NGHỊCH LÝ Ở KINH TẾ TRUNG QUỐC: ĐẰNG SAU ĐÀ TĂNG TRƯỞNG 5,2% LÀ XU HƯỚNG ‘THẮT LƯNG BUỘC BỤNG’, CHỖ NÀO CŨNG CẮT GIẢM LƯƠNG, ÁP LỰC TÀI CHÍNH LAN RỘNG

Dù tăng trưởng 5,2% trong quý II, song kinh tế Trung Quốc chủ yếu được thúc đẩy bởi hoạt động xuất khẩu.

Zhang Jinming, nhân viên của một doanh nghiệp bất động sản nhà nước ở Trung Quốc, phải tranh thủ 3 tiếng mỗi tối và cả cuối tuần để giao đồ ăn, vì thu nhập chính bị cắt giảm. Từ mức lương 5.500 nhân dân tệ mỗi tháng (khoảng 18,2 triệu đồng), Zhang chỉ còn nhận được 4.200 tệ (khoảng 13,9 triệu đồng). Áp lực tài chính ngày càng đè nặng, khiến người đàn ông 30 tuổi này buộc phải lao động thêm sau giờ làm chính.

Zhang không muốn gặp đồng nghiệp trong bộ đồng phục giao đồ ăn, nhưng thực tế đã khiến anh không còn lựa chọn. Mỗi tối, Zhang cố gắng chạy xe đến gần 11 giờ rưỡi đêm, chỉ mong kiếm thêm khoảng 60–70 tệ (gần 200.000 – 230.000 đồng).

Trong bối cảnh nhiều đồng nghiệp của anh đã nghỉ việc vì thu nhập sụt giảm, Zhang vừa chịu thêm khối lượng công việc, vừa gồng gánh áp lực tài chính.

Dù nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng khá ấn tượng 5,2% trong quý II vừa qua, phần lớn nhờ vào mô hình xuất khẩu mạnh mẽ, nhưng đằng sau những con số lạc quan đó là những vết rạn nứt.

Nhu cầu trong nước yếu đi đang kéo theo xu hướng chậm thanh toán các loại hợp đồng, ngay cả ở những ngành mũi nhọn như ô tô, điện tử và dịch vụ công - nơi mà các doanh nghiệp thường thuộc sở hữu của chính quyền địa phương cũng chịu áp lực nợ nần. Các nhà máy bị tác động bởi thuế quan từ Mỹ nay buộc phải tiết kiệm tối đa, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người lao động.

Sự cạnh tranh khốc liệt trên thị trường xuất khẩu giữa lúc căng thẳng thương mại toàn cầu gia tăng đang làm lợi nhuận công nghiệp sụt giảm, gây ra hiện tượng giảm phát tại cổng nhà máy, dù khối lượng hàng xuất vẫn tăng. Khi doanh thu đi xuống, các công ty tìm cách cắt giảm chi phí và người lao động là đối tượng phải gánh chịu đầu tiên.

Chính điều này khiến các doanh nghiệp nhà nước, như nơi Zhang làm việc, cũng rơi vào cảnh thâm hụt ngân sách, buộc phải cắt giảm lương. Trong khi đó, hệ thống tài chính cũng chứng kiến sự gia tăng đáng kể các khoản nợ xấu trong bối cảnh các ngân hàng tăng cho vay.

Chuyên gia Max Zenglein thuộc tổ chức Conference Board khu vực châu Á - Thái Bình Dương gọi Trung Quốc hiện nay là một nền kinh tế “hai tốc độ”. Theo ông, ngành công nghiệp nước này vẫn tăng trưởng mạnh, nhưng tiêu dùng trong nước thì èo uột. Một phần nguyên nhân nằm ở chính sách tập trung hỗ trợ khu vực xuất khẩu, thay vì đầu tư vào y tế, giáo dục hay nâng cao an sinh xã hội để kích thích tiêu dùng hộ gia đình.

