Chiến lược mới về an ninh kinh tế và giảm thiểu rủi ro của EU

(Ảnh minh họa).

Liên minh châu Âu (EU) muốn duy trì lợi thế công nghiệp và năng lực cạnh tranh trong một thế giới đang theo đuổi sử dụng sản phẩm xanh và sản phẩm kỹ thuật số. Tuy nhiên, EU lệ thuộc rất nhiều vào những nước khác để có những kim loại hiếm, nhất là Trung Quốc.

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt vào Ukraine và cạnh tranh Trung - Mỹ, rủi ro là từ khóa chính trong chính sách kinh tế của 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu. Họ cần phải cân nhắc cách bảo đảm chuỗi cung ứng và phạm vi phổ biến công nghệ.

Các nhà lãnh đạo EU đã thảo luận về những chủ đề này tại hội nghị thượng đỉnh ngày 6/10.

Giảm rủi ro

EU muốn hạn chế lệ thuộc vào nguồn cung nước ngoài trong một số sản phẩm chiến lược, nhất là những sản phẩm cần thiết cho quá trình chuyển dịch xanh như lithium (sử dụng trong pin xe điện) hoặc đất hiếm (ứng dụng làm nam châm turbine gió).

Ngày nay, Trung Quốc xử lý gần 90% nguyên liệu đất hiếm và 60% lithium trên toàn cầu.

Thay vào đó, EU đặt mục tiêu cho năm 2030 là tăng cường khai thác, tái chế và xử lý những nguyên liệu thô quan trọng tại "lục địa già". Đồng thời, không để bất kỳ nước thứ ba nào đáp ứng trên 65% nhu cầu của EU đối với bất kỳ khoáng sản quan trọng nào.

Theo EU, giảm rủi ro không đồng nghĩa với việc phải cắt quan hệ với Trung Quốc, nhưng họ đã học được một bài học đắt giá từ việc lệ thuộc vào khí đốt tự nhiên của Nga, kể từ khi chiến tranh Nga - Ukraine nổ ra và nguồn cung bị cắt đứt.

EU càng lúc càng trở nên cảnh giác với Trung Quốc vì Moscow và Bắc Kinh đang thắt chặt mối quan hệ. Đồng thời, thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc đã lên đến 420 tỷ USD, cao gấp đôi so với 5 năm trước.

Trung Quốc hiện yêu cầu các nhà xuất khẩu phải có giấy phép vận chuyển kim loại gali và germani - hai vật liệu dùng trong sản xuất linh kiện bán dẫn.

Trong giai đoạn đại dịch Covid-19, EU cũng cần đến Trung Quốc để có thiết bị bảo hộ, và sau này là thuốc và nguyên liệu dược phẩm.

Chiến lược an ninh kinh tế

Đánh giá lại rủi ro căng thẳng địa chính trị là một phần quan trọng trong Chiến lược An ninh kinh tế châu Âu, được công bố vào tháng 6/2023.

Chiến lược này tập trung vào những rủi ro đối với những yếu tố sau: Khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng; an ninh vật chất và an ninh mạng của cơ sở hạ tầng quan trọng; an ninh công nghệ - rò rỉ thông tin; vũ khí hóa thương mại hoặc cưỡng ép kinh tế.

Ủy ban châu Âu (EC) đã đề xuất thực hiện đánh giá rủi ro trong những lĩnh vực này. Nhằm giảm thiểu rủi ro, EU muốn đầu tư vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh của chính mình hoặc xây dựng quan hệ đối tác với nhiều quốc gia.

EU cũng có thể lựa chọn thực hiện biện pháp bảo vệ, bao gồm Công cụ Chống cưỡng bức mà các nhà lập pháp đã thông qua vào hôm 3/10 hoặc áp đặt những biện pháp kiểm soát xuất khẩu - đầu tư ở các nước thứ ba.

