ĐẤU THẦU, VƯỚNG Ở ĐÂU?

"Mục tiêu của đấu thầu để hiệu quả, đẩy nhanh tiến độ và có những công trình tốt, nhưng không làm được. Vậy làm sao chữa được bệnh này?", câu hỏi mà Tổng Bí thư Tô Lâm trăn trở cũng là thực trạng đang diễn ra tại rất nhiều dự án đầu tư công hiện nay.

Hễ đấu thầu lại dính khiếu kiện

Những ngày qua, dư luận xôn xao việc Công ty TNHH Tập đoàn Sơn Hải có văn bản gửi Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng tỉnh Bình Phước, phản đối kết quả lựa chọn nhà thầu gói thầu xây dựng đường cao tốc TP.HCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành, đoạn qua địa bàn tỉnh Bình Phước. Theo ông Lê Thanh Hướng, Giám đốc Tập đoàn Sơn Hải, gói thầu có giá trị hơn 880 tỉ đồng đã được mở thầu công khai vào ngày 17.3 với sự tham gia của 5 nhà thầu.

Trong đó, Sơn Hải bỏ giá dự thầu 732,28 tỉ đồng, tiết kiệm 148,44 tỉ đồng với tỷ lệ giảm 16,85%. Tuy nhiên, ngày 22.5, chủ đầu tư bất ngờ đưa ra thông báo đơn vị trúng thầu là liên danh có giá dự thầu cao nhất. Tập đoàn Sơn Hải cùng 3 nhà thầu khác đều là những doanh nghiệp (DN) có tiếng trong ngành xây dựng giao thông của VN là: Cienco4, Đèo Cả, Vinaconex đều bị chủ đầu tư loại với lý do không đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật.

Bày tỏ ngạc nhiên vì kết quả được cho là thiếu thuyết phục, phía Sơn Hải dẫn chứng đơn vị đã triển khai nhiều công trình trọng điểm quốc gia với chất lượng cao được nhiều ghi nhận. Đối với gói thầu này, DN cam kết bảo hành tối thiểu 10 năm. "Việc loại bỏ các nhà thầu uy tín, có giá thấp nhất là trái với quy định pháp luật về đấu thầu, có nguy cơ gây thất thoát khoảng 113 tỉ đồng cho ngân sách nhà nước. Bởi vậy, chúng tôi phản đối quyết định chọn thầu của chủ đầu tư và sẽ gửi kiến nghị đến UBND tỉnh Bình Phước để giải quyết theo quy định của luật Đấu thầu", văn bản do ông Lê Thanh Hướng ký nêu rõ.

Sau khi nhận văn bản phản đối của DN, UBND tỉnh Bình Phước đã yêu cầu Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh báo cáo về vụ việc; đồng thời, làm việc trực tiếp với nhà thầu để xử lý và giải quyết kiến nghị của DN. Sau khi có báo cáo về vụ việc cũng như kết quả buổi làm việc, tỉnh Bình Phước sẽ có thông tin chính thức tới cơ quan báo chí.

Đây không phải lần đầu tiên những gói thầu lớn tại các dự án đầu tư công vấp phải phản đối của DN sau khi công bố kết quả thắng thầu. Tháng 8.2024, liên danh Đèo Cả gồm 8 công ty đã nhiều lần có văn bản kiến nghị Tổng công ty Cảng hàng không VN (ACV) hủy kết quả đấu thầu gói thầu 6.300 tỉ đồng thuộc dự án thành phần 3, dự án Đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành (giai đoạn 1), sau khi bị loại, cũng vì lý do không đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật.

Thời điểm đó, đơn vị trúng thầu có giá dự thầu cao hơn giá dự thầu của liên danh Đèo Cả khoảng 416 tỉ đồng và nguyên nhân "không đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật" của liên danh Đèo Cả là do một thành viên trong liên danh đã bị tạm ngưng trên hệ thống đấu thầu quốc gia (do chưa đóng phí đúng hạn). Theo tìm hiểu, các nhà thầu phải đóng phí mỗi năm là 330.000 đồng nhằm duy trì tên và hồ sơ năng lực khi tham gia đấu thầu. Kết quả, phía ACV không chấp thuận yêu cầu và khẳng định liên danh Đèo Cả đã phạm luật nên buộc bị loại khỏi cuộc đấu thầu.