Ở Quảng Tây, thầy giáo trẻ 28 tuổi tên là Huang cũng đang lâm vào cảnh lao đao. Anh chưa nhận được lương khoảng 3 tháng qua do trường phải chờ ngân sách từ chính quyền địa phương. Dù mức lương chính thức là 5.000 tệ (khoảng 16,5 triệu đồng), Huang giờ chỉ sống dựa vào bố mẹ. “Tôi không dám nghỉ việc. Nếu tôi có vợ, có con, có khoản vay mua nhà, mua xe, thì áp lực sẽ không thể tưởng tượng nổi.”

Không có số liệu chính thức về tình trạng nợ lương trong khu vực công, nhưng trong khu vực công nghiệp, đặc biệt là các ngành có vai trò ưu tiên như điện tử, ô tô, các khoản thanh toán quá hạn đang gia tăng nhanh chóng.

Trong giai đoạn 12 tháng tính đến tháng 5, số hợp đồng thanh toán chậm trong ngành thiết bị điện tử và truyền thông tăng 16,6%, ngành sản xuất ô tô tăng 11,2%, vượt xa mức trung bình 9% của toàn ngành. Lĩnh vực cấp nước và khí đốt cũng ghi nhận mức tăng lần lượt là 17,1% và 11,1% trong nợ quá hạn.

Theo chuyên gia Liao Minxiong của TS Lombard khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đây là dấu hiệu của tình trạng căng thẳng thanh khoản, bắt nguồn từ việc nhà chức trách ưu tiên sản lượng hơn là nhu cầu thực tế. Hệ quả tất yếu là tăng trưởng ở các ngành công nghiệp “trụ cột” sẽ chậm lại trong tương lai.

Bắc Kinh đã nhiều lần khẳng định sẽ thúc đẩy tiêu dùng nội địa, nhưng với đà giảm phát kéo dài, người dân có xu hướng trì hoãn chi tiêu để chờ giá rẻ hơn, làm trầm trọng thêm vòng xoáy giảm sút.

Ở tỉnh Giang Tô - một trong những trung tâm xuất khẩu tăng trưởng mạnh nhất Trung Quốc, cô gái trẻ Huang Tingting, 20 tuổi, đã nghỉ việc phục vụ tại nhà hàng sau khi lượng khách giảm mạnh vào tháng 4  khi căng thẳng thương mại với Mỹ lên cao.

Chủ quán yêu cầu nhân viên nghỉ không lương 4 ngày mỗi tháng để cắt giảm chi phí. “Tôi vẫn phải trả tiền thuê nhà và sống qua ngày,” Huang nói.

Nếu như trước đây cô có thể tìm việc mới trong vòng một đến hai ngày, thì nay đã thất nghiệp từ tháng 6. “Một vị trí tôi ứng tuyển, có tới hơn 10 người cạnh tranh,” cô kể.

BÙNG NỔ XE TẢI ĐIỆN Ở TRUNG QUỐC: TRẠM SẠC MỌC KHẮP NƠI, YÊN TÂM ĐI 2.000KM TỪ BẮC KINH ĐẾN VÂN NAM

Tài xế bỏ xe dầu, doanh nghiệp rót vốn, các trạm sạc mọc lên từng ngày: Trung Quốc đang bước vào kỷ nguyên xe tải điện với tốc độ gây kinh ngạc.

Trung Quốc bùng nổ xe tải điện

Xe tải hạng nặng chạy điện đang nhanh chóng chiếm lĩnh thị phần tại Trung Quốc, nhờ các khoản trợ cấp và tốc độ triển khai trạm sạc nhanh chóng, qua đó tiếp tục hạn chế việc sử dụng dầu diesel và làm giảm nhu cầu dầu tại quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới.

Sự bùng nổ doanh số xe tải điện ở Trung Quốc diễn ra sau làn sóng phát triển xe điện và sự gia tăng sử dụng xe tải chạy bằng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) trong những năm gần đây. Những yếu tố này, kết hợp với tăng trưởng kinh tế chậm lại, đã kìm hãm tốc độ tăng tiêu thụ dầu của Trung Quốc.

