Khủng hoảng công nghiệp vũ trụ ở châu Âu

(Ảnh minh họa).

Châu Âu phải thuê SpaceX vì hết tên lửa chung để phóng vệ tinh và nhìn Ấn Độ sắp vượt lên thành nước thứ 4 đưa người vào vũ trụ.

Ngày 2/12/2014, lo lắng trước SpaceX ngày càng cạnh tranh khi cung cấp dịch vụ đi vào không gian giá rẻ hơn, châu Âu phản ứng bằng quyết định thiết kế Ariane-6, một tên lửa có khả năng cạnh tranh với Falcon 9 của Elon Musk. Mục tiêu dự án là có chuyến bay đầu tiên vào tháng 7/2020.

Gần 9 năm sau, thời hạn đặt ra đã qua từ lâu nhưng Ariane-6 vẫn chưa thành hình. Trong khi, SpaceX càng thống trị hơn trong ngành phóng vệ tinh. Kể từ mùa thu năm nay, châu Âu không còn khả năng tự tiếp cận không gian nữa. Chiếc tên lửa Ariane-5 cuối cùng đã được phóng vào tháng 7 và kế hoạch chuyển đổi sang phiên bản Ariane-6 đình đốn đến nay.

Tiến độ này cho thấy lần phóng đầu tiên của Ariane-6 sẽ không thể diễn ra trước 2024. Tệ hơn nữa, tên lửa Vega nhỏ của Italy cũng đã thực hiện lần phóng cuối cùng vào tháng 10. Trong khi, phiên bản nâng cấp là Vega-C đã bị đình chỉ hoạt động sau một sự cố vận hành.

Việc tiếp cận không gian là mang tính chiến lược, và sự phụ thuộc vào dịch vụ phóng tên lửa ngoài khối đang đặt ra vấn đề cho chủ quyền của châu Âu. Những gì diễn ra hiện tại rất rõ ràng. Châu Âu phải thuê SpaceX để phóng 4 vệ tinh định vị Galileo vào 2024, và có thể cũng phải làm như vậy cho vệ tinh quan sát trái đất Sentinelle-1C.

Ngoài những khó khăn về kỹ thuật và công nghiệp, chương trình Ariane-6 giậm chân tại chỗ vì cách thức tổ chức rườm rà và căng thẳng chính trị. Đức, một trong ba đối tác chính trong dự án do Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) dẫn đầu, cùng với Pháp - nhà thầu chính và Italy, hiện muốn tự mình du hành vào không gian.

Các nước này có ý định chấm dứt sự lãnh đạo của ArianeGroup (Pháp) bằng cách theo đuổi việc phát triển các tên lửa mini của riêng mình và cạnh tranh với Ariane, Vega. Thậm chí, Berlin đang gây áp lực bằng cách đe dọa ngừng tài trợ cho hoạt động tên lửa chung khối vì cho là quá đắt và quản lý kém.

Trong bối cảnh nhiều bất đồng, các thành viên, đại diện 22 quốc gia thành viên ESA bắt đầu gặp nhau tuần này tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian tổ chức tại Seville (Tây Ban Nha). Hội nghị được tổ chức sáu tháng một lần tại quốc gia đang giữ chức chủ tịch luân phiên, hiện là Tây Ban Nha. Cùng với Hội nghị là cuộc họp của Hội đồng Liên minh châu Âu về các vấn đề không gian

Mục đích các cuộc gặp là tìm ra một thỏa hiệp đảm bảo hoạt động của Ariane-6 trong 10 năm đầu và chuẩn bị cho tương lai bằng cách mở cửa thị trường tên lửa cạnh tranh. Có hai thách thức cơ bản tạo ra khủng hoảng mà các cuộc thảo luận tuần này phải tìm lối thoát.

Đầu tiên là tranh cãi ngân sách. Theo thời gian, chi phí đội lên quá mức khiến những nước tham gia vào 15 lần phóng đầu tiên của Ariane-6 chấp nhận một cách miễn cưỡng. Cụ thể, cần 300 đến 350 triệu euro mỗi năm để duy trì chương trình này, và chi phí phóng sẽ tăng gần gấp đôi trong vòng 10 năm.

Khi đó, mỗi quốc gia sẽ phải cung cấp khoản vốn tương ứng với mức độ tham gia của họ. Pháp đóng góp lớn nhất nên chịu 55,3%, tiếp theo là Đức (21%) và Italy (7,6%), phần còn lại được chia cho 10 quốc gia khác.

Kể từ lần phóng thứ 16, kế hoạch của ESA là để Ariane-6 trở nên tự chủ tài chính, không cần đóng góp bổ sung từ các quốc gia thành viên. Tuy nhiên, giá nguyên liệu thô tăng vọt và lạm phát làm kế hoạch càng mờ mịt.

