Loạt quốc gia đối mặt với viễn cảnh biến mất khi nước biển dâng

(Ảnh minh họa).

Các chuyên gia cho biết mực nước biển sẽ tiếp tục tăng trong nhiều thế kỷ hoặc thiên niên kỷ ngay cả khi thế giới ngừng phát thải khí nhà kính vào ngay ngày mai.

Nước biển dâng là một trong những hậu quả nghiêm trọng nhất mà hiện tượng nóng lên toàn cầu gây ra.

Kể từ những năm 1880, mực nước biển trung bình trên toàn cầu đã tăng từ 16 cm lên 21 cm. Một nửa sự gia tăng đó đã xảy ra trong 3 thập kỷ qua.

Không chỉ vậy, nó còn đang tiếp tục tăng tốc. Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cho hay trong thập niên 2013-2022, mực nước biển trung bình toàn cầu dâng thêm 4,62 mm/năm, tăng gấp đôi so với thập niên 1993-2002, khi tỷ lệ này là 2,77 mm/năm.

Những con số đó thoạt nhìn vẻ nhỏ. Vậy tại sao vào tháng 2, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cảnh báo tốc độ gia tăng của mực nước biển đe dọa dẫn tới ​​một cuộc “di cư hàng loạt” của toàn bộ dân số như trong Kinh thánh?

Mực nước biển tiếp tục tăng

Kể cả khi thế giới ngừng phát thải khí nhà kính ngay lập tức - điều rõ ràng không có cơ hội xảy ra - mực nước biển vẫn tiếp tục tăng. Nói cách khác, ngay cả trong kịch bản tốt nhất, đã quá muộn để kìm hãm đại dương.

Lý do cho điều này không được biết đến rộng rãi bên ngoài cộng đồng khoa học, nhưng nó rất quan trọng.

Các hệ thống gây ra mực nước biển dâng - cụ thể là sự giãn nở nhiệt của đại dương và sự tan chảy của sông băng, tảng băng do nóng lên toàn cầu - có độ trễ hàng thế kỷ.

“Bầu khí quyển thay đổi khá nhanh nhưng quá trình tuần hoàn sâu dưới đại dương phải mất hàng thế kỷ”, giáo sư Jonathan Bamber tại Đại học Bristol cho biết.

“Khi nhiệt lượng chìm xuống đáy đại dương sâu thẳm, phải mất hàng thế kỷ để lan ra xung quanh và đạt được trạng thái ổn định mới”, ông nói. “Các tảng băng cũng cần có thời gian phản hồi, vì vậy nếu bạn thay đổi nhiệt kế vào ngày mai, có thể mất hàng trăm đến hàng nghìn năm để đạt đến trạng thái ổn định”.

Trong bất cứ kịch bản tăng nhiệt độ nào, các quốc gia có đông dân số ven biển, từ Bangladesh đến Trung Quốc, Ấn Độ và Hà Lan, đều sẽ gặp rủi ro.

Các siêu đô thị trên mọi châu lục sẽ phải đối mặt với những tác động nghiêm trọng, bao gồm Lagos, Bangkok, Mumbai, Thượng Hải, London, Buenos Aires và New York.

Ngoài ra, nước biển dâng cao sẽ kèm theo sự gia tăng của bão và triều cường, đẩy nhanh quá trình nhiễm mặn nguồn nước và đất đai, đồng thời khiến nhiều nơi không thể ở được trước khi toàn bộ đất liền bị biển bao phủ.

Theo nghiên cứu được Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc trích dẫn, 5 quốc gia, bao gồm Maldives, Tuvalu, quần đảo Marshall, Nauru và Kiribati, có thể không còn ở được vào năm 2100. Điều này sẽ khiến 600.000 người trở thành người tị nạn khí hậu không quốc tịch.

Tất nhiên, cuộc khủng hoảng khí hậu còn có nhiều mối nguy hiểm khác: Những đợt nắng nóng gay gắt, hạn hán, lũ lụt cùng hiện tượng thời tiết khắc nghiệt hơn. Nhưng có một sự chắc chắn về ngày tận thế không thể tránh khỏi đối với đại dương đang trỗi dậy.

“Nếu Trái Đất nóng lên, mực nước biển sẽ tăng, không cần phải báo trước”, ông Bamber nói. “Các đại dương ấm lên và băng tan. Đó là điều chắc chắn của sự nóng lên toàn cầu”.

Tác động rất khó đánh giá vì đại dương không dâng lên với tốc độ đồng đều, nó không giống bồn tắm.

Trái Đất không phải là một hình cầu hoàn hảo. Nhiệt độ cũng khác nhau trên khắp hành tinh và bị ảnh hưởng bởi các dòng hải lưu.

Hiện nay, những gì chúng ta biết là tác động đầu tiên của nước biển dâng đối với các cộng đồng ven biển trên toàn thế giới, đặc biệt là khu vực đô thị thấp, đông dân cư. Tuy nhiên, việc đưa ra dự đoán về các quần thể có nguy cơ cũng không đơn giản.

