Hiểm họa kép đe dọa Mỹ

Giới chức Mexico và miền nam Mỹ đang ghi nhận số ca tử vong và mắc bệnh gia tăng trong lúc sóng nhiệt tiếp tục càn quét khu vực, và cháy rừng ở Canada càng làm tình hình tồi tệ hơn.

"Cú đấm" kép đến từ thời tiết nóng khủng khiếp và cháy rừng ở Canada đã gây ảnh hưởng trên diện rộng ở Bắc Mỹ, khiến ít nhất 15 người chết ở Mỹ trong những ngày gần đây. Khói đến từ cháy rừng ở Canada đã tràn xuống Mỹ và xâm nhập sâu vào nội địa nước này.

Vòm nhiệt kiên cố ở Mỹ

Ở Mỹ, một vòm nhiệt đang căng rộng từ bang Texas đến Florida và trải dài đến Missouri. Chỉ số nhiệt (kết hợp nhiệt độ và độ ẩm) nằm trong phạm vi vòm nhiệt luôn ở mức cao hơn 43 độ C tại một số nơi. Giới chức hạt Webb (bang Texas), một trong những nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất ở Mỹ của đợt sóng nhiệt hiện tại, cho hay số trường hợp tử vong đã tăng lên 10 người tính đến giữa trưa hôm 29.6. TP.Laredo thuộc hạt Webb chứng kiến chỉ số nhiệt 43 độ C hôm 29.6 và 45,5 độ C ngày 30.6, theo tờ The New York Times.

Bên cạnh đó, Đài CNN đưa tin về sự hình thành của một đợt sóng nhiệt mới ở miền Tây Mỹ, trong khi đợt sóng nhiệt ở Thung lũng Mississippi đang đạt đến đỉnh điểm. Các thành phố như Memphis và Nashville (bang Tennessee); Birmingham (bang Alabama); Little Rock (bang Arkansas); và New Orleans (Louisiana) nằm trong khu vực cảnh báo nóng bất thường. Chỉ số nhiệt độ tại đây được dự kiến dao động từ 41 độ C đến 46 độ C. Tổng cộng hơn 70 triệu người nằm trong vùng cảnh báo của vòm nhiệt trước thời điểm cuối tuần.

Và trong những ngày sắp tới, một vòm nhiệt mới được dự kiến hình thành bên trên tiểu bang California của Mỹ. Cơ quan Thời tiết quốc gia Mỹ dự báo đợt sóng nhiệt đầu tiên của năm nay ở California sẽ ập đến vào dịp cuối tuần ngay trước lễ Quốc khánh Mỹ (ngày 4.7). Hạt Sacramento và Thung lũng San Joaquin (bang California), khu vực tập trung hàng ngàn lao động nông nghiệp làm việc ngoài trời trong nhiều giờ, được dự báo sẽ hứng chịu cái nóng khốc liệt, theo cơ quan này.

Cơ quan Thời tiết quốc gia Mỹ cũng cảnh báo người dân California không nên tắm sông, suối hoặc hồ để làm dịu cơn nóng trong thời gian này và kéo dài đến ngày lễ Quốc khánh. "Nhiệt độ nước sông đang lạnh ở mức chết chóc. Hãy nghĩ kỹ trước khi tắm sông, suối mà không mặc áo phao. Đó có lẽ là quyết định cuối cùng mà bạn có thể đưa ra", trang tin SFGATE dẫn khuyến cáo từ giới hữu trách. Điều này do nhiều nước sông, suối lẫn hồ vẫn vô cùng lạnh do nước đến từ băng tan trên dãy núi Sierra Nevada.

Mối đe dọa từ cháy rừng Canada

Trong lúc miền Nam Mỹ oằn mình vì sốc nhiệt, nạn cháy rừng ở Canada đang gây ảnh hưởng cho chất lượng không khí ở miền Trung Tây và miền Đông của Mỹ. Đài CNN đưa tin vào sáng 30.6, hơn 100 triệu người Mỹ đang sống trong vùng cảnh báo chất lượng không khí kém, cụ thể là từ bang Wisconsin đến Vermont và kéo dài xuống bang Bắc Carolina. Theo IQAir, công ty đo chỉ số chất lượng không khí của Thụy Sĩ, các thành phố ở Mỹ như Washington D.C, Detroit (Michigan), New York (bang New York) đã lọt vào danh sách tốp 10 thành phố chất lượng không khí kém trên toàn thế giới trong ngày 30.6.

