sẽ nhận được những khoản tiền lớn bất hợp pháp.

Tháng 8/2023, Lý Đông bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Trung Quốc và chuyển hồ sơ sang Viện Kiểm sát để truy tố.

Đến tháng 7/2024, Tòa án nhân dân trung cấp thành phố Nghi Chừng (tỉnh Giang Tây, Trung Quốc) đã xét xử công khai vụ án nhận hối lộ của Lý Đông, kết án bị cáo này tù chung thân, tước quyền lợi chính trị suốt đời và tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân vì tội nhận hối lộ.

RŨ BỎ MỌI RÀNG BUỘC

Hiện chưa thấy khả năng khôi phục những tiến triển và thành quả mà Nga và Mỹ từng đạt được trong công cuộc giải trừ vũ khí hạt nhân

Mới đây, Nga tuyên bố không tiếp tục đơn phương ngừng triển khai tên lửa tầm trung có khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Với quyết định này, nước Nga trên thực tế không còn bị ràng buộc hoặc tự ràng buộc về pháp lý vào những cam kết về giải trừ vũ khí hạt nhân.

Trong một tuyên bố liên quan, Bộ Ngoại giao Nga cho biết nước này hành động như vậy bởi những điều kiện khiến Moscow tiếp tục đơn phương thực hiện việc ngừng triển khai loại tên lửa trên đã không còn tồn tại nữa. Một lý do khác là Mỹ triển khai trên bộ tên lửa tầm ngắn và tầm trung tại một số quốc gia đồng minh của Mỹ ở châu Âu và khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Từ năm 1987, Nga và Mỹ ký kết Hiệp ước về giải trừ tên lửa hạt nhân tầm trung (INF). Năm 2019, Mỹ - trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Donald Trump - đã đơn phương rút ra khỏi hiệp ước này. Dù vậy, Nga tuyên bố vẫn tiếp tục tuân thủ INF, cho dù là tuân thủ đơn phương, cho tới khi đưa ra quyết định nói trên. Năm 2023, hiệp định cuối cùng giữa Mỹ và Nga về giải trừ vũ khí hạt nhân là Hiệp ước New START đã không còn hiệu lực sau khi cả hai nước đều tuyên bố rút khỏi hiệp ước này.

Rũ bỏ hết mọi cam kết về giải trừ vũ khí hạt nhân như Mỹ đã làm và buông bỏ cả những cam kết đơn phương như Nga vừa mới làm đồng nghĩa việc toàn bộ tiến trình giải trừ vũ khí hạt nhân giữa Nga và Mỹ đã bị đổ vỡ hoàn toàn. Không khó để có thể nhận thấy hệ lụy không thể tránh khỏi của tình trạng này là chạy đua hạt nhân trên thế giới sẽ gia tăng. Hệ lụy này rất nguy hiểm đối với an ninh và ổn định chung cho thế giới cũng như cho không ít khu vực.

Quyết sách mới nói trên của Nga có nguyên do ở nhìn nhận, đánh giá mới của Moscow về những mối thách thức và đe dọa an ninh đối với nước này cũng như ở cách tiếp cận mới về ứng phó và vượt qua chúng. Nó có liên quan trực tiếp đến cuộc xung đột ở Ukraine, mối quan hệ Mỹ - Nga, chiến lược và chính sách của Liên minh châu Âu (EU) và NATO đối với Nga. Mỹ và nhiều thành viên NATO tiếp tục cung cấp tên lửa hiện đại tầm ngắn và tầm trung cho Ukraine để tấn công vào sâu trong lãnh thổ Nga. Mới đây, ông Donald Trump còn triển khai tàu ngầm hạt nhân ở "vùng gần Nga", hàm ý không giấu giếm là công khai đe dọa Moscow bằng cả vũ khí hạt nhân của Mỹ.

Trong tình cảnh như thế, Nga không thể không nhận thấy mối đe dọa an ninh tên lửa, vũ khí hạt nhân của Mỹ và NATO gia tăng rõ rệt. Buông bỏ mọi ràng buộc cho đến nay xem ra không chỉ trở nên cần thiết đối với Nga mà thậm chí còn là diễn biến khó có thể khác. Công cuộc giải trừ vũ khí hạt nhân giữa Nga và Mỹ trên thực tế đã trở lại điểm xuất phát ban đầu. Hiện chưa thấy khả năng khôi phục những tiến triển và thành quả mà Nga và Mỹ từng đạt được trong công cuộc này; nếu có thì chắc chắn cũng sẽ mất rất nhiều thời gian.

Giải trừ vũ khí hạt nhân hiện tại và cả trong thời gian dài sắp tới chắc không là chuyện thời sự trong chính trị an ninh thế giới mà sẽ bị lấn át bởi chạy đua vũ trang hạt nhân với nhiều hình thức và cấp độ khác nhau giữa một số quốc gia với nhau, ở khu vực này hay khu vực kia trên thế giới.

Thượng đỉnh Mỹ - Nga sắp diễn ra

Cuộc hội đàm cấp cao Mỹ - Nga sẽ diễn ra tại bang Alaska - Mỹ vào ngày 15-8. Theo hãng tin TASS, thông tin trên được Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố hôm 8-8 và được ông Yury Ushakov, trợ lý Tổng thống Nga, xác nhận sau đó. Theo ông Ushakov, hai bên sẽ phối hợp để cuộc gặp giữa ông Donald Trump và Tổng thống Vladimir Putin diễn ra. Hai nhà lãnh đạo sẽ tập trung thảo luận các phương án nhằm đạt được một giải pháp hòa bình lâu dài cho cuộc khủng hoảng Ukraine. Ông Ushakov cho biết thêm Nga sẽ tham gia tích cực vào tiến trình đầy thách thức này.

Nếu diễn ra, đây sẽ là cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa hai tổng thống Mỹ và Nga kể từ khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng hồi tháng 1-2025. Moscow kỳ vọng cuộc gặp tiếp theo giữa hai nhà lãnh đạo này sẽ diễn ra tại Nga và cho biết nước này đã chính thức gửi lời mời đến Tổng thống Donald Trump.

Thông tin về thượng đỉnh Mỹ - Nga được công bố không lâu sau khi Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ, ông Steve Witkoff, có cuộc gặp ông Putin tại Moscow hôm 6-8. Theo đài RT, Nga đã nhận được một đề xuất "chấp nhận được" từ phía Mỹ trong chuyến thăm của ông Witkoff.

Nga từ lâu tuyên bố rằng nước này quan tâm đến một giải pháp hòa bình cho xung đột Ukraine, nhưng nhấn mạnh đó phải là một hòa bình lâu dài và ổn định. Trong khi đó, ông Donald Trump đang mất kiên nhẫn với tiến độ đàm phán nhằm giải quyết xung đột Ukraine, đồng thời đe dọa sẽ áp thêm lệnh trừng phạt thứ cấp đối với các đối tác thương mại của Nga.

Nguồn: Kenh14; CafeF; Vietnamnet; Soha; Người Lao Động