Hà Lan là một trong những quốc gia nằm thấp nhất trên thế giới so với mực nước biển. Nhưng nước này đang nỗ lực xây dựng hệ thống chống đỡ để bảo vệ chính mình.

“Người dân Hà Lan đang đi bộ và đạp xe dưới mực nước biển. (Họ) có các công trình bảo vệ bờ biển”, giáo sư Gerd Masselink, chuyên gia về địa mạo ven biển tại Đại học Plymouth, chia sẻ.

“Bất cứ ai sống ở ven biển đều bị ảnh hưởng theo một cách nào đó, nhưng nó không thực sự đồng nghĩa họ sẽ mất nhà ngay lập tức”, ông nói.

Kịch bản tốt nhất và xấu nhất vào năm 2100

Vậy làm thế nào để dự đoán chính xác những điều tồi tệ nhất? IPCC đã cố gắng mô hình hóa các kịch bản khác nhau về cách mực nước biển sẽ dâng cao vào năm 2100, dựa trên mức độ thành công của con người trong việc giảm thiểu khủng hoảng khí hậu.

Mỗi kịch bản là kết quả của các tính toán phức tạp, có tính đến khả năng phát thải, cũng như những thay đổi kinh tế - xã hội tiềm ẩn, bao gồm dân số, mật độ đô thị, giáo dục, sử dụng đất và sự giàu có.

Với kịch bản lạc quan nhất, nhiệt độ tăng 1,5 độ C và mực nước biển dâng 28-55 cm. Điều này xảy ra khi thế giới hướng tới một tương lai bền vững hơn, bám sát các mục tiêu phát triển và đáp ứng mục tiêu khí hậu Paris.

Kịch bản thứ hai, ở mức tầm trung, diễn ra trong trường hợp các xu hướng kinh tế xã hội và công nghệ không thay đổi rõ rệt, tình trạng bất bình đẳng vẫn tồn tại. Tuy nhiên, con người có thể đạt được mục tiêu phát thải “thấp” để giữ nhiệt độ toàn cầu ở mức 1,8 độ C vào cuối thế kỷ, mực nước biển được dự đoán sẽ tăng 32-62 cm.

Kịch bản tiếp theo là khi việc giảm phát thải ròng bằng 0 không đạt được vào năm 2100. Kịch bản này giả định chủ nghĩa dân tộc trỗi dậy khiến các mối quan tâm về môi trường trở thành ưu tiên quốc tế thấp. Các quốc gia tìm kiếm sự phát triển hơn là tính bền vững. Trong trường hợp đó, nhiệt độ toàn cầu có thể ở mức 2,7 độ C và mực nước biển được dự đoán tăng 44-76 cm.

Kịch bản thứ tư là kịch bản phát thải cao, theo đó CO2 tăng gấp đôi so với mức hiện tại cho đến năm 2100, do đầu tư vào nguồn nhân lực không đồng đều, gia tăng bất bình đẳng giữa và trong các quốc gia, đồng thời đầu tư nhiều hơn vào than. Nhiệt độ được dự đoán tăng 3,6 độ C và mực nước biển dâng 55-90 cm.

Cuối cùng là kịch bản nhiệt độ tăng 4,4 độ C và mực nước biển dâng 63-trên 101 cm. Nó xảy ra khi phát triển kinh tế xã hội đi đôi với khai thác tài nguyên nhiên liệu hóa thạch để chạy theo lối sống sử dụng nhiều năng lượng trên khắp thế giới.

IPCC cũng cảnh báo về một kịch bản “tác động cao có khả năng xảy ra thấp”, trong đó sự bất ổn định của các tảng băng khiến mực nước biển dâng cao hơn 2 m chỉ tính riêng vào cuối thế kỷ này.

“Trường hợp xấu nhất mà chúng tôi đang xem xét là khoảng hơn 2 m trong một thế kỷ”, ông Bamber nói. “Mực nước biển dâng 2 m sẽ dẫn tới việc phải di cư, hoặc sẽ ảnh hưởng, lũ lụt hàng năm, tới xấp xỉ 1/10 dân số hành tinh, tức là khoảng 790 triệu người”.

Tin tặc 'trừng phạt phương Tây' với đòn đánh vào hệ thống SWIFT

Tin tặc đang trở thành nguy cơ lớn nhất đối với hệ thống SWIFT nói riêng và mạng lưới tài chính toàn cầu nói chung.

Mới đây, nhóm tin tặc Killnet thông báo rằng họ đã lây nhiễm thành công cơ sở hạ tầng mạng của Ngân hàng Đầu tư Châu Âu (EIB) - một tổ chức tín dụng quan trọng của EU, bằng một loại virus độc hại.

“Ngân hàng Đầu tư Châu Âu là nạn nhân đầu tiên của chúng tôi. Cấu trúc liên ngân hàng đã bị tê liệt do lây nhiễm phần mềm độc hại”, đại diện nhóm tin tặc cho biết.