EC khuyến nghị thực hiện đánh giá đối với 4 công nghệ sau: Linh kiện bán dẫn tiên tiến, trí tuệ nhân tạo, lượng tử và công nghệ sinh học. Theo họ, đó là những công nghệ mang rủi ro tiềm ẩn vì “những quốc gia đáng lo ngại” có thể đưa chúng vào sử dụng cho mục đích quân sự hoặc vi phạm nhân quyền.

Đáng chú ý, tuy không nhắc cụ thể đến Trung Quốc, nhưng chiến lược kinh tế có đề cập đến việc hợp tác với những quốc gia đồng tư tưởng. Ngoài ra, mục tiêu “giảm thiểu rủi ro” cũng là một phần trong chính sách giảm lệ thuộc vào Trung Quốc.

Công việc đánh giá phải được hoàn thành vào cuối năm nay. Nhờ đó, EC sẽ đề xuất được những biện pháp xử lý, chẳng hạn như đầu tư ra nước ngoài.

Dự định năm 2024 của EC là kêu gọi thực hiện đánh giá thêm 6 lĩnh vực công nghệ, bao gồm năng lượng, robot và vũ trụ.

Trong khuôn khổ chiến lược kinh tế, EU sẽ cho xem xét lại hệ thống sàng lọc đầu tư nước ngoài vào EU. Hiện nay, hệ thống này vẫn còn nhiều điểm chấp vá. Do đó, EU muốn tìm ra đề xuất nhằm kiểm soát xuất khẩu hiệu quả hơn và đưa ra được những biện pháp cải thiện an ninh trong nghiên cứu.

EC sẽ cần có sự cân bằng khéo léo trong quá trình xây dựng chiến lược này, vì an ninh quốc gia là thẩm quyền của 27 thành viên EU.

Tuy hầu hết các nước đều thừa nhận tính cần thiết của một chiến lược hòa hợp - nhất là vì EU có chính sách thương mại chung, nhiều nước vẫn chần chừ trong việc chuyển giao quyền lực cho Brussels.

EC là cơ quan giám sát chính sách thương mại của EU. Theo họ, công việc thiết kế chiến lược và thực hiện đánh giá sẽ được thực hiện với các chính phủ của EU.

Châu Âu tăng cường bảo vệ cộng đồng người Do Thái

Nhiều nước châu Âu, trong đó có Pháp và Đức, đồng loạt tăng cường an ninh để bảo vệ cộng đồng người Do Thái, trong bối cảnh xung đột Hamas - Israel leo thang.

Báo Politico đưa tin chính phủ các nước châu Âu như Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha và Ý đồng loạt tăng cường bảo vệ an ninh đối với những cộng đồng người Do Thái, sau khi nhóm vũ trang Hồi giáo Hamas của người Palestine bất ngờ tấn công vào các khu vực do Israel kiểm soát hôm 7-10.

Cảnh sát thủ đô London (Anh) đã phải triển khai một cuộc tuần tra để trấn an người dân, đặc biệt là những người gốc Do Thái, sau khi phát hiện những người ủng hộ Palestine tổ chức “ăn mừng” và vẫy cờ Palestine vào đúng ngày xảy ra xung đột.

Theo Đài CNN, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Anh Suella Braverman đã trao đổi với Tổ chức An ninh cộng đồng (CST), một tổ chức chống chủ nghĩa bài Do Thái ở Anh, để đảm bảo rằng London vẫn đang làm mọi thứ cần thiết để bảo vệ cộng đồng người Do Thái tại nước này.

Ở Pháp, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Gérald Darmanin đã yêu cầu các quận trên địa bàn cả nước tăng cường an ninh cho những người Do Thái.

Dù xác nhận “không có mối đe dọa” nào cho đến nay, nhưng ông Darmanin vẫn sẽ triệu tập một cuộc họp để đánh giá tình hình chung.

