Châu Âu vẫn "loay hoay" giải quyết bài toán lạm phát

(Ảnh minh họa).

Châu Âu vẫn chưa giải quyết được những vấn đề lớn, đặc biệt là áp lực lạm phát tăng cao, đang ám ảnh nền kinh tế của khối trong hai năm qua.

Lạm phát hàng năm ở Đức và Pháp, các nền kinh tế hàng đầu của Liên minh châu Âu, đã tăng trong tháng 12. Ước tính đầu tiên về CPI khu vực đồng euro trong tháng trước được công bố hôm thứ Sáu vừa qua đã xác nhận xu hướng này khi tăng lên 2,9% từ mức 2,4% trong tháng 11.

Đây là lần tăng tỷ lệ lạm phát hàng năm đầu tiên ở 20 quốc gia sử dụng đồng euro kể từ tháng 4 năm 2023. Dữ liệu của EU cho thấy chi phí thực phẩm, rượu và thuốc lá cũng như dịch vụ ngày càng tăng, kết hợp với mức giá năng lượng giảm ít rõ rệt hơn so với cùng kỳ năm trước, đã đẩy tỷ lệ chung lên cao.

Điều đó có thể xoa dịu sự phấn khích của một số nhà đầu tư rằng Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) có thể sắp cắt giảm lãi suất.

Tại Đức, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) ở mức 3,8% trong tháng 12, tăng từ mức 2,3% trong tháng 11. Dữ liệu sơ bộ cho thấy tại Pháp, CPI hàng năm đã tăng lên 4,1% trong tháng 12 từ mức 3,9% của tháng trước.

Trong cả hai trường hợp, giá năng lượng đã góp phần đẩy tỷ lệ lạm phát lên cao. Các nhà kinh tế đánh giá, sự gia tăng này một phần là do các chính phủ đã dỡ bỏ các khoản trợ cấp để hỗ trợ các hộ gia đình trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022.

Kể từ cuối năm 2021, khi lạm phát toàn cầu bắt đầu gia tăng sau khi kết thúc các biện pháp phong tỏa vì đại dịch, các chính phủ đã rót hàng trăm tỷ USD vào các khoản trợ cấp để bảo vệ các hộ gia đình và doanh nghiệp khỏi việc giá năng lượng tăng mạnh. Những sự gia tăng đó phần lớn được thúc đẩy bởi chiến sự Nga - Ukraine bắt đầu từ tháng 2 năm 2022.

Ví dụ, chính phủ Đức đã thanh toán hóa đơn gas và sưởi ấm cho các hộ gia đình vào tháng 12 năm 2022, giúp giảm lạm phát. Tuy nhiên, giờ đây, khoản trợ cấp đó đã không còn. Cục thống kê Pháp cho biết lạm phát gia tăng trong tháng 12 là do “giá năng lượng và dịch vụ tăng nhanh trong một năm”.

Tuy nhiên, ông Paul Donovan, nhà kinh tế trưởng tại UBS Global Wealth Management, kỳ vọng lạm phát cơ bản (không tính chi phí năng lượng và thực phẩm không ổn định) tại 20 quốc gia sử dụng đồng euro sẽ tăng chậm lại. "Lạm phát có thể sẽ vẫn tăng nhưng với tốc độ chậm hơn.

Đồng quan điểm, ông Andrew Kenningham, nhà kinh tế trưởng về châu Âu tại Capital Economics, cho biết: “Lạm phát cơ bản hàng năm ở khu vực đồng euro sẽ giảm xuống 3,3% trong tháng 12 từ mức 3,6% trong tháng 11 và sẽ tiếp tục giảm. Vấn đề quan trọng hơn là điều gì sẽ xảy ra với lạm phát cơ bản và áp lực lạm phát tiềm ẩn”.

Về cơ bản, nhiều ý kiến cho rằng, lạm phát tăng nhanh ở các nền kinh tế lớn có thể làm giảm sự phấn khích của các nhà đầu tư rằng các ngân hàng trung ương sẵn sàng cắt giảm lãi suất ngay từ những tháng đầu năm.

Lãi suất cao thường gây áp lực lên cổ phiếu vì các nhà đầu tư có xu hướng ưa chuộng trái phiếu mang lại lợi nhuận ổn định và tương đương. Nhưng cho đến nay, thị trường chứng khoán có thể phải đối mặt với một số rủi ro nhất định trong năm 2024. Chỉ số S&P 500 đã giảm 1,1% và chỉ số Stoxx 600 giảm 0,4% kể từ khi thị trường mở cửa trở lại vào ngày 2/1/2024.

