XE ĐIỆN TRUNG QUỐC LAO RA THẾ GIỚI VÌ TUYỆT VỌNG: NGÔI SAO ĐANG LÊN VẪN "VỠ TRẬN" Ở THÁI LAN

Phản ứng dữ dội đối với hãng xe điện Trung Quốc Neta Auto tại Thái Lan cho thấy rủi ro của việc các công ty mở rộng ra thị trường nước ngoài quá sớm.

Trang Rest of World ngày 11/7 đưa tin, Neta Auto từng là một ngôi sao đang lên trong số các công ty khởi nghiệp xe điện của Trung Quốc, nhưng đang phải đối mặt với làn sóng phản ứng dữ dội tại Thái Lan - thị trường nước ngoài lớn nhất của họ - khi công ty mẹ bước vào quá trình tái cấu trúc phá sản, làm dấy lên lo ngại rằng cuộc chiến giá xe điện tại Trung Quốc đang buộc các công ty nhỏ hơn phải mở rộng ra thị trường nước ngoài trước khi có được sự ổn định về mặt tài chính.

Dấu hiệu của sự tuyệt vọng

Neta từng tạo được sức hút tại Thái Lan bằng cách cung cấp các đặc quyền như thiết bị sạc tại nhà miễn phí và bảo hành mở rộng. Nhưng trong những tuần gần đây, trang Facebook tại Thái Lan của công ty này đã tràn ngập những lời phàn nàn về dịch vụ hậu mãi và những lo ngại về tình hình tài chính của công ty mẹ.

Doanh nhân Thái Lan Chaicharn chia sẻ với Rest of World rằng ông đã tìm hiểu rất kỹ trước khi mua một chiếc Neta EV vào tháng 1 năm ngoái với giá 549.000 baht (16.973 USD). Nhưng ngay sau đó, ông được thông báo rằng phụ tùng thay thế không có sẵn vĩnh viễn và một trung tâm dịch vụ địa phương đã đóng cửa. Sau khi biết về thủ tục phá sản của công ty mẹ, ông đã bắt đầu các bước để nộp đơn xin hoàn tiền.

"Ai mà biết được chứ? Chúng nằm trong số những sản phẩm bán chạy nhất tại Trung Quốc", Chaicharn nói. Ông yêu cầu chỉ nêu tên do sắp yêu cầu Neta hoàn tiền.

Theo Rest of World, tại Trung Quốc, việc người mua xe điện không còn được hưởng dịch vụ hậu mãi khi các công ty phá sản trong bối cảnh cuộc chiến giá cả đang diễn ra là điều không hiếm gặp. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng những khó khăn của Neta đánh dấu một bước ngoặt: Hậu quả hiện đang lan ra nước ngoài, đe dọa danh tiếng của các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc. Hơn 30 thương hiệu xe điện Trung Quốc đã tích cực mở rộng ra nước ngoài vào năm ngoái, và rất nhiều trong số đó vẫn chưa có lợi nhuận trong nước.

Tháng 6/2025, Hozon New Energy Automobile - công ty mẹ của Neta - đã xác nhận rằng họ đã bước vào quá trình tái cấu trúc phá sản tại Trung Quốc. Đầu tháng đó, các video lan truyền trên mạng cho thấy cảnh nhân viên biểu tình đòi số lương chưa trả.

BYD - nhà sản xuất xe điện hàng đầu Trung Quốc, công ty đã vượt qua Tesla về doanh số toàn cầu vào năm ngoái - cũng lên tiếng.

"Nếu các công ty không hoạt động tốt trong nước, việc mở rộng ra nước ngoài có thể không phải là điều tốt", Li Yunfei - Tổng giám đốc thương hiệu và quan hệ công chúng của BYD - phát biểu tại một diễn đàn chuyên ngành vào ngày 6/6. "Điều này có thể làm tổn hại đến hình ảnh chung của các thương hiệu Trung Quốc."

Theo Rest of World, thị trường xe điện của Trung Quốc đã trải qua quá trình hợp nhất nhanh chóng. Số lượng nhà sản xuất xe điện tại nước này đã giảm từ 487 vào năm 2018 xuống còn khoảng 130 vào năm 2024. Theo dự báo từ công ty tư vấn AlixPartners có trụ sở tại New York, sẽ chỉ còn chưa đến 15 thương hiệu tồn tại được vào năm 2030.

Tháng trước, cơ quan hoạch định kinh tế hàng đầu của Trung Quốc đã cảnh báo BYD và các công ty xe điện khác của Trung Quốc không được bán xe dưới giá thành.

Lei Xing - một chuyên gia tư vấn ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc tại Mỹ - chia sẻ với Rest of World rằng nỗ lực vươn ra thị trường quốc tế của Neta là một dấu hiệu của sự tuyệt vọng.