Theo công ty tư vấn Sublime China Information (SCI), doanh số tại thị trường xe tải năng lượng mới lớn nhất thế giới ước tính đã tăng 175% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt 76.100 xe trong nửa đầu năm nay, chiếm khoảng một phần tư tổng doanh số xe tải mới.

Các mẫu xe điện – chủ yếu phục vụ các tuyến đường ngắn trong cảng, mỏ hoặc nhà máy thép – chiếm hơn 90% mức tăng trưởng này.

Tốc độ tăng trưởng nhanh khiến giới phân tích bất ngờ, buộc họ phải hạ dự báo nhu cầu dầu diesel và xem xét lại thời điểm Trung Quốc đạt đỉnh về tiêu thụ dầu mỏ.

Nhà phân tích Xu Lei của SCI cho biết ông đã cắt giảm kỳ vọng về nhu cầu dầu diesel tại Trung Quốc từ 1%-2%, do doanh số xe tải điện tăng mạnh.

Ye Lin, phó chủ tịch Rystad Energy – người từng dự đoán tiêu thụ dầu đạt đỉnh vào năm 2026 – nhận định: “Sự gia tăng đột biến của xe tải hạng nặng chạy điện là một bất ngờ và đã trở thành yếu tố mới khiến Trung Quốc có thể đạt đỉnh tiêu thụ dầu ngay trong năm nay.”

Theo Rystad, ngành vận tải – nơi tiêu thụ khoảng hai phần ba lượng dầu diesel của Trung Quốc – sẽ sử dụng ít hơn 40% vào năm 2030, khiến tổng lượng tiêu thụ diesel giảm khoảng một phần tư so với mức của năm 2024.

SCI dự báo lượng tiêu thụ dầu diesel năm nay sẽ giảm 11,3 triệu tấn, tương đương 6,3%, ngang bằng mức giảm của năm ngoái.

Từ Bắc Kinh đến Vân Nam

Sau hơn sáu năm lái xe tải chạy dầu diesel, Li Shuai – tài xế cho một nhà máy xi măng ở tỉnh Hà Bắc gần Bắc Kinh – đã chuyển sang xe tải điện cách đây sáu tháng.

"Cơ sở hạ tầng sạc đã cải thiện đáng kể trong nửa năm qua, giúp mọi thứ thuận tiện hơn rất nhiều," Li, 38 tuổi, cho biết. "Bạn thậm chí có thể lái một chiếc xe tải trống hơn 2.000 km từ Bắc Kinh đến Vân Nam để lấy hàng mà không phải lo lắng gì."

Việc xây dựng nhanh chóng cơ sở hạ tầng sạc, chủ yếu dọc theo các hành lang công nghiệp, đang thúc đẩy việc sử dụng xe điện, dù thời gian sạc có thể kéo dài tới 90 phút và một số khu vực vẫn thiếu bộ sạc.

Teld, nhà cung cấp hạ tầng sạc xe điện, đã xây hơn 2.400 trạm sạc xe tải trên toàn Trung Quốc. Hồi tháng 3, họ chính thức khai trương hành lang dài 800 km nối hai tỉnh Sơn Tây và Sơn Đông – tuyến đường trọng yếu trong khu vực sản xuất than.

Tại một trạm sạc gần nhà máy xi măng Hà Bắc, các bộ sạc cho ô tô và xe tải nằm cạnh nhau trên bãi đỗ xe phủ bụi. Chủ trạm Yongji Liu – ban đầu chỉ chuyên bảo dưỡng ô tô điện – cho biết: “Thị trường xe tải điện đang phát triển nhanh đến mức chúng tôi cũng phải lắp đặt thêm sạc cho xe tải.”

Rẻ hơn các sản phẩm thay thế

Các nhà phân tích và nhà sản xuất xe tải cho biết thị trường xe tải điện bùng nổ một phần nhờ giá điện thấp và chính sách trợ giá lên tới 95.000 nhân dân tệ (13.264 USD) cho mỗi xe mới từ tháng 7 năm ngoái.

