Bài toán di cư, EU họp mãi mà chưa giải được

Hội nghị thượng đỉnh của các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) diễn ra trong bầu không khí khá căng thẳng khi Hungary và Ba Lan đe dọa sẽ ngăn chặn việc ra tuyên bố chung vì vấn đề người di cư.

Ngày 6-10, các lãnh đạo EU đã có mặt tại TP Granada, miền nam Tây Ban Nha, để tìm cách giải quyết một loạt vấn đề mà khối này đang đối mặt. Hội nghị lần này tập trung vào những bất đồng về người di cư, việc mở rộng thành viên và vấn đề kinh tế.

Chia rẽ về người di cư

Theo Đài DW, trong số nhiều nội dung thảo luận, vấn đề người di cư có lẽ gây tranh cãi nhất. Hội nghị diễn ra trong bối cảnh các quốc gia Nam Âu đang rất quan tâm tới việc giải quyết các thách thức liên quan người di cư khi số di dân tìm đến "lục địa già" và số người bỏ mạng trên biển ngày càng tăng.

Ý và Tây Ban Nha đã lên tiếng bày tỏ lo ngại về tình trạng người di cư đổ đến các hòn đảo của họ tăng bất thường trong năm nay. Kể từ cuối tuần qua, hơn 1.000 di dân đã đến hòn đảo nhỏ El Hierro thuộc quần đảo Canary của Tây Ban Nha. Trong khi đó hồi tháng 6, tại vùng biển ngoài khơi Hy Lạp đã xảy ra vụ đắm tàu chết chóc nhất ở châu Âu trong nhiều năm với hàng trăm người di cư thiệt mạng.

Tại Đức, điểm đến ưa thích của nhiều người di cư khi tới châu Âu, chính quyền đã đưa ra các biện pháp kiểm soát biên giới để ngăn nạn nhập cư trái phép. Quyết định được đưa ra sau khi Đức ghi nhận số đơn xin tị nạn tăng gần 80% từ đầu năm tới nay. Các nước khác ở Trung Âu và Đông Âu cũng đã thiết lập những biện pháp kiểm soát biên giới.

Hôm 4-10, các nước EU đã nhất trí về một loạt thủ tục mới để xử lý tình trạng nhập cư ồ ạt bất thường. Họ hy vọng những thay đổi này sẽ được thông qua thành luật trước các cuộc bầu cử của EU trong năm tới.

Tuy nhiên vào ngày 6-10, Ba Lan và Hungary đã bày tỏ phẫn nộ trước những thay đổi nói trên. Lãnh đạo Ba Lan - quốc gia sẽ tổng tuyển cử cuối tuần tới - chỉ trích kế hoạch của châu Âu về việc sửa đổi quy định với người xin tị nạn và người di cư bất hợp pháp, coi đây là "mệnh lệnh" từ giới lãnh đạo EU và Đức.

"Chúng tôi không sợ những mệnh lệnh từ Berlin và Brussels. Kế hoạch của họ là đưa những người nhập cư bất hợp pháp đến các nước vốn không muốn tiếp nhận và áp đặt các hình phạt hà khắc. Ba Lan kiên quyết phản đối điều này" - Thủ tướng Ba Lan Mateusz Morawiecki nói khi đến dự hội nghị ở Granada.

Thủ tướng Hungary Viktor Orban thậm chí còn nặng lời hơn. Ông mô tả dự luật mà khối này đề xuất - trong đó bắt các nước thành viên phải tiếp nhận người di cư, nếu không sẽ phải góp tiền để hỗ trợ những nước đồng ý tiếp nhận - giống như việc bị "cưỡng hiếp hợp pháp".

Mở rộng thành viên

Có mặt tại Tây Ban Nha, lãnh đạo 27 nước EU cũng thảo luận về con đường chiến lược dành cho EU sau khoảng thời gian đối diện với nhiều khủng hoảng, từ đại dịch COVID-19 cho đến xung đột Nga - Ukraine và khủng hoảng năng lượng, bên cạnh những thách thức như biến đổi khí hậu và cạnh tranh kinh tế với Trung Quốc.

