NỖI ÁM ẢNH VỀ CHAEBOL HÀN QUỐC

Sự ám ảnh của người Hàn Quốc với chaebol thể hiện rõ ràng không chỉ qua hàng trăm bộ phim truyền hình.

Chaebol, những tập đoàn gia đình khổng lồ, đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế thần kỳ của Hàn Quốc. Tuy nhiên, sự thống trị của họ cũng đồng thời tạo ra những bất bình đẳng sâu sắc trong xã hội và thị trường lao động.

Mở bất kỳ dịch vụ xem phim trực tuyến nào như Netflix, Disney hay Hulu, bạn sẽ thấy hàng loạt phim truyền hình Hàn Quốc, chủ yếu xoay quanh cốt truyện lãng mạn. Và 9 trên 10 phim, một trong những nhân vật chính sẽ là người thừa kế của chaebol.

Chaebol là những tập đoàn lớn, do gia đình kiểm soát, thường hoạt động đa ngành, từ sản xuất ô tô, bán dẫn đến mỹ phẩm. Thuật ngữ chaebol bắt nguồn từ các ký tự tiếng Trung nghĩa là "giàu có" và "bè phái". Bản thân các chaebol không thích bị gọi như vậy, tên gọi chính thức của họ theo luật Hàn Quốc là "các tập đoàn kinh doanh quy mô lớn".

Sự ám ảnh của người Hàn Quốc với chaebol thể hiện rõ ràng không chỉ qua hàng trăm bộ phim truyền hình Hàn Quốc có sự xuất hiện của họ, mà còn trên các phương tiện truyền thông đưa tin về chaebol thường xuyên và sôi nổi. Trên thị trường việc làm, luôn tràn ngập những người tìm việc sẵn sàng làm bất cứ điều gì để được tuyển dụng vào một chaebol. Ngay cả trong chính trị, các nhà lập pháp chủ chốt cũng thường tìm kiếm sự ủng hộ trực tiếp và mối quan hệ thân thiết với chaebol.

Thường thì sự ám ảnh này được chuyển thành một sự so sánh kỳ lạ giữa thành công của chaebol với thành công của chính đất nước. Giáo sư Jang Ha-seong (Đại học Hàn Quốc), cựu Giám đốc Văn phòng Chính sách Tổng thống, gọi đây là "nỗi ám ảnh chaebol" trong nhiều công trình nghiên cứu của ông về các thực thể này. Ông mô tả đó là tâm lý người Hàn Quốc cảm thấy rằng nếu chaebol không hoạt động tốt nữa, nền kinh tế Hàn Quốc sẽ gặp khó khăn.

Tầm quan trọng của Chaebol trong tư duy văn hóa của người Hàn Quốc không phải là không có cơ sở, vì phần lớn nền kinh tế trong nước bị chi phối bởi họ. Năm 2022, 5 chaebol lớn nhất của Hàn Quốc chiếm khoảng 45% GDP của cả nước, riêng Samsung đóng góp gần 1/4, theo dữ liệu từ Statista.

Nhưng liệu sự ám ảnh với chaebol có thực sự đơn giản như vậy, hay còn điều gì khác nữa? Tình cảm yêu-ghét, giống như ám ảnh đối với chaebol bắt nguồn từ đâu? Liệu hệ thống chaebol có còn bền vững? Và nếu không, cần phải làm gì để nền kinh tế Hàn Quốc tiếp tục đi lên?

Lịch sử dài của chaebol

Không chỉ đơn giản là chaebol thống trị phần lớn nền kinh tế Hàn Quốc, mà lịch sử phát triển kinh tế và xã hội của đất nước gắn liền trực tiếp với họ. Sau sự tàn phá của Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953), đất nước phải đối mặt với nhiệm vụ phục hồi và xây dựng nền kinh tế. Chính phủ đã xác định công nghiệp hóa là con đường phục hồi và hợp tác chặt chẽ với các gia đình kinh doanh mới nổi. Trên thực tế, hệ thống chaebol hiện đại bắt nguồn từ những năm 1970. Khi đó, chính phủ của Tổng thống Park Chung Hee đã phân bổ các ngành công nghiệp cho các công ty cụ thể - Hyundai sản xuất ô tô, Samsung sản xuất điện tử - và thưởng cho họ khi đạt được các mục tiêu xuất khẩu.