“Lý do đằng sau việc chuyển ra nước ngoài [hoàn toàn] là để cứu vãn hoạt động kinh doanh trong nước”, ông nói. “Nhìn chung, tôi không nghĩ chiến lược đó hiệu quả.”

Ông chỉ ra các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc đang gặp khó khăn khác cũng đã chuyển hướng ra nước ngoài với hy vọng duy trì hoạt động. Ví dụ, Aiways đã quyết định tạm dừng hoàn toàn hoạt động trong nước, thay vào đó nhắm mục tiêu vào châu Âu.

“Chúng tôi sẽ không bán ở Trung Quốc vì cuộc chiến giá cả ở Trung Quốc đang diễn ra vô cùng khốc liệt”, người phát ngôn của Aiways nói với hãng tin Reuters.

WM Motor - một thương hiệu xe điện Trung Quốc khác đã bắt đầu tái cấu trúc sau khi phá sản gần 2 năm trước - vẫn đang chật vật trong việc cung cấp dịch vụ hỗ trợ sau bán hàng cho các tài xế tại Trung Quốc. Kế hoạch mở rộng của hãng tại châu Âu và Trung Đông đã bị đình trệ.

Doanh số 5 tháng đầu năm giảm 43%

Rest of World đưa tin, Neta được thành lập vào năm 2018, thâm nhập vào Thái Lan vào năm 2022 và bán được hơn 12.000 xe vào năm 2023 — doanh số xe điện tốt thứ hai sau BYD tại thị trường này. Thành công của Neta được hỗ trợ bởi các khoản trợ cấp hào phóng của chính phủ Thái Lan gắn liền với hoạt động sản xuất tại nước này - một động lực quan trọng giúp các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc có chỗ đứng tại Đông Nam Á.

Với thành công đó, Neta đặt hy vọng vào thị trường nước ngoài. nhà sáng lập Fang Yunzhou chia sẻ với tờ South China Morning Post vào tháng 12/2023 rằng công ty đặt mục tiêu bán một nửa số xe ra nước ngoài và có lãi vào năm 2026.

Nhưng sau đó, những dấu hiệu căng thẳng đã xuất hiện: Công ty đã sa thải nhân viên và cắt giảm chi phí hành chính. Năm 2024, doanh số bán hàng tại Trung Quốc của Neta đã giảm gần 50% so với cùng kỳ năm trước.

Doanh số bán hàng tại Thái Lan cũng sụt giảm. Sau khi bán được gần 8.000 xe vào năm 2024, Neta chỉ bán được 1.256 xe trong 5 tháng đầu năm nay - giảm 43% so với cùng kỳ năm trước, theo đài truyền hình nhà nước NBT World của Thái Lan. Truyền thông Thái Lan đưa tin về việc Neta sa thải hàng trăm nhân viên địa phương vào cuối năm 2024 và đóng cửa 20 trong số 60 showroom vào đầu năm nay.

Neta chưa phản hồi đề nghị bình luận của Rest of World. Trong một tuyên bố công khai hồi tháng 6, công ty cho biết đang trong quá trình tái cấu trúc và tìm kiếm nguồn đầu tư mới. Sau khi được cấp vốn, Neta có kế hoạch "mở rộng tập trung vào các thị trường trọng điểm", bao gồm Thái Lan, Malaysia và Brazil.

Hội Người tiêu dùng Thái Lan nói với Rest of World rằng họ đã nhận được một loạt đơn khiếu nại nhắm vào Neta trong năm nay, bao gồm các báo cáo về việc thiếu phụ tùng thay thế, các trung tâm dịch vụ đóng cửa và người tiêu dùng phải tự sửa chữa xe. Đã có tổng cộng hơn 220 đơn khiếu nại kể từ khi thương hiệu này gia nhập thị trường Thái Lan vào năm 2022. Hội hiện đang hỗ trợ cơ quan bảo vệ người tiêu dùng của chính phủ Thái Lan điều tra hoạt động của Neta tại quốc gia này.

Một người quen thuộc với hoạt động kinh doanh của Neta ở nước ngoài - yêu cầu giấu tên vì không được phép trao đổi với giới truyền thông - nói với Rest of World rằng công ty đã bắt đầu giảm giá sâu hơn và tăng hoa hồng đại lý tại ít nhất một thị trường nước ngoài nhằm khôi phục doanh số.

Tại Thái Lan, trường hợp của Neta có thể định hình lại chính sách quốc gia. Tháng trước, chính phủ Thái Lan đã đề xuất thắt chặt các quy định trợ cấp xe điện, điều này sẽ ảnh hưởng đến khoảng 18 thương hiệu xe điện Trung Quốc đang hoạt động tại quốc gia này.

