Riêng trước, chung sau

(Ảnh minh họa).

Mới rồi, Liên minh châu Âu (EU) có cuộc gặp cấp cao không chính thức ở thành phố Granada của Tây Ban Nha. Cuộc gặp diễn ra ngay sau Hội nghị Cấp cao lần thứ ba của khuôn khổ diễn đàn Cộng đồng chính trị châu Âu được EU cùng tất cả các quốc gia châu Âu, trừ Nga, tổ chức cũng ở Granada. Hội nghị trước thành công bao nhiêu thì sự kiện sau kết thúc lại thê thảm bấy nhiêu.

Ở các cuộc gặp cấp cao không chính thức, EU không bị chịu áp lực phải đưa ra quyết định hay quyết sách nào. Nhưng sự kiện thông thường không thể được coi là thành công nếu EU không quyết định được chuyện gì và đặc biệt nếu không thể hiện sự đồng thuận quan điểm trong nội bộ EU.

Ở Granada vừa rồi, EU đề ra chương trình nghị sự là trao đổi về định hướng phát triển cho tương lai, triển khai định hướng này như thế nào và việc lấy tiền từ đâu để chi cho quá trình thực hiện. Thế nhưng, có ba chuyện khác khiến EU phải bận tâm chủ yếu đến hiện tại mà không thể tập trung vào những toan tính chiến lược lâu dài. Ba chuyện này là cải tổ chính sách về tị nạn và di cư, kết nạp thêm thành viên mới trong thời gian từ nay đến năm 2030 và tiếp tục trợ giúp Ukraine về tài chính và vũ khí để Ukraine thắng chứ không thua Nga trong cuộc xung đột hiện tại.

Cuộc gặp không chính thức này kết thúc với việc thông qua một bản tuyên bố chung. Mang danh là tuyên bố chung nhưng những nội dung trong ấy về thực chất lại cho thấy EU không có sự đồng thuận quan điểm nội bộ và vì thế không thể có được sự phối hợp hành động cần thiết. Nguyên do là không phải tất cả các thành viên EU đều đồng loạt hành xử theo phương châm “đặt lợi ích chung của EU lên trên lợi ích riêng của các thành viên”.

Hệ lụy tất yếu của tình trạng này là sự đồng thuận chỉ có ở những cam kết và thể hiện quan điểm chung chung, nếu không mới mẻ gì thì cũng chẳng hữu ích thiết thực được là bao trên thực tiễn. Cho nên, EU vẫn không thể tránh khỏi kịch bản có một vài thành viên phủ quyết quyết sách mới và hành động chung của EU.

Trên nguyên tắc, các thành viên EU không phản đối EU thu nạp thêm thành viên mới. Nhưng rồi EU bất hòa nội bộ ngay khi bàn đến kết nạp thêm ai với điều kiện gì và vào thời điểm nào. Rất nhiều thành viên EU hiện không sẵn sàng chịu thêm gánh nặng tài chính để mở rộng EU. Cũng trên nguyên tắc, các thành viên EU đều quả quyết và khẳng định tiếp tục ủng hộ Ukraine đến cùng. Nhưng hiện đã có thêm thành viên EU không tiếp tục cung cấp vũ khí và viện trợ tài chính cho Ukraine, ngăn cản EU giải ngân những cam kết tài chính hỗ trợ Ukraine. EU sẽ còn tiếp tục thêm khó khăn với việc kiến tạo sự đồng thuận quan điểm nội bộ về hậu thuẫn Ukraine.

Nổi bật hơn cả là việc Hungary và Ba Lan phủ quyết phần nội dung trong bản tuyên bố chung về tị nạn và di cư. Cuộc cải tổ chính sách tị nạn và di cư của EU vì thế tiếp tục trì trệ. Vấn đề tị nạn và di cư vì thế tiếp tục bế tắc giải pháp đối với EU. Hai thành viên này không đồng tình việc EU dùng đa số áp đặt thiểu số và bất chấp thiểu số, không sẵn sàng hy sinh lợi ích riêng của họ để EU thúc đẩy lợi ích chung của EU.

Thật ra, co cụm và phân bè trong nội bộ EU cùng việc coi trọng lợi ích riêng của thành viên trước lợi ích chung của liên minh vốn vẫn thường thấy trong EU. Nhưng khi EU đặc biệt cần đồng thuận nội bộ như hiện tại mà lại xuất hiện tình trạng ấy thì thật vô cùng bất lợi và tai hại đối với EU.

27 nước châu Âu thông qua luật tăng gấp đôi năng lượng tái tạo

Thứ Hai (ngày 9/10), 27 quốc gia thuộc Liên minh châu Âu (EU) đã thông qua đạo luật tăng gấp đôi tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng mức tiêu thụ năng lượng đến năm 2030, đưa hydro được sản xuất từ năng lượng hạt nhân vào thỏa thuận theo mong muốn của Pháp.