"Toàn bộ ngân hàng và chức năng của nó sẽ không hoạt động trong ít nhất 10 ngày. Một chiến dịch tấn công quy mô lớn vào cơ cấu tài chính của phương Tây đã bắt đầu. Và chúng tôi khởi đầu với ngân hàng này”, đại diện của Killnet nói rõ.

Trước diễn biến trên, theo nhà phân tích chính trị người Nga Vasily Stoyakin, thực hiện một cuộc tấn công như vậy, tin tặc quên đi những hậu quả và phản ứng có thể xảy ra.

Theo ông Stoyakin, không chỉ Killnet mà cả các tin tặc thuộc nhóm Anonymous nổi tiếng cũng tham gia vụ tấn công nói trên.

Vào giữa tháng 6/2023, một liên minh gồm các nhóm hacker Killnet, REvil và Anonymous đã tuyên bố thực hiện một cuộc tấn công mạng quy mô lớn vào hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT và nhiều ngân hàng khác ở châu Âu.

Tin tặc gọi hành động của họ là "sự trừng phạt" đối với các nước phương Tây, các cấu trúc của ngân hàng thực sự đã bị hacker tấn công và để lại những hậu quả nặng nề.

“Chúng tôi hiện đang phải đối mặt với một cuộc tấn công mạng gây ảnh hưởng đến tính khả dụng của trang web eib.org và eif.org. Chúng tôi đang ứng phó với vụ việc”, đại diện EIB sau đó cho biết.

Theo ghi nhận, các trang web nói trên thực sự đã bị tê liệt, khi cố gắng truy cập vào địa chỉ, thông báo "không thể truy cập" sẽ xuất hiện.

Ông Vasily Stoyakin - một nhà khoa học chính trị và người phụ trách chuyên mục của trang Ukraina.ru cho rằng một ngày không xa, tất cả chúng ta có nguy cơ sẽ phải quay trở lại sử dụng các đơn vị tính toán cổ xưa.

Theo ông Stoyakin, khi cuộc xung đột Ukraine gia tăng, tình hình sẽ tiến thẳng đến sự phá hủy hoàn toàn các mối quan hệ kinh tế trên trường quốc tế.

“Nó sẽ kết thúc như thế nào, không ai có thể nói vào ngày hôm nay. Có thể trong tương lai gần, tất cả chúng ta sẽ phải quay lại tính toán bằng những công cụ đã cũ".

"Về mặt lý thuyết, phương Tây có thể giáng một đòn thậm chí còn lớn hơn vào hệ thống thanh toán điện tử của chúng ta so với các cuộc tấn công của tin tặc riêng lẻ”, chuyên gia này tin tưởng.

Theo ông Stoyakin, EU và Mỹ có nhiều cơ hội hơn trong lĩnh vực này, bởi họ nắm trong tay “chìa khóa” của hầu hết các hệ thống thanh toán điện tử.

“Rõ ràng là nếu hệ thống thanh toán của chúng tôi bị tắt, chúng tôi sẽ thoát ra bằng cách này hay cách khác - Nga đã tạo ra hệ thống thanh toán của riêng mình trước thời hạn, không giống như nhiều hệ thống khác".

"Nhưng ở đây, đáng để đặt một câu hỏi đơn giản - hệ thống thanh toán điện tử thế giới ví dụ như SWIFT sụp đổ ngay bây giờ có lợi cho chúng ta đến mức nào", ông Stoyakin đặt câu hỏi.

Nếu các tin tặc quốc tế quyết tâm thực hiện cuộc tấn công vào hệ thống SWIFT, họ nhiều khả năng sẽ vô hiệu hóa được chúng trong ít nhất một thời gian ngắn.

Nhưng có lẽ Nga cũng chẳng hưởng lợi được gì, bởi Moskva khó thay thế được SWIFT trong các giao dịch quốc tế.

Đồng yen rớt giá – 'con dao hai lưỡi' với nền kinh tế Nhật Bản

(Ảnh minh họa).

Theo giới quan sát, xu hướng giảm giá gần đây của đồng yen có thể không mạnh như năm 2022, khi đồng tiền này mất khoảng 20% giá trị so với đồng USD, nhưng khả năng đồng yen ở mức thấp kéo dài như hiện nay là một vấn đề đáng báo động với giới doanh nghiệp và người tiêu dùng Nhật Bản.

Đà giảm chưa dừng lại và khả năng can thiệp của chính phủ

Đồng yen hiện giao dịch ở mức khoảng 143 yen đổi 1 USD, so với mức khoảng 130 yen đổi USD mà các công ty lớn của Nhật Bản kỳ vọng là mức trung bình trong năm tài chính hiện tại (kết thúc vào ngày 31/3/2024).

Mức tỷ giá trên áp sát ngưỡng từng khiến giới chức Nhật Bản có đợt can thiệp vào thị trường ngoại hối. Năm ngoái, Bộ Tài chính Nhật Bản đã can thiệp vào thị trường tiền tệ với khoảng 68 tỷ USD trong ba ngày tách biệt vào tháng Chín và tháng Mười để hỗ trợ đồng yen sau khi đồng tiền này rơi về mức 150 yen đổi 1 USD, mức thấp nhất kể từ năm 1990.
Bà Joey Chew, trưởng bộ phận nghiên cứu ngoại hối châu Á của ngân hàng HSBC, cho rằng những biến động gần đây của đồng yen sẽ đặt ra câu hỏi rằng liệu chính phủ nước này có can thiệp để hỗ trợ đồng nội tệ hay không.