Căng thẳng leo thang ở khu vực sản xuất dầu mỏ Trung Đông cũng làm dấy lên mối lo ngại về quỹ đạo tăng giá năng lượng. Dầu Brent đã tăng hơn 3%, dừng lại ở mức 78 USD/thùng vào thứ Tư tuần trước. Cuộc họp chính sách tháng 12 của FED cho thấy các quan chức FED tỏ ra thận trọng khi tuyên bố chiến thắng lạm phát và chấm dứt chính sách tăng lãi suất kéo dài gần hai năm của họ.

Tháng trước, Isabel Schnabel, thành viên ban điều hành ECB cho biết lạm phát có thể “tạm thời tăng trở lại” một phần do trợ cấp giá năng lượng của chính phủ sắp đến hạn. “Chúng ta vẫn còn một chặng đường dài để đi”, bà nói. Tương tự, bà Carsten Brzeski, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu kinh tế vĩ mô toàn cầu tại ING viết trong một ghi chú hôm thứ Năm tuần trước rằng: “Đối với ECB, sự tái tăng tốc lạm phát đã giúp chúng tôi giữ vững lập trường và không vội vã đưa ra bất kỳ quyết định cắt giảm lãi suất nào”.

Châu Âu chuẩn bị cho kỷ nguyên hydrogen

Theo số liệu của Ủy ban Châu Âu, hydrogen chiếm chưa tới 2% tổng năng lượng tiêu thụ của khu vực trong năm 2022 và 96% trong số này vẫn được sản xuất bằng cách dùng nhiên liệu hóa thạch. Vướng mắc phía trước còn rất nhiều nhưng tình hình bắt đầu chuyển biến.

Được Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) đánh giá là "mảnh ghép ngày càng quan trọng đối với nhiệm vụ trung hòa carbon vào năm 2050", hydrogen có thể góp phần hóa giải những thách thức năng lượng sống còn. Trong chiến lược hydrogen của Liên minh châu Âu (EU) cũng như sáng kiến REPowerEU (có thể hiểu là tái cơ cấu năng lượng châu Âu), một trong những ưu tiên là tăng cường sản xuất hydrogen xanh, với sản lượng mục tiêu là 10 triệu tấn và nhập thêm 10 triệu tấn vào năm 2030.

Hydrogen xanh được sản xuất bằng cách sử dụng năng lượng tái tạo, nhờ đó trở thành nguồn nhiên liệu không phát thải, phù hợp cho các ngành công nghiệp và giao thông, theo trang Spectra. Bên cạnh hydrogen, sản phẩm phái sinh ammoniac cũng có thể sử dụng làm nguồn năng lượng không carbon.

Tổ chức chuyên ngành Hydrogen Europe thống kê hiện có 32 cơ sở sản xuất ammoniac tại EU với sản lượng tiềm năng 17,7 triệu tấn (khoảng 10% sản lượng toàn cầu). Dù vậy, điểm trừ của nguồn ammoniac nhiên liệu này là được sản xuất bằng cách sử dụng nhiên liệu hóa thạch nên vẫn cần chuyển đổi sang ammoniac sạch.

Khi các cuộc tranh luận về hydrogen bắt đầu chuyển từ bàn bạc sang hành động cũng là lúc châu Âu bắt tay đặt nền móng hạ tầng cho nguồn nhiên liệu tương lai này. Dù có khả năng sản xuất cả hydrogen và ammoniac nhưng để đáp ứng nhu cầu năng lượng sạch ngày càng tăng, châu Âu dự kiến nhập thêm từ Mỹ và Bắc Phi. Để làm được vậy, hàng loạt dự án hạ tầng lớn đang được triển khai khắp châu lục.

Báo cáo của Sáng kiến European Hydrogen Backbone, bao gồm hơn 30 nhà điều hành hạ tầng năng lượng, phác thảo mạng lưới vận chuyển hydrogen trải rộng trên 21 nước châu Âu, với ước tính lên tới 53.000 km đường ống đi vào hoạt động năm 2040. Hơn 60% mạng lưới này dự tính tái sử dụng hạ tầng khí thiên nhiên hiện hữu.