Một vấn đề nhận được sự quan tâm tại hội nghị là mở rộng thành viên EU. Hiện có tám nước giữ tư cách ứng cử viên chính thức của EU gồm: Thổ Nhĩ Kỳ, Ukraine, Moldova, Albania, Bosnia và Herzegovina, Montenegro, Bắc Macedonia và Serbia. Georgia và Kosovo là những ứng viên tiềm năng.

"Mở rộng EU đồng nghĩa với việc các ứng viên phải thực hiện cải cách. Những nước này biết họ phải làm gì. Về phía EU, chúng ta cần chuẩn bị sẵn sàng. Đây là lần đầu tiên sau nhiều năm quý vị có cuộc tranh luận cấp cao về một chủ đề cơ bản và những quyết định cơ bản như vậy" - Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel phát biểu trước báo giới ở Granada.

Ông Michel cho biết các thành viên mới sẽ được chào đón vào năm 2030. Tháng trước, lãnh đạo Serbia, Kosovo, Bosnia và Herzegovina, Montenegro, Bắc Macedonia và Albania kỳ vọng việc kết nạp họ vào EU sẽ diễn ra "không muộn hơn năm 2030".

Theo tài liệu mà Reuters tiếp cận được, dự kiến các lãnh đạo EU sẽ nêu trong tuyên bố chung vào cuối hội nghị thượng đỉnh: "Tương lai của các thành viên đang mong mỏi kết nạp và công dân của họ nằm ở EU".

EU ra tuyên bố chung về chiến lược tương lai

Ngày 6/10, lãnh đạo các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) đã kết thúc hội nghị thượng đỉnh không chính thức kéo dài 1 ngày tại thành phố Granada, Tây Ban Nha, thảo luận về chiến lược tương lai và khả năng mở rộng liên minh, thông qua Tuyên bố Granada.

Tuyên bố chung có đoạn nêu rõ hội nghị các nhà lãnh đạo EU tại thành phố miền Nam Tây Ban Nha là sự kiện đánh dấu bước khởi đầu của quá trình đề ra những định hướng chính trị chung của EU và ưu tiên trong những năm tới, vạch ra một đường lối hành động chiến lược định hình tương lai chung có lợi cho tất cả. Phát biểu họp báo sau hội nghị, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel cho biết việc thông qua tuyên bố chung là một bước khởi đầu quan trọng cho những công việc trong tương lai nhằm xây dựng Chương trình Nghị sự Chiến lược EU giai đoạn 2024-2029. Hội nghị thượng đỉnh Granada đánh dấu lần đầu tiên các nhà lãnh đạo EU thảo luận về các ưu tiên trong tương lai cho chương trình nghị sự sẽ được thông qua vào tháng 6/2024.

Về vấn đề mở rộng liên minh, tuyên bố nêu rõ cả các nước hiện là thành viên và đăng ký gia nhập EU đều cần chuẩn bị sẵn sàng. Theo đó, các nước muốn gia nhập cần nỗ lực cải cách trong khi EU cũng cần vạch ra những cải cách và cơ sở nội bộ cần thiết. Các quan chức Brussels cho rằng liên minh sẽ phải cải cách quy trình ra quyết định và các quy định ngân sách để tiếp nhận các thành viên mới

Phát biểu sau hội nghị, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen khẳng định quá trình xem xét gia nhập EU sẽ được thực hiện một cách đầy đủ, toàn diện và không "đốt cháy" giai đoạn. Theo giới quan sát, điều này đồng nghĩa rằng tiến trình gia nhập EU của Ukraine cũng sẽ diễn ra theo trình tự thông thường, không có ngoại lệ. Gia nhập EU yêu cầu các nước phải đáp ứng nhiều yêu cầu về các điều kiện chính trị và kinh tế. Hiện có 8 nước, trong đó có một số nước Tây Balkan, đã được cấp quy chế ứng cử viên nhưng mỗi nước lại thực hiện một quy trình riêng.