Khi được hỏi về khả năng can thiệp vào thị trường tiền tệ, Thứ trưởng Tài chính phụ trách các vấn đề quốc tế của Nhật Bản Masato Kanda ngày 26/6 cho biết Nhật Bản sẽ không loại trừ phương án nào trong việc ứng phó với đồng yen đang mất giá mạnh.

Trong cảnh báo mới nhất về việc đồng yen giảm giá quá nhanh chóng so với đồng USD, Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Shunichi Suzuki ngày 27/6 cam kết sẽ thực hiện các bước "thích hợp" để đối phó với những biến động quá mức trên thị trường ngoại hối.

Bà Chew dự đoán lần này, các quan chức Chính phủ Nhật Bản có thể can thiệp khi đồng yen giảm về mức 145 yen đổi 1 USD. Cũng theo bà Chew, trước đợt can thiệp hồi tháng Chín năm ngoái, tỷ giá đồng yen so với USD biến động khoảng 6-8% mỗi tháng, trong khi mức biến động gần đây của tỷ giá này vào khoảng 4-5%/tháng. Bà cho biết: “Để mức biến động hàng tháng vượt 6%, tỷ giá đồng yen so với USD cần giảm đến mức 145 yen đổi 1 USD”
Ông Daiju Aoki, Giám đốc đầu tư tại Nhật Bản của công ty quản lý tài sản UBS SuMi Trust Wealth Management, nhận định: “Bất kỳ sự suy yếu nhanh chóng nào của đồng yen, chẳng hạn như về mức 145 yen đổi 1 USD trong ngắn hạn, có thể kích hoạt một sự điều chỉnh chính sách sớm vì BoJ ủng hộ việc đồng yen ổn định song song với các yếu tố kinh tế cơ bản”.

Các chuyên gia kinh tế của ngân hàng Goldman Sachs nhận định trong một báo cáo hôm 26/5 rằng nếu Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục tăng lãi suất, đồng yen sẽ giảm giá sâu hơn nữa.

Các chuyên gia này cho rằng nếu thị trường tiếp tục tin vào triển vọng tăng trưởng kinh tế tốt hơn ở Mỹ và kỳ vọng rằng Fed còn giữ lập trường thiên về phương án tăng lãi suất, thì đồng yen có thể vẫn tiếp tục suy yếu, và sự chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật là nhân tố lý giải cho phần lớn sự mất giá gần đây của đồng yen.

Báo cáo của Goldman Sachs nhấn mạnh chừng nào Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ) còn giữ lập trường chính sách tiền tệ siêu lỏng với lãi suất âm, chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật Bản sẽ tiếp tục tồn tại.

Các chuyên gia của Goldman Sachs nhận định: “Chúng tôi nhận thấy khả năng đồng yen thậm chí còn mất giá nữa nếu Fed tiếp tục tăng lãi suất hoặc BoJ giữ nguyên chính sách hiện nay trong thời gian lâu hơn dự đoán. Cả hai khả năng này hiện đều đang cao hơn so với khả năng kinh tế Mỹ suy thoái”.

"Con dao hai lưỡi" với nền kinh tế

Thống đốc BoJ Kazuo Ueda có quan điểm trung lập về sự sụt giảm của đồng yen gần đây. Ông nhận định đó là diễn biến "tích cực đối với một số lĩnh vực nhưng tiêu cực đối với những lĩnh vực khác."
Tuy nhiên, người tiêu dùng đang bắt đầu cảm thấy những tác động trễ của việc đồng yen giảm giá mạnh kể từ năm ngoái, khi các công ty tiếp tục chuyển chi phí nhập khẩu cao hơn sang người tiêu dùng. Thống đốc Ueda đã thừa nhận rằng giá cả tăng cao là "gánh nặng lớn" đối với các hộ gia đình.
Ông Koji Fukaya, một thành viên tại công ty tư vấn Market Risk Advisory Co nói thêm: “Việc đồng USD duy trì quanh mức 140 yen là một vấn đề đau đầu đối với nhiều công ty Nhật Bản, đặc biệt là các nhà nhập khẩu".
Theo công ty nghiên cứu Teikoku Databank, các công ty Nhật Bản kỳ vọng đồng USD sẽ ở mức trung bình 127,61 yen/USD cho năm tài chính 2023.
Các công ty xuất khẩu thường là người hưởng lợi chính khi đồng yen yếu làm tăng lợi nhuận ở nước ngoài của họ tính theo đồng yen. Ngược lại, các công ty nhập khẩu phải gánh chi phí cao hơn.
Cuộc xung đột Nga- Ukraine (U-crai-na) và sự phục hồi kinh tế toàn cầu sau cú sốc COVID-19 đã đẩy giá nhiên liệu tăng cao. Trong bối cảnh đó, sự mất giá gần đây của đồng yen càng làm gia tăng hơn nữa những khó khăn đối với Nhật Bản.
Ông Yoshimasa Maruyama, chuyên giá kinh tế trưởng tại công ty chứng khoán SMBC Nikko Securities, cho biết: "Có quan điểm cho rằng (Nhật Bản) chấp nhận đồng yen yếu, một phần vì nó thúc đẩy chứng khoán. Nhưng có một logic không thể phủ nhận là gánh nặng chi phí cao hơn sẽ siết chặt toàn bộ nền kinh tế".