Đến nay, Bỉ đã có kế hoạch nâng cấp các cảng, như Antwerp-Bruges, để sẵn sàng nhập lượng lớn hydrogen xanh sau khi đạt thỏa thuận với Chile. Bên dưới biển Bắc, Scotland có dự án đường ống dẫn để hướng tới mục tiêu vận chuyển 10% lượng hydrogen nhập khẩu của châu Âu (tính tới giữa thập niên 2030) vào miền Bắc châu lục này.

Trong khi đó, một nhóm 7 công ty năng lượng của Đức đang chung tay biến cảng nước sâu duy nhất của cả nước ở thị trấn Wilhelmshaven thành trung tâm vận chuyển hydrogen xanh với công suất 10 GW vào năm 2030. Song song đó là đường ống nối Wilhelmshaven với TP Cologne, nơi đặt hàng loạt công ty hóa chất lớn.

Để rộng đường cho những dự án đầy tham vọng này, giới hoạch định chính sách châu Âu đang hoàn thiện dần khung chính sách. Đầu tháng 12 năm ngoái, Hội đồng và Nghị viện châu Âu đã đạt thỏa thuận về một quy định nhằm xây dựng các quy tắc chung cho thị trường năng lượng tái tạo, khí thiên nhiên và hydrogen nội khối; trong đó tính đến các vấn đề như hạ tầng và thị trường cho hydrogen cũng như bảo vệ người tiêu dùng và bảo đảm nguồn cung. Cuối tháng 11-2023, Ủy ban Châu Âu cũng ra mắt Ngân hàng Hydrogen nhằm cung cấp khoảng 800 triệu euro hỗ trợ ngành này. Ngoài ra, theo trang Euronews, những sáng kiến như Hy2Use và Hy2Tech cũng sẽ phân bổ tổng cộng 10,6 tỉ euro cho các dự án hydrogen.

Đe dọa khủng bố tại Thụy Điển vẫn ở mức cao

(Ảnh minh họa).

Cơ quan phụ trách về an ninh của Thụy Điển hôm 7/1 nói rằng mức độ đe dọa khủng bố đối với Thụy Điển vẫn ở mức cao.

Cơ quan An ninh Thụy Điển cho biết trong một tuyên bố rằng đánh giá của họ về mối đe dọa khủng bố đối với quốc gia Bắc Âu này vẫn ở cấp 4 trên thang 5, vốn đã được nâng lên vào năm ngoái.

"Hình ảnh miêu tả về Thụy Điển như là một quốc gia thù địch với Hồi giáo đã góp phần lớn vào mối đe dọa khủng bố ngày càng gia tăng từ chủ nghĩa Hồi giáo bạo lực”, cơ quan này nói.

Cơ quan này nói thêm rằng đánh giá hàng năm của họ cho thấy Thụy Điển vẫn được coi là mục tiêu ưu tiên.

“Mối đe dọa đến từ cả những cá nhân đơn lẻ và các nhóm có thể được kiểm soát bởi các tác nhân ở nước ngoài”, cơ quan này nói.

Thụy Điển đã nâng mức cảnh báo về mối đe dọa vào tháng 8 năm 2023 sau khi hành vi xúc phạm kinh Koran của các cá nhân ở nước này đã dẫn đến sự lên án từ nhiều nơi trong thế giới Hồi giáo và gây ra mối đe dọa từ các chiến binh thánh chiến.

Vào tháng 10, hai người Thụy Điển mặc áo về bóng đá Thụy Điển đã bị bắn chết ở Brussels, và các quan chức cho biết động cơ của vụ tấn công có thể là do quốc tịch của họ.

Anh gia nhập CPTPP

Mặc dù được ký từ tháng 7 năm ngoái, song Nghị định thư về việc Anh gia nhập CPTPP sẽ có hiệu lực trong năm 2024, sau khi được Quốc hội Anh và các thành viên khác thực hiện các quy trình trong nước. Đây là hiệp định thương mại lớn nhất được Anh ký kết kể từ khi rời khỏi Liên minh châu Âu (EU) và được Thủ tướng Sunak gọi là động thái lịch sử.

Dù việc tham gia CPTPP không thể bù đắp hoàn toàn thiệt hại do việc rời khỏi EU (Brexit) gây ra, nhưng việc làm này có thể mang đến những cơ hội mới cho phát triển kinh tế Anh.