Tính đến hôm qua, hơn 500 vụ cháy rừng đã xảy ra ở Canada, trong bối cảnh nước này đang trải qua giai đoạn cháy rừng dữ dội nhất trong lịch sử. Giới khoa học cảnh báo những vụ cháy rừng ở mức độ nghiêm trọng như thế này sẽ xuất hiện với tần suất thường xuyên hơn vì thế giới đang ấm lên. Khói bụi xuất phát từ vụ cháy có thể lan rộng đến hàng ngàn ki lô mét, đẩy nhiều triệu người đến nguy cơ phải hít thở không khí ô nhiễm nặng. Đây là loại khói mang theo bụi mịn PM2.5, dạng bụi có thể xâm nhập sâu mô phổi và đi vào đường máu, theo Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC).

Mối nguy về nợ công của Mỹ

Theo ước tính của Văn phòng Ngân sách Quốc hội, nợ công của Mỹ có thể tăng lên mức kỷ lục 107% GDP trong năm 2029. Cuối năm nay, con số này được dự báo là 98%.

CNN đưa tin theo ước tính của Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO), "núi nợ" của Mỹ sẽ vượt quá quy mô của toàn bộ nền kinh tế. Dự báo được đưa ra dù thỏa thuận về trần nợ của lưỡng đảng dự kiến giảm thâm hụt liên bang lên tới hàng nghìn tỷ USD trong vòng 10 năm tới.

Theo dự báo, nợ công của Mỹ sẽ vào khoảng 36.000 tỷ USD, tăng vọt từ mức 25.400 tỷ USD hiện tại. Như vậy, mỗi người Mỹ sẽ phải gánh khoản nợ 104.300 USD. Về lâu dài, núi nợ của Mỹ được cho là còn phình to hơn nữa.

Nợ công dự kiến đạt 181% GDP vào năm 2053, vượt xa mọi kỷ lục trước đó. Đó là một con số lớn, dù đã giảm từ mức 195% GDP trong dự báo hồi tháng 5 của CBO.

"Khoản nợ khổng lồ và ngày càng phình to sẽ cản trở tăng trưởng kinh tế, đẩy mức lãi phải trả cho các chủ nợ nước ngoài lên cao, gây ra rủi ro đáng kể cho triển vọng tài chính và kinh tế", CBO bình luận.

"Núi nợ cũng sẽ khiến các nhà lập pháp có ít lựa chọn hơn", cơ quan này cảnh báo.

Ông Chris Towner - Giám đốc chính sách tại Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm - chỉ ra theo dự đoán của CBO vào năm 2053, nợ công của Mỹ sẽ tăng lên 144.000 tỷ USD chưa điều chỉnh theo lạm phát. Nhưng ông lưu ý rằng nền kinh tế cũng sẽ tăng gấp 3 so với hiện nay.

Nói cách khác, nợ công tại Mỹ sẽ tương đương 384.700 USD/người, so với mức 75.700 USD hiện nay.

Khoảng cách giữa thu và chi sẽ bị nới rộng vì chi phí lãi vay tăng lên và việc tăng cường chi tiêu cho an sinh xã hội, cùng các chương trình chăm sóc sức khỏe lớn bao gồm cả Medicare và Medicaid.

Ông Michael Peterson, Giám đốc điều hành của Quỹ Peter G. Peterson - một tổ chức phi lợi nhuận - cho biết đến năm 2053, lãi suất của khoản nợ sẽ chiếm đến 35% doanh thu công. "Điều này có thể tạo ra một lỗ hổng tài chính khổng lồ và làm giảm khả năng đầu tư vào các ưu tiên quốc gia", ông cảnh báo.

Mỹ phải trả 619 triệu USD để tái gia nhập UNESCO

Phiên họp bất thường của UNESCO ngày 30-6 quyết định cho Mỹ tái gia nhập tổ chức này sau 6 năm rút đi. Nga và Trung Quốc là hai trong số 10 nước phản đối Mỹ trở lại tổ chức này của Liên Hiệp Quốc.

"Việc tái gia nhập, trở thành một phần của tổ chức đa phương quan trọng như UNESCO là rất quan trọng đối với chúng tôi", Đại sứ Mỹ tại Pháp Denise Bauer chia sẻ với Hãng thông tấn AFP.