Xuất hiện trong những năm 1960 và 1970 theo các chính sách công nghiệp do chính phủ lãnh đạo, chaebol đã nhận được sự hỗ trợ đáng kể của nhà nước để dẫn đầu phát triển kinh tế. Mối quan hệ cộng sinh này đã tạo điều kiện thuận lợi cho công nghiệp hóa nhanh chóng, với việc chaebol đa dạng hóa sang nhiều lĩnh vực và thống trị thị trường. Giáo sư Park Sang-In (Trường Quản lý Công, Đại học Quốc gia Seoul) nhận định: "Chaebol không chỉ đơn giản là những công ty lớn xuất hiện mà không có bối cảnh. Họ là những đế chế kinh tế tư nhân nắm giữ nguồn lực khổng lồ, thường với sự kiểm tra và cân bằng tối thiểu. Mức độ tập trung kinh tế này là không thể tưởng tượng được ở hầu hết các nền dân chủ."

Mặc dù lịch sử phát triển của Hàn Quốc gắn liền với chaebol theo cách này và hệ thống này đã chứng minh hiệu quả trong thời đại đó, nhưng theo các chuyên gia, mô hình đó ngày nay có những hạn chế. Giáo sư Park cho biết: "Mô hình chaebol có hiệu quả trong thời đại công nghiệp hóa nặng và hóa chất. Nhưng giờ đây, khi nền kinh tế của chúng ta đã trưởng thành, sự đổi mới đang bị kìm hãm. Việc ký hợp đồng gia công độc quyền, chiếm đoạt công nghệ và kìm hãm lương đã tạo ra một thị trường lao động phân khúc và cản trở sự phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ."

Nỗi ám ảnh chaebol

Một khía cạnh khác của nỗi ám ảnh với chaebol là cách chúng ảnh hưởng đến thị trường lao động trong nước. Trong khi rất nhiều thanh niên Hàn Quốc hy vọng và phấn đấu có được một công việc trong một trong những tập đoàn này, thì hệ thống chaebol và sự thống trị của nó lại tạo ra một cấu trúc lao động kép.

Kim Hyun-min (26 tuổi, sinh viên đại học hiện đang chuẩn bị bước vào thị trường lao động) chia sẻ: "Rất nhiều bạn bè và bạn học của tôi muốn có được một công việc tại Samsung, SK hoặc Hyundai, nhưng nó ngày càng trở nên cạnh tranh. Tôi nghĩ rằng rất nhiều người cảm thấy ngày càng thất vọng với triển vọng có được một công việc, và điều đó có thể dẫn đến sự thù địch và đồng thời là nỗi ám ảnh với chaebol."

Sự thống trị của chaebol trên thị trường lao động khiến các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) phải vật lộn để cạnh tranh giành lao động có tay nghề, cản trở tiềm năng tăng trưởng và đổi mới của họ, Giáo sư Park cho biết.

Ông nói thêm: "Nhân tài chất lượng cao bị hút vào chaebol, để lại rất ít cho các SME. Điều này ngăn cản các lĩnh vực mới nổi lên. Chuỗi cung ứng bị khóa trong các hợp đồng độc quyền, dẫn đến việc giảm giá, trộm cắp công nghệ và kìm hãm tiền lương."

Cấu trúc lao động kép này, trong đó nhân tài tập trung ở chaebol và các SME bị bỏ lại phía sau, được thể hiện qua khoảng cách lương giữa công nhân SME và công nhân tập đoàn ở Hàn Quốc. Đây là một trong những mức chênh lệch cao nhất đối với các quốc gia thành viên của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).

Năm 2022, nhân viên SME kiếm được trung bình 63% so với mức lương của nhân viên tại các công ty lớn, theo OECD. Vì vậy, chaebol gắn liền trực tiếp với tiền lương, khát vọng và cấu trúc của chính thị trường lao động của người Hàn Quốc - không có gì ngạc nhiên khi có nỗi ám ảnh chaebol.