Ngoài ra, tại hội nghị, các nhà lãnh đạo EU cũng đã thảo luận về chính sách nhập cư. Tuy nhiên, vấn đề này không được đưa vào tuyên bố chung do còn nhiều chia rẽ giữa các nước thành viên. Theo phóng viên TTXVN tại châu Âu, do Ba Lan và Hungary tiếp tục phản đối hiệp ước chung toàn khối về di cư và tị nạn nên nội dung này không được đưa vào tuyên bố cuối cùng. Thay vào đó, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel đã thông qua tuyên bố chủ tịch về di cư và tị nạn.

Cuộc tranh luận về di cư ở Granada diễn ra sau khi ngày 5/10 vừa qua, 22 trong số 27 nước EU đạt được thỏa thuận về Quy định khủng hoảng, trong đó thiết lập các quy tắc phải tuân theo trong các trường hợp khẩn cấp như dòng người di cư ồ ạt. Đây là một trong những phần quan trọng của Hiệp ước Di cư và Tị nạn châu Âu và cũng là phần cuối cùng của hiệp ước chưa được các quốc gia nhất trí. Ba Lan và Hungary đã bỏ phiếu chống và chỉ trích rằng các quyết định về di cư giữa các nước EU được đưa ra bởi quy tắc đa số đủ điều kiện chứ không phải nguyên tắc đồng thuận.

Thời gian qua, số người di cư tìm cách tiếp cận bờ biển các nước EU không ngừng tăng. Tính từ đầu năm đến nay, EU ghi nhận hơn 250.000 người di cư bất hợp pháp vào lãnh thổ.

Schengen: Châu Âu đang hủy hoại 'viên ngọc quý' của mình thế nào?

Schengen - "Viên ngọc quý" của châu Âu, khu vực miễn thị thực giúp đi lại qua các khu vực cốt lõi của EU khá suôn sẻ đang bị đe dọa khi nhiều quốc gia thực hiện các biện pháp kiểm soát biên giới hơn bao giờ hết.

Một trong những dự án hàng đầu của châu Âu đang đối mặt với thách thức nghiêm trọng. Khu vực miễn thị thực Schengen đang bị ảnh hưởng liên tục khi ngày càng nhiều quốc gia duy trì hoặc tái áp dụng các biện pháp kiểm tra biên giới nội bộ, với lý do lo ngại về di cư hoặc khủng bố.

Năm 1995, châu Âu thành lập khu vực không biên giới – Schengen. Ủy ban châu Âu hiện tại đã gọi nó là “viên ngọc quý của sự hội nhập châu Âu” và “trái tim không ngừng đập của châu Âu”.

Du lịch miễn thị thực khắp châu Âu đã trở thành tiêu chuẩn trong 20 năm qua. Nhưng điều đó càng gặp thách thức khi chứng kiến nhiều quốc gia áp dụng lại các biện pháp kiểm tra biên giới, hầu hết đều bắt đầu từ cuộc khủng hoảng di cư lớn vào năm 2015.

Ngày nay đi tàu từ Áo sang Đức có cảm giác như Schengen chưa từng tồn tại. Khi tàu qua biên giới, cảnh sát sẽ xuất hiện và kiểm tra. Điều này gây ra sự chậm trễ trên mỗi hành trình và chi phí kinh tế khi việc vận chuyển hàng hóa bị chậm lại.

Nhưng điều có lẽ còn tai hại hơn là mỗi cuộc kiểm tra biên giới càng làm xói mòn một trong những dự án hàng đầu hữu hình nhất của EU. Ngày nay, một du khách qua châu Âu có thể bị dừng lại hơn chục lần do một nhóm quốc gia từ chối duy trì quy định của khu vực Schengen.

Sergio Carrera, thành viên cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chính sách châu Âu (CEPS) có trụ sở tại Brussels, cho biết: “Những gì chúng tôi đang trải qua là một nhóm các quốc gia thành viên có hành vi sai trái, đơn giản là không tuân thủ luật pháp”.

Cho đến nay, Pháp đã lắp đặt các trạm kiểm soát ở biên giới của mình - dưới danh nghĩa chống khủng bố. Trong khi đó, Đức đang kiểm tra biên giới với Áo. CH Séc đang tiến hành kiểm tra ngẫu nhiên tại biên giới với Slovakia. Quyết định của Áo áp dụng các biện pháp kiểm soát với Slovakia được đưa ra ngay sau quyết định của CH Séc.