Cho đến nay, thị trường vẫn đang lạc quan. Nhật Bản đã chứng kiến giá cổ phiếu tăng lên mức chưa từng thấy trong 30 năm qua trong khi đồng yen yếu đi. Những diễn biến này là nhờ sự hỗ trợ bởi chính sách lãi suất cực thấp của BoJ. Ông Fukaya cho biết: “Nhật Bản là nền kinh tế phát triển ít bị ảnh hưởng nhất bởi những cơn gió ngược, với sự hồi sinh của du lịch trong nước và tác động tiêu cực của COVID-19 khá hạn chế. Nhưng tâm lý chấp nhận rủi ro gần đây sẽ không kéo dài trong trung hạn.”

Tuy nhiên, đồng yen yếu cũng làm giảm thặng dư tài khoản vãng lai. Lần đầu tiên kể từ năm 2016 Nhật Bản đã không còn nằm trong danh sách theo dõi các quốc gia có khả năng thực hiện những hành vi ngoại hối không công bằng của Mỹ.

Mạng lưới toàn cầu của Wagner sắp tới sẽ ra sao?

Vào một thứ Bảy bất thường, quân đội của Wagner đã đưa các đơn vị tiến về Moscow trong một động thái nổi loạn chống lại lãnh đạo quân sự của Nga trước khi một thỏa thuận được đưa ra và các đơn vị được lệnh lui quân.

Theo thỏa thuận vào phút chót này, lãnh đạo nổi tiếng của Wagner, ông Yevgeny Prigozhin, sẽ lưu vong ở Belarus, và những binh lính của ông không tham gia vào cuộc nổi loạn hôm thứ Bảy có thể ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng Nga.

Trong một bài viết trên tài khoản Telegram của mình sau khi đạt được thỏa thuận vào tối thứ Bảy, ông Prigozhin nói rằng 'họ', có vẻ ám chỉ Bộ Quốc phòng Nga, muốn 'giải tán' nhóm Wagner. Nhưng không rõ có phải đó là lý do duy nhất khiến ông đột ngột cho quân nổi loạn.

Điều này được nhắc lại trong một thông điệp mà ông đăng hôm thứ Hai, phá vỡ sự im lặng của ông kể từ biến cố hôm thứ Bảy, rằng không ai đồng ý ký một hợp đồng với Bộ Quốc phòng và rằng công ty lính đánh thuê của ông nhất định phải ngừng tồn tại vào 1/7.

Không rõ điều gì sẽ xảy ra với các chiến binh của Wagner hiện đang đóng quân ở nước ngoài nếu nhóm Wagner tan rã.

Nhóm này hoạt động mạnh ở nhiều quốc gia khắp thế giới như Libya, Sudan, Syria, Mali, Cộng hòa Trung Phi, Mozambique, Venezuela, Burkina Faso và Madagascar.

Các chiến binh Wagner bị cáo buộc đã phạm tội ác ở Libya, Syria, Cộng hòa Trung Phi, Mali và Ukraine - trong số đó nhiều tội ác được thực hiện với thường dân không vũ trang.

Một nguồn tin ngoại giao của Liên Hiệp Quốc theo sát nhóm Wagner trong nhiều năm nói với BBC rằng nếu nhóm này bất hòa với chính phủ Nga và bị giải tán, các đơn vị của nhóm ở châu Phi sẽ không được Bộ Quốc phòng Nga tiếp tế.

Nguồn tin này nói rằng các chiến binh có thể không còn được trả lương, không có sự hỗ trợ quân sự và chính trị, đặc biệt ở các nước châu Phi như Cộng hòa Trung Phi, Libya, Sudan và Mali.

Điều này có nghĩa là các chiến binh nhóm Wagner hiện đang được triển khai ở châu Phi có thể mất việc và sẵn sàng được tuyển dụng, gây nguy hiểm cho các nước đang vật lộn với bất ổn, nội chiến, và nổi dậy.

Các thường dân thường là nạn nhân của bất ổn quyền lực chính trị. Và ở các nước nơi nhóm Wagner hiện đang triển khai quân, họ hi vọng rằng sự bất ổn này sẽ không đưa đến kết quả là sự tàn bạo không kiềm chế từ nhóm Wagner khét tiếng.

Vậy nhóm Wagner làm gì tại châu Phi và Syria? Điều gì có thể xảy ra ở các nước này nếu nhóm này bị giải tán và không còn sự hậu thuẫn từ Bộ Quốc phòng Nga?