Chaebol vẫn đang thống trị

Cải cách hệ thống chaebol không hề dễ dàng, và ngay cả những chính quyền đã hứa hẹn và vận động để thay đổi hệ thống cũng chưa thực hiện được, khiến vấn đề trở nên nan giải. Lịch sử của những nỗ lực cải cách hệ thống chaebol đầy rẫy những cải tiến nhỏ và thất bại. Sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á, chính phủ Hàn Quốc muốn cải thiện cách tiếp cận "nhúng tay vào mọi việc" của các chaebol và hoạt động kinh doanh mờ ám của các tập đoàn.

Mặc dù chaebol dường như đã cải thiện về mặt đa dạng hóa quá mức, cơ cấu tài chính và khả năng sinh lời, nhưng không có nhiều cải thiện nào được thể hiện trong cơ cấu sở hữu và tính minh bạch trong quản lý, theo một số nghiên cứu do các chuyên gia thực hiện, đáng chú ý là của Giáo sư Choi Jeong-pyo (Đại học Konkuk).

Đặc biệt, liên quan đến cơ cấu sở hữu, khoảng 25% các tập đoàn chaebol ở Hàn Quốc thuộc về "vòng lặp sở hữu" liên quan đến sở hữu vòng tròn và sở hữu chéo cổ phần vào đầu những năm 2000. Tỷ lệ này tăng lên chứ không giảm, lên 27% vào năm 2011, theo Tạp chí Kinh tế Tài chính.

Trong các giai đoạn liên tiếp sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á, Ủy ban Thương mại Công bằng (FTC) đã đưa ra các chính sách để hạn chế sở hữu vòng tròn và sở hữu chéo cổ phần cũng như điều chỉnh các giao dịch nội bộ giữa các chaebol. Tuy nhiên, các tập đoàn đã lách các quy định này bằng cách chuyển đổi thành công ty cổ phần. Đặc biệt, trong chính quyền Moon Jae-in, nơi đề xuất cải cách chaebol là một trong những nội dung cốt lõi trong chương trình nghị sự của mình, thì việc cải cách thực tế dựa trên các biện pháp trừng phạt pháp lý là rất ít. Bởi các chính sách cải cách dựa vào việc chaebol tự nguyện tìm kiếm sự thay đổi.

Những vấn đề văn hóa chaebol tạo ra

Vì các tập đoàn lớn có mặt trên khắp thế giới, người ta có thể tự hỏi liệu chaebol Hàn Quốc có khác nhiều so với các tập đoàn như Amazon hay Google hay không. Sự khác biệt chính giữa chaebol ở Hàn Quốc và những công ty như Amazon và Google là chaebol có cấu trúc tập trung vào gia đình sở hữu kiểm soát hệ thống công ty, trong khi tập đoàn toàn cầu điển hình có hệ thống quản lý chuyên nghiệp với các cổ đông có ảnh hưởng lớn hơn nhiều. Ví dụ, ở Hoa Kỳ, các quỹ thường được liệt kê là cổ đông lớn của các công ty.

Các con số cũng nói lên một phần câu chuyện: 10 người đứng đầu chaebol hàng đầu ở Hàn Quốc có thể thực hiện 55,7% quyền biểu quyết chỉ với 0,9% cổ phần thông qua sở hữu vòng tròn và sở hữu chéo cổ phần, theo báo cáo của Trung tâm Giáo dục và Thông tin Kinh tế thuộc Viện Phát triển Hàn Quốc. Điều này là không khả thi ở hầu hết các quốc gia khác.

Một điểm khác biệt nữa là ở các lĩnh vực mà chaebol hoặc các tập đoàn toàn cầu thống trị. Trong khi các công ty như Amazon và Google độc quyền một số lĩnh vực nhất định, thì chaebol Hàn Quốc lại trải dài trên một số ngành công nghiệp khác nhau, do đó chiếm ưu thế trên thị trường chung của đất nước.

Giáo sư Joh Sung-wook của Trường Kinh doanh Đại học Quốc gia Seoul đồng ý rằng cải cách chaebol là rất quan trọng.

Giáo sư Joh cảnh báo rằng mặc dù tuyển dụng được những nhân tài xuất chúng, các chaebol vẫn không trao quyền cho họ. “Những bộ óc trẻ tuổi bị thu hút, nhưng nhiều người rời đi hoặc từ bỏ. Không chỉ là về chính sách. Đó là về văn hóa.”

