KỲ HỌP THỨ 10, QUỐC HỘI KHOÁ XV SẼ KHÔNG CHẤT VẤN, LÀM CẢ THỨ BẢY, CHỦ NHẬT

Chủ tịch Quốc hội cho biết, qua thảo luận, thống nhất không tiến hành chất vấn, thay đổi bằng hình thức Chính phủ gửi báo cáo đầy đủ để Quốc hội thảo luận trong 1 buổi.

Ngày 15/9, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đồng chủ trì Hội nghị Ban Thường vụ Đảng uỷ Quốc hội và Ban Thường vụ Đảng uỷ Chính phủ chuẩn bị Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV.

Quốc hội sẽ xem xét, quyết định 45 dự án luật, nghị quyết

Kỳ họp thứ 10 sẽ khai mạc vào 20/10, họp tập trung liên tục trong 42-45 ngày. Dự kiến Quốc hội sẽ xem xét, quyết định 45 dự án luật, nghị quyết thuộc công tác lập pháp (trong đó 43/45 dự án do Chính phủ trình); 13 nhóm nội dung về kinh tế - xã hội, ngân sách Nhà nước, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng khác của đất nước; đồng thời, có 13 nhóm nội dung các cơ quan gửi báo cáo để ĐBQH nghiên cứu.

Với khối lượng công việc lớn trong khi thời gian từ nay đến Kỳ họp không còn nhiều, Chủ tịch Quốc hội đề nghị các tài liệu cần khẩn trương hoàn thiện để gửi tới các đại biểu quốc hội theo đúng quy định.

Phát biểu tại cuộc làm việc, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, khối lượng công việc của Kỳ họp thứ 10 là rất lớn, trong bối cảnh đất nước vừa "sắp xếp lại giang sơn", các kết luận, nghị quyết của Trung ương cần phải triển khai rất nhiều, Thủ tướng cho rằng cần phải cố gắng nhiều hơn, quyết tâm, quyết liệt hơn nữa.

Thủ tướng yêu cầu các cơ quan soạn thảo, các bộ, ngành cần chủ động hơn nữa, triển khai công việc trọng tâm, trọng điểm để đáp ứng yêu cầu đặt ra.

Với tinh thần cầu thị, "đúng vai thuộc bài" đặt việc chung lên trên hết, trước hết vì lợi ích quốc gia, dân tộc, Thủ tướng mong muốn tiếp tục nhận được sự chia sẻ, hỗ trợ, phối hợp chặt chẽ của Quốc hội, cùng với Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị, xã hội để lắng nghe tiếp thu ý kiến của nhân dân, các nhà khoa học, doanh nghiệp một cách cầu thị.

Về công tác xây dựng hoàn thiện thể chế, Thủ tướng Nhấn mạnh yêu cầu đầu tiên là cần đảm bảo đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện của Đảng, trực tiếp là Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đồng chí Tổng Bí thư, cấp uỷ các cấp.

Theo Thủ tướng, không được cầu toàn, nóng vội, phải vừa đảm bảo các yêu cầu về quy trình, thủ tục nhưng đồng thời cũng vừa đảm bảo nâng cao chất lượng, kịp thời tiến độ.

"Một khi đã chuẩn bị kỹ lưỡng, công phu, nghiêm túc sẽ giảm bớt được thời gian tranh luận", Thủ tướng nói.

Bên cạnh phát huy sức mạnh trí tuệ tập thể, phối hợp nhịp nhàng, linh hoạt, hiệu quả giữa các cơ quan, Thủ tướng cũng đề nghị cần ứng dụng trí tuệ nhân tạo để giảm sức người, nâng cao hiệu quả lao động.

Thủ tướng cũng nhấn mạnh, cần tiếp tục đổi mới tư duy, đẩy mảnh thiết kế lập pháp, chuyển từ tư duy đặt nặng quản lý sang kiến tạo, phục vụ - "Đây là đòi hỏi rất cao trong giai đoạn hiện nay".

Theo đó cần bám sát thực tiễn, xuất phát từ thực tiễn, tôn trọng thực tiễn và lấy thực tiễn làm thước đo.