Thủ tướng Pháp Élisabeth Borne khẳng định sẽ tăng cường an ninh xung quanh các cơ sở tôn giáo cũng như các địa điểm khác của người Do Thái tại Pháp.

Bà Borne nhấn mạnh dù "không có mối đe dọa cụ thể nào ở giai đoạn này" nhưng Chính phủ Pháp vẫn "cực kỳ cảnh giác".

Trong khi đó, Đài CNN ghi nhận một số người tổ chức "ăn mừng" các cuộc tấn công của Hamas vào Israel và phát bánh kẹo trên đường phố Berlin. Ngay sau đó, cảnh sát thủ đô Berlin (Đức) tăng cường bảo vệ tại các cơ sở của người gốc Do Thái nói riêng và Israel nói chung.

Trong một tuyên bố ngày 8-10, Thủ tướng Olaf Scholz khẳng định Chính phủ Đức sẽ không để các cuộc tấn công tàn bạo nhắm vào Israel xảy ra trên đường phố Berlin.

Hội đồng trung ương của người Do Thái tại Đức nói họ đang liên hệ “chặt chẽ” với chính quyền địa phương. Các biện pháp bảo vệ tương tự đối với cộng đồng người Do Thái cũng được áp dụng tại Tây Ban Nha và Ý.

EU phải đồng thuận hay dựa theo đa số?

(Ảnh minh họa).

Tại hội nghị cấp cao vừa rồi của EU ở Tây Ban Nha, Hungary và Ba Lan đã phủ quyết phần trong tuyên bố chung về vấn đề tị nạn và di cư.

Thủ tướng hai nước này đã dùng những từ ngữ rất nặng nề để phê phán EU, bác bỏ định hướng và cách thức triển khai thực hiện mà EU dự định cải tổ cơ bản chính sách tị nạn và di cư chung của khối. Điều mà cả hai nước thành viên này không hài lòng là EU quyết định phân bổ hạn ngạch người tị nạn và di cư bắt buộc các thành viên phải tiếp nhận. Thành viên bị ảnh hưởng ít bởi làn sóng người tị nạn và di cư phải đóng góp tài chính để hậu thuẫn những thành viên bị ảnh hưởng nhiều hơn.

Vụ việc thì rất cụ thể. Nhưng trong thực chất, vấn đề ở đây lại là thể thức quyết định thông qua những quyết sách lớn trong EU. Hungary và Ba Lan cho rằng EU phải áp dụng nguyên tắc đồng thuận, tức là chuyện quan trọng nào cũng đều phải được tất cả các thành viên đồng ý.

Trong khi đó, EU lại lập luận chỉ một số chuyện đã được xác định cụ thể và rõ ràng thì đòi hỏi sự đồng thuận của tất cả các thành viên, còn lại thì quyết định thông qua theo nguyên tắc đa số.

Phải đồng thuận hay theo đa số ? Câu trả lời cho câu hỏi này mới là chiếc chìa khóa giúp EU giải quyết nhiều vấn đề cấp thiết: Tị nạn và di cư, kế hoạch ngân sách cho thời gian tới, kết nạp thêm thành viên mới cho tới năm 2030, hậu thuẫn tài chính và quân sự cho Ukraine… Hiện trạng còn cho thấy nội bộ EU thống nhất hay phân rẽ, ly tâm hay hướng tâm...? Câu hỏi này vốn đã đặt ra từ lâu rồi nhưng đến nay EU vẫn chưa thể trả lời.

Thay đổi ngoạn mục của Hy Lạp: Từ nước vỡ nợ sau 10 năm thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất châu Âu

Từ cảnh 'con nợ' phải sống thắt lưng buộc bụng, nền kinh tế Hy Lạp đã trỗi dậy như thế nào trong bối cảnh Châu Âu đang gặp nhiều khó khăn.