Libya

Các đơn vị của Wagner tại Libya được phát hiện lần đầu vào mùa thu năm 2019, khi họ tham gia hàng ngũ của vị tướng nổi loạn và là lãnh đạo của lực lượng Đông Lybya Khalifa Haftar trong cuộc tấn công của ông ta nhằm chiếm thủ đô Tripoli, nơi đặt trụ sở của chính phủ được Liên Hiệp Quốc công nhận.

Họ được sử dụng như lực lượng chiến đấu đặc biệt để bẻ gãy lực lượng phòng thủ của thủ đô sau khi cuộc tấn công của Haftar bị đình trệ.

Chuyên môn của họ ở tiền tuyến trong chiến đấu, bắn tỉa và thu thập thông tin tình báo quân sự đã tạo ra sự khác biệt trên mặt trận, và với sự giúp sức của họ, lực lượng của Haftar đã có thể tiến quân vào một số vùng ngoại ô phía nam Tripoli.

Nhưng sự tham gia của họ cũng có mặt tối.

Năm 2021, một cuộc điều tra của BBC đã tìm thấy bằng chứng cho thấy các thành viên của nhóm này liên quan đến cuộc hành quyết thường dân và sử dụng trái pháp luật mìn sát thương và bẫy mìn trong các ngôi nhà ở quanh thủ đô Tripoli của Libya.

Cuộc điều tra này cũng tiết lộ việc Moscow hỗ trợ họ với các vũ khí và trang thiết bị tối tân như thế nào.

Các tài liệu nội bộ bí mật mà BBC có được ở Tripoli từ các nguồn tình báo Libya chỉ ra rằng một danh sách yêu cầu tiếp tế cho một số đơn vị Wagner ở Libya. Chúng tôi gửi danh sách này cho một chuyên gia quân sự Anh, ông Chris Cobb Smith, và ông đưa ra đánh giá như sau:

"Các vũ khí, hầu hết là 'hiện đại' - công nghệ tiên tiến, và các thiết bị đang được quân đội Nga sử dụng.

Điều này không chỉ cho thấy quyền tiếp cận với một ngân sách đáng kể mà còn là quyền tiếp cận với các công nghệ, nếu không tối mật, thì cũng nhạy cảm nhất. Có vẻ như nhóm Wagner chỉ là một phần tử không chính quy của quân đội Nga."

Có một thông tin rộng rãi rằng các đơn vị của Wagner tại Libya được tiếp tế bởi máy bay Antanov của không quân Nga, thường xuyên bay giữa căn cứ Latakia do Nga kiểm soát tại Syria và các căn cứ không quân phía đông Libya.

Do đó các đơn vị của Wagner đã phụ thuộc nặng nề vào sự hỗ trợ của Bộ Quốc phòng Nga, và mất đi sự hỗ trợ này có thể có tác động lớn đến sự hiện diện và sức mạnh của họ ở Libya.

Các nguồn tin địa phương tại Libya nói với BBC rằng không có thay đổi đáng kể trên thực địa quanh các khu vực đóng quân của Wagner kể từ sau cuộc nổi loạn thất bại tại Nga hôm thứ Bảy.

Mali và Cộng hòa Trung Phi

Các sự đảm bảo của Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov rằng việc triển khai huấn luyện quân sự sẽ tiếp tục tại Mali và Cộng hòa Trung Đông sau sự kiện hôm thứ Bảy đã nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của hai nước trong tham vọng bành trướng của Kremlin tại châu Phi.

Trong ngắn hạn, cuộc nổi dạy của Prigozhin có thể có tác động nhỏ tới 1000 lính đánh thuê Wagner được triển khai tại Mali từ cuối năm 2021, theo lời mời của chính quyền quân sự.

Các hoạt động của họ đan xen với các mối quan tâm ngày càng tăng của Nga về kinh tế, quốc phòng và ngoại giao tại Mali kể từ khi tổng thống lâm thời Col Assimi Goita lên nắm quyền vào tháng 8/2020.

Chính quyền Mali thường phủ nhận việc ký hợp đồng với nhóm Wagner nhưng lại đề nghị Nga hỗ trợ huấn luyện quân đội.

Tuy nhiên, sự hiện diện của Wagner đã kích hoạt sự ra đi vội vàng của hàng ngàn binh lính Pháp và châu Âu - lực lượng đã hỗ trợ quân đội Mali chiến đấu chống lại các chiến binh từ nhà nước Hồi giáo và các nhóm al-Qaeda kể từ năm 2013.

Việc triển khai quân của nhóm Wagner đóng góp rất ít vào việc cải thiện tình hình an ninh tại đây.

Các số liệu từ Địa điểm Xung đột Có vũ trang và Dự án Dữ liệu Sự kiện (Acled Info) cho thấy bạo lực quân sự tăng hơn gấp đôi giữa năm 2021 và 2022. Các thường dân thương vong chiếm con số cao nhất.