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của Brexit, Anh thúc đẩy thực hiện chiến lược “nước Anh toàn cầu”, trên nền tảng kế thừa quan hệ truyền thống với EU, tích cực tìm kiếm thêm cơ hội kinh tế, ngoại giao trên phạm vi toàn cầu. Anh ban đầu ưu tiên xem xét ký hiệp định thương mại với Mỹ, nhưng đàm phán rơi vào bế tắc do có bất đồng nghiêm trọng về những vấn đề nhạy cảm như tiếp cận thị trường y tế, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm… Anh đã chuyển sự chú ý sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương, khu vực có nền kinh tế năng động cao. CPTPP bao trùm 11 quốc gia trên 4 châu lục ở cả 2 bờ Thái Bình Dương, trở thành lựa chọn quan trọng của London trong giai đoạn hiện nay.

Gia nhập CPTPP đối với Anh thời điểm này nhằm xây dựng lại hình ảnh cường quốc thương mại tự do toàn cầu. Brexit không những ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế Anh, mà còn có tác động tiêu cực nhất định đến hình ảnh và tín dụng quốc tế của nước này.

Anh sẽ sử dụng tính độc lập và linh hoạt của chính sách thương mại thời kỳ hậu Brexxit để tích cực thúc đẩy đàm phán và tham vấn về các hiệp định thương mại khác nhau, mong muốn dựa vào đó để xây dựng lại địa vị nhà lãnh đạo thương mại tự do toàn cầu. CPTPP là một trong những hiệp định thương mại tự do có quy mô lớn trên thế giới và nhận được sự quan tâm nhiều của cộng đồng quốc tế. Tuy Anh và đa số thành viên CPTPP đã có các hiệp định thương mại tự do song phương và lợi ích kinh tế trực tiếp trong tương lai gần từ việc tham gia CPTPP là khá hạn chế, nhưng đối với Anh vốn có nhu cầu cấp bách quay trở lại vũ đài thế giới sau Brexit, gia nhập CPTPP là phù hợp với xu hướng chính sách của nước này, có lợi cho việc thể hiện hình ảnh nước lớn thương mại tự do toàn cầu.

Cùng với tầm quan trọng địa chính trị của khu vực châu Á - Thái Bình Dương không ngừng tăng lên, trọng tâm chiến lược ngoại giao của Anh dần chuyển sang nơi đây, với mong muốn phát huy vai trò lớn hơn ở khu vực này với tư cách quốc gia tự do và độc lập. Việc gia nhập CPTPP, một trong những hiệp định thương mại tự do hàng đầu trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, được Chính phủ Anh coi là công việc ưu tiên để thúc đẩy.

Tổng lượng kinh tế của CPTPP chiếm khoảng 13% GDP thế giới, thành viên không những bao gồm Nhật Bản, Canada, Australia, Mexico, nằm trong số 20 nền kinh tế có quy mô lớn nhất thế giới, mà còn bao gồm Việt Nam, thị trường mới nổi, có tốc độ tăng trưởng kinh tế khá cao. Hơn nữa, không gian kết nạp thành viên còn rộng lớn, triển vọng phát triển khá tốt. Gia nhập CPTPP có lợi cho Anh hội nhập sâu rộng hệ thống chuỗi ngành nghề, chia sẻ lợi ích tăng trưởng kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đồng thời, cũng có lợi cho Anh sử dụng đầu mối kinh tế để xích lại gần quan hệ chính trị và an ninh với các quốc gia châu Á - Thái Bình Dương, tăng cường hơn nữa sự hiện diện và ảnh hưởng ở khu vực này.

Trong những năm gần đây, hợp tác kinh tế khu vực, chủ yếu là các hiệp định thương mại tự do, đã trở thành động lực chủ đạo trong việc hình thành một vòng mới xây dựng quy tắc kinh tế và thương mại quốc tế. CPTPP là đại diện quan trọng của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Ngoài những lĩnh vực truyền thống như thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ đầu tư… hiệp định này còn bao trùm những vấn đề pháp lý như thương mại điện tử, chính sách cạnh tranh, doanh nghiệp nhà nước, sở hữu trí tuệ, lao động, môi trường…