“Trong thời kỳ khủng hoảng, chúng tôi chỉ muốn sống sót. Giờ đây thì công ty đã có lợi nhuận và tình hình kinh doanh tốt đến nỗi chúng tôi còn chẳng tìm đủ nhân công để đáp ứng các đơn hàng”, ông Paris Skouros của hãng sản xuất, lắp đặt thang máy Skouros&Sons thừa nhận với tờ New York Times (NYT).

Tờ NYT cho biết lời thú nhận của ông Skouros đã nói rất rõ tình hình tại Hy Lạp, quốc gia khiến toàn thế giới phải chấn động cách đây 10 năm vị bị tuyên bố vỡ nợ cùng hình ảnh người dân chen nhau rút tiền ở máy ATM mà không được.

Thế nhưng từ một nền kinh tế phải khuất phục trước lãnh đạo Khu vực đồng tiền chung Châu Âu (Eurozone) và IMF để sống thắt lưng buộc bụng bất chấp phản đối của người dân, Hy Lạp giờ đây đã trở thành một nền kinh tế có tăng trưởng thuộc hàng cao nhất Châu Âu trong bối cảnh các nước Đức, Pháp lẫn Anh đều đang gặp khó khăn.

Theo NYT, tăng trưởng kinh tế Hy Lạp hiện cao gấp đôi so với mức bình quân Eurozone còn tỷ lệ thất nghiệp thì ở mức thấp nhất trong 10 năm qua.

Ngành du lịch của nước này đã hồi phục mạnh mẽ dẫn đến mảng xây dựng khách sạn, văn phòng bùng nổ trở lại, kéo theo đó là việc làm lẫn thu nhập.

Hàng loạt những tên tuổi lớn như Microsoft hay Pfizer đã đổ tiền đầu tư vào Hy Lạp trong khi hệ thống ngân hàng từ tình trạng gần như sụp đổ đã hồi sinh ngoạn mục, qua đó thúc đẩy tín dụng đầu tư và kích thích nền kinh tế.

Tất nhiên di chứng của cuộc khủng hoảng vẫn còn khi nợ công nước này vẫn ở mức 166% GDP, thuộc hàng cao nhất thế giới nhưng nền kinh tế đã dần hồi phục và đặc biệt trở thành điểm sáng trong bối cảnh khó khăn tại Châu Âu.

Thắt lưng buộc bụng

Cách đây 10 năm, cuộc khủng hoảng nợ công Hy Lạp đã làm chấn động toàn cầu.

Kể từ khi cố gắng vượt tiêu chuẩn nợ công 3% GDP để gia nhập Eurozone vào tháng 1/2021, Hy Lạp đã có một thời gian dài thâm hụt ngân sách. Chi tiêu của chính phủ tăng 87% trong khoảng 2001-2007 nhưng mức thu chỉ tăng 37%.

Đã “nghèo” là vậy nhưng Hy Lạp lại còn đầu tư lớn cho Thế vận hội Athens 2004 và hậu quả là một ngân sách trống rỗng có tỷ lệ bội chi khoảng 8%, cao gấp 3 lần tiêu chuẩn Eurozone.

Năm 2008, khủng hoảng toàn cầu diễn ra khiến các ngành công nghiệp chủ đọa của Hy Lạp bị ảnh hưởng.

Mảng du lịch và vận tải giảm doanh thu đến 15% khiến nguồn thu ngân sách bị xói mòn, khiến chính phủ phải tăng chi tiêu công để kích thích tăng trưởng.

Kết quả là nợ công Hy Lạp đạt 216 tỷ Euro tính đến tháng 1/2010, nợ lũy kế đạt 130% GDP.

Việc Hy Lạp phải liên tục phát hành trái phiếu để kiếm hàng tỷ USD đầu tư công dàn trải suốt 10 năm đã khiến nước này rơi vào nguy cơ vỡ nợ và kích hoạt sự đổ vỡ dây chuyền ở Eurozone.