Với 132 phiếu thuận, 10 phiếu chống và 15 phiếu trắng, Mỹ đã được trở lại UNESCO bất chấp phản đối của Nga và Trung Quốc. Các nước khác phản đối còn có Iran, Syria và Triều Tiên.

Theo AFP, đại biểu các nước này đã cố tình trì hoãn việc bỏ phiếu bằng cách đưa ra các phát ngôn, yêu cầu trong suốt quá trình bỏ phiếu.

Mỹ là một trong các nước sáng lập UNESCO, đóng góp nhiều ngân sách cho cơ quan này. Mỹ ngừng quyên tiền cho UNESCO từ năm 2011, sau khi Palestine gia nhập cơ quan này.

Năm 2017, Tổng thống Mỹ khi đó là Donald Trump tuyên bố rút khỏi UNESCO với lý do cơ quan này có định kiến với Israel, một đồng minh của Mỹ. Quyết định có hiệu lực vào năm 2018.

Tổng giám đốc UNESCO, bà Audrey Azoulay, hoan nghênh sự trở lại của Mỹ. Nữ tổng giám đốc người Pháp gọi đây là một ngày quan trọng với UNESCO và chủ nghĩa đa phương.

Theo AFP, lần trở lại này Mỹ sẽ phải trả khoản nợ đóng góp 619 triệu USD cho UNESCO từ năm 2011 đến 2018. Con số này cao hơn ngân sách năm nay của UNESCO là 534 triệu USD.

Khoản nợ sẽ được Mỹ trả dần trong các năm tới. Tháng 12 năm ngoái, Quốc hội Mỹ đã mở đường cho việc Washington quyên góp thường niên cho UNESCO. Ngân sách mỗi năm rơi vào mức 150 triệu USD.

Mỹ từng rút khỏi UNESCO vào năm 1984, dưới thời chính quyền Tổng thống Ronald Reagan. Đến năm 2003, Washington tái gia nhập.

"Mỹ đã từng rút khỏi UNESCO hai lần. Không chắc họ còn rút thêm mấy lần nữa", một nhà ngoại giao Triều Tiên không nêu tên nói với AFP.

UNESCO là viết tắt của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc. Tổng giám đốc UNESCO Audrey Azoulay xem việc đưa Mỹ trở lại tổ chức này là một trong các ưu tiên trong nhiệm kỳ.

Washington siết xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc: Những gã khổng lồ bán dẫn Mỹ như bị 'trói tay sau lưng'

Những nhà sản xuất chất bán dẫn như Nvidia và AMD có thể bị ảnh hưởng bởi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới sẽ được Washington công bố vào tháng 10 tới.

Ngành công nghệ Mỹ có thể chịu 'thiệt hại to lớn'

Theo tờ Financial Times, chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden đang cân nhắc các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới đối với chip dành cho trí tuệ nhân tạo (AI), khi Washington tăng cường nỗ lực gây khó khăn hơn cho Trung Quốc trong việc có được công nghệ có thể sử dụng cho mục đích quân sự.

Theo tiết lộ của những người trong cuộc, việc Bộ Thương mại Mỹ công bố các biện pháp kiểm soát xuất khẩu sâu rộng mới vào tháng 10 tới có thể khiến các công ty như Nvidia và Advanced Micro Devices (AMD) gặp khó khăn hơn trong việc bán chip tiên tiến cho Trung Quốc.

Động thái này sẽ có tác động đáng kể đến Nvidia - công ty đã tuân thủ các biện pháp kiểm soát bằng cách thiết kế các chip xử lý đồ họa có tên A800 và H800 để thay thế các chip cao cấp hơn.

Jensen Huang - Giám đốc điều hành Nvidia - gần đây đã nói với Financial Times rằng, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu hiện tại có thể gây ra "thiệt hại to lớn" cho ngành công nghệ Mỹ.

Ông Huang nói rằng, các biện pháp đó đã khiến công ty của ông như bị "trói tay sau lưng" bằng cách ngăn cản tập đoàn ở Thung lũng Silicon này bán những con chip tiên tiến nhất của mình cho Trung Quốc.

Cũng theo những người trong cuộc, mặc dù A800 và H800 chậm hơn so với những con chip mà chúng đã thay thế, nhưng đó vẫn là công nghệ quan trọng nhất hỗ trợ nghiên cứu và phát triển AI cho những gã khổng lồ công nghệ của Trung Quốc.