Việc triển khai quân đội liên quan đến nhóm Wagner dẫn đến gia tăng số thường dân thiệt mạng. Trong số các sự kiện tồi tệ nhất là việc giết hại 500 dân thường trong một cuộc ra quân kéo dài một tuần tại thị trấn trung tâm của Moura. Liên Hiệp Quốc cho rằng 'các lực lượng nước ngoài' và quân đội Mali liên quan đến việc giết chóc này, trong khi Mỹ đã trừng phạt hai binh sỹ và chỉ huy của nhóm Wagner ở Mali.

Cùng lúc đó, cuộc chiến tranh tại Ukraine không làm các đơn vị của Wagner giảm các hoạt động tại Mali. Các lính đánh thuê nhanh chóng tiến vào các căn cứ mà lực lượng của Pháp bỏ lại ở các thị trấn phía Bắc Gossi, Menaka và Gao.

Các nhóm dân sự ủng hộ chính quyền quân đội và người sử dụng mạng xã hội thường xuyên quảng bá các hoạt động của nhóm Wagner và Nga đã vận động chiến dịch để lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hiệp Quốc (Minusma) thay thế lực lượng của Nga. Vào tháng Năm, Prigozhin phát biểu trên kênh truyền hình Afrique Media có trụ sở tại Cameroon và có liên hệ mật thiết với ông ta rằng các lính đánh thuê Wagner 'hiệu quả hơn' lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc ở Mali và Cộng hòa Trung Phi.

Sự phụ thuộc ngày càng tăng của Mali vào sự hỗ trợ của Nga trở nên rõ ràng vào 16/6 khi Ngoại trưởng Abdoulaye Diop kêu gọi Minusma rút quân ngay lập tức.

Các nhóm thánh chiến có thể lợi dụng thời cơ của một sự thất bại về an ninh có thể xảy ra nếu căng thẳng giữa Kremlim và nhóm Wagner làm cản trở việc triển khai quân tại Mali.

Tương tự, không có phản ứng chính thức nào từ Cộng hòa Trung Phi về cuộc nổi loạn của Prigozhin, bất chất nước này đang ấp ủ hàng loạt hoạt động với nhóm Wagner kể từ cuối năm 2017.

Một thỏa thuận hợp tác quốc phòng giữa Moscow và Bangui đã dẫn đến việc triển khai hàng trăm 'huấn luyện viên quân sự' của Nga để chiến đấu chống lại các phiến quân vốn đã bao vây Cộng hòa Trung Phi hàng thập kỷ qua.

Theo thời gian, nhóm Wagner đã mở rộng sang các dự án kinh tế, được cho là kinh doanh khoáng sản, gỗ và vodka. Việc này giúp duy trì nhóm khi bắt đầu cuộc chiến tranh Ukraine, khi có báo cáo rằng lực lượng của họ ở Cộng hòa Trung Phi đã được tái triển khai.

Thành công của họ trong việc chống lại một liên minh phiến quân hùng mạnh - Liên minh Những người Yêu nước Vì sự Thay đổi (CPC) - đã biến thành một cuộc nổi dậy chống lại Tổng thống Faustin Toudera năm 2020 và nhận được ủng hộ từ công chúng. Sự phụ thuộc quá mức của chính quyền ông Faustin Toudera vào nhóm Wagner trong việc canh gác và bảo vệ các cơ sở tối quan trọng của chính phủ dường như đã khuyến khích nhóm lính đánh thuê này phạm tội ác trên diện rộng với dân thường trong quá trình chiến đấu chống phiến quân.

Đầu năm nay, Bộ Tài chính Mỹ đã cáo buộc các lính đánh thuê Wagner tham gia vào một khuynh hướng phạm tội hình sự nguy hiểm, bao gồm 'hành quyết tập thể, cưỡng hiếp, bắt cóc trẻ em, và lạm dụng thể xác tại Cộng hòa Trung Phi và Mali'.

Những rạn nứt trong nhóm Wagner như một kết quả của cuộc nổi loạn của Prigozhin đã làm gia tăng nguy cơ mất kiểm soát trong các hoạt động phần lớn là sinh lợi và tự nguyện của lính đánh thuê ở Cộng hòa Trung Phi. Các lo ngại về sự liên kết giữa các phiến quân và lính đánh thuê, đặt biệt là tại các vùng đất giàu khoáng sản, có thể làm tăng nguy cơ bất ổn tại các nước láng giềng như Chad và Sudan - nơi vốn đã dễ tổn thương bởi các hoạt động của nhóm Wagner.

Tuy nhiên, sự hợp tác tiếp diễn giữa chính phủ của ông Touadera và Moscow xua tan báo động rằng căng thẳng giữa Kremlin và nhóm Wagner Group có thể phá vỡ các hoạt động quốc phòng và sự ổn định mong manh.

Syria

Sự hiện diện của nhóm Wagner ở Syria lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Quân đội Nga đã can thiệp vào cuộc nội chiến Syria năm 2015 để hỗ trợ quân đội của chính phủ Syria vào thời điểm phiến quân Syria đang kiểm soát hầu hết đất nước.