Thủ tướng nhấn mạnh: "Đổi mới tư duy rất quan trọng trong quá trình làm luật, làm sao diễn đạt ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm, dễ giám sát, dễ kiểm tra. Nguồn lực bắt đầu từ tư duy, động lực bắt đầu từ sự đổi mới, sức mạnh bắt nguồn từ nhân dân".

Cùng với đó, hành động quyết liệt, thống nhất vì lợi ích quốc gia, dân tộc; tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực thực thi.

Tăng cường giám sát, kiểm tra trong quá trình xây dựng cũng như quá trình tổ chức, thực hiện. Rà soát, kiên quyết cắt giảm thủ tục hành chính không cần thiết, làm tăng chi phí đầu vào cho người dân và doanh nghiệp.

Thủ tướng cho rằng, cần mạnh dạn hơn nữa trong tư duy tiếp cận để thay đổi cách xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật. Sau khi ban hành, các luật phải đi vào cuộc sống, giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra, làm sao chi phí tuân thủ, chi phí đầu vào thấp nhất.

Tiếp tục có những bước đột phá trong xây dựng và thực thi pháp luật; biến "điểm nghẽn của điểm nghẽn" thành năng lực cạnh tranh quốc gia thông qua thực thi luật pháp.

Theo Thủ tướng, nếu không chớp được thời cơ, biến cơ hội thành vận hội cho đất nước thì chúng ta sẽ rơi vào lạc hậu. Nếu không giải quyết tốt thể chế thì rất khó để nắm bắt được cơ hội.

Quốc hội sẽ họp tập trung, không chia thành 2 đợt

Phát biểu kết thúc Hội nghị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Tổng Thư ký Quốc hội phối hợp với Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ tính thật kỹ, sắp xếp lại chương trình phù hợp với thời gian diễn ra các hội nghị của Đảng và sẽ báo cáo xin ý kiến Quốc hội để tiến hành Kỳ họp tập trung liên tục, không chia thành 2 đợt như các kỳ họp gần đây, đảm bảo hoàn thành sớm các công việc.

"Chúng ta tiếp tục đổi mới cách làm, tranh thủ làm đêm, làm thứ bảy, chủ nhật trên tinh thần thần tốc hành quân", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý các cơ quan tiếp tục phối hợp nhanh chóng, khoa học, kịp thời hơn nữa trong gửi tài liệu ngay trong giai đoạn dự thảo cho đại biểu Quốc hội; đưa vào ứng dụng (App) để giảm thời gian họp và đại biểu có thời gian nghiên cứu.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, qua thảo luận, thống nhất không tiến hành chất vấn, thay đổi bằng hình thức Chính phủ gửi báo cáo đầy đủ để Quốc hội thảo luận trong 1 buổi.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu cơ quan trình dự án phải chủ động chuẩn bị nội dung để có thể báo cáo gộp các tờ trình; giảm thời gian đọc mỗi tờ trình khoảng 5 phút, sắp xếp thời gian phù hợp các luật, nghị quyết thảo luận và thời gian Quốc hội xem xét bấm nút thông qua; có thể chia nhóm thảo luận: nhóm kinh tế, nhóm xã hội, nhóm tư pháp - pháp luật, khoa học - công nghệ, quốc phòng - an ninh...

Bộ trưởng, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban là phải đeo bám luật đến cùng theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi), bảo đảm "thấu tình đạt lý" để Quốc hội bấm nút thông qua với tỷ lệ tán thành cao.

Các Bộ trưởng, trưởng ngành phải ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo trong xây dựng pháp luật. Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban đã làm việc này từ Kỳ họp thứ 9, rất chất lượng, hiệu quả.

"Do đó, dứt khoát như Thủ tướng nói, chúng ta phải ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo từ các bộ chủ quản xây dựng dự án luật rồi sang Ủy ban thẩm tra cũng ứng dụng thì ra Quốc hội sẽ có chất lượng ngay", Chủ tịch Quốc hội nêu.