Hay như mới đây, chưa chờ đến khi công bố kết quả đấu thầu các gói thầu xe buýt công cộng tại TP.HCM, đại diện 5 hợp tác xã vận tải tại TP đã làm đơn kêu cứu vì khả năng rớt thầu gần như chắc chắn khi có đơn vị bỏ giá giảm tới 50% với yếu tố thuận lợi được các hợp tác xã đánh giá là nội dung mời thầu bất hợp lý, tạo lợi thế lớn cho một số đối tượng nhà đầu tư bằng cách áp đặt các điều kiện không thỏa đáng.

Thời gian qua, đã có rất nhiều vụ việc nhà thầu liên tục gửi kiến nghị tới chủ đầu tư và nhà tài trợ vốn vì cho rằng lý do trượt thầu không thỏa đáng. Mỗi lần như vậy, dự án lại phải kéo dài thêm chờ giải quyết khiếu nại.

Nghịch lý đấu thầu

Thảo luận tổ về một số dự án luật, trong đó có sửa đổi luật Đấu thầu, mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ 4 "tội" của công tác đấu thầu, đó là: làm chậm tiến độ phát triển; gây chất lượng kém; làm hư hỏng cán bộ và không tiết kiệm.

"Tội nặng lắm. Mục tiêu của đấu thầu để hiệu quả, đẩy nhanh tiến độ và có những công trình tốt, nhưng không làm được…Nhiều năm rồi có tiền không tiêu được hết, trong khi nhu cầu phát triển đất nước rất lớn, phải đi vay ở nước ngoài. Tại sao? Vì đấu thầu nguyên quy trình đã hết năm rồi. Mấy tháng chọn thầu, mở thầu, mấy tháng chấm thầu. Làm gì còn thời gian thực thi trong khi tiền ngân sách phải trong năm… Dự án không thể đẩy nhanh được, đấu thầu không chọn được người tốt… có những công ty xây dựng giỏi họ chả cần đấu thầu mà cũng không thiếu gì việc", Tổng Bí thư dẫn chứng hàng loạt những bất cập trong công tác đấu thầu gây hệ lụy tốc độ giải ngân đầu tư công trên cả nước.

Ủng hộ ý kiến thẳng thắn của Tổng Bí thư Tô Lâm, luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty luật ANVI, cho rằng thực tế, hoạt động đấu thầu còn nhiều "tội" hơn. Theo ông, quy trình đấu thầu được thiết kế trên giả thuyết không tin tưởng, không yên tâm nên mọi thủ tục, giấy tờ dẫn đến rất nhiều công đoạn. Để thực hiện đầy đủ theo đúng quy trình và quy định sẽ mất rất nhiều thời gian. Thế nhưng, nghịch lý là "ma trận" thủ tục này một mặt mang yếu tố siết quá mức đến độ "hành dân", song một mặt lại tạo cơ hội cho người đưa quy định muốn gì được nấy, chủ động bày binh bố trận quân xanh quân đỏ. Các công tác mở thầu, trúng thầu, chọn thầu chỉ cần làm kín kẽ, hồ sơ đầy đủ, tròn trịa theo kiểu đáp ứng mọi yêu cầu (yêu cầu chưa biết đúng hay sai, hay dở thế nào) là có thể dễ dàng hợp thức hóa sai trái. Tình trạng bán thầu, thông thầu dễ dàng xảy ra bởi luật thì chồng chéo, quy định thì cứng nhắc.

"Điều này cũng lý giải vì sao những DN lớn, năng lực nhìn thấy rõ là rất tốt nhưng lại thua thầu đầy bất ngờ chỉ vì những lý do rất "lãng xẹt". Nếu cứ chiếu theo đúng quy định của pháp luật, thì họ có thiếu sót, có sơ suất, nhưng những thiếu sót như vậy đáng ra chỉ bị trừ điểm nhẹ chứ không phải bị "knock-out" loại trực tiếp. Trong khi đó, một số đơn vị có hồ sơ mời thầu đẹp như tranh nhưng sau vào làm thì chầy bửa, phủi tay. Nói vậy để thấy không ai quan tâm đến mục tiêu cốt tử của đấu thầu là có được một dự án chất lượng với thời gian nhanh nhất, số tiền bỏ ra ít nhất. Tư duy của cán bộ kể cả trường hợp không tiêu cực thì cũng né tránh rủi ro trong tương lai, cứ như cỗ máy cứng nhắc theo đúng nguyên tắc mà làm, biến đấu thầu mang tính hình thức, biểu diễn là chủ yếu", LS Trương Thanh Đức nhìn nhận.