Mặc dù xe tải dầu diesel có giá rẻ hơn ban đầu, chi phí nhiên liệu cao hơn khiến chúng đắt đỏ hơn nếu tính theo quãng đường 1 triệu km.

Theo GL Consulting, chi phí cho một xe tải dầu diesel chạy 1 triệu km ước tính khoảng 2,25 triệu nhân dân tệ (314.000 USD), cao hơn khoảng 10% so với xe chạy LNG và 15% so với xe tải điện.

Nhà phân tích Wang Neng của SCI cho biết chi phí nhiên liệu tăng cũng làm giảm lợi thế giá của xe chạy LNG. Việc thiếu trạm tiếp nhiên liệu ở một số nơi cũng làm chậm đà phát triển của loại xe này.

SCI ước tính doanh số xe tải chạy LNG đạt khoảng 92.000 chiếc trong nửa đầu năm – giảm 15% so với cùng kỳ năm ngoái – dù sự tăng trưởng của xe điện đã bù đắp phần nào ảnh hưởng tới nhu cầu dầu diesel.

Sany – nhà sản xuất xe tải điện lớn thứ hai Trung Quốc – cho biết thị trường xe tải điện có tiềm năng tăng trưởng vượt xe điện chở khách vì chi phí vận hành thấp hơn giúp doanh nghiệp tăng lợi nhuận.

Zhaoting Yue, Phó Chủ tịch tiếp thị quốc tế của Sany, nhận định: “Chúng tôi kỳ vọng xe tải hạng nặng chạy điện sẽ chiếm 70% đến 80% doanh số bán mới chỉ trong hai đến ba năm tới, nhờ chi phí vận hành thấp và mạng lưới sạc ngày càng hoàn thiện.”

CHẤN ĐỘNG: CÁC NHÀ SƯ THÁI LAN BỊ TỐNG TIỀN VÌ CLIP TÌNH DỤC

Cảnh sát Thái Lan đã bắt giữ một phụ nữ bị cáo buộc có quan hệ tình dục với các nhà sư và sau đó bà này đã sử dụng những hình ảnh và video tình dục này để tống tiền họ.

Người phụ nữ, được cảnh sát gọi là "bà Golf", đã quan hệ tình dục với ít nhất chín nhà sư, theo lời cảnh sát tại một cuộc họp báo vào thứ Ba ngày 15/7.

Giới chức Thái Lan cho biết bà Golf đã nhận được khoảng 385 triệu baht (tương đương 11,9 triệu USD; gần 310 tỷ đồng) trong ba năm qua.

Các điều tra viên đã khám xét nhà bà và phát hiện hơn 80.000 bức ảnh và video được dùng để tống tiền các nhà sư, người phát ngôn cảnh sát cho biết.

Vụ bê bối này là cú sốc mới nhất, đả phá nền Phật giáo vốn rất được tôn kính ở Thái Lan, nơi mà những năm gần đây đã liên tục xảy ra các cáo buộc nhà sư vi phạm tình dục và buôn bán ma túy gây chấn động.

Cảnh sát cho biết sự vụ lần đầu tiên bị phát giác là vào giữa tháng 6, khi họ biết được rằng một trụ trì ở một ngôi chùa tại Bangkok đã bất ngờ hoàn tục sau khi bị một người phụ nữ tống tiền.

Theo cảnh sát, bà Golf đã "có quan hệ tình cảm" với vị sư này vào tháng 5/2024. Sau đó, bà tuyên bố đang mang thai con của ông và yêu cầu số tiền chu cấp hơn bảy triệu baht.

Giới chức sau đó phát hiện một số nhà sư khác cũng đã phải chuyển tiền cho bà Golf theo cách tương tự - điều mà cảnh sát gọi là "cách thức hoạt động" của bà.

Cảnh sát phát hiện gần như toàn bộ số tiền đã bị rút khỏi tài khoản và một phần được dùng để đánh bạc trực tuyến.