Và tiếp đó là các nước Bắc Âu. Na Uy, không phải là thành viên EU nhưng là một phần của khu vực Schengen, tiến hành kiểm tra tại các thành phố cảng. Thụy Điển cũng đang kiểm tra tất cả các biên giới của mình nhưng không đưa ra thông tin chi tiết.

Leon Züllig, một nhà nghiên cứu về Schengen tại Đại học Gießen cho biết: “Schengen đang bị hủy hoại" trong khi Sylvie Guillaume, nghị sĩ EU của Pháp cũng xác nhận rằng bản chất của Schengen “đã bị hủy hoại bởi việc áp dụng lại các biện pháp kiểm soát trong thời gian gần đây”.

Bộ trưởng Ngoại giao Áo Alexander Schallenberg tuyên bố: “Áo là nước ủng hộ mạnh mẽ Schengen với tư cách là một quốc gia ở giữa châu Âu và là những người hưởng lợi lớn từ nó. Nhưng hệ thống này không hoạt động”, lưu ý rằng 1/4 các nước Schengen đã thực hiện kiểm tra biên giới, ảnh hưởng đến một nửa dân số trong khu vực này.

Ông Schallenberg nói thêm Áo đã buộc phải có biện pháp “đáng buồn”là kiểm tra riêng ở biên giới Slovenia và Hungary. Trong khi đó Thủ tướng Đức Olaf Scholz nói rằng việc kiểm tra biên giới nước này là “không thể thiếu”. Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu, dường như không quá quan tâm, cho rằng đó là việc quản lý biên giới bên ngoài.

Chủ nghĩa dân túy?

Trước cuộc họp của các Nộ trưởng Nội vụ EU mới diễn ra, các tuyên bố chính trị nhằm thực hiện kiểm tra biên giới bổ sung trong khối Schengen đã "mọc lên như nấm".

Chứng kiến những hình ảnh gần đây về hàng nghìn người di cư chủ yếu là thanh niên đến đảo Lampedusa của Italy, Áo đã nhanh chóng tuyên bố rằng họ sẽ bắt đầu tiến hành kiểm tra tại biên giới của mình với Italy.

Bộ trưởng Nội vụ Đức Nancy Faeser bị ảnh hưởng bởi chiến dịch bầu cử đang diễn ra ở bang Hesse, đã nhanh chóng làm theo bằng cách công bố một số hình thức kiểm tra biên giới ở biên giới Ba Lan và CH Séc. Ba Lan cũng ngay lập tức phản ứng, với việc đảng PiS cầm quyền tuyên bố kiểm tra phía Ba Lan ở biên giới với Đức và biên giới Slovakia. Slovakia cho biết họ sẽ tạm thời khôi phục các biện pháp kiểm soát tại biên giới với Hungary từ 5/10.

Và những động thái đó nhận được rất ít sự ủng hộ từ các chuyên gia Schengen. “Họ không thể làm điều đó. Nó đi ngược lại ý tưởng về một khu vực Schengen và đi ngược lại các hiệp ước”, Carrera thuộc CEPS cho biết.

Nghị sĩ EU Erik Marquardt của Đức bình luận các biện pháp kiểm soát biên giới mới “không gì khác hơn là một phản ứng dân túy đối với một vấn đề hiện có”, nhấn mạnh rằng các biện pháp như cảnh sát được trang bị vũ khí kiểm tra giấy tờ tùy thân trên tàu vào Đức không thể khắc phục được vấn đề.

“Ngoài gây chậm trễ, các biện pháp kiểm soát biên giới ở Schengen có rất ít tác động hữu hình: không thể hồi hương bất kỳ người tị nạn nào, cảnh sát biên giới chỉ có thể tiếp nhận đơn xin tị nạn”, nghị sĩ trên nêu rõ.