Bất chấp những bất ổn, xe điện Trung Quốc vẫn phổ biến ở Đông Nam Á nhờ giá cả phải chăng. Theo công ty nghiên cứu thị trường toàn cầu Kadence International, các mẫu xe Trung Quốc thường rẻ hơn tới 20% so với các mẫu xe Nhật Bản và phương Tây.

Nhưng giá thấp có thể không đủ để duy trì tăng trưởng.

"Chỉ riêng giá cả cạnh tranh sẽ không đủ [để thu hút khách hàng mới]", Kriengkrai Techakanont - giáo sư kinh tế tại Đại học Thammasat ở Bangkok - chia sẻ với Rest of World.

"Mạng lưới dịch vụ và hỗ trợ lâu dài sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc ra quyết định của người tiêu dùng khi lựa chọn một thương hiệu xe điện", ông nói.

BÀI HỌC CHUA CHÁT CỦA NHẬT BẢN

Dù có mối quan hệ đặc biệt với Mỹ, Nhật Bản giờ đây nhận ra rằng liên minh an ninh không có nhiều ý nghĩa khi họ đang hối hả chạy đua để đạt được một thỏa thuận thương mại.

Cách đây chỉ 5 tháng, Tổng thống Donald Trump ca ngợi "mối quan hệ tuyệt vời" giữa Mỹ và Nhật Bản khi ông ngồi cạnh Thủ tướng Shigeru Ishiba - nhà lãnh đạo châu Á đầu tiên đến thăm ông trong nhiệm kỳ 2 tại Nhà Trắng.

Tuần này, Thủ tướng Ishiba vẫn là người đầu tiên được nhắc đến, nhưng không phải theo nghĩa tích cực. Ông trở thành nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên nhận được lá thư từ Tổng thống Mỹ Trump, để thông báo sẽ áp đặt mức thuế quan mới nếu Tokyo không đáp ứng được các yêu cầu để hai bên tiến tới một thỏa thuận thương mại.

Lá thư khiến các quan chức ở Nhật Bản sửng sốt. Tokyo là đồng minh an ninh của Mỹ trong 7 thập kỷ và là đối tác chủ chốt trong các nỗ lực của Mỹ nhằm củng cố hiện diện ở châu Á.

Tiến trình đàm phán thương mại bế tắc khiến ông Trump thất vọng. Giờ đây, các nhà phân tích cho rằng Tokyo đã nhận ra tình bạn với Washington không giúp ích nhiều cho họ trong bối cảnh hiện nay.

“Họ dần nhận ra một cách khó khăn rằng Nhật Bản không đủ đặc biệt đối với ông Trump… Ông ấy chỉ nhìn thấy tình trạng thâm hụt”, nhà nghiên cứu Mireya Solís - giám đốc Trung tâm Nghiên cứu chính sách châu Á tại Viện Brookings, nói với Washington Post.

Nhật Bản dường như có lợi thế khi trở thành một trong những quốc gia đầu tiên bắt đầu đàm phán với Mỹ vào tháng 4. Giới phân tích khi đó cho rằng Washington muốn nhanh chóng đạt được thỏa thuận với Tokyo để làm đòn bẩy với những quốc gia khác.

Ông Trump thậm chí đã xuất hiện tại vòng đàm phán đầu tiên và tặng cho trưởng đoàn đàm phán thương mại Nhật Bản Ryosei Akazawa một chiếc mũ đỏ có khẩu hiệu “Làm cho Mỹ vĩ đại trở lại”.

“Thật vinh dự khi vừa được gặp phái đoàn Thương mại Nhật Bản. Tiến bộ lớn!”, ông viết trên Truth Social sau khi nói chuyện với ông Akazawa.

Nhưng sau đó không có nhiều tiến triển. Nhật Bản không dễ dàng nhượng bộ trước các yêu cầu của chính quyền Tổng thống Trump. Những yếu tố chính trị trong nước khiến Thủ tướng Ishiba không chấp nhận nhượng bộ trong các ngành chủ chốt như ô tô, thép và gạo.

Thủ tướng Ishiba phải đối mặt với một cuộc bầu cử quốc hội khó khăn vào ngày 20/7 tới. Cuộc bầu cử này có thể khiến đảng cầm quyền mất đa số tại Thượng viện và chức vụ thủ tướng của ông Ishiba bị đe doạ.

Giới chức Nhật Bản hy vọng ông Trump sẽ đặt ra một hạn ngạch thuế quan, giống như ông đã làm với một số đồng minh trong nhiệm kỳ đầu tiên. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ nhanh chóng nói rõ rằng sẽ không có ai được miễn trừ lần này, kể cả Nhật Bản.