ArianeGroup đã tiến hành đánh giá việc cắt giảm chi phí đối với các nhà thầu phụ của mình trong vài tháng nay. Trong khi các nhà thầu phụ ở Pháp đang bận rộn thì MT Aerospace (Đức) và Avio (Italy) lại trì trệ, khiến Berlin và Rome không muốn nỗ lực. Hơn nữa, Avio giờ dồn sức tiếp thị tên lửa Vega một cách độc lập.

Thách thức thứ hai là yêu cầu phải định hình lại mô hình phát triển ngành công nghiệp vũ trụ chung của khối trong bối cảnh nhiều startup ra đời. Đức đang dẫn đầu với hai công ty tư nhân là Rocket Factory Augsburg và Isar Aerospace. Họ chuẩn bị có lần phóng tên lửa đầu tiên từ năm 2024. Ở Pháp, đã có nhiều dự án nhưng chưa phát triển đến mức cao. Chúng bao gồm ArianeGroup - có tên lửa Maia và tên lửa tái sử dụng Themis, hay startup Latitude với tên lửa nhỏ Zephyr.

Những thay đổi sâu rộng này khiến các quy trình hợp tác rườm rà của châu Âu, vốn là nguyên nhân gây ra sự chậm trễ và chi phí vượt mức, trở nên lỗi thời. Một ví dụ rõ ràng là quy tắc "lợi ích địa lý", tức phân bổ lại cho mỗi quốc gia khối lượng công việc tương đương với đóng góp tài chính của họ.

Khi ấy, nước tham gia có thể đưa một trong các công ty của mình vào dự án, ngay cả khi đó không phải là công ty giỏi nhất. Trên thực tế, điều này đã cho phép Đức cử công ty vào tiếp thu công nghệ và phát triển đến mức mong muốn được tự chủ.

Ngoài ra, một lĩnh vực chiến lược khác mà châu Âu không thể vắng mặt là các chuyến bay có người lái vào vũ trụ. Ấn Độ sắp trở thành quốc gia thứ tư có tên lửa có khả năng đưa con người vào vũ trụ, sau Nga, Mỹ và Trung Quốc. Còn với châu Âu, không có gì là chắc chắn.

ESA đang có kế hoạch tiếp cận từng bước và về mặt này, ban đầu nhắm đến tài trợ cho việc chế tạo một phương tiện trị giá 100 triệu euro vào năm 2025, có thể chở hàng hóa đến Trạm vũ trụ quốc tế ISS và quay trở lại trái đất.

Trong giai đoạn thứ hai, tàu vũ trụ sẽ được nâng cấp để chở người được. Lần này, không còn những phương thức hợp tác cũ kỹ như "lợi ích địa lý". Thay vào đó, ESA sẽ tổ chức đấu thầu trên toàn châu Âu, với sự tham gia của cả các tập đoàn lớn và các công ty khởi nghiệp. Điều này sẽ là bước tiến nhỏ hướng đến kỷ nguyên mới cho công nghiệp vũ trụ châu Âu.

EU siết chặt các quy định về quảng cáo chính trị trực tuyến

Theo quy định mới của Liên minh châu Âu (EU), các công ty công nghệ lớn sẽ phải gắn nhãn nội dung quảng cáo chính trị trên các nền tảng, minh bạch thông tin về bên trả tiền và số tiền quảng cáo, cũng như các cuộc bầu cử nào được nhắm tới. Quy định mới được đưa ra trước khi cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu dự kiến diễn ra vào năm 2024.

Các quy định mới về quảng cáo chính trị đã được Quốc hội các nước thành viên EU và Nghị viện châu Âu thông qua ngày 6/11.

Cụ thể, quy định này sẽ cấm các thực thể ở nước thứ ba tài trợ quảng cáo chính trị ở EU trong 3 tháng trước khi diễn ra bầu cử hoặc cuộc trưng cầu dân ý, đồng thời cấm quảng cáo dựa trên sắc tộc, tôn giáo hoặc xu hướng giới tính.

Quy định mới buộc các công ty truyền thông xã hội như Google thuộc Tập đoàn Alphabet hay Meta phải có trách nhiệm và minh bạch hơn. Nếu vi phạm, công ty đó có thể bị phạt với số tiền lên tới 6% doanh thu quảng cáo hằng năm. Tất cả quảng cáo chính trị trực tuyến sẽ có sẵn trong kho lưu trữ trực tuyến.