Thế rồi đỉnh điểm là Hy Lạp bị phanh phui về việc nói dối báo cáo số liệu năm 2009 khi con số thực cho thấy nền kinh tế này đã thâm hụt ngân sách đến 12,5%, cao gấp 4 lần giới hạn trong Eurozone.

Hàng loạt những bất ổn này khiến các tổ chức đánh tụt hạng tín nhiệm của Hy Lạp, buộc chính phủ nước này phải thắt chặt ngân sách và kích động một làn sóng bất ổn trong xã hội khi người dân biểu tình vì mất việc và giảm lương.

Hình ảnh hàng dài người Hy Lạp đi rút tiền nhưng không được, cạn kiệt nguồn vốn và phải dùng hàng hóa đổi hàng hóa đã làm cả thế giới bàng hoàng.

Cực chẳng đã vì không muốn sụp đổ lan truyền, các nhà lãnh đạo Eurozone và Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đã phải tung ra gói cứu trợ 110 tỷ Euro kỳ hạn 3 năm cho Hy Lạp vào tháng 5/2010.

Đến tháng 10/2010, IMF lại cho nước này vay thêm 2,5 tỷ Euro, nâng tổng giá trị các khoản vay khẩn cấp mà IMF dành cho Hy Lạp để tránh vỡ nợ lên đến 10,58 tỷ Euro.

Liên tục trong khoảng thời gian từ tháng 5/2010 đến tháng 6/2011, Ngân hàng trung ương Châu Âu (ECB) đã mua 45 tỷ Euro trái phiếu chính phủ Hy Lạp.

Các khoản hỗ trợ thanh khoản mà ECB dành cho hệ thống ngân hàng Hy Lạp tăng từ 47 tỷ Euro tháng 1/2010 lên 98 tỷ Euro tháng 5/2011 nhằm chấm dứt tình trạng người dân muốn rút tiền mà không được.

Đổi lại, Hy Lạp đã buộc phải thông qua chính sách thắt lưng buộc bụng gây nhiều tranh cãi vì người dân biểu tình phản đối nhưng Eurozone lại yêu cầu phải thực hiện nếu muốn được viện trợ.

Nước này phải tăng thuế, cắt giảm trợ cấp, sa thải 30.000 công chức trong bối cảnh nợ công lên đến 162% GDP.

Tháng 3/2012, các chủ nợ tư nhân đồng ý kế hoạch đảo nợ 85% cho Hy Lạp nhằm cắt giảm 100 tỷ Euro nợ công cho nền kinh tế này.

Ngay lập tức các tổ chức như Fitch và Moody’s đồng loạt tuyên bố Hy Lạp vỡ nợ. Cơn hỗn loạn tài chính này thậm chí đã lan sang cả Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Italy.

Nhiều ước tính cho thấy tổng giá trị 3 khoản cứu trợ từ năm 2010 đến 2015 cho Hy Lạp đã lên đến 320 tỷ Euro.

Các quỹ lương hưu và an sinh xã hội bị cắt giảm mạnh trong khi nền kinh tế Hy Lạp suy giảm đến 1/4. Hàng trăm nghìn doanh nghiệp phá sản vì bị ngân hàng siết nợ. Đến năm 2013, khoảng 1/3 số người dân Hy Lạp là thất nghiệp.

“Hy Lạp buộc phải chấp nhận những khó khăn này nếu muốn sống sót”, Cựu Bộ trưởng tài chính Hy Lạp và hiện đang là Thống đốc ngân hàng trung ương, ông Yannis Stournaras thừa nhận.

Sống sót và vươn lên

Sau nhiều năm thắt lưng buộc bụng, Hy Lạp cuối cùng cũng thoát khỏi chương trình siết chặt chính sách tài khóa vào năm 2018 để chuyển sang bình ổn và kích thích kinh tế.

Những động thái đầy cố gắng của Hy Lạp đã khiến Liên minh Châu Âu (EU) thông qua gói đầu tư 30 tỷ Euro cho nước này vào năm 2021.