Về phần mình, Elisabeth Christen, nhà kinh tế cấp cao tại Viện nghiên cứu kinh tế Áo, cũng có quan điểm tương tự, nhấn mạnh tác động kinh tế của việc kiểm soát biên giới: “Đối với mỗi cửa khẩu biên giới trong khu vực Schengen, lưu lượng hàng hóa song phương giảm 2,7%, theo tính toán mô hình”.

Các đại diện doanh nghiệp Đức cũng đưa ra chỉ trích tương tự với quyết định tái áp dụng kiểm tra biên giới vì lo ngại tác động kinh tế đối với khu vực biên giới và sự gián đoạn đối với thương mại.

Chuyên gia về Schengen Carrera gọi tình trạng ngày nay là một “cuộc khủng hoảng về luật pháp”, trong khi nhà nghiên cứu Züllig phàn nàn rằng “Ủy ban châu Âu gần như không làm gì cả, mặc dù với tư cách là cơ quan bảo vệ các hiệp ước, họ thực sự nên bảo vệ khu vực Schengen”.

Những người ủng hộ Schengen hy vọng rằng sau cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu diễn ra vào tháng 6 tới, một Ủy ban châu Âu mới – với điều kiện nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ Nghị viện – có thể có đủ khả năng để giải quyết vấn đề Schengen.

EU cân nhắc thỏa hiệp với Hungary để thông đường viện trợ cho Ukraine

EU đang xem xét giải ngân hàng tỷ euro bị phong tỏa trong các quỹ phục hồi và phát triển dành cho Hungary. Đây là nỗ lực mới nhất của liên minh trong việc thông đường viện trợ cho Ukraine.

Hungary có mối quan hệ thân thiết với Nga, bởi vậy, họ được coi là rào cản lớn nhất đối với 2 quyết định quan trọng của Liên minh châu Âu (EU) là: tiến hành đàm phán về tư cách thành viên liên minh của Ukraine và yêu cầu các quốc gia thành viên đóng góp nhiều hơn vào quỹ chung của khối nhằm tăng cường viện trợ cho Ukraine.

Cả hai vấn đề quan trọng này dự kiến sẽ được bỏ phiếu vào cuối năm nay, đều đòi hỏi sự tán thành của toàn bộ 27 thành viên liên minh, bao gồm cả Hungary.

Một quan chức cấp cao của EU cho biết nhằm thuyết phục Hungary bỏ phiếu thuận, liên minh dự kiến sẽ cân nhắc giải ngân các khoản tài trợ trị giá hàng tỷ euro dành cho nước này, vốn đang bị đóng băng do những lo ngại rằng Budapest hạn chế tính độc lập của các tòa án.

Một quan chức EU khác cũng xác nhận mối liên hệ giữa khoản tài trợ dành cho Hungary và các kế hoạch của liên minh, bao gồm các cuộc đàm phán về mở rộng thành viên và ngân sách của khối, vốn đều yêu cầu sự nhất trí của tất cả các quốc gia.

Khoản viện trợ được đưa ra thảo luận, theo Financial Times, ước tính khoảng 13 tỷ euro (13,6 tỷ USD).

"Hungary cần tiền gấp, đó là động lực cho cải cách. Đổi lại, EU cần Hungary dỡ bỏ quyền phủ quyết đối với một số vấn đề", một nhà ngoại giao EU nói, "Ủy ban châu Âu khó có thể hành động nếu không có bất kì một động thái nào về việc cải cách của Hungary".

Trước Quốc hội Hungary, Thủ tướng Viktor Orban cho rằng, nhiều vấn đề cần được giải quyết trước khi EU bắt đầu các cuộc đàm phán về tư cách thành viên với Ukraine, một quá trình sẽ mất nhiều năm, trước khi Ukraine chính thức gia nhập liên minh, trong trường hợp có thể.

Ông Orban cũng chỉ rõ ranh giới giữa việc hỗ trợ Ukraine và việc giải phóng các quỹ tài trợ của EU. Ủy ban châu Âu đang mong đợi Hungary đồng ý với quyết định sửa đổi ngân sách và tăng cường viện trợ cho Ukraine. Nhưng trước tiên, Liên minh cần cung cấp cho Hungary số tiền mà nước này đáng được nhận nhằm hỗ trợ một trong những thành viên chính thức của khối cải thiện tình hình tài chính công và cán cân ngân sách nội bộ.