Trong một tuyên bố, thành viên Nghị viện châu Âu Sandro Gozi cho rằng các quy định mới sẽ khiến những đối tượng ngoài EU khó phát tán tin sai, tin giả và can thiệp vào tiến trình tự do và dân chủ của khu vực. Ông Gozi nhấn mạnh: “Chúng tôi cũng đảm bảo môi trường thuận lợi cho chiến dịch vận động bầu cử xuyên quốc gia kịp thời cho cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu sắp tới”.

Các nước EU và các nhà lập pháp EU đã đạt được thỏa thuận sau khi thống nhất về chi tiết trong dự thảo được Ủy ban châu Âu (EC) đề xuất năm ngoái. Các quy định toàn khối sẽ được áp dụng từ năm 2025, tức 18 tháng sau khi có hiệu lực. Trong thời gian đó, các biện pháp kiểm soát hoạt động quảng cáo chính trị xuyên biên giới sẽ được áp dụng đối với cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu năm 2024.

Theo kế hoạch, cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu sẽ diễn ra vào tháng 6/2024. Nhiều ý kiến lo ngại tin sai, tin giả sẽ tràn lan và những nước ngoài châu Âu sẽ can thiệp quá trình bầu cử.

Liên minh châu Âu chấp thuận Ukraine gia nhập EU

(Ảnh minh họa).

Ủy ban châu Âu sẽ chính thức khuyến nghị bắt đầu đàm phán thành viên với Ukraine vào ngày 8/11, Reuters đưa tin.

Quyết định cuối cùng sẽ được đưa ra tại Hội nghị thượng đỉnh EU vào tháng 12, trong đó cơ quan điều hành của khối phải chuẩn bị một báo cáo về tiến trình của Ukraine trên 7 lĩnh vực cải cách vào thời điểm đó. Reuters đưa tin, tài liệu này cũng sẽ đánh giá những tiến bộ đạt được của Moldova và Georgia trong quá trình xin gia nhập EU.

Một nhà ngoại giao cấp cao của Pháp nói với giới truyền thông rằng "sự đồng thuận về tổng thể là rõ ràng" và sự ủng hộ dành cho Kiev vẫn "rất vững chắc".

Trong chuyến thăm thủ đô Ukraine hôm 4/11, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết, nước này đã đáp ứng hơn 90% yêu cầu để bắt đầu đàm phán thành viên EU chính thức. Bà nói thêm rằng tham nhũng và quyền của người dân tộc thiểu số tại Ukraine nằm trong số những lĩnh vực cần phải bàn thảo trong thời gian này.

Phát biểu vào tháng 10, bà von der Leyen nhấn mạnh, quá trình gia nhập EU hoàn toàn "dựa trên tiến bộ thực tế" và Ukraine không nên mong đợi bất kỳ "lối tắt" nào trên con đường trở thành thành viên chính thức EU.

Người tiền nhiệm của bà von der Leyen, ông Jean-Claude Juncker cũng lập luận rằng quốc gia Đông Âu này quá tham nhũng nên khó để có thể sớm gia nhập EU.

Cùng thời gian đó, Thủ tướng Hà Lan sắp mãn nhiệm Mark Rutte nhấn mạnh, việc ấn định thời hạn cụ thể cho việc mở rộng EU là không khôn ngoan, sau khi Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel cho biết ông, muốn thấy Kiev gia nhập EU vào năm 2030.

Quyết định khởi động các cuộc đàm phán gia nhập EU với Ukraine sẽ cần có sự đồng ý nhất trí của tất cả 27 quốc gia thành viên.

Hungary đã nhiều lần bày tỏ sự quan ngại về tư cách thành viên tiềm năng của Kiev. Theo Ngoại trưởng nước này Peter Szijjarto, Budapest sẽ chặn các cuộc đàm phán gia nhập EU của Ukraine chừng nào Kiev tiếp tục phân biệt đối xử với người dân tộc Hungary thiểu số ở phía Tây nước này.

Anh sẽ phạt tù người hít bóng cười

Chính phủ Anh cấm sử dụng bóng cười, người vi phạm nhiều lần có thể bị phạt hai năm tù và người buôn bán có thể lĩnh án 14 năm tù.

Chính phủ Anh ngày 9/11 thông qua lệnh cấm sử dụng khí N2O (dinito monoxid) cho mục đích giải trí, theo đề xuất từ hồi tháng 3 của chính quyền Thủ tướng Rishi Sunak.

Lệnh cấm được áp dụng theo Đạo luật về Lạm dụng Các chất gây nghiện năm 1971. Khí N2O dùng trong giải trí thường được bơm vào các quả bóng bay hay còn gọi là "bóng cười", người hít khí này cảm thấy hưng phấn tạm thời, cảm giác lâng lâng, cười sảng khoái nhưng sau đó nhanh chóng ức chế thần kinh. Bóng cười còn gây ảo giác, các dấu hiệu tương tự sử dụng ma túy tổng hợp.