Sự can thiệp này đã tạo ra khác biệt lớn cho lực lượng của tổng thống Syria, ông Bashar al Assad, người hiện đang kiểm soát hầu hết đất nước. Nhưng việc này phải trả giá đắt về mặt cứu trợ nhân đạo khổng lồ khi các máy bay chiến đấu của Nga bị đổ lỗi gây ra cá chết của hàng ngàn thường dân Syria kể từ năm 2015.

Căn cứ không quân Latakia trên bờ biển Địa Trung hải tại Syria hiện dưới sự kiểm soát chính thức của Bộ Quốc phòng Nga và thường được sử dụng để tiếp tế cho quân Wagner tại châu Phi.

Các đơn vị của Wagner được triển khai tới Syria năm 2015. Họ chủ yếu đóng quân quanh các mỏ dầu, nơi các chiến binh ISIS hoạt động.

Các lính đánh thuê Wagner bị cáo buộc phạm tội ác chiến tranh chỉ hai năm sau khi được triển khai ở Syria.

Năm 2017, một số lính của Wagner quay lại hình ảnh họ tra tấn tàn bạo và giết chết một thường dân Syria, trước khi đốt cái xác không mảnh vải che thân của người này.

Đoạn video rùng rợn này bị rò rỉ trên mạng và được dùng để định danh những kẻ liên quan, và một người thân của nạn nhân đã đệ đơn kiện sáu lính Wagner tại Moscow, tuy nhiên, chính quyền Nga không có hành động nào để xét xử những người này, và trên thực tế, một trong số này thậm chí còn được nhận huân chương danh dự từ Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Vì sự hiện diện của Nga tại Syria là một sự hiện diện chính thức của chính phủ, những gì xảy ra giữa Wagner và Kremlin tại Nga khó có thể ảnh hưởng tới các hoạt động của Nga tại Syria hoặc tới sự hỗ trợ của họ cho chính phủ ở Damascus

Tuy nhiên, điều gì xảy ra với lính Wagner tại Syria nếu họ bị Bộ Quốc phòng Nga từ chối sẽ được nhiều người trên thế giới theo dõi chặt chẽ, khi cuộc nội chiến Syria đã chứng kiến sự tham gia của một số quốc gia hùng mạnh nhất trên thế giới ở cả hai phía của cuộc xung đột.

Ông Zelensky tới tiền tuyến

(Ảnh minh họa).

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trao tặng huân chương và chụp ảnh selfie cùng các binh sĩ Ukraine trong chuyến thăm tới khu vực tiền tuyến ở tỉnh Donetsk.

Hôm 26/6, văn phòng Tổng thống Ukraine thông báo chuyến thăm của ông Zelensky ở tiền tuyến, nhưng không cho biết thời gian và địa điểm cụ thể.

Trong chuyến thăm, ông Zelensky đã gặp các binh sĩ thuộc lực lượng tác chiến Khortytsia, bao gồm các binh sĩ chiến đấu ở khu vực Bakhmut, nơi giao tranh vẫn đang diễn ra.

Trong video đầu tiên do văn phòng Tổng thống Ukraine công bố, ông Zelensky trao huân chương cho binh sĩ và xem bản đồ cùng tư lệnh lục quân Oleksandr Syrsky.

"Tôi rất vinh hạnh khi có mặt tại đây ngày hôm nay, trò chuyện với các chỉ huy. Cảm ơn các bạn vì đã tham gia bảo vệ đất nước", ông Zelensky nói. "Mọi người đều hiểu rằng các bạn đang làm công việc khó khăn nhất. Mọi người đều biết rằng mặt trận giao tranh ở miền đông cực kỳ khó khăn".

Ông Zelensky cũng tới trao huân chương và chụp ảnh cùng các binh sĩ một tiểu đoàn thuộc lữ đoàn cận vệ tổng thống đang chiến đấu ở tỉnh Zaporizhzhia.

Trong một video khác do văn phòng Tổng thống Ukraine đăng tải, ông Zelensky xuất hiện tại một trạm xăng. Ông Zelensky mặc trang phục thường thấy với áo phông màu xanh quân đội, đứng cùng với các binh sĩ đang xếp hàng ở quầy thanh toán. Ông Zelensky vui vẻ chụp ảnh selfie với các binh sĩ tại trạm xăng.

"Tôi tới một trạm xăng ở Donetsk và trò chuyện với các binh sĩ. Cảm ơn vì tất cả những gì mọi người đã làm cho Ukraine. Chúc tất cả mọi người sức khỏe và may mắn trong chiến đấu", ông Zelensky nói.

Cũng trong ngày 26/6, Thứ trưởng Quốc phòng Ukraine Hanna Maliar nói quân đội nước này đã kiểm soát làng Rivnopil ở tỉnh Donetsk. Đây là ngôi làng thứ 9 mà Ukraine thông báo kiểm soát kể từ khi mở cuộc phản công hồi đầu tháng này.

Nguồn: Zing News; Soha; Báo Tin Tức; BBC; Người Đưa Tin