Vừa qua, Hungary đã thông qua điều luật mới nhằm tăng cường tính độc lập về tư pháp, từ đó đưa thỏa thuận đến gần hơn với việc giải ngân gói viện trợ phát triển kinh tế trị giá 22 tỷ euro. Tuần trước, Ủy ban châu Âu đã gửi thư yêu cầu Hungary cung cấp thêm các thông tin chi tiết liên quan.

Phát biểu tại Budapest hôm 3/10, Bộ trưởng các vấn đề EU của Hungary cho biết ông mong đợi một thỏa thuận mới với EU về các quỹ viện trợ bị đóng băng trị giá khoảng 9 tỷ euro vào cuối năm nay.

Tuy nhiên, kết quả của những thỏa thuận này vẫn khó có thể xác định khi còn phụ thuộc nhiều vào Thủ tướng Orban, người đang phải đối mặt với tình trạng kinh tế trì trệ và thâm hụt ngân sách ngày càng nghiêm trọng của Hungary.

Với Ukraine, quốc gia đã nộp đơn xin gia nhập EU chỉ vài ngày sau khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt tháng 2/2022, sự ủng hộ của phương Tây là "phao cứu sinh" và tư cách thành viên EU là mục tiêu chiến lược của Kiev.

Trong vài tuần tới, Ủy ban châu Âu sẽ đưa ra những đánh giá chính thức về sự tiến bộ của Ukraine trong việc đáp ứng các điều kiện đàm phán trước thềm cuộc bỏ phiếu của các nhà lãnh đạo EU vào tháng 12.

Pháp đóng cửa loạt trường học vì rệp

Giới chức Pháp thông báo đóng cửa ít nhất 7 trường học, đồng thời kêu gọi các hiệu trưởng hành động nhanh chóng vì tình trạng bùng phát rệp.

"Rệp đã được phát hiện với mức độ khác nhau tại 17 cơ sở giáo dục, trong đó 7 trường học phải đóng cửa", Bộ trưởng Giáo dục Pháp Gabriel Attal cho biết hôm 6/10.

Phát biểu được đưa ra sau khi giới chức Pháp thông báo một số trường học phải ngừng hoạt động để làm vệ sinh, giữa lúc chính phủ đang tăng cường các biện pháp đối phó đợt bùng phát rệp ở thủ đô Paris và kêu gọi người dân bình tĩnh.

"Chúng ta có gần 60.000 cơ sở giáo dục và mới có vài chục địa điểm phát hiện rệp, nhưng sự thật là số ca đang tăng lên. Cần có phản ứng tức khắc để có thể xử lý tình hình trong vòng 24 giờ", Bộ trưởng Attal cho hay, đồng thời công bố danh sách các công ty được phê duyệt để "các hiệu trưởng có thể liên lạc và hành động nhanh nhất có thể" khi phát hiện rệp.

Rệp thường trú ngụ trong đồ nội thất, quần áo, chăn ga gối đệm, hút máu người, thường vào ban đêm. Chúng lây lan nhanh vì mỗi con có thể đẻ tới 7 quả trứng mỗi ngày. Theo nghiên cứu công bố hồi tháng 7 của ANSES, cơ quan chính phủ chịu trách nhiệm đánh giá rủi ro sức khỏe trong thực phẩm, môi trường và công sở, khoảng 10% hộ gia đình ở Pháp bị rệp tấn công.

Người bị rệp cắn có thể phát ban, xuất hiện phản ứng dị ứng, phồng rộp chỗ vết cắn. Chính quyền khuyến cáo người dân nên giặt quần áo và ga giường ở nhiệt độ cao, hút bụi đồ đạc và thảm, đồng thời gọi các đơn vị diệt côn trùng tới xử lý nếu rệp vẫn xuất hiện. Theo ANSES, chi phí cho một lần diệt rệp ở hộ gia đình khoảng 917 USD.

Nguồn: Tuổi Trẻ; Báo Tin Tức; Soha; Dân Trí; Vnexpress