Hàng loạt các tổ chức tín dụng bắt đầu nâng xếp hạng tín nhiệm cho Hy Lạp, ví dụ như Moody’s đã nâng 2 bậc vào ngày 15/9/2023, nhấn mạnh đến sự cải cách đáng khích lệ của nền kinh tế, hệ thống tài chính và mạng lưới ngân hàng nơi đây.

Rất nhiều tập đoàn nước ngoài cũng đổ về đây khi Microsoft xây trung tâm dữ liệu trị giá 1 tỷ Euro ở Athens, còn Pfizer xây phòng nghiên cứu trị giá 650 triệu Euro.

Tiếp đó là vô số các hãng xe điện Trung Quốc, Mỹ đổ về đây mở nhà máy. Thế rồi những thỏa thuận đầu tư từ Meta, Cisco hay JP Morgan Chase được dự đoán sẽ đem về hàng tỷ Euro nữa cho Hy Lạp trong vài năm tới.

Bên cạnh đó, ngành du lịch chủ chốt của Hy Lạp cùng hồi sinh mạnh với hơn 10 triệu lượt du khách đã đến nước này mùa hè qua, đem về doanh thu hơn 21 tỷ Euro.

Sự trỗi dậy của nhu cầu khách sạn đã thúc đẩy ngành xây dựng. Hơn nữa chương trình lấy visa tại EU của người Mỹ khi mua ít nhất 500.000 USD bất động sản tại Hy Lạp cũng có tác dụng.

Minh chứng rõ hơn là doanh nghiệp của ông Skouros khi từ chẳng có đơn hàng nào thời khủng hoảng thì hiện đang có hợp đồng với 10 dự án bất động sản.

Công ty làm ăn có lãi khiến Skouros phải tăng lương 10% nhằm tuyển dụng thêm nhân công, thế nhưng tăng trưởng quá nóng của nền kinh tế khiến việc tuyển dụng chẳng hề dễ.

Tại mảng hành chính công, chính phủ Hy Lạp dự kiến sẽ tăng mức lương sàn lên 950 Euro/tháng sau khi đã tăng lên 780 Euro/tháng vào tháng 4/2023. Đây là lần tăng đầu tiên kể từ cuộc khủng hoảng cách đây 10 năm.

“Đây là những tín hiệu cực kỳ lạc quan cho người dân. Nền kinh tế Hy Lạp đã ổn định trở lại”, quản lý Konstantinos Kanderakis tại một hãng công nghệ thông tin ở Hy Lạp vui vẻ nói.

Thế “tiến thoái lưỡng nan” của châu Âu giữa đối đầu Mỹ-Trung

(Ảnh minh họa).

Trong bối cảnh cuộc đối đầu giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, châu Âu bị đặt vào một tình thế bất lợi, khó cân bằng quan hệ...

Tại một sự kiện của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào tháng 9 vừa qua, cựu Thủ tướng Anh Gordon Brown lên tiếng về một nỗi lo sợ đã âm thầm len lỏi khắp châu Âu.

“Châu Âu không muốn rốt cục bị siết chặt giữa Mỹ và Trung Quốc, kể cả ngả về Mỹ hay ngả về Trung Quốc”, ông Brown nói về một kịch bản mà ở đó đối đầu Mỹ-Trung có thể dẫn tới một thế giới với hai trục quyền lực đối nghịch nhau. “Dù châu Âu có luôn chọn Mỹ - quốc gia mà châu Âu phụ thuộc vào về mặt an ninh - đi chăng nữa, thì châu Âu cũng hiểu rằng nguồn nhựa sống của mình là thương mại. Đối với châu Âu mà nói, thương mại có ý nghĩa quan trọng hơn nhiều đối với Mỹ”.