TỪNG BƯỚC MIỄN VIỆN PHÍ TOÀN DÂN

Nghị quyết của Chính phủ nêu rõ, từ năm 2026 sẽ tổ chức phối hợp giữa các hoạt động khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí, kiểm tra sức khoẻ của học sinh, sinh viên, khám bệnh nghề nghiệp, khám sức khoẻ cho người lao động.

Ngày 7/4 hằng năm là "Ngày sức khoẻ toàn dân"

Chính phủ vừa có Nghị quyết 282 ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Nghị quyết của Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đổi mới mạnh mẽ tư duy và hành động trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân.

Bộ Y tế được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, cơ quan liên quan xây dựng và trình cấp có thẩm quyền ban hành Quyết định lấy ngày 7/4 hằng năm là "Ngày sức khoẻ toàn dân". Thời gian hoàn thành Quý I/2026.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng Đề án nâng cao hiệu quả sử dụng các thiết chế văn hoá, thể thao, không gian công cộng phục vụ rèn luyện sức khoẻ cho nhân dân; đẩy mạnh phong trào toàn dân chủ động chăm sóc sức khoẻ, xây dựng văn hoá sức khoẻ trong nhân dân. Thời gian hoàn thành Quý I/2026.

Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế, các bộ, ngành, địa phương xây dựng Đề án/Chương trình đưa nội dung giáo dục sức khoẻ vào chương trình giáo dục phù hợp với các cấp học, bậc học; triển khai các hoạt động chăm sóc sức khỏe, giáo dục thể chất, dinh dưỡng học đường tại cơ sở giáo dục. Thời gian hoàn thành Quý III/2026, triển khai thường xuyên.

Chính phủ giao Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với Bộ Tư pháp, các bộ, ngành, địa phương xây dựng Nghị quyết của Quốc hội để thể chế một số chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Thời gian hoàn thành Quý IV/2025.

Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, các bộ, ngành, địa phương xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về Chương trình mục tiêu Quốc gia về chăm sóc sức khoẻ, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Thời gian hoàn thành trong năm 2026.

Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, các bộ, ngành liên quan, địa phương tiếp tục thực hiện sắp xếp, chuyển một số bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế về cấp tỉnh quản lý, Bộ Y tế quản lý một số bệnh viện cấp chuyên sâu kỹ thuật cao, đầu ngành.

Từ năm 2026 khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí

Chính phủ cũng nhấn mạnh ưu tiên bố trí và bảo đảm mức tăng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho lĩnh vực y tế, bảo đảm ngân sách nhà nước chi thường xuyên và chi đầu tư cho y tế cơ sở, y tế dự phòng.

Bố trí ngân sách nhà nước để đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị y tế cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân, nhất là tại các vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn, biên giới, biển đảo, lĩnh vực tâm thần, pháp y, pháp y tâm thần, hồi sức cấp cứu, giải phẫu bệnh và một số đối tượng đặc thù.

“Từ năm 2026, tổ chức phối hợp giữa các hoạt động khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí, kiểm tra sức khoẻ của học sinh, sinh viên, khám bệnh nghề nghiệp, khám sức khoẻ cho người lao động theo quy định và khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế để khám bệnh miễn phí và hoàn thành việc tạo lập sổ sức khỏe điện tử cho toàn bộ người dân”, Chính phủ nêu rõ.

Bộ Tài chính được giao chủ trì, phối hợp Bộ Y tế, các bộ, ngành, địa phương xây dựng Đề án nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý, sử dụng Quỹ Bảo hiểm y tế, cải cách thủ tục hành chính, sử dụng tiết kiệm chi phí quản lý, tăng chi cho khám bệnh, chữa bệnh, phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm y tế. Thời gian hoàn thành trong năm 2027.

TIỀM NĂNG ĐỂ TP.HCM THÀNH TRUNG TÂM HÀNG HẢI CỦA THẾ GIỚI

Sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, TP.HCM hiện trở thành cửa ngõ xuất nhập khẩu lớn nhất VN. Cùng vị trí chiến lược được đánh giá thuận lợi nhất nước, TP.HCM đang sở hữu nhiều tiềm năng để trở thành trung tâm hàng hải của khu vực và thế giới.