Về quản trị, bà nói thêm rằng “đã có tiến bộ, tình trạng sở hữu chéo cổ phần đã giảm và một số quy định đang có hiệu quả. Nhưng tại các công ty nhỏ hơn, các hoạt động không minh bạch vẫn còn. Nhận thức xã hội cần phải bắt kịp.”

Một cảnh trong phim truyền hình ″Queen of Tears″ (2024), với sự tham gia của diễn viên Kim Ji-won, người vào vai nữ thừa kế của một gia đình tài phiệt và kết hôn với một người đàn ông ″bình thường″ bị coi là kém hơn địa vị của cô.

Niềm tự hào và sự thất vọng

Vai trò mâu thuẫn của chaebol - biểu tượng của lòng tự hào dân tộc và bất bình đẳng - là trọng tâm của cuộc khủng hoảng bản sắc của Hàn Quốc, và dẫn đến chứng sợ hãi và ám ảnh.

Bất chấp những lời chỉ trích, chaebol vẫn ăn sâu vào văn hóa Hàn Quốc, vì chúng thường được miêu tả trên phương tiện truyền thông là biểu tượng của thành công và khát vọng, phản ánh tình cảm phức tạp mà người Hàn Quốc dành cho các tập đoàn này.

"Có một nghịch lý này", ông nói. "Mọi người cảm thấy tự hào dân tộc khi họ nhìn thấy Samsung ở nước ngoài. Nhưng đồng thời, họ cũng nhìn thấy sự bất bình đẳng, tham nhũng và bê bối kế vị. Cả hai cảm giác đều có thật và chúng cùng tồn tại".

Trong văn hóa đại chúng, những người thừa kế chaebol thường được lãng mạn hóa và tô hồng. Nhưng, Giáo sư Park cảnh báo, "Khi phương tiện truyền thông tô hồng lối sống chaebol, nó bình thường hóa đặc quyền thừa kế. Nó nói với những người trẻ tuổi rằng tương lai của họ phụ thuộc nhiều vào bẩm sinh hơn là năng lực. Điều đó thật nguy hiểm".

Ông lo ngại về cách mà sự quyến rũ hóa này ảnh hưởng đến ý thức công dân. “Khi chúng ta lãng mạn hóa sự giàu có thừa kế, chúng ta ngụ ý rằng công trạng không quan trọng, rằng chỉ có hoàn cảnh gia đình của bạn mới quan trọng.”

Giáo sư Joh đồng ý, nói thêm rằng tính hợp pháp của chaebol hiện phụ thuộc vào lòng tin của công chúng, không chỉ là hiệu suất tài chính.

“Người tiêu dùng và nhân viên trong tương lai đang theo dõi,” Joh nói. “Nếu những công ty này bị coi là không công bằng, bóc lột hoặc phi đạo đức, họ sẽ mất đi sự ủng hộ toàn cầu mà họ dựa vào.”

Bà chỉ ra hành vi của nhà đầu tư nước ngoài như một chỉ báo hàng đầu: “Khoảng 30% cổ phiếu Hàn Quốc do người nước ngoài nắm giữ. Nếu họ bắt đầu rút lui vì lo ngại về quản trị, điều đó sẽ gây ra hậu quả nặng nề”.

Vì vậy, các chaebol đang ở ngã ba đường - những đóng góp của họ cho sự phát triển quốc gia là không thể phủ nhận, nhưng khi nền kinh tế trưởng thành, công thức cũ về vốn do nhà nước hậu thuẫn, chuỗi cung ứng nội bộ và kiểm soát độc quyền không còn mang lại tăng trưởng bền vững nữa.

“Chaebol đã xây dựng Hàn Quốc”, Giáo sư Park kết luận. “Nhưng trừ khi chúng ta cải cách cách họ hoạt động và tương tác với xã hội, nếu không họ có thể sẽ kìm hãm Hàn Quốc”.

KỲ LẠ: TRÀO LƯU LỪA BÁN THƯƠNG HIỆU NƯỚC UỐNG HỒ BẮC ĐẠI, THANH HOA, TRUNG QUỐC

Trào lưu rao bán các sản phẩm nước, đất, không khí từ Đại học Bắc Kinh và Thanh Hoa tại Trung Quốc, chuyên gia cảnh báo có thể cấu thành tội quảng cáo sai sự thật.