Tencent, Alibaba, Baidu, ByteDance và các tập đoàn Trung Quốc khác đã đặt hàng bổ sung chip Nvidia khi làn sóng AI tạo sinh (Generative AI, là một loại trí tuệ nhân tạo tập trung vào việc tạo ra nội dung/dữ liệu mới dựa trên dữ liệu hiện có) bùng nổ ở Trung Quốc trong năm nay.

Colette Kress - Giám đốc tài chính Nvidia – hôm 28/6 cho biết, tập đoàn sẽ không bị ảnh hưởng "ngay lập tức" nếu Washington thắt chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhắm vào chip A800 và H800; nhưng một động thái như vậy sẽ có ảnh hưởng đến công ty theo thời gian.

Bà Kress cho biết, những hạn chế trong việc bán GPU trung tâm dữ liệu (bộ tăng tốc rời cho phép và nâng cao các công nghệ mới nổi như AI, kết xuất, phân tích và mô phỏng/mô hình hóa) cho Trung Quốc về lâu dài sẽ "dẫn đến việc ngành công nghiệp Mỹ đánh mất vĩnh viễn cơ hội cạnh tranh và dẫn đầu tại một trong những thị trường lớn nhất thế giới, đồng thời ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh và tài chính trong tương lai của chúng tôi ở đó".

Bà Kress cho biết thêm, trước đây, thị trường Trung Quốc chiếm 20-25% doanh thu của Nvidia từ các sản phẩm liên quan đến trung tâm dữ liệu.

Tạo ra một 'hàng rào cao' xung quanh một 'sân nhỏ'

Theo tờ Financial Times, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới sẽ đánh dấu nỗ lực mới nhất của Tổng thống Biden nhằm khiến Trung Quốc khó có được các công nghệ tiên tiến hơn, bao gồm cả chip AI có thể được sử dụng cho mọi thứ, từ nghiên cứu và phát triển vũ khí siêu thanh đến mô hình hóa vũ khí hạt nhân.

Vào tháng 3 năm nay, Financial Times từng đưa tin rằng, các công ty Trung Quốc, bao gồm cả các hãng công nghệ giám sát AI nằm trong danh sách đen của Mỹ, đang tìm cách hóa giải các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, bao gồm cả việc thuê quyền truy cập vào chip A100.

Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Jake Sullivan đã mô tả cách tiếp cận của chính quyền Tổng thống Biden là tạo ra một "hàng rào cao" xung quanh một "sân nhỏ" gồm các công nghệ quan trọng như AI - có khả năng cho phép quân đội Trung Quốc sử dụng công nghệ Mỹ để gây tổn hại đến lợi ích an ninh của Mỹ.

Trong một động thái vào tháng 5 mà hầu hết các chuyên gia coi là hành động trả đũa, Trung Quốc đã cấm các nhà khai thác cơ sở hạ tầng của nước này mua chip từ Micron - nhà sản xuất chất bán dẫn có trụ sở tại Idaho, Mỹ.

Tờ Financial Times nhận định, việc cập nhật các biện pháp kiểm soát xuất khẩu dự kiến sẽ diễn ra vào một thời điểm nào đó trong mùa hè. Việc này sẽ đến khi Mỹ và Trung Quốc tiếp tục cố gắng ổn định mối quan hệ giữa hai nước.

Tại sao Mỹ không trừng phạt đượcTaliban?

Các biện pháp trừng phạt kinh tế của Mỹ chỉ khiến người dân Afghanistan thêm khốn khổ thay vì tổn hại đến Taliban.

Tháng trước, một số thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa đã đưa ra dự luật nhằm gia tăng trừng phạt Taliban vì các hoạt động khủng bố, buôn bán ma túy và vi phạm nhân quyền.

Theo giới quan sát, dù dự luật nêu rõ những vi phạm của Taliban, nhưng các biện pháp trừng phạt kinh tế chỉ khiến người dân Afghanistan thêm khốn khổ.