Vấn đề tiêu cực trong hoạt động đấu thầu cũng đã được rất nhiều đại biểu (ĐB) Quốc hội nêu ra ở nghị trường. ĐB Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) dẫn chứng thời gian qua việc đấu thầu đã bộc lộ "nhiều bất cập, nhiều hiện tượng không hay". Nhiều dự án đấu thầu mất 3 - 4 tháng mới xong. "Tôi biết một số nơi đấu thầu hoài nhưng chỉ một nhà thầu trúng liên tục. Giá trúng thầu chỉ thấp hơn so với giá nhà đầu tư đưa ra có 1%. Liệu có trường hợp móc nối giữa chủ đầu tư và nhà thầu? Đấu thầu liên tục như thế thì nhà nước chả được lợi gì, mất thời gian, tiền của", ông Hòa nêu.

Quan trọng nhất là siết tiến độ, chất lượng và tổng vốn đầu tư

Giải trình với các ĐB Quốc hội về một số vấn đề liên quan đến công tác đấu thầu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết một trong những nguyên nhân dẫn đến vướng mắc trong tổ chức đấu thầu là những bất cập đến từ quy định của luật: đối tượng áp dụng quá rộng, chưa bảo đảm quyền tự chủ, tự quyết định hoạt động lựa chọn nhà thầu của chủ đầu tư, quy trình thủ tục còn rườm rà... Tồn tại trên là nơi để "khu trú" cho 2 xu hướng. Một là lợi dụng để có tiêu cực như làm ẩu, làm vì lợi ích cá nhân. Hai là cho những trường hợp trốn tránh trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy, cố tình kéo dài.

LS Trương Thanh Đức cho rằng để sửa toàn diện luật rất khó, phức tạp và mất thời gian vì luật nọ chồng chéo luật kia. Trong bối cảnh hàng loạt dự án lớn đang cấp bách chờ triển khai tạo xung lực mới cho tăng trưởng kinh tế, không thể tiếp tục vừa chạy vừa chờ sửa hết các luật.

Vì thế, thay vì chờ sửa hết các luật, nhà nước chỉ cần cho phép người dân, DN được làm tất cả những gì nhà nước không cấm. Theo đó, việc tuân thủ một luật sẽ giúp đảm bảo miễn trách nhiệm khi có xung đột với các luật khác. Riêng đối với các dự án đầu tư công, nên khuyến khích chỉ định thầu, siết bằng cơ chế giám sát tiến độ, chất lượng và tổng vốn đầu tư. Trong trường hợp đấu thầu, quy trình và thời gian đấu thầu phải được nghiên cứu cắt giảm một nửa so với hiện nay.

Ông Phạm Đại Hải, Ủy viên thường vụ Hội Kinh tế xây dựng VN cũng đồng quan điểm không thể để sự chồng chéo của các luật làm ảnh hưởng tới quá trình triển khai các dự án. Ngay cả dự thảo sửa đổi các luật hiện nay cũng chưa làm triệt để, đồng bộ, khả thi, minh bạch, loại bỏ triệt để các rào cản do pháp luật chồng chéo, mâu thuẫn gây ra như mong mỏi của Tổng Bí thư. Vì thế, đối với các dự án công, có thể không cần đấu thầu mà chỉ định thầu hoặc giao quyền toàn bộ cho chủ đầu tư. Mỗi dự án khi được trình chủ trương đầu tư đều đã được phê duyệt đầy đủ về quy mô, tổng mức đầu tư và thời gian thực hiện. Cứ đúng theo hồ sơ dự án để "siết". Phần tổ chức thực hiện, đấu thầu mua bán, thẩm định…sẽ hoàn toàn do chủ đầu tư quyết định, không cần thiết phải trình lên duyệt xuống mất rất nhiều thời gian. Song song, gắn trách nhiệm với người đứng đầu.