Theo Tân Hoa xã ngày 13-6, hai trường đại học hàng đầu Trung Quốc - Đại học Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa đã chính thức lên tiếng phản đối việc sử dụng nguồn nước sông hồ trong khuôn viên trường như một loại hàng hóa để trục lợi.

Phản ứng này được đưa ra sau khi các sản phẩm đóng chai có nhãn "nước hồ Vị Minh Bắc Đại" và "nước sông Thanh Hoa" xuất hiện trên nhiều nền tảng giao dịch trực tuyến như Idle Fish tại Trung Quốc, gây xôn xao dư luận trong những ngày qua.

Các lãnh đạo bộ phận quản lý của hai trường xác nhận với Tân Hoa xã rằng họ xem nguồn nước trong khuôn viên là một phần quan trọng của hệ sinh thái nội bộ, không chỉ có vai trò sinh thái mà còn liên quan đến các quy định quản lý khuôn viên trường.

Việc biến nguồn tài nguyên này thành sản phẩm thương mại không chỉ là hành vi trục lợi không chính đáng, mà còn vi phạm quy định nội bộ về quản lý tài sản và môi trường trường học.

Cả hai trường cho biết đã liên hệ với các nền tảng thương mại điện tử để yêu cầu gỡ bỏ các sản phẩm liên quan. Đồng thời các trường kêu gọi người dân nếu phát hiện các hành vi tương tự có thể báo cáo về cơ quan quản lý nhà trường.

Trước đó, truyền thông Trung Quốc phát hiện nhiều tài khoản người bán trên nền tảng giao dịch đồ cũ rao bán các sản phẩm nước có tên "nước hồ Vị Minh" với giá dao động từ 20 đến gần 100 nhân dân tệ (khoảng 72.000 đến 360.000 đồng) cho mỗi chai 500ml.

Người bán sử dụng những lời quảng cáo phi lý như việc ngắm nhìn sản phẩm nước này mỗi ngày sẽ "giúp tỉnh táo, kích thích trí tuệ, tăng IQ và EQ, đậu đại học mong muốn". Ngoài ra, còn xuất hiện tình trạng rao bán đất và không khí từ các trường đại học này như một dạng quà lưu niệm mang ý nghĩa biểu tượng học thuật.

Giới truyền thông Trung Quốc nhận định đây là biểu hiện của việc thương mại hóa hình ảnh các trường danh tiếng, nhằm khai thác tâm lý sùng bái văn hóa và giá trị biểu tượng của các cơ sở giáo dục hàng đầu. Các sản phẩm này được đóng gói và mô tả như có công dụng đặc biệt, dù không có cơ sở kiểm chứng.

Trong khi đó, các chuyên gia pháp lý cảnh báo rằng việc quảng bá sản phẩm với các tuyên bố như "kích thích trí tuệ" hay "giúp nâng cao tinh thần" có thể cấu thành hành vi quảng cáo sai sự thật và vi phạm Luật Bảo vệ người tiêu dùng tại Trung Quốc.

SO GĂNG SỨC MẠNH QUÂN SỰ IRAN VÀ ISRAEL: AI HƠN AI KÉM?

Israel vừa có cuộc tấn công sấm sét vào Iran, một hành động mà nước này tuyên bố là "đòn phủ đầu". Trong bài viết này, BBC xem xét một số khía cạnh trong sức mạnh quân sự của hai bên.

Ban thống đốc của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã chính thức tuyên bố Iran vi phạm các nghĩa vụ không phổ biến vũ khí hạt nhân, lần đầu tiên trong vòng 20 năm qua. Trong số 35 quốc gia trong ban thống đốc, 19 nước đã bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết do Mỹ, Anh, Pháp và Đức đệ trình.

Nghị quyết nêu rõ việc Iran "nhiều lần không cung cấp đầy đủ câu trả lời" cho IAEA về các vật liệu và hoạt động hạt nhân chưa được khai báo của mình "cấu thành hành vi không tuân thủ". Nghị quyết cũng bày tỏ lo ngại về kho dự trữ uranium đã được làm giàu của Iran – loại vật liệu có thể được sử dụng để sản xuất nhiên liệu cho lò phản ứng, nhưng cũng có thể được dùng để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Iran lên án nghị quyết này là "mang tính chính trị" và tuyên bố sẽ mở một cơ sở làm giàu uranium mới. Iran khẳng định các hoạt động hạt nhân của mình hoàn toàn vì mục đích hòa bình và rằng họ không bao giờ có ý định phát triển hoặc sở hữu vũ khí hạt nhân.