PHỤ THUỘC VÀO THƯƠNG MẠI, ĐIỂM YẾU CỦA CHÂU ÂU

Theo hãng tin Reuters, cách đây mấy năm, sự suy yếu của các nguyên tắc và mối gắn kết ràng buộc nền kinh tế toàn cầu thành một khối - hay còn gọi là “sự phân rã địa kinh tế” - dường như còn là điều không thể xảy ra. Giờ đây, vấn đề này dự kiến trở thành chủ đề chính tại cuộc họp thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự kiến diễn ra ở Marrakech, Morocco trong tuần này.

Và không ở đâu vấn đề phân rã địa kinh tế lại có tính chất cấp bách như ở châu Âu - khu vực mà sự thịnh vượng luôn có mức độ phụ thuộc lớn vào thương mại. 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) hợp thành khối thương mại lớn nhất thế giới, chiếm 16% tổng giá trị xuất-nhập khẩu của thế giới. Tỷ lệ này khiến châu Âu có mức độ phụ thuộc lớn vào hàng hoá nhập khẩu, từ các nguyên vật liệu thô thiết yếu cho tới huyết thanh.

Trong khi đó, thuế quan và các rào cản thương mại khác đang tăng lên do các chính phủ tìm cách ngăn sự nổi lên của các đối thủ chính trị thuộc trường phái dân tuý - những người đã thu hút phiếu bầu của tầng lớp những cử tri bị bỏ lại phía sau bởi 20 năm toàn cầu hoá nhanh chóng, trong đó có sự gia nhập của Trung Quốc vào hệ thống thương mại toàn cầu.

Cả Mỹ và châu Âu đều đã và đang tăng cường sự cứng rắn trong lập trường đối với Trung Quốc, trong khi nhấn mạnh rằng các nguyên tắc của thương mại toàn cầu cần được áp dụng một cách bình đẳng. Tuy nhiên, một số nhà quan sát lập luận rằng Washington đang đi xa tới mức kiểm nghiệm xem các nguyên tắc đó có thể bị kéo căng tới mức độ nào.

“Có thể nói rằng niềm tin rõ ràng của châu Âu vào việc giữ vững các nguyên tắc WTO trong một thế giới mà hai siêu cường kia không thực sự duy trì các nguyên tắc đó chính là tác nhân gây hạn chế đối với các cơ hội của hợp tác Âu-Mỹ”, chuyên gia kỳ cựu về thương mại Brad Setser, người từng cố vấn cho chính quyền ông Biden, phát biểu tại một sự kiện ở Brussels hồi tháng trước.

Một dấu hiệu của trở ngại này là những bất đồng trong cuộc đàm phán về một câu lạc bộ “thép xanh” giữa Mỹ và châu Âu nhằm dựng lên hàng rào thương mại chống lại thép Trung Quốc. Mối lo lớn nhất của châu Âu là đề xuất của Mỹ có thể đi ngược lại các quy định của WTO về chống phân biệt đối xử với bên thứ ba.

Hồi năm 2020, các chính phủ ở châu Âu đã “thở phào” khi ông Joe Biden lên làm Tổng thống Mỹ thay ông Donald Trump. Nhưng giờ đây, họ nhận ra rằng bất kỳ sự đồng thuận nào giữa Mỹ với châu Âu về tự do thương mại cũng đã trở thành câu chuyện của quá khứ, và họ bắt buộc phải thích nghi với thực tế mới, nhất là khi cuộc bầu cử năm 2024 ở Mỹ có thể đưa ông Trump trở lại Nhà Trắng.

“Doanh nghiệp châu Âu cần chuẩn bị sẵn sàng cho những kịch bản cực đoan mà ở đó Mỹ buộc họ phải rút khỏi Trung Quốc”, một tham luận với tựa đề “Xử lý vấn đề (bất) an ninh kinh tế châu Âu” trình bày tại một hội nghị bộ trưởng tài chính EU hồi tháng 9 nhận định.