VỤ TẬP ĐOÀN SƠN HẢI PHẢN ĐỐI KẾT QUẢ CHỌN THẦU: BÌNH PHƯỚC NÓI VỀ CHỨNG CHỈ CỦA TỔ TRƯỞNG CHUYÊN GIA

Doanh nghiệp "trượt thầu" phản ánh chứng chỉ hành nghề của Tổ trưởng tổ chuyên gia tư vấn, mời thầu dự án đường cao tốc hết hạn sử dụng.

Ngày 28-5, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh Bình Phước thông tin vụ việc ông Vũ Ngọc Trụ, Tổ trưởng Tổ chuyên gia đấu thầu liên quan đến việc tư vấn lựa chọn nhà thầu dự án đường cao tốc TP HCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành (đoạn qua tỉnh Bình Phước) sử dụng chứng chỉ hành nghề đã hết hạn vào đầu tháng 10-2023 là chưa chính xác.

Theo Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh Bình Phước, chứng chỉ hành nghề của ông Trụ được cấp năm 2023, có thời hạn 5 năm, tức đến năm 2028 mới hết hạn.

Cùng ngày, ông Phạm Văn Trinh, Chánh Văn phòng UBND tỉnh Bình Phước, cho biết UBND tỉnh đã nhận được đơn kiến nghị của Tập đoàn Sơn Hải về gói thầu dự án đường cao tốc TP HCM – Thủ Dầu Một – Chơn Thành (đoạn qua địa bàn tỉnh). UBND tỉnh Bình Phước đã chỉ đạo các sở ngành kiểm tra, tham mưu để tỉnh trả lời cho Tập đoàn Sơn Hải theo quy định.

Theo báo cáo của Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh Bình Phước, gói thầu xây lắp xây dựng đường cao tốc TP HCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành, đoạn qua tỉnh Bình Phước do Công ty Cổ phần tư vấn Văn Phú (có địa chỉ ở TP Hà Nội) làm đơn vị tư vấn lập hồ sơ mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu.

Ngày 6-5, Tổ chuyên gia (do đơn vị tư vấn thành lập) đã lập báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu điện tử (E-HSDT) gửi Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh Bình Phước và mở thầu công khai qua mạng. Có 5 doanh nghiệp xây dựng tham gia đấu thầu, trong đó có Tập đoàn Sơn Hải.

Kết quả đánh giá, E-HSDT của 5 nhà thầu đều hợp lệ, đủ năng lực và kinh nghiệm. Đơn vị trúng thầu là Liên danh cao tốc HCM-TDM-CT (gồm Tổng Công ty xây dựng Trường Sơn, Công ty TNHH Thương mại dịch vụ và xây dựng NTV Thành Phát). Riêng 4 doanh nghiệp khác và Tập đoàn Sơn Hải bị "rớt thầu" do kết quả đánh giá về kỹ thuật không đạt.

Quá bức xúc, lãnh đạo Tập đoàn Sơn Hải đã gửi đơn đến UBND tỉnh Bình Phước trình bày đơn vị là nhà thầu có năng lực, kinh nghiệm đã trúng thầu và thi công các dự án cao tốc, công trình trọng điểm quốc gia. Khi tham gia gói thầu dự án đường cao tốc này, tập đoàn đã đáp ứng đầy đủ về mặt kỹ thuật của E-HSMT và cam kết bảo hành 10 năm (tăng 5 năm so với quy định E-HSMT), tiết kiệm chi phí duy tu, sửa chữa cho nhà nước trong quá trình khai thác.

Đáng chú ý, Tập đoàn Sơn Hải cho rằng tập đoàn mời giá dự thầu thấp nhất, có thể tiết kiệm cho ngân sách nhà nước gần 150 tỉ đồng nhưng chủ đầu tư lại lựa chọn đơn vị trúng thầu là Liên danh Cao tốc HCM-TDM-CT.

"Chủ đầu tư không chỉ loại chúng tôi mà còn loại 3 nhà thầu xếp hạng sau chúng tôi đều là những doanh nghiệp có tiếng trong lĩnh vực giao thông của Việt Nam" - lãnh đạo Tập đoàn Sơn Hải nói.