"Nhật Bản đang bị đối xử giống như các quốc gia châu Á khác, và điều đó không làm các nhà hoạch định chính sách ở đây hài lòng", ông Tokuko Shironitta, giám đốc khu vực Nhật Bản tại hãng tư vấn Asia Group, cho biết.

Khi tiến trình đàm phán thương mại kéo dài, Thủ tướng Ishiba liên tục nhấn mạnh rằng Nhật Bản là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Mỹ kể từ năm 2019, tạo ra 1 triệu việc làm cho người Mỹ. Lập luận đó đã hiệu quả với ông Trump trước đây, nhưng lần này không có mấy tác dụng.

"Cảm giác chúng ta vẫn đang ở trong màn sương mù dày đặc", ông Akazawa nói với các phóng viên hôm 10/6. Hai bên đã hoàn thành 7 vòng đàm phán.

Ông Hiroshi Oe - cựu trưởng đoàn đàm phán thương mại từng làm việc về Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) với chính quyền cựu Tổng thống Obama, cho biết ông Trump lần này đưa ra những yêu cầu cứng rắn hơn dự kiến.

"Thật không may, họ dường như không còn hành động dựa trên ý tưởng rằng họ nên đối xử (với Nhật Bản) bằng bất kỳ cân nhắc đặc biệt nào nữa", ông Oe nói.

Cần đổi chiến thuật

Các chuyên gia cho rằng giới chức Nhật Bản có thể đã đánh giá thấp sự hoài nghi sâu sắc của ông Trump và dựa quá nhiều vào thiện chí. Một số tờ báo và nhà tư tưởng nổi tiếng của Nhật Bản đang kêu gọi lãnh đạo nước này xem xét lại phương pháp của mình.

"Chúng ta đang ở một giai đoạn hoàn toàn khác so với chính quyền Trump đầu tiên. Mỹ giờ đây muốn những điều khác biệt", nhà nghiên cứu Kenji Minemura, công tác tại Viện Nghiên cứu toàn cầu Canon ở Tokyo, nhận định.

Một số nhà phân tích nghi ngờ thay đổi này có thể cho thấy ông Trump có ác cảm nào đó với Nhật Bản, cho rằng Tokyo là mối đe dọa hiện hữu đối với sự thống trị kinh tế của Mỹ. Điều đó đã được xoa dịu trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông, khi cố Thủ tướng Shinzo Abe xây dựng tình bạn cá nhân với ông Trump. Giờ đây, khi ông Abe không còn, Tokyo cũng không còn mối quan hệ đó nữa.

"Ông ấy thuộc thế hệ chỉ trích Nhật Bản. Đó là lý do tại sao sự nghi ngờ cố hữu của ông Trump đối với Nhật Bản lại nổi lên", ông Minemura nói.

Tại Tokyo đang có những lo ngại hai đồng minh đang sa lầy vào một cuộc chiến thương mại, trong khi đáng lẽ họ nên đoàn kết với nhau để đối phó với các mối đe dọa an ninh trong khu vực.

"Khi mối quan hệ của chúng tôi trở nên tồi tệ, hoặc có vẻ trở nên tồi tệ theo quan điểm của các quốc gia khác, tôi nghĩ điều đó sẽ chỉ khuyến khích các đối thủ”, cựu Đại sứ Nhật Bản tại Mỹ Ichiro Fujisaki nhận định.

CHÍNH TRỊ GIA TỘC MONG MANH NHÌN TỪ CĂNG THẲNG THÁI LAN – CAMPUCHIA

Vụ rò rỉ cuộc điện đàm gần đây giữa Thủ tướng Thái Lan Paetongtarn Shinawatra và cựu Thủ tướng Campuchia Hun Sen đã thu hút nhiều sự chú ý, nhưng ý nghĩa thực sự của việc này vượt khỏi tầm mức của một sai lầm ngoại giao nhất thời.

Trong khi rõ ràng cuộc điện đàm này đã không được tham mưu kỹ lưỡng – bỏ qua các kênh chính thức và không có những cơ chế bảo đảm cần thiết về mặt ngoại giao. Nhưng đây cũng là lời nhắc rõ ràng về tính dễ tổn thương kinh niên của nền chính trị Thái Lan. Điều này không hẳn xuất phát từ sự can thiệp bên ngoài, mà chủ yếu từ sự tự mãn thâm căn cố đế của giới tinh hoa và sự yếu kém có hệ thống về mặt thể chế.