Mảnh đất màu mỡ còn bỏ ngỏ

Theo thông tin từ Sở Công thương TP.HCM, các cơ quan chuyên môn của TP đang xây dựng đề án đưa TP.HCM trở thành trung tâm dịch vụ lớn. Trong đó, hệ thống cảng biển và dịch vụ logistics được xác định là thế mạnh, cũng là trụ cột chính của "siêu đô thị quốc tế".

Cụ thể, sau khi sáp nhập cùng Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, tổng diện tích tự nhiên của TP.HCM đạt gần 9.820 km2. Sự mở rộng này đưa TP từ trung tâm kinh tế nội địa trở thành đô thị ven biển, với đường bờ biển hơn 110 km kéo dài từ Long Hải đến Côn Đảo. Đáng chú ý, các cụm cảng Cát Lái và Cái Mép - Thị Vải hiện nằm trong cùng một hành lang logistics biển. Trong đó, Cái Mép có thể tiếp nhận tàu trên 150.000 DWT, kết nối trực tiếp tuyến hàng hải xuyên Thái Bình Dương.

Các chuyên gia và doanh nghiệp (DN) đều thống nhất quan điểm TP.HCM đang nắm cơ hội trở thành trung tâm logistics biển hàng đầu Đông Nam Á, song không thể chỉ dựa vào lợi thế vị trí địa lý. Ông Phạm Quốc Long, Chủ tịch Hiệp hội Đại lý, môi giới và dịch vụ hàng hải VN, đánh giá: TP.HCM có cụm cảng địa thế tốt hơn cả Singapore, Hồng Kông hay Thái Lan. Tổng lượng hàng hóa khu vực Đông Nam bộ khoảng 26 triệu TEU, chưa tính hàng trung chuyển. Riêng TP.HCM chiếm đến trên 60% lượng hàng hóa thông qua của hệ thống cảng biển toàn quốc. Đây là những lợi thế rất lớn.

Tuy nhiên, hiện trạng các cảng biển tại TP.HCM nói riêng cũng như cả nước nói chung đang chỉ thực hiện nhiệm vụ bốc dỡ đơn thuần. Trong khi đó, mỗi con tàu cập cảng cần đến rất nhiều dịch vụ kèm theo, như cung cấp dầu, sửa chữa, thay đổi thuyền viên… Cảng biển của VN hiện chỉ có hạ tầng cơ bản nhất. Các hãng nước ngoài nếu muốn cung ứng vật tư, trang thiết bị sửa chữa cho tàu còn không có nhà kho, phải tự lập nhà kho để cung cấp khi tàu đến. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng xanh đang lan tỏa mạnh mẽ, vấn đề sạc điện trên bờ cho tàu cùng nhiều dịch vụ khác đang trở nên ngày càng cấp thiết.

"Singapore, Hồng Kông khi mới tập trung phát triển cảng biển, họ không có nhiều tài nguyên, hàng hóa cũng không nhiều, chỉ nhờ xây dựng được một chuỗi dịch vụ liên thông từ cung ứng nhiên liệu, đổi thuyền viên, kết hợp du lịch, khám chữa bệnh… mà đã xây dựng được vị thế trung tâm hàng hải như hiện nay, mang về giá trị cực lớn. Riêng PSA - khu cảng hàng hải trung tâm của Singapore, đã chiếm 7% GDP trực tiếp và 3% giá trị dịch vụ của quốc gia này. Đây là mảnh đất màu mỡ mà các cảng của VN đang bỏ lỡ", ông Phạm Quốc Long nhìn nhận.

Cũng theo ông Long, hiện tại mỗi tháng có hơn 100 siêu tàu vào khu vực cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Trên mỗi con tàu này mang theo giá trị hàng hóa khổng lồ, đồng thời cũng mang theo nhu cầu cung ứng dịch vụ mang lại giá trị cực lớn. Sắp tới, khi sân bay Long Thành đưa vào khai thác, kết nối với các cảng biển và khu công nghiệp trở thành hệ thống trung tâm logistics tầm cỡ quốc tế, thì bức tranh trở thành trung tâm hàng hải của TP.HCM càng trở nên khả thi.