Đạo luật này đã được Nghị viện châu Âu (MEP) thông qua vào giữa tháng 9 và tín hiệu đèn xanh từ Hội đồng EU đã mở đường cho quyết định ban hành. Sự kiện này diễn ra 2 tuần trước khi công bố các quy tắc mới do Brussels đề xuất để hỗ trợ ngành năng lượng gió.

Văn bản được thông qua nhờ một thỏa thuận được ký kết vào cuối tháng 3 giữa Nghị viện châu Âu và các quốc gia thành viên, với mục tiêu bắt buộc đạt ít nhất 42,5% năng lượng tái tạo được tiêu thụ ở châu Âu đến năm 2030, so với mức hiện tại là khoảng 22%. Đồng thời các quốc gia sẽ phải cố gắng đạt được mục tiêu "chỉ định" là 45%.

Đạo luật mới đặc biệt đẩy nhanh các thủ tục cấp phép thể hiện qua việc thiết lập các "khu vực dành riêng" cho các cơ quan quốc gia có thẩm quyền, yêu cầu họ phê duyệt các cơ sở năng lượng tái tạo mới trong vòng tối đa 12 tháng (hạn cuối là 24 tháng, 3 năm đối với điện gió ngoài khơi). Trong trường hợp không có phản hồi đối với các dự án trong khu vực dành riêng, thỏa thuận sẽ được coi là được chấp thuận.

Những quy định này có thể được nới lỏng thêm đối với các tuabin gió trong các đề xuất pháp lý do Ủy ban chuẩn bị.

Trong lĩnh vực giao thông vận tải, đến năm 2030, các quốc gia thành viên sẽ phải giảm 14,5% cường độ phát thải khí nhà kính nhờ năng lượng tái tạo và đạt 29% năng lượng tái tạo trong tổng mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng trong ngành. EU còn lên kế hoạch sử dụng 49% năng lượng tái tạo trong tổng mức tiêu thụ năng lượng của các tòa nhà.

Cuối cùng, ở mỗi quốc gia, tỷ lệ hydro tái tạo trong ngành công nghiệp sử dụng hydro phải đạt ít nhất 42% vào năm 2030.

Thỏa thuận sẽ mang lại sự linh hoạt cho các quốc gia có công suất hạt nhân đáng kể có thể sản xuất hydro không carbon, cho phép họ giảm một nửa mục tiêu hydro "xanh" với điều kiện tỷ lệ hydro được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch không vượt quá 23% trong tổng mức tiêu thụ.

Tuy nhiên, Pháp cho rằng ngưỡng này không thể áp dụng được do sản lượng amoniac lớn trong nước (nguyên liệu thô dùng để sản xuất phân đạm), từ hydro được sản xuất bằng quá trình tái tạo khí tự nhiên từ hơi nước.

Sau các cuộc thảo luận gay gắt với các quốc gia phản đối năng lượng hạt nhân, dẫn đầu là Đức, Paris đã đạt được thỏa thuận rằng các nhà máy amoniac có liên quan sẽ được loại khỏi tính toán trong một số điều kiện nhất định khi đã được đầu tư để giảm lượng khí thải CO2.

Ngoài ra, văn bản còn củng cố các tiêu chí "bền vững" cần thiết cho sinh khối (đốt gỗ để sản xuất năng lượng) khiến các tổ chức phi chính phủ bảo vệ môi trường thất vọng.

Nhiều quốc gia châu Âu vật lộn với khủng hoảng nhà ở

(Ảnh minh họa).

Trong những năm gần đây, cuộc khủng hoảng nhà ở ngày càng trở nên phổ biến trên khắp châu Âu. Bồ Đào Nha, Thổ Nhĩ Kỳ và thậm chí cả Luxembourg đang vật lộn với thách thức về việc cung cấp nhà ở giá cả phải chăng và dễ tiếp cận cho công dân của họ.

Ở Bồ Đào Nha, tỷ lệ giới trẻ sở hữu nhà giảm mạnh 50% sau hai thế hệ. Trong khi 55% những người sinh từ năm 1977 đến năm 1986 sở hữu nhà ở tuổi 25, thì chỉ hơn một phần tư những người sinh sau năm 1997 làm được điều đó. Nguyên nhân của sự suy giảm này được cho là do cuộc khủng hoảng bất động sản, khiến giá nhà tăng 8,7% trong thập kỷ qua. Mặc dù tỷ lệ sở hữu nhà tại quốc gia này vẫn tương đối cao là 70%, nhưng những căn nhà chủ yếu thuộc quyền sở hữu của các thế hệ trước. Người dân đang kêu gọi chính phủ thực hiện các biện pháp như hỗ trợ tài chính cho người mua lần đầu, xây dựng nhà ở giá rẻ hơn tại các khu vực đang bị bỏ hoang.

Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ phải đối mặt với khủng hoảng thuê nhà. Trong vòng một năm trở lại, chi phí thuê nhà ở quốc gia này đã tăng trung bình 121%, và ở các thành phố lớn như Ankara và Istanbul, giá thuê đã tăng tới 188%. Tình trạng này do nhiều yếu tố, bao gồm cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt, lạm phát cao và làn sóng người di dời do trận động đất kinh hoàng vào hồi tháng 2. Chính phủ đã giới hạn mức tăng tiền thuê bất động sản ở mức 25% đối với các hộ gia đình và điều chỉnh chúng theo tỷ lệ lạm phát chính thức đối với các doanh nghiệp. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, các biện pháp này chỉ làm gia tăng căng thẳng, khiến nhiều chủ nhà sẽ sử dụng mọi biện pháp để chấm dứt hợp đồng với người thuê cũ và sẵn sàng cho người mới thuê nếu họ trả giá cao hơn. Theo truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ, khoảng 47.000 phiên tòa trục xuất và 100.000 phiên tòa khác liên quan đến việc tăng tiền thuê bất hợp pháp đã được tiến hành trong 6 tháng đầu năm nay, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm 2022.

Ngay cả tại thủ đô Luxembourg, người dân nơi đây có thể được xếp vào nhóm các nước giàu nhất Liên minh châu Âu (EU), nhưng chi phí mua hoặc thuê nhà cao ngất ngưởng của nước này đang khiến một số người buộc phải chuyển sang các quốc gia lân cận. Tại thủ đô, những căn hộ mới xây được giao bán với giá 13.000 euro/m2 và những căn hộ cũ có giá 10.700 euro/m2. Giá trung bình của một căn hộ phổ biến nhất (2 phòng ngủ) vào khoảng 1,5 triệu euro. Trong khoảng từ tháng 6.2022 đến tháng 6.2023, giá thuê nhà tại quốc gia này tăng 6,7% gần gấp đôi so với mức tăng lạm phát trong cùng kỳ. Cuộc khủng hoảng nhà ở đã trở thành vấn đề hàng đầu trong cuộc bầu cử lập pháp ở Luxembourg. Cả hai đảng chính trị lớn đều cam kết sẽ hành động để giải quyết vấn đề này.

Bước ngoặt lịch sử của nước Pháp

(Ảnh minh họa).

Sự thay đổi về cách tiếp cận địa chính trị của Pháp đối với NATO cũng như sự mở rộng của EU có thể định hình lại tương lai của châu Âu.

Tháng 2/2022, sau khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát, Thủ tướng Đức Olaf Scholz đã công bố “Zeitenwende”, hay “bước ngoặt lịch sử”, qua đó thiết lập quỹ 100 tỷ Euro để tăng cường năng lực quốc phòng. So với sự thận trọng trước đó, việc Berlin thay đổi 180 độ lập trường quốc phòng đã khiến châu Âu chấn động.

Cùng lúc đó, một “bước ngoặt lịch sử” khác ít được chú ý hơn đã xuất hiện tại Paris. Tuy nhiên, tác động của nó không vì thế mà kém quan trọng. Vậy đó là gì?

Hai điều chỉnh lớn

Sự thay đổi đó nằm ở hai khía cạnh căn bản hiện nay với Liên minh châu Âu (EU) và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Đầu tiên, đó là tư cách thành viên NATO của Ukraine. Thứ hai, nó liên quan tới sự mở rộng biên giới của EU về phía Đông và phía Nam. Pháp, quốc gia từng hoài nghi việc chào đón những thành viên mới vào một trong hai nhóm, giờ đây đã âm thầm ủng hộ cả hai.

Ngày 31/5, phát biểu tại Bratislava (Slovakia), Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố: “Chúng tôi cần một lộ trình hướng tới tư cách thành viên cho Ukraine”. Nhà lãnh đạo này đã khẳng định: “Câu hỏi cho chúng tôi không phải là ‘Chúng ta có nên mở rộng hay không?’, mà là ‘Chúng ta nên làm điều đó như thế nào?’”

Hai tháng sau, trước thềm Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Vilnius (Lithuania), nhà lãnh đạo Pháp, sánh vai Anh, Ba Lan và các nước Baltic, đã tranh cãi về nỗ lực đẩy nhanh tiến trình kết nạp Ukraine khi xung đột kết thúc.

Sự thay đổi của Paris khiến nhiều đồng minh ngạc nhiên. Ngay cả xứ cờ hoa cũng sửng sốt. Cựu nhà ngoại giao Mỹ Daniel Fried cho rằng “chính quyền Tổng thống Joe Biden bất ngờ” về sự thay đổi chóng vánh này.