Trong suốt hơn hai thập niên qua, chính trường Thái Lan đã chứng kiến những cuộc xáo trộn liên tục trong giới tinh hoa hơn là các cải cách mang tính nền tảng. Đảo chính quân sự, viết lại hiến pháp, sự can thiệp của tư pháp và các làn sóng dân túy đã không ngừng định hình lại bức tranh chính trị. Tuy nhiên, bên dưới những biến động ấy, quyền lực thực thụ vẫn tập trung vào tay một nhóm nhỏ các tinh hoa – gồm các gia tộc chính trị, các phe nhóm quân sự và các mạng lưới doanh nghiệp. Những nhân vật như Thaksin Shinawatra và Prayut Chan-o-cha có thể đến rồi đi – và thường tái xuất thông qua các lực lượng ủy nhiệm – nhưng cấu trúc quyền lực nền tảng vẫn tồn tại. Thay vì dựa vào các thiết chế minh bạch, nền quản trị ở Thái Lan vẫn tiếp tục vận hành dựa trên các liên minh mập mờ và những thỏa thuận phi chính thức.

Điều đó khiến Thái Lan đặc biệt dễ bị tổn thương trước các sự cố ngoại giao khi những mạng lưới ấy bị phơi bày hoặc vận hành yếu kém. Việc bà Paetongtarn điện đàm riêng với ông Hun Sen không chỉ là một sai sót đơn thuần; nó phản ánh một kiểu hành xử mang tính có hệ thống. Các lãnh đạo Thái Lan lâu nay đã dựa vào quan hệ cá nhân để xử lý hoạt động ngoại giao. Nhưng khi không có các cơ chế chính thức hỗ trợ, mô hình này có thể phản tác dụng. Ngoại giao phi chính thức có thể phổ biến ở Đông Nam Á, nhưng khi không được thiết lập một cách hợp lý, rủi ro sẽ tăng lên gấp bội.

Việc Hun Sen ghi âm và tiết lộ nội dung cuộc điện đàm là một sự vi phạm niềm tin nghiêm trọng. Nó không chỉ gây tổn hại đến vị thế của Paetongtarn mà còn ảnh hưởng uy tín quốc tế của Thái Lan. Nó cũng đặt ra những câu hỏi đáng ngại về bộ máy nhà nước Thái Lan: ai thực sự kiểm soát chính sách ngoại giao – và điều gì xảy ra khi sự kiểm soát đó nằm trong tay cá nhân? Việc thiếu vắng các thiết chế vững chắc để hấp thụ và quản lý các cú sốc ngoại giao đã bộc lộ một cách trọn vẹn.

Thương tổn sâu xa này không chỉ bắt nguồn từ một cuộc gọi đơn lẻ. Chính trị Thái Lan vận hành thông qua sự tương tác phức tạp giữa các mạng lưới cạnh tranh: giới tinh hoa quân sự-bảo hoàng, các nhà kỹ trị, giới doanh nghiệp và các triều đại dân túy như gia tộc Shinawatra. Các phe nhóm này thường hành động độc lập, và sự hợp tác giữa họ chủ yếu mang tính chiến thuật hơn là chiến lược. Các quyết sách ngoại giao vì thế trở nên phân mảnh, mang tính đối phó và dễ bị lợi dụng.

Thái Lan được coi là một "nền dân chủ khiếm khuyết" – nơi có bầu cử nhưng vẫn tồn tại các thiếu sót nghiêm trọng về cách thức quyền lực được thực thi. Trong bối cảnh ấy, các nhân vật chính trị thường dựa nhiều hơn vào danh tiếng cá nhân và các dàn xếp sau hậu trường, thay vì dựa vào luật lệ và cơ chế trách nhiệm giải trình công khai. Điều này giải thích tại sao các sai lầm ngoại giao tại Thái Lan thường nhanh chóng dẫn đến khủng hoảng quốc nội. Một ví dụ là cuộc tranh cãi với Campuchia vào năm 2003 xoay quanh phát ngôn về đền Angkor Wat, dẫn đến bạo loạn và tòa đại sứ Thái Lan tại Phnom Penh bị đốt phá. Vào năm 2011, các cuộc đụng độ quân sự với Campuchia quanh khu vực đền Preah Vihear xảy ra trùng với làn sóng bất ổn chính trị trong nước liên quan đến các phong trào áo đỏ và áo vàng. Lúc bấy giờ, ASEAN đã vào cuộc và thúc đẩy đối thoại – một sự tương phản rõ rệt so với sự im lặng của khối này vào năm 2025.

Không phải ngẫu nhiên mà nhiều vụ khủng hoảng ngoại giao dẫn tới rối ren trong nước của Thái Lan lại có dính dáng đến Campuchia. Hai nước láng giềng này có những căng thẳng sâu xa, được định hình từ những bất hòa lâu dài và phong cách chính trị dân tộc chủ nghĩa. Tầm quan trọng mang tính biểu tượng của các địa điểm như Preah Vihear, cộng với các mối quan hệ cá nhân giữa gia tộc Shinawatra và gia đình Hun, khiến cho mối quan hệ này dễ biến động một cách dị thường. Khi không có các cơ chế cân bằng đủ mạnh, những căng thẳng này rất dễ bùng phát.