Israel coi viễn cảnh Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là một mối đe dọa sống còn và Thủ tướng Benjamin Netanyahu từ lâu đã chủ trương tiếp cận bằng biện pháp quân sự thay vì con đường ngoại giao.

Hai nước đã một số lần oanh kích vào lãnh thổ của nhau – chủ yếu bằng tên lửa tầm xa, drone và máy bay chiến đấu.

Cuộc oanh kích bất ngờ của Israel vào sáng 13/6 vừa qua – giết chết nhiều tướng lĩnh quân sự và quan chức hạt nhân – là một sự kiện căng thẳng mới trong mối quan hệ trầm tích nhiều xung đột này.

Bên nào chiếm thế thượng phong?

BBC đã xem xét câu trả lời cho câu hỏi này bằng cách tham khảo các nguồn được liệt kê dưới đây, mặc dù mỗi quốc gia có thể giữ bí mật về năng lực của mình.

Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) so sánh hỏa lực của quân đội Iran và Israel, thu thập nhiều nguồn chính thức và nguồn mở để đưa ra ước tính tốt nhất có thể.

Các tổ chức khác, chẳng hạn như Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm, cũng đưa ra đánh giá, nhưng độ chính xác có thể khác nhau đối với những quốc gia thường không cung cấp số liệu.

Nhà nghiên cứu Nicholas Marsh từ Viện Nghiên cứu Hòa bình Oslo (PRIO) nói rằng IISS được coi là chuẩn mực để đánh giá sức mạnh quân sự của các quốc gia trên toàn thế giới.

IISS cho biết Israel chi ngân sách cho quốc phòng nhiều hơn Iran, mang lại cho nước này sức mạnh đáng kể trong bất kỳ cuộc xung đột tiềm tàng nào.

Theo IISS, ngân sách quốc phòng của Iran là khoảng 7,4 tỷ USD vào năm 2022 và 2023, trong khi ngân sách của Israel cao hơn gấp đôi, vào khoảng 19 tỷ USD.

Tỷ lệ chi tiêu quốc phòng của Israel so với tổng sản phẩm quốc nội (GDP - thước đo sản lượng kinh tế) của nước này cũng cao gấp đôi so với Iran.

Lợi thế công nghệ

Số liệu của IISS cho thấy Israel có 340 máy bay quân sự sẵn sàng chiến đấu, giúp nước này có lợi thế thực hiện các cuộc không kích chính xác.

Trong số đó có các chiến đấu cơ dòng F-15 với tầm tấn công xa, dòng F-35 công nghệ cao có thể "tàng hình" để tránh radar và có thể tấn công nhanh.

IISS ước tính Iran có khoảng 320 máy bay có khả năng chiến đấu. Các máy bay phản lực này có niên đại từ những năm 1960, bao gồm các dòng F-4, F-5 và F-14 (chiếc máy bay nổi tiếng trong bộ phim Top Gun – Phi công siêu đẳng năm 1986).

Nhưng nhà phân tích Nicholas Marsh của PRIO nói vẫn chưa rõ có bao nhiêu chiếc máy bay cũ này thực sự có thể vận hành vì việc tìm nguồn cung phụ tùng là vô cùng khó khăn. Nguyên nhân là do lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Iran.

Vòm Sắt và Arrow

Hệ thống Vòm Sắt và Arrow (Mũi tên) là xương sống của hệ thống phòng thủ Israel.

Kỹ sư tên lửa Uzi Rubin là người sáng lập Tổ chức Phòng thủ Tên lửa Israel thuộc Bộ Quốc phòng nước này.

Hiện là nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Chiến lược và An ninh Jerusalem, Uzi Rubin nói với BBC rằng ông cảm thấy "an toàn" khi chứng kiến Vòm Sắt và các đồng minh quốc tế phá hủy gần như toàn bộ tên lửa và thiết bị bay không người lái mà Iran phóng vào ngày 13/4/2024.