Tập đoàn Sơn Hải nhận thấy việc lựa chọn nhà thầu chưa phù hợp với E-HSMT và quy định của pháp luật về đấu thầu, gây ảnh hưởng đến quyền lợi, uy tín của doanh nghiệp và gây thất thoát ngân sách nhà nước.

Ngoài ra, Tập đoàn Sơn Hải cho rằng qua kiểm tra các thành viên trong tổ chuyên gia trên trang hệ thống "chungchidauthau.mof.gov.vn" thì ông Vũ Ngọc Trụ, Tổ trưởng tổ chuyên gia có chứng chỉ hành nghề đấu thầu đã hết hạn vào ngày 18-10-2023 nên không đáp ứng được quy định của Luật Đấu thầu.

Do đó, Tập đoàn Sơn Hải đề nghị UBND tỉnh Bình Phước kiểm tra, rà soát lại năng lực của các thành viên trong Tổ chuyên gia đánh giá E-HSDT, thành lập tổ chuyên gia liên ngành, độc lập với chủ đầu tư và bên mời thầu để chấm lại E-HSDT, đảm bảo mục tiêu của công tác đấu thầu là cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế lập tổ chuyên gia liên ngành độc lập, chấm thầu lại để đảm bảo minh bạch.

DỰ ÁN CẢNG BIỂN GẦN 15.000 TỶ ĐỒNG 6 NĂM Ì ẠCH

Sau hơn 6 năm được phê duyệt, tiến độ thi công Khu bến cảng Mỹ Thủy với tổng vốn đầu tư gần 15.000 tỷ đồng ở Quảng Trị vẫn chậm do vướng mắc trong giải phóng mặt bằng và thủ tục cấp phép liên quan đến khai thác khoáng sản.

Dự án Khu bến cảng Mỹ Thủy được Thủ tướng phê duyệt chủ trương đầu tư theo Quyết định số 16/QĐ-TTg ngày 4/1/2019. Với tổng vốn đầu tư lên đến 15.000 tỷ đồng, dự án có quy mô 10 bến tàu, triển khai trên diện tích 685 ha tại Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị. Dự án được chia thành 3 giai đoạn.

Theo báo cáo của chủ đầu tư dự án, đến ngày 27/5, đơn vị đã hoàn tất nhiều thủ tục quan trọng như quy hoạch chi tiết xây dựng, quy hoạch - kế hoạch sử dụng đất, đánh giá tác động môi trường, thiết kế cơ sở và thiết kế kỹ thuật thi công; hoàn thành thủ tục xin cấp phép thi công đợt 1 dài 320m đối với hạng mục kè chắn sóng phía Đông và giấy phép thi công các hạng mục bến cập tàu số 1, số 2, sàn chuyển tiếp và kè sau cầu.

Về thi công thực tế, dự án cơ bản hoàn thành đoạn kè chắn sóng dài 320m. Hiện nhà đầu tư đang tiếp tục triển khai thi công các hạng mục bến tàu và kè sau cầu bến 1 và 2, với khối lượng đạt khoảng 31,36%. Nhà đầu tư thi công tiếp 3 hạng mục lớn, gồm đê chắn sóng đoạn km0+320 -km0+780m, dự kiến hoàn thành trong tháng 10/2025; đê chắn sóng đoạn km0+780 - km1+735m, dự kiến trong năm 2025 sẽ thi công xong đến tối thiểu km1+200; cùng với đó là việc nạo vét luồng tàu, vũng quay tàu và khu vực trước bến.

Về thi công thực tế, dự án cơ bản hoàn thành đoạn kè chắn sóng dài 320m. Hiện nhà đầu tư đang tiếp tục triển khai thi công các hạng mục bến tàu và kè sau cầu bến 1 và 2, với khối lượng đạt khoảng 31,36%. Nhà đầu tư thi công tiếp 3 hạng mục lớn, gồm đê chắn sóng đoạn km0+320 -km0+780m, dự kiến hoàn thành trong tháng 10/2025; đê chắn sóng đoạn km0+780 - km1+735m, dự kiến trong năm 2025 sẽ thi công xong đến tối thiểu km1+200; cùng với đó là việc nạo vét luồng tàu, vũng quay tàu và khu vực trước bến.