RỦI RO NẾU CHÂU ÂU NGẢ VỀ MỸ

Chính sách của Mỹ hiện tại chưa bao gồm những biện pháp trừng phạt quyết liệt đến như vậy áp lên Trung Quốc, nhưng tham luận nói trên do Reuters thu thập được nhấn mạnh rằng EU “có sự chuẩn bị quá tệ cho một thế giới của sự đối đầu địa chính trị và cạnh tranh quyền lực mạnh mẽ” có thể dẫn tới những ảnh hưởng lan rộng.

Tuần này, các nhà lãnh đạo châu Âu sẽ họp tại Tây Ban Nha để bắt đầu vạch ra một kế hoạch an ninh kinh tế nhằm xử lý các điểm yếu của khu vực, với mục tiêu đạt một thoả thuận trước cuối năm nay. Giới chuyên gia nhận định đây không phải là một việc dễ dàng.

Nói cách khác, một thoả thuận như vậy đòi hỏi các quốc gia phải nhất trí những công nghệ nào phải trở thành đối tượng của các biện pháp mạnh tay hơn về kiểm soát xuất khẩu và sàng lọc đầu tư ra nước ngoài. Trong một số trường hợp, lợi ích an ninh quốc gia sẽ được đặt lên bàn cân với lợi ích thương mại quốc gia. Mặc khác, các nước EU có thể sẽ phải miễn cưỡng chi thêm hàng tỷ euro để giúp doanh nghiệp trong nước phát triển các công nghệ chiến lược còn chưa được khẳng định.

Tất cả những việc này sẽ diễn ra khi châu Âu thừa hiểu rằng bất kỳ biện pháp cứng rắn được áp dụng đều có thể làm mếch lòng Trung Quốc. Trong trường họp đó, các nhà xuất khẩu của Đức, vốn lấy thị trường Trung Quốc làm trọng, sẽ là đối tượng hứng chịu nhiều thiệt hại hơn cả.

Ông Wang Huiyao, Chủ tịch Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hoá, một cơ quan nghiên cứu có trụ sở ở Bắc Kinh, cho rằng trong quá trình hoạch định chính sách, châu Âu nên tính đến mối quan hệ văn hoá và lợi ích thương mại đã có lâu năm với Trung Quốc. “Dĩ nhiên là EU nên có cách tiếp cận với Trung Quốc khác so với cách tiếp cận của Mỹ với Trung Quốc”, ông Wang nói.

Nhưng cuối cùng, chính sách thực dụng có thể sẽ chi phối quyết định của châu Âu.

Một phân tích mà IMF đưa ra năm nay kết luận rằng nếu nền kinh tế thế giới chia tách thành 2 trục do Mỹ và Trung Quốc dẫn đầu, châu Âu sẽ ổn nhất nếu giữ được quan hệ tốt với cả hai bên. Nhưng báo cáo của IMF cũng nói rằng châu Âu “có thể đối mặt với tổn thất nặng nề nếu chính sách như vậy làm gia tăng khả năng xuất hiện những rào cản giữa châu Âu và Mỹ”.

Ông Petra Sigmund, một quan chức Đức từng tham gia vào việc hoạch định chiến lược của Berlin với Trung Quốc, nói rằng châu Âu và Mỹ không phải lúc nào cũng có cùng quan điểm về Trung Quốc. Tuy nhiên, trong một sự kiến gần đây của giới nghiên cứu, ông Sigmund nói chính quyền Tổng thống Biden đã cho thấy “rất sẵn sàng giải quyết vấn đề”.

“Và chúng tôi thực sự hy vọng rằng sau cuộc bầu cử vào năm tới, Mỹ vẫn giữ được sự sẵn sàng này”, ông Sigmund phát biểu.

Nguồn: Năng Lượng Quốc Tế; Tuổi Trẻ; Thanh Niên; CafeF; VnEconomy