Để thoát khỏi vòng luẩn quẩn này, giới lãnh đạo chính trị Thái Lan cần suy xét lại cách tiếp cận đối với quyền lực. Xây dựng các thiết chế vững mạnh hơn, thiết lập các chuẩn mực rõ ràng hơn về ngoại giao và giảm thứ chính trị do cá nhân kiểm soát không phải là những lý tưởng mơ hồ. Đó là những cơ chế bảo vệ thiết yếu trong một hệ thống mà sự bất ổn đã trở thành chuyện thường nhật. Nói một cách thực tế, điều này đòi hỏi phải cải cách vai trò của quân đội trong chính trị, cải thiện tính minh bạch trong chính sách ngoại giao và thúc đẩy một văn hóa chính trị vượt lên trên các mạng lưới gia tộc.

Với gia tộc Shinawatra, vụ việc lần này có thể là một bước ngoặt. Sự non nớt của bà Paetongtarn vốn đã vấp phải nhiều chỉ trích; sự cố này càng làm vấn đề trầm trọng thêm, làm dấy lên nghi ngờ về khả năng phán đoán và năng lực xử lý ngoại giao ở cấp độ cao. Việc bà Paetongtarn bị đình chỉ chức thủ tướng mới đây càng làm gia tăng đồn đoán. Giữa lúc đó, ông Thanksin đang đối mặt với vụ án khi quân liên quan đến một cuộc phỏng vấn vào năm 2015, càng tăng thêm áp lực pháp lý cho một gia tộc vốn đã chìm trong tai tiếng. Việc Thaksin tái lập ảnh hưởng chính trị hay thoái lui khỏi đời sống chính trị có thể sẽ định hình chương tiếp theo của triều đại gia tộc này. Nếu cả hai bị gạt ra rìa, cỗ máy Shinawatra có thể bước vào một giai đoạn triệt thoái được kiểm soát – hoặc tìm cách tái tạo hình ảnh. Lộ trình nào cũng đều làm nổi bật sự phụ thuộc mong manh của chính trị Thái Lan vào các nhân vật di sản – và cái giá phải trả cho mô hình quản trị đất nước mang tính gia tộc trong một nền dân chủ phân mảnh.

Nhìn rộng ra, cuộc khủng hoảng hiện tại một lần nữa phơi bày sự mong manh của một nền chính trị do tầng lớp tinh hoa dẫn dắt. Hệ thống này vẫn dựa rất nhiều vào quyền năng cá nhân và các dàn xếp phi chính thức, mà hầu như không có các cơ chế bảo vệ hữu hiệu khi xảy ra vấn đề. Trong một bước khá lộ liễu, bà Paetongtarn đã được bổ nhiệm làm bộ trưởng khi đang bị đình chỉ chức thủ tướng, điều này cho thấy nền chính trị gia tộc tiếp tục làm lu mờ các ranh giới của trách nhiệm và giải trình.

Với Campuchia, sự cố này không rõ có lợi gì. Hành động của Hun Sen có thể cho thấy sức mạnh trong ngắn hạn – củng cố sự nắm quyền của ông ta đối với ngoại giao và gạt con trai ông ta ra rìa – nhưng điều này có nguy cơ gây ra tổn hại lâu dài. Vụ lùm xùm này đặt ra câu hỏi về vị thế thực sự của Hun Manet và có thể làm phức tạp thêm các nỗ lực của Campuchia trong việc tạo dựng một quá trình chuyển giao ổn định. Nếu quan hệ đối ngoại vẫn dựa vào bản năng chiến lược của một người, ngay cả sau khi người đó đã rút khỏi ghế thủ tướng, thì quá trình chuyển tiếp quyền lực ở Campuchia rõ ràng vẫn chưa hoàn tất.

Và đối với ASEAN, đây không hẳn là lời kêu gọi vào cuộc, mà là lời nhắc về việc tự kiểm điểm. Việc khối này không thể đưa ra phản ứng, thậm chí là một bình luận, về một sự kiện gây bất ổn tự thân đã nói lên vấn đề. Giống như ở Myanmar, vấn đề không nằm ở sự can thiệp, mà ở sự không liên quan. Khi ngoại giao trở nên quá phi chính thức đến mức thoát khỏi bất kỳ khuôn khổ tập thể nào, mô hình ngoại giao thầm lặng của ASEAN trở nên hoàn toàn im tiếng. "Phương thức ASEAN" có thể đề cao sự linh hoạt, nhưng nếu thiếu các kỳ vọng cơ bản về hành xử, khối này có nguy cơ bị gạt ra ngoài lề – không chỉ bởi các cường quốc toàn cầu, mà bởi chính các thành viên của mình.