Ngoài ra, hạng mục nhà điều hành và hàng rào sẽ được khởi công vào tháng 7/2025, dự kiến hoàn thành trong tháng 12/2025. Trong quá trình thi công, tổng khối lượng chất nạo vét của dự án ước khoảng 29 triệu m3, trong đó có khoảng 1 triệu m3 là cát trắng (loại khoáng sản có giá trị cao).

Hiện chủ đầu tư cùng đơn vị tư vấn đang hoàn thiện hồ sơ trình Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị, để sau đó báo cáo UBND tỉnh và xin ý kiến các bộ, ngành liên quan nhằm hoàn thiện thủ tục cấp phép khai thác.

Cùng với dự án cảng chính, chủ đầu tư cũng đề xuất triển khai một số dự án liên kết. Dẫu đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng dự án vẫn gặp một số khó khăn, nhất là khâu giải phóng mặt bằng và cấp phép khai thác khoáng sản. Ngoài ra, nhu cầu tổ chức nạo vét khẩn cấp 60.000m3 để phục vụ hoạt động tại bến 1 và bến 2 cũng đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về thủ tục và nguồn lực.

Tại buổi kiểm tra tiến độ thi công dự án Khu bến cảng Mỹ Thủy mới đây, Quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Hoàng Nam đã chỉ đạo cụ thể các giải pháp tháo gỡ. Ông Nam nhấn mạnh rằng dự án Khu bến cảng Mỹ Thủy là một trong những công trình trọng điểm của tỉnh, mang theo kỳ vọng về việc mở ra cơ hội thu hút đầu tư, khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biển và đóng vai trò động lực phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị ghi nhận sự quyết tâm của chủ đầu tư và đơn vị thi công, cũng như sự phối hợp của các sở, ngành và chính quyền địa phương trong quá trình thực hiện dự án. Yêu cầu các sở, ngành cần duy trì cơ chế phối hợp chặt chẽ với nhà đầu tư để kịp thời tháo gỡ các vướng mắc, đảm bảo tiến độ thi công đúng kế hoạch.

Về vấn đề khai thác khoáng sản, ông Hoàng Nam giao Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương phối hợp với chủ đầu tư hoàn thiện hồ sơ, đảm bảo đúng quy định pháp luật và tăng nguồn thu cho ngân sách địa phương.

Đối với việc nạo vét khẩn cấp, Văn phòng UBND tỉnh được giao nhiệm vụ rà soát, báo cáo Đảng ủy UBND tỉnh, lấy ý kiến thống nhất của các Ủy viên UBND để quyết định phương án xử lý.

CUỘC ĐUA LÀM DỰ ÁN ĐƯỜNG SẮT TỐC ĐỘ CAO BẮC – NAM THÊM NÓNG: PHƯƠNG ÁN CỦA TỶ PHÚ PHẠM NHẬT VƯỢNG VÀ TRẦN BÁ DƯƠNG KHÁC NHAU RA SAO?

THACO và VinSpeed cùng đề xuất đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam với tổng vốn hơn 61 tỷ USD, nhưng khác biệt về phương án tài chính, tiến độ và thời hạn vận hành.

Tập đoàn Trường Hải (THACO) và Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển đường sắt cao tốc VinSpeed – doanh nghiệp trong hệ sinh thái Vingroup đã gửi đề xuất tham gia đầu tư Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, với tổng vốn lên tới hơn 61 tỷ USD. Cùng hướng đến việc hoàn thành dự án, song hai doanh nghiệp đưa ra các phương án khác nhau về tài chính, công nghệ, cơ chế ưu đãi và thời gian thực hiện.

Về hình thức đầu tư, cả hai doanh nghiệp đều đề xuất thực hiện dự án theo hình thức đầu tư tư nhân, không áp dụng cơ chế đối tác công – tư (PPP). Theo đề xuất, VinSpeed và THACO sẽ trực tiếp làm chủ đầu tư theo Luật Đầu tư.

Xét trên tổng mức đầu tư và phương án vốn, theo cả THACO và VinSpeed, dự án có tổng mức đầu tư 61,35 tỷ USD, chưa bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng, hỗ trợ tái định cư.