Bài toán cơ chế và quỹ đất

Ông Đinh Xuân Khánh, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ logistics, Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn, ước tính khu vực cảng biển của TP.HCM (cũ) có sản lượng thông quan khoảng 7 triệu TEU/năm. Khu vực cụm cảng Cái Mép - Thị Vải (thuộc Bà Rịa-Vũng Tàu cũ) cũng có sản lượng tương đương. Như vậy, sau sáp nhập, sản lượng thông quan của TP.HCM mới là khoảng 14 triệu TEU/năm. Với tốc độ tăng trưởng hàng hóa như hiện nay, sản lượng thông quan tại TP.HCM sẽ đạt 26,57 triệu TEU/năm vào năm 2030 và có khả năng còn cao hơn. Chưa kể, ngành dịch vụ logistics cảng biển thành phố vẫn còn dư địa phát triển nếu thu hút được hàng quá cảnh trên biển về các cảng hiện tại, thay vì chỉ có lượng hàng xuất nhập khẩu tới cảng.

Đơn cử, cảng Sihanoukville (Campuchia) hiện chỉ đón được tàu dưới 50.000 tấn cập cảng. Phần lớn hàng từ Campuchia muốn xuất khẩu vẫn phải trung chuyển qua cảng biển tại Singapore, hoặc cảng Laem Chabang (Thái Lan), với sản lượng rất lớn khoảng 2 triệu TEU/năm. TP.HCM hoàn toàn có thể thu hút được 2 triệu TEU nói trên, bởi quãng đường vận chuyển hàng từ cảng Sihanoukville tới cụm cảng Cái Mép - Thị Vải rồi đi qua Mỹ sẽ gần hơn, chi phí rẻ hơn so với đi qua đường cảng Laem Chabang.

Để khai thác được những "mỏ vàng" này, ông Khánh đề xuất TP.HCM giai đoạn tới cần cấp bách giải quyết vấn đề kết nối giữa cảng biển, khu hậu cần sau cảng với giao thông đường bộ, đường thủy cũng như đường hàng không. Khoảng 70% của 7 triệu TEU hàng hóa ở Cái Mép - Thị Vải đều vận chuyển về TP.HCM bằng đường thủy. Nếu TP vẫn tập trung vào cảng ICD cũ tại Thủ Đức, Cát Lái, Phú Hữu để nhận hàng thì áp lực lên giao thông đường bộ vẫn không thể thay đổi. Thay vào đó, TP có thể tận dụng quỹ đất dọc theo thượng lưu sông Đồng Nai và sông Sài Gòn để làm khu hậu cần sau cảng, hỗ trợ tiếp nhận hàng và cung ứng thêm nhiều dịch vụ phụ trợ. Như vậy vừa giảm áp lực ùn ứ trên đường bộ, vừa khai thác triệt để thêm các giá trị gia tăng. Cụ thể, TP.HCM có thể quy hoạch tập trung tại các khu vực như cảng Củ Chi; khu An Tây, Bến Súc, Thanh Tuyền (Bình Dương cũ). Các khu vực này đều có thể tiếp nhận sà lan hàng với trọng tải lớn.

Quỹ đất cho khu hậu cần cũng là một trong những nút thắt mà ông Phạm Quốc Long cho rằng TP.HCM cần nhanh chóng tháo gỡ. TP cần quy hoạch các cầu bến liền mạch thay vì để manh mún như hiện nay. Song song, tạo ra các quỹ đất trong khu thương mại tự do để làm khu vực hậu cần xây kho bãi, nơi cung ứng nhiên liệu, trạm sạc điện, sửa chữa… Đặc biệt, các cơ chế đột phá về thuế quan là điều kiện vô cùng quan trọng. Không một cảng biển nào có thể thành điểm đến của tàu bè khắp thế giới mà thủ tục xuất nhập hàng lại phức tạp, thuế phí cao, thuyền viên ra vào khó khăn…