UKRAINE ĐANG TỪ BỎ DONETSK?

Hình ảnh vệ tinh ghi lại việc Ukraine đang xây dựng các tuyến phòng thủ kiên cố cách xa tiền tuyến, sau những thành phố chủ chốt của vùng Donetsk.

Giới truyền thông tiết lộ rằng, Lực lượng Vũ trang Ukraine hiện đang tích cực xây dựng các tuyến phòng thủ ở khoảng cách khá xa so với tiền tuyến hiện tại. Điều này được họ chứng minh bằng cách cung cấp hình ảnh vệ tinh do các chuyên gia quân sự phương Tây công bố.

Cụ thể, những thông tin này cho biết, việc xây dựng các hệ thống phòng thủ kiên cố này lại nằm ở phía sau Pokrovsk, Slavyansk và Kramatorsk, mà Lực lượng Vũ trang Ukraine hiện còn đang kiểm soát.

Theo hình ảnh vệ tinh, hầu như mỗi tuyến phòng thủ hiện đang được xây dựng được coi là khá kiên cố, nhằm chống lại sự đột kích của các nhóm quân bộ binh cơ giới Nga.

Đầu tiên là một hệ thống ba hào chống tăng, giữa chúng là ba hàng “răng rồng” gồm các khối bê tông hình kim tự tháp, cùng với ba lớp hàng rào dây thép gai.

Phía sau các hào chống tăng là một mạng lưới các cứ điểm với các chiến hào bộ binh nhiều tầng. Các chiến hào này được phủ từ trên cao bằng các tấm tôn lượn sóng, nhằm giúp các binh sĩ Ukraine chống lại sự tấn công của máy bay không người lái FPV.

Giới truyền thông Nga bình luận rằng, trên thực tế, sau những nỗ lực tấn công bất thành, chính quyền Kiev đã quyết định chơi trò phòng thủ.

Nhiệm vụ chính của các tuyến phòng thủ là làm chậm bước tiến của Lực lượng Vũ trang Nga. Đồng thời, trọng tâm chính sẽ là gây thiệt hại cho Quân đội Nga bằng máy bay không người lái FPV.

Tuy nhiên, điều thu hút sự chú ý của các chuyên gia không phải là việc xây dựng các tuyến phòng thủ, mà là vị trí địa lý của chúng.

Như có thể thấy từ những hình ảnh được công bố, mật độ công sự dày đặc nhất của Ukraine hiện nằm ở khu vực phía sau thành phố Pokrovsk. Đây là điều đương nhiên, bởi quân Nga hiện đang tấn công rất mạnh ở khu vực cực tây của vùng Donetsk, giáp với ranh giới tỉnh Dnipropetrovsk.

Hiện nay, song song với việc bao vây chặt thành phố này, không quân Nga đã và đang tích cực triển khai tấn công vào các hệ thống phòng thủ tuyến sau của Lực lượng Vũ trang Ukraine.

Như các chuyên gia phương Tây lưu ý, Lực lượng Vũ trang Nga sẽ bắt đầu tiến hành “thử nghiệm va chạm” để đánh giá độ kiên cố của tuyến phòng thủ này trong tương lai gần, nếu họ có ý định tiến sâu vào vùng Dnipropetrovsk.

Ngoài ra, các tuyến phòng thủ kiên cố này đang được tích cực đào đắp phía sau Slavyansk và Kramatorsk, hai thành phố lớn nhất của vùng Donbass, cũng là hai thành trì phòng thủ kiên cố nhất ở vùng Donetsk.

Theo giới phân tích Ukraine, những động thái này cho thấy Bộ Tổng tham mưu Lực lượng Vũ trang Ukraine không thực sự tin tưởng vào triển vọng giữ lại các thành phố này hoặc đã có những định hướng từ phía trên của họ, chuẩn bị cho tương lai sẽ từ bỏ vùng Donetsk.

VIỆN TRỢ ĐỔ DỒN VỀ KIEV

Ukraine cho biết viện trợ quân sự từ Mỹ vừa được khôi phục bên cạnh các khoản viện trợ khác, trong bối cảnh xung đột giữa Ukraine và Nga chưa hạ nhiệt.

Trang The Kyiv Independent ngày 12.7 dẫn lời Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho hay các lô hàng viện trợ quân sự của Mỹ đã được khôi phục sau một thời gian tạm ngưng. "Chúng tôi đã nhận tín hiệu chính trị từ cấp cao nhất, tín hiệu tốt, bao gồm từ Mỹ và những người bạn châu Âu. Theo mọi báo cáo, các lô hàng viện trợ đã được phục hồi", ông phát biểu.