Trong đó, THACO sẽ góp 20% tổng vốn (gần 12,3 tỷ USD) bằng vốn chủ sở hữu và huy động hợp pháp trong nước. Số còn lại, khoảng 49 tỷ USD, doanh nghiệp sẽ vay từ các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước. Thaco kiến nghị Chính phủ bảo lãnh và hỗ trợ toàn bộ lãi vay trong 30 năm, được đảm bảo bằng tài sản hình thành từ dự án.

Còn VinSpeed cũng chia cấu phần góp vốn theo tỷ lệ 20%-80%. Trong đó, doanh nghiệp cũng cam kết tự thu xếp 20% vốn, tương đương 12,27 tỷ USD (không gồm chi phí giải phóng mặt bằng), phần còn lại đề nghị Nhà nước cho vay 49 tỷ USD, lãi suất 0% trong 35 năm.

Thông thường, việc vay thương mại sẽ có chi phí cao hơn nguồn vốn huy động từ Nhà nước.

Về thời gian thực hiện, Thaco đề xuất chia dự án làm hai giai đoạn triển khai và dự khiến hoàn thành trong 7 năm và thời gian hoạt động trong 70 năm. 5 năm đầu, dự án tập trung ây dựng hai đoạn từ TP.HCM đến Nha Trang và từ Hà Nội đến Hà Tĩnh sau khi được Nhà nước bàn giao mặt bằng sạch. Đây cũng là hai phân đoạn có nhu cầu vận chuyển hành khách và hàng hóa lớn để đưa vào vận hành, khai thác.

Giai đoạn 2 sẽ hoàn thành toàn bộ dự án trong 2 năm tiếp theo với phân đoạn còn lại từ ga Hà Tĩnh đến ga Nha Trang, do phân đoạn này có địa hình đèo dốc, địa chất phức tạp nên cần thời gian nghiên cứu và có giải pháp hiệu quả nhất.

Trong khi đó, VinSpeed bày tỏ mong muốn có thể khởi công dự án trước tháng 12/2025 và đưa toàn tuyến vào khai thác vận hành trước tháng 12/2030. Như vậy, tổng thời gian hoàn thành dự án ước tính 5 năm. Thời gian khai thác của dự án dự kiến khoảng 99 năm.

Dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư tại Nghị quyết 17/2/2024. Dự án có quy mô 1.541 km, điểm đầu tại ga Ngọc Hồi (Hà Nội), điểm cuối tại ga Thủ Thiêm (TP HCM), đi qua 20 tỉnh thành.

Toàn tuyến được đầu tư mới khổ đôi 1.435 mm, tốc độ thiết kế 350 km/h, tải trọng 22,5 tấn/trục; có 23 ga hành khách, 5 ga hàng hóa. Dự án được áp dụng hình thức đầu tư công, tổng mức đầu tư sơ bộ 1,713 triệu tỷ đồng (hơn 67 tỷ USD).

Về quy mô hệ sinh thái, Vinspeed được hậu thuẫn bởi Vingroup và hệ sinh thái với các thành viên chủ lực như VinFast (công nghiệp ô tô), Vinhomes (bất động sản nhà ở, bất động sản công nghiệp), Vincom Retail (bất động sản bán lẻ), Vinpearl (du lịch nghỉ dưỡng), VinSchool/VinUni (giáo dục), Vinmec (Y tế)... và các công ty liên kết khác như GSM, GF trong lĩnh vực dịch vụ vận tải, cho thuê xe.

VinFast hiện niêm yết tại Mỹ, trong khi Vingroup, Vinhomes, Vincom, Vinpearl niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP HCM (HOSE). Tổng giá trị vốn của của hệ sinh thái này vào khoảng 40 tỷ USD.

Về phía Thaco, Thaco cũng hoạt động đa ngành với 6 công ty thành viên chủ lực là Thaco Auto (ô tô), Thaco Agri (nông nghiệp), Thaco Industries (cơ khí và công nghiệp hỗ trợ), Thilogi (giao nhận vận chuyển), Thadico Đại Quang Minh (đầu tư, xây dựng) và Thiso (thương mại bán lẻ).

Ngoài công ty HAGL Agrico (Mã: HNG) mua lại từ HAGL của ông Đoàn Nguyên Đức (bầu Đức), hệ sinh thái Thaco chưa có doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Nguồn: Thanh Niên; Soha; Tiền Phong; CafeF