Khi các điều tra viên khám xét nhà bà Golf vào đầu tháng này, họ đã tịch thu điện thoại của bà và phát hiện hơn 80.000 hình ảnh và video được dùng để tống tiền các nhà sư.

Bà hiện đang đối mặt với nhiều cáo buộc, trong đó có tống tiền, rửa tiền và nhận đồ ăn cắp.

Cảnh sát cũng đã mở đường dây nóng để người dân tố giác các "nhà sư có hành vi sai trái".

Vụ bê bối đã khiến Hội đồng Tăng đoàn Tối Cao, cơ quan quản lý Phật giáo Thái Lan, tuyên bố sẽ thành lập một ủy ban đặc biệt để rà soát lại các quy định dành cho giới tu hành.

Chính phủ cũng đang thúc đẩy việc áp dụng các hình phạt hà khắc hơn, bao gồm cả tiền phạt và án tù đối với các nhà sư phạm giới luật.

Trong tuần này, Quốc vương Thái Lan Vajiralongkorn đã thu hồi chiếu chỉ hoàng gia phong tặng danh hiệu cao hơn cho 81 nhà sư được ban hành hồi tháng 6.

Vua Rama X viện dẫn những vụ bê bối gần đây mà ông nói đã "khiến các Phật tử đau đớn thấu tận tâm can".

Tại Thái Lan, nơi hơn 90% dân số theo đạo Phật, các nhà sư thường nhận được tôn kính sâu sắc. Nhiều nam giới quốc gia này cũng chọn xuất gia một thời gian ngắn để tích lũy công đức.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, giới Phật giáo Thái Lan liên tục vướng vào các vụ bê bối.

Wirapol Sukphol, một nhà sư nổi tiếng với lối sống xa hoa và hay đi lại bằng phi cơ riêng, đã trở thành tâm điểm của truyền thông quốc tế vào năm 2017 khi bị buộc tội liên quan đến tình dục, lừa đảo và rửa tiền.

Năm 2022, một ngôi chùa ở tỉnh miền Bắc Phetchabun bị bỏ hoang sau khi cả bốn vị sư đều bị bắt trong một cuộc truy quét ma túy và bị lột bỏ áo y.

Dù nhiều năm bị chỉ trích về kỷ luật lỏng lẻo cũng như sự thiếu trách nhiệm giải trình trong hàng ngũ Tăng đoàn Thái Lan, nhiều người cho rằng gần như không có cải cách thực chất nào xảy ra trong thể chế có lịch sử hàng thế kỷ này.

Theo các chuyên gia, một phần lớn của vấn đề nằm ở hệ thống thứ bậc nghiêm ngặt của Tăng đoàn.

"Đó là một hệ thống chuyên quyền, tương tự như bộ máy quan liêu của Thái Lan, nơi các nhà sư cấp cao thì giống như các quan chức cấp cao và các sư chú là cấp dưới của họ," học giả tôn giáo Suraphot Thaweesak nói với BBC Tiếng Thái.

"Khi họ thấy điều gì đó không đúng, họ không dám lên tiếng vì rất dễ bị đuổi khỏi chùa."

Tuy vậy, một số người cho rằng các cuộc điều tra đang diễn ra, cả từ phía cảnh sát lẫn Hội đồng Tăng Già, là bước đi then chốt để thúc đẩy cải cách mà ai cũng thừa nhận rằng đã quá cấp thiết.

"Điều quan trọng là phải phơi bày sự thật, để công chúng có thể dịu bớt hoài nghi về sự trong sạch của Tăng đoàn," học giả xã hội học Prakirati Satasut từ Đại học Thammasat, Bangkok, nhận định.

"Mọi chuyện giờ phụ thuộc vào việc liệu Hội đồng Tăng đoàn Tối Cao có sẵn sàng cắt bỏ một vài ung nhọt để cứu lấy toàn thể tổ chức hay không."

Nguồn: CafeF; Soha; BBC