Tổng thống Zelensky cho biết ông sẽ tiếp tục thảo luận về viện trợ quân sự với Đặc phái viên Mỹ Keith Kellogg vào tuần tới. Dự kiến ông Kellogg sẽ đến Ukraine vào ngày 14.7 trong chuyến thăm kéo dài một tuần. Dù Mỹ chưa công khai xác nhận, có thông tin cho rằng những vũ khí trước đó bị tạm hoãn gồm 24 tên lửa Patriot, ít nhất 24 tên lửa Stinger, đạn pháo chính xác, tên lửa Hellfire, máy bay không người lái (UAV) và hơn 90 tên lửa không đối không AIM phóng từ máy bay chiến đấu F-16.

Nhiều khoản viện trợ

Trong động thái khôi phục hỗ trợ quân sự đối với Ukraine, Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ vừa thông qua việc đưa gói viện trợ an ninh trị giá 500 triệu USD cho Ukraine vào dự thảo Đạo luật Ủy nhiệm Quốc phòng (NDAA) tài khóa 2026. Theo Reuters, NDAA còn bao gồm điều khoản gia hạn Sáng kiến Viện trợ An ninh Ukraine đến năm 2028. Sáng kiến này nhằm tăng cường năng lực phòng vệ của Ukraine trong xung đột với Nga.

Về các khoản viện trợ khác, Ngân hàng Thế giới (World Bank) sẽ cung cấp 200 triệu USD trong 5 năm tới nhằm giúp Ukraine chuẩn bị các dự án tái thiết quy mô lớn, theo Bộ Kinh tế Ukraine. Trong một diễn biến khác, Bộ Chuyển đổi kỹ thuật số Ukraine ngày 11.7 cho hay Na Uy sẽ hỗ trợ Ukraine 2,5 triệu USD cho lĩnh vực phòng vệ an ninh mạng trong năm nay. Cam kết mới được đưa ra sau khi Na Uy tham gia Cơ chế Tallinn về an ninh mạng nhằm giúp bảo vệ Ukraine khỏi các mối đe dọa trong lĩnh vực này. Ngoài ra, Bộ Tài chính Ukraine ngày 11.7 cho hay Đức sẽ dành 47,4 triệu USD hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Ukraine. Bên cạnh hỗ trợ kinh tế, Đức cũng sẵn sàng mua 2 hoặc 3 hệ thống phòng không Patriot cho Ukraine.

Đợt tấn công mới

Theo Ngoại trưởng Ukraine Andriy Sybiha, Nga tiến hành đợt tấn công mới bằng tên lửa và UAV trong đêm 11.7 và sáng 12.7 nhằm vào phía tây Ukraine, khiến ít nhất 2 người thiệt mạng tại TP.Chernivtsi (tỉnh Chernivtsi) gần biên giới Romania. Các thành phố Lviv (tỉnh Lviv), Lutsk (tỉnh Volyn) và Chernivtsi bị nhắm đến nhiều nhất, bên cạnh các khu vực khác.

Viết trên Telegram, Tổng thống Zelensky cho biết Nga phóng 26 tên lửa và 597 UAV trong đợt tấn công trên. Ông cho biết hạ tầng dân sự bị thiệt hại tại nhiều nơi, từ khu vực Kharkiv và Sumy ở phía đông bắc cho đến các thành phố phía tây. Lực lượng phòng không Ukraine bắn rơi 25 tên lửa, 319 UAV và gây nhiễu 258 UAV khác. "Tốc độ các cuộc không kích của Nga đòi hỏi quyết định nhanh chóng và hiện có thể bị kiềm chế bằng các lệnh cấm vận", Tổng thống Zelensky cho biết và kêu gọi phương Tây cấm vận thêm đối với Nga và tăng cường phòng không cho Ukraine. Nga chưa bình luận về thông tin trên. Nga và Ukraine trước nay luôn bác bỏ mọi cáo buộc tấn công nhằm vào dân thường trong xung đột.

Trước đó, Ukraine cho biết lực lượng nước này đã tấn công một nhà máy chế tạo máy bay chiến đấu của Nga ở vùng Moscow và một cơ sở sản xuất tên lửa ở vùng Tula, gây nổ tại cả 2 nơi. Bộ Quốc phòng Nga cho biết đã bắn rơi 155 UAV của Ukraine xuyên đêm đến sáng 11.7, trong đó có 11 chiếc hướng đến Moscow.

Nguồn: CafeF; Tiền Phong; BBC; Soha; Thanh Niên