Ông Rubin cho biết: "Tôi cảm thấy rất hài lòng và rất vui... Hệ thống Vòm Sắt được thiết kế để chống lại các mục tiêu của nó. Đó là hệ thống phòng thủ tên lửa tầm ngắn. Không có hệ thống nào tương tự như vậy ở bất kỳ đâu."

Iran cách Israel bao xa?

Israel nằm cách Iran hơn 2.100 km. Tên lửa là phương tiện tấn công chính mà Israel sử dụng nếu muốn đánh Iran, theo Tim Ripley, biên tập viên của Defence Eye, chia sẻ với BBC.

Chương trình tên lửa của Iran được đánh giá là lớn nhất và đa dạng nhất ở Trung Đông.

Năm 2022, Đại tướng Kenneth McKenzie thuộc Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) nói rằng Iran sở hữu "hơn 3.000" tên lửa đạn đạo.

Theo Dự án Phòng thủ Tên lửa của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Israel cũng xuất khẩu tên lửa cho một số quốc gia.

Tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran

Iran đã tiến hành nhiều nghiên cứu về hệ thống tên lửa và thiết bị bay không người lái kể từ cuộc chiến với nước láng giềng Iraq, từ năm 1980 đến năm 1988.

Nước này đã phát triển tên lửa và drone tầm ngắn và tầm xa, nhiều loại trong số đó đã được phóng vào Israel hồi năm 2024.

Các nhà nghiên cứu phân tích những tên lửa do phiến quân Houthi phóng vào Ả Rập Xê Út đã kết luận rằng chúng được sản xuất tại Iran.

‘Trừng phạt’ bằng đòn tấn công tầm xa

Biên tập viên Tim Ripley của Defense Eye nhận định Israel khó có khả năng lao vào một cuộc chiến trên bộ với Iran: "Lợi thế lớn của Israel là sức mạnh không quân và vũ khí dẫn đường. Vì vậy, nước này có khả năng tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu quan trọng ở Iran."

Theo ông Ripley, Israel nhiều khả năng sẽ giết các quan chức và phá hủy các cơ sở khai thác dầu bằng các đòn không kích.

"‘Trừng phạt’ là trọng tâm của Israel... Các nhà lãnh đạo quân sự và chính trị của Israel luôn sử dụng từ này. Đó là một phần trong triết lý của họ, rằng họ phải gây ra nỗi đau để khiến đối thủ phải suy nghĩ kỹ về việc chống lại Israel."

Trong quá khứ, có các nhân vật quân sự và dân sự cấp cao của Iran đã thiệt mạng trong các cuộc không kích, bao gồm cả vụ phá hủy tòa nhà lãnh sự quán Iran ở thủ đô Syria ngày 1/4/2024.

Israel chưa nhận trách nhiệm về vụ việc này hoặc một số vụ tấn công nhắm vào các quan chức cấp cao của Iran.

Nhưng họ cũng không phủ nhận trách nhiệm.

Vụ tấn công vào sáng 13/6/2025 nhằm vào các cơ sở hạt nhân Iran cho thấy Israel ngày càng công khai hơn về các "đòn trừng phạt" này.

Hải quân

Theo thông tin từ IISS, lực lượng hải quân già cỗi của Iran có khoảng 220 tàu, trong khi Israel có khoảng 60 tàu.

Các nhà phân tích cho rằng hải quân Iran không có khả năng chiến đấu trong chiến tranh.

Tấn công mạng

Israel có nhiều thứ để mất hơn Iran trong một cuộc tấn công mạng.

Hệ thống phòng thủ của Iran kém hơn về công nghệ tiên tiến so với Israel, vì vậy một cuộc tấn công trên không gian mạng vào quân đội Israel có thể thu được kết quả lớn hơn.

Ban điều hành Mạng Quốc gia của chính phủ Israel cho biết “cường độ các cuộc tấn công mạng đang cao hơn bao giờ hết, hơn ít nhất ba lần và tấn công vào mọi khu vực của Israel. Sự hợp tác giữa Iran và Hezbollah (tổ chức chính trị và quân sự Lebanon) đã tăng lên trong cuộc chiến tranh này (cuộc xung đột hồi năm 2023-2024).”