"Hôm nay, chúng tôi gửi tới mọi người thông điệp rõ ràng, nhất là người trẻ, rằng việc lạm dụng khí N2O không chỉ nguy hiểm tới sức khỏe mà còn phạm pháp", Thứ trưởng Bộ Phòng chống Tội phạm, Cảnh sát và Cứu hỏa Anh Chris Philp ra tuyên bố.

Ông Philp nói thêm việc sử dụng loại chất này trong không gian công cộng từ lâu đã góp phần tạo ra hành vi chống đối xã hội, đe dọa cộng đồng. "Chúng tôi không chấp nhận điều đó", quan chức này nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng Anh, lệnh cấm trao cho cảnh sát quyền "xử lý không khoan nhượng" với những người vi phạm, đồng thời cảnh báo những người bị phát hiện tàng trữ khí N2O cho mục đích giải trí "sẽ đối mặt hậu quả".

Theo quy định mới của chính phủ Anh, người hít bóng cười có thể đối mặt mức phạt tiền không giới hạn, phạt lao động công ích, lưu trong hồ sơ phạm tội.

Người tái phạm nhiều lần có thể bị bỏ tù tối đa hai năm. Những người sản xuất và cung cấp bóng cười có thể đối mặt án tù lên tới 14 năm.

Lệnh cấm bóng cười là một phần trong chiến dịch rộng lớn hơn của chính phủ Anh nhằm ngăn chặn các tệ nạn xã hội trước thềm tổng tuyển cử năm sau. Đảng Bảo thủ cầm quyền hy vọng có thể giành chiến thắng trước Công đảng đối lập, nhờ vào thế mạnh là các chính sách về luật và quy định nghiêm khắc.

Luật pháp Anh từ trước đã cấm hành vi "cố tình hoặc bất cẩn" cung cấp khí N2O ngoài mục đích y tế. Tuy nhiên, loại chất này vẫn dễ dàng được tìm mua trên mạng hay trên đường phố Anh.

Hoạt động mua bán bình chứa khí N2O nở rộ những thập kỷ gần đây, khi giới trẻ hít loại khí này để tìm cảm giác phấn khích. Các bác sĩ cảnh báo hít bóng cười trong thời gian dài có thể gây thiếu máu, tổn thương thần kinh từ não xuống tủy sống.

Thủ tướng Bồ Đào Nha từ chức giữa lúc bị điều tra tham nhũng

(Ảnh minh họa).

Thủ tướng Bồ Đào Nha Antonio Costa từ chức chỉ vài giờ sau khi các công tố viên bắt giữ chánh văn phòng của ông trong vụ điều tra tham nhũng ở các dự án khai khoáng của đất nước.

Các công tố viên Bồ Đào Nha cho biết, Thủ tướng Costa cũng là mục tiêu của cuộc điều tra liên quan đến những cáo buộc tham nhũng trong quá trình chính phủ của ông giải quyết các dự án khai thác lithium và hydro.

Theo Reuters, ông Costa hôm 7/11 đã thông báo quyết định từ chức trên truyền hình sau khi gặp Tổng thống Marcelo Rebelo de Sousa. Ông Costa khẳng định lương tâm của mình rất trong sáng, nhưng ông sẽ không ra ứng cử chức thủ tướng lần thứ 4.

Hiện Tổng thống De Sousa có quyền cho phép đảng Xã hội của ông Costa, vốn đang chiếm đa số ghế tại Quốc hội, thành lập chính phủ mới hoặc ra lệnh giải tán cơ quan lập pháp và kêu gọi bầu cử.

Chủ tịch Đảng Xã hội Carlos Cesar tuyên bố, đảng của ông đã chuẩn bị cho "bất kỳ kịch bản nào". Trong khi, Luis Montenegro, lãnh đạo đảng đối lập chính Dân chủ xã hội nhấn mạnh đã sẵn sàng cho một cuộc bầu cử sớm.

Quốc hội Bồ Đào Nha dự kiến ​​bỏ phiếu thông qua dự luật ngân sách năm 2024 vào cuối tháng này. Dư luận đang dấy lên những lo ngại rằng, cuộc khủng hoảng chính trị hiện tại có thể ảnh hưởng đến quá trình phê duyệt ngân sách cũng như việc khởi động quá trình tư nhân hóa hãng hàng không quốc gia TAP.

Nguồn: Vnexpress; Báo Tin Tức; CafeF; MSN; Vietnamnet