Năm 2008, chính Pháp và Đức đã ngăn Ukraine vào NATO. Vỏn vẹn 4 năm trước, đích thân ông Macron nói với The Economist (Anh) rằng NATO đang “chết não”. Ngay cả trong thời gian đầu năm 2022, nhà lãnh đạo này chỉ thi thoảng bận tâm với an ninh của châu Âu nói chung và Ukraine nói riêng.

Song giờ đây, sườn phía Đông của EU đã bất ngờ tìm thấy một trụ cột mới.

Sự thay đổi thứ hai của Pháp liên quan tới mở rộng EU có phần khó nhận biết hơn. Các bên sẽ chỉ thảo luận vào đầu tháng 10 và đưa ra quyết định về việc đàm phán liên quan đến tư cách thành viên của Ukraine và Moldova vào tháng 12 tới.

Song trong bối cảnh hiện nay, các cuộc đàm phán đang diễn ra tốt đẹp, ngay cả khi quá trình này sẽ đòi hỏi sự thay đổi phức tạp liên quan đến các luật lệ về tổ chức bộ máy của EU. Một nhóm làm việc Pháp-Đức đang xem xét tác động của sự điều chỉnh này. Ủy ban châu Âu sẽ báo cáo lại về việc mở rộng vào tháng 10.

Trong quá khứ, Pháp thường cảnh giác với việc mở rộng EU, coi đây là mối đe dọa với chính sách “làm sâu sắc thêm” liên minh và xây dựng một dự án chính trị của mình. Ở chiều ngược lại, khi còn ở trong khối, London thường xuyên kêu gọi mở rộng liên minh và hoài nghi rằng Paris muốn biến châu Âu thành khu vực chỉ để hợp tác kinh tế. Điều này là có thể hiểu được khi năm 2019, chính Pháp đã phủ quyết mở đàm phán về tư cách thành viên EU với Albania và Bắc Macedonia.

Tuy nhiên, những diễn biến xung đột Nga-Ukraine đã khiến ông Emmanuel Macron xem xét lại cách tiếp cận này. Năm ngoái, các nhà ngoại giao Paris đã làm việc không ngừng nghỉ để bảo đảm EU sẽ trao tư cách ứng viên cho Kiev. Pháp cũng thu lại lá phiếu phủ quyết, qua đó cho phép Albania và Bắc Macedonia bắt đầu đàm phán với EU về tư cách thành viên của họ trong liên minh khu vực.

Hoài nghi để tiến bước

Tuy nhiên, vẫn có ý kiến hoài nghi về sự thay đổi này. Một nhà ngoại giao châu Âu lập luận: “Đó chỉ là ‘bữa trưa miễn phí’ cho ông Macron để ủng hộ tư cách thành viên NATO của Ukraine”. Theo người này, Pháp biết rằng Mỹ sẽ “hãm” quá trình này lại khi mọi thứ đi quá xa. Do đó, Paris sẵn sàng thể hiện thái độ ủng hộ Kiev vào NATO để củng cố vai trò trong bối cảnh làn sóng chống Moscow dâng cao.

Lợi ích về mặt chiến lược của ông Macron với Trung Âu và Đông Âu cũng khá rõ ràng: Chính trị gia này mong muốn cải thiện hình ảnh với hai khu vực trên sau khi đối thoại bất thành với người đồng cấp Nga Vladimir Putin hồi đầu xung đột.

Quan điểm của Pháp về NATO cũng ẩn chứa hàm ý: Một thông điệp mạnh mẽ gửi tới Moscow sẽ củng cố vị thế của Kiev trong các cuộc đàm phán tương lai.

Tuy nhiên, có nhiều lý do để cho rằng sự thay đổi kép của Pháp phản ánh quá trình đánh giá lại về mặt địa chính trị. Ông Macron, một trong những người ủng hộ châu Âu nhiệt thành nhất, từ lâu đã đặc biệt quan tâm đến “chủ quyền châu Âu”: khả năng của lục địa này nhằm định hình tương lai của mình trong cuộc cạnh tranh nước lớn gay gắt.

Mối lo ngại này càng được nhấn mạnh bởi tác động từ nước Nga, cũng như một nước Mỹ do ông Donald Trump lãnh đạo nếu chính trị gia này giành đủ số phiếu trong cuộc bầu cử tổng thống xứ cờ hoa vào năm tới.

Trong bối cảnh đó, một quan chức nhận định cho biết theo Pháp, châu Âu “không thể chấp nhận ‘vùng xám’ giữa EU và Nga được nữa”. Các quốc gia ở rìa châu lục cần trở thành một phần của EU hoặc NATO để tránh bị tổn thương.

Tuy nhiên, liệu tầm nhìn này của Pháp có trở thành hiện thực?

Nguồn: Hà Nội Mới; Năng Lượng Quốc Tế; Đại Biểu Nhân Dân; Báo Quốc Tế