Cơ quan này báo cáo đã có 3.380 cuộc tấn công mạng kể từ cuộc tấn công của Hamas vào ngày 7/10 đến cuối năm 2023.

Người đứng đầu Tổ chức Phòng vệ Dân sự Iran, Chuẩn tướng Gholamreza Jalali, cho biết Iran đã ngăn chặn gần 200 cuộc tấn công mạng trong tháng trước cuộc bầu cử quốc hội năm 2024.

Vào tháng 12/2023, Bộ trưởng Dầu mỏ Iran Javad Owji cho biết một cuộc tấn công mạng đã gây ra sự gián đoạn tại các trạm xăng trên toàn quốc.

Mối đe dọa hạt nhân

Israel được cho là có vũ khí hạt nhân riêng nhưng vẫn duy trì chính sách mơ hồ có chủ đích.

Iran được cho là không có vũ khí hạt nhân và, bất chấp các cáo buộc, quốc gia này phủ nhận việc đang tìm cách sử dụng chương trình hạt nhân dân sự của mình để trở thành một quốc gia có vũ khí hạt nhân.

Địa lý và nhân khẩu học

Iran là một quốc gia có diện tích lớn hơn nhiều so với Israel và dân số của Iran (gần 89 triệu người) gấp khoảng 9 lần dân số của Israel (gần 10 triệu người).

Iran cũng có số quân nhân tại ngũ nhiều hơn Israel.

IISS cho biết Iran có 600.000 quân, trong khi Israel có 170.000 quân.

'Lá bài Iran'

Trả lời BBC News Tiếng Urdu, chuyên gia về các vấn đề Trung Đông Tariq Sulaiman cho rằng trong quốc hội và nội các Israel có những thành viên ủng hộ chiến tranh, gây áp lực buộc thủ tướng Israel phải hành động.

“Bất cứ khi nào Netanyahu thấy dễ bị tổn thương về mặt chính trị, ông ta sẽ ngay lập tức sử dụng lá bài Iran,” ông nói.

Một cuộc thăm dò do Đại học Hebrew của Israel thực hiện vào tháng 4/2024 cho thấy gần 3/4 công chúng Israel phản đối một cuộc tấn công trả đũa nhằm vào Iran nếu hành động đó gây tổn hại cho liên minh an ninh của Israel với các đồng minh.

Thông tin từ trường này cho biết cuộc khảo sát được thực hiện vào ngày 14 và 15/4/2024 qua internet và điện thoại, lấy mẫu 1.466 đàn ông và phụ nữ đại diện cho người trưởng thành ở Israel, tính cả người Do Thái và người Ả Rập.

'Chiến tranh ủy nhiệm' của Israel và Iran là gì?

Mặc dù Israel và Iran cho đến nay chưa có chiến tranh chính thức nhưng cả hai nước đều đang xảy ra xung đột không chính thức.

Có các nhân vật quan trọng của Iran ở các quốc gia khác bị giết trong các cuộc tấn công được cho là do Israel thực hiện, bao gồm cả những người bị giết ở Iran, trong khi Iran nhắm mục tiêu vào Israel thông qua các lực lượng ủy nhiệm của họ.

Israel và nhóm vũ trang Hezbollah đã giao tranh trong một cuộc xung đột leo thang kéo dài 13 tháng từ năm 2023 đến 2024, lên đến đỉnh điểm là một cuộc tấn công trên bộ của Israel vào miền nam Lebanon vào tháng 10/2024. Iran không phủ nhận việc ủng hộ Hezbollah.

Sự hỗ trợ của Iran dành cho Hamas ở Gaza cũng tương tự. Hamas đã tiến hành các cuộc tấn công ngày 7/10/2023 vào Israel và đã bắn đạn pháo phản lực từ Dải Gaza vào lãnh thổ Israel trong nhiều thập niên.

Israel và các cường quốc phương Tây tin rằng Iran cung cấp vũ khí, đạn dược và huấn luyện cho Hamas.

Lực lượng Houthi ở Yemen được nhiều người coi là một lực lượng ủy nhiệm nữa của Iran.

Ả Rập Xê Út cho biết tên lửa do Houthi bắn vào nước này được sản xuất tại Iran.

Nguồn: Kenh14; Tuổi Trẻ; BBC