Mặc dù bản chất của các biện pháp trừng phạt là làm suy yếu đối tượng bị phạt, buộc họ phải ngồi vào bàn đàm phán, thế nhưng, một đánh giá gần đây cho thấy các lệnh trừng phạt của Mỹ gần như chỉ phát huy được 13% hiệu lực kể từ năm 1970. Không những vậy, trong nhiều trường hợp, các lệnh trừng phạt không những không đạt được mục tiêu đã đề ra mà còn phản tác dụng, làm tổn hại đến lợi ích của Washington. Có thể kể đến lệnh cấm vận trong 70 năm đối với Cuba đã khiến người dân nước này lâm vào khó khăn hay các lệnh trừng phạt đối với Triều Tiên đã khiến nước này tăng cường thương mại với Trung Quốc.

Tương tự, việc Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc lần đầu tiên áp đặt các biện pháp trừng phạt chống lại Taliban vào năm 1999 đã khiến lực lượng này tăng cường hợp tác với al Qaeda.

Các chuyên gia nêu một số lý do khiến việc áp trừng phạt ở Afghanistan không hiệu quả.

Thứ nhất, bản thân Taliban không bị ảnh hưởng. Thực tế, Taliban đang chiếm giữ hoàn toàn lĩnh vực công của nước này, làm lu mờ khu vực tư nhân đang trong tình trạng tê liệt, đồng thời đàn áp thẳng tay những người bất đồng chính kiến. Có thể thấy rằng mục đích chính của tổ chức này là cai trị người dân bằng vũ lực thay vì đảm bảo thịnh vượng về kinh tế. Bên cạnh đó, việc Taliban dựa trên chế độ chuyên quyền để cai trị người dân đã khiến các biện pháp trừng phạt kinh tế gần như không ảnh hưởng đến họ.

Thứ hai, mặc dù các biện pháp trừng phạt này chỉ nhắm vào Taliban, nhưng các tổ chức tài chính quốc tế lại áp dụng không đúng, gây tổn hại cho sự phát triển của khu vực tư nhân dù khu vực này không liên quan đến tổ chức trên.

Hiện khu vực tư nhân đang gặp khó khăn trong tìm kiếm nguồn vốn từ ngân hàng nước ngoài hoặc Hawala (hệ thống chuyển tiền chui). Một năm sau khi Taliban tiếp quản Kabul, phí chuyển tiền qua hệ thống Hawala đã tăng từ 2% lên đến 13%, khiến khu vực tư nhân Afghanistan rơi vào khủng hoảng tiền mặt, mọi hoạt động kinh tế đình trệ.

Không những vậy, kể từ khi Mỹ rút quân vào tháng 8/2021, nền kinh tế Afghanistan xuống dốc không phanh, hậu quả là gần 20 triệu dân lâm cảnh thiếu lương thực.

Theo một báo cáo năm 2022 của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, gần 100% hộ gia đình do phụ nữ làm chủ đối mặt tình trạng thiếu lương thực. Taliban đang lợi dụng quyền lực để cướp đoạt nguồn viện trợ, thực phẩm của người dân Afghanistan.

Thứ ba, các biện pháp trừng phạt chống lại Taliban chỉ làm suy giảm tầm ảnh hưởng của Mỹ thay vì kiềm chế Taliban. Các lệnh trừng phạt thúc đẩy Taliban tìm kiếm thị trường chợ đen ở các quốc gia như: Trung Quốc, Nga và Ấn Độ.

Chỉ một năm sau khi nắm quyền, Taliban đã ký một thỏa thuận nhập khẩu các sản phẩm dầu mỏ và lúa mì của Nga. Đầu năm nay họ cũng ký thỏa thuận năng lượng quốc tế lớn đầu tiên với một công ty Trung Quốc, cho phép công ty này khai thác dầu ở phía bắc Afghanistan, với số tiền ban đầu là 150 triệu USD/năm, sau đó sẽ tăng lên 540 triệu USD trong vòng ba năm.

Thực tế, các biện pháp trừng phạt của Mỹ chỉ khiến hàng triệu người Afghanistan rơi vào nghèo đói, khốn khổ, nhiều trẻ em bị suy dinh dưỡng và nhiều người phải tìm cách chạy trốn khỏi chính quê hương mình. Không những vậy, chính phủ Taliban ngày càng lợi dụng điều này để ra sức áp bức, khủng bố và vi phạm nhiều quy tắc, chuẩn mực thông thường.

Do vậy, giới quan sát cho rằng phương Tây nên cân nhắc áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Taliban, tránh đẩy Afghanistan vào khủng hoảng nghiêm trọng hơn.

Nguồn: Thanh Niên; Zing News; Tuổi Trẻ; Soha; Kinh tế & Đô thị