Ở một mức độ nhất định, hiệp định này cho thấy phương hướng phát triển của quy tắc kinh tế và thương mại quốc tế. Anh gia nhập CPTPP với tư cách không phải là thành viên sáng lập, tuy không thể điều chỉnh các điều khoản hiện hành nhưng thông qua việc tham gia thẩm định điều khoản của hiệp định và có thể nâng cấp chúng trong tương lai, Anh sẽ nâng cao quyền phát ngôn của mình trong việc xây dựng cơ chế kinh tế và thương mại quốc tế thế hệ mới, từ đó giữ gìn an ninh kinh tế quốc gia của đất nước. Hơn nữa, do sẽ tăng cường kết nạp thêm thành viên CPTPP, Anh cũng có thể thông qua việc các nền kinh tế gửi đơn xin gia nhập để tiến hành đàm phán song phương, gián tiếp thúc đẩy tiêu chuẩn quy tắc.

Ngoại trưởng Ý kêu gọi thành lập quân đội chung của Liên minh châu Âu

(Ảnh minh họa).

Ngoại trưởng Ý Antonio Tajani kêu gọi các lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) thành lập một lực lượng chung ở châu Âu. Ông lập luận rằng nếu không có quân đội chung, khối này không thể có một chính sách đối ngoại đáng tin cậy.

"Nếu chúng tôi muốn trở thành người mang lại hòa bình trên thế giới, chúng tôi cần quân đội của châu Âu ", ông Tajani nói với tờ La Stampa của Ý hôm Chủ nhật (7/1).

"Đây là điều kiện tiên quyết cơ bản để có một chính sách đối ngoại châu Âu hiệu quả."

Ông cho biết thêm rằng trong thế giới của những "người chơi quyền lực" như Mỹ, Nga và Trung Quốc, công dân châu Âu "chỉ có thể được bảo vệ bởi những gì đã tồn tại, và đó là Liên minh châu Âu".

Có khoảng 22 quốc gia EU hiện là thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Tuy nhiên, một số lãnh đạo EU đã đưa ra ý tưởng tập hợp quân đội thành một lực lượng chung độc lập với sự kiểm soát của Mỹ trong những năm gần đây.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel là hai trong số những người ủng hộ mạnh mẽ nhất ý tưởng này. Ông Macron từng kêu gọi các nhà lãnh đạo châu Âu theo đuổi chính sách “tự chủ chiến lược” khỏi Washington.

Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg cảnh báo vào năm 2021 rằng một động thái như vậy sẽ “làm suy yếu mối liên hệ giữa Bắc Mỹ và châu Âu”. Khi ý tưởng về một đội quân châu Âu độc lập lần đầu tiên xuất hiện cách đây hai thập kỷ, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ lúc đó là William Cohen đã thẳng thừng gọi ý tưởng này là “mối đe dọa đối với sự tồn tại của NATO”.

Xung đột ở Ukraine rõ ràng đã cản trở cuộc thảo luận về sự tự chủ của châu Âu. Kể từ đó, ông Macron đã thay đổi quan điểm của mình về NATO và hiện ủng hộ việc mở rộng liên minh do Mỹ đứng đầu. Thủ tướng Đức Olaf Scholz, vẫn nói về sự cần thiết của “một Liên minh châu Âu tự chủ hơn”, nhưng không đề cập đến ý tưởng xây dựng cái mà bà Merkel gọi là “một đội quân châu Âu thực sự".

Trong khi đó, các thành viên Đông Âu của NATO lại tỏ ra là những người ủng hộ nhiệt tình nhất việc Mỹ giám sát an ninh ở châu Âu. Sau khi Ba Lan nhận khoản vay 2 tỷ đô la từ Washington để hiện đại hóa quân đội và đón lực lượng đồn trú thường trực đầu tiên của quân đội Mỹ tại căn cứ ở Poznan, Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan lúc đó là Mariusz Blaszczak cho biết rằng “bất kỳ sự cạnh tranh nào giữa NATO và EU khi nói đến an ninh là một điều rất tồi tệ,” và rằng Warszawa đã chọn quan hệ đối tác chặt chẽ với Mỹ thay vì “một đội quân châu Âu tưởng tượng nào đó”.

Cuối cùng, EU đã thông qua việc xây dựng một chiến lược phòng thủ chung vào năm ngoái, trong đó tạo ra một lực lượng “triển khai nhanh” gồm 5.000 người.

Nguồn: Diễn Đàn Doanh Nghiệp; Người Lao Động; VOA; CAND; Soha