"Các FTZ (khu thương mại tự do) của Singapore cho phép nhập khẩu, bán hoặc xuất khẩu hàng hóa mà không phải chịu thuế hải quan, thuế tiêu thụ đặc biệt hoặc thuế hàng hóa và dịch vụ. Tương tự, để vào top cảng container lớn nhất thế giới, cảng Hồng Kông nổi tiếng với tốc độ xử lý nhanh chóng lưu lượng hàng hải và thời gian quay vòng. Theo đuổi chính sách thương mại tự do không tính thuế hải quan, Hồng Kông là cảng tự do toàn diện, thu hút rất nhiều công ty nước ngoài. TP.HCM đang hội tụ đầy đủ tiềm năng, năng lực, nhưng sẽ không thể làm được nếu không tích hợp được những chức năng thương mại mà thế giới yêu cầu. Nếu có chính sách đồng bộ, trung tâm hàng hải sẽ hiện thực hóa mục tiêu đưa TP.HCM trở thành trung tâm dịch vụ lớn của thế giới", ông Phạm Quốc Long nhấn mạnh.

CẤP BÁCH GIẢI BÀI TOÁN NGẬP LỤT

Hầu hết các đô thị lớn của Việt Nam đang đối mặt với tình trạng cứ mưa lớn vài chục phút là nhiều tuyến đường ngập sâu, giao thông tê liệt, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống người dân. Bài toán này cần được giải quyết bằng các giải pháp tổng thể, từ quy hoạch, hạ tầng đến ứng dụng công nghệ, giữ các không gian trữ nước tự nhiên đến nâng cao nhận thức, theo ông Nguyễn Hồng Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Đô thị hoá khiến nhiều nơi không còn chỗ thoát nước

Thưa ông, thời gian qua, rất nhiều đô thị ở Việt Nam đối mặt với tình trạng cứ mưa lớn là ngập úng, tê liệt giao thông, kể cả các đô thị ven biển và trên các đảo, đâu là nguyên nhân của tình trạng này?

Ông Nguyễn Hồng Hiếu: Như chúng ta biết, trong những năm gần đây, hầu hết các đô thị lớn của Việt Nam đều phải đối mặt với tình trạng ngập úng, trong đó nghiêm trọng nhất là TPHCM, Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ và một số tỉnh như Lạng Sơn, Điện Biên, Lai Châu, Thái Nguyên, tình trạng ngập lụt còn xảy ra ở các khu vực hải đảo như Phú Quốc.

Như tại Hà Nội, chúng ta thấy rằng, chỉ cần một trận mưa lớn kéo dài vài chục phút là nhiều tuyến đường bị ngập sâu, giao thông tê liệt, đời sống sinh hoạt của người dân bị đảo lộn.

Ngoài mưa lớn, nhiều đô thị còn chịu ảnh hưởng của triều cường và nước biển dâng, đặc biệt là các thành phố nằm ở hạ lưu sông, ven biển như TPHCM, Cần Thơ. Thậm chí, ngập úng xảy ra cả khi không có mưa mà do triều cường, mực nước sông dâng cao hoặc xảy ra tình trạng “ngập kép” khi vừa có mưa lớn vừa chịu tác động triều cường, khiến tình trạng ngập úng trở nên trầm trọng hơn.

Hệ quả của tình trạng này không chỉ dừng lại ở thiệt hại kinh tế như ách tắc giao thông, hư hỏng tài sản, gián đoạn sản xuất (ước tính mỗi năm các đô thị lớn chịu thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng do ngập lụt). Người dân phải đối mặt với ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng đồng do nguy cơ dịch bệnh truyền nhiễm qua nguồn nước ô nhiễm.

Ngập lụt đô thị gây áp lực lên hạ tầng đô thị như hệ thống thoát nước nhiều nơi đã xuống cấp, thường xuyên bị quá tải khi có mưa trên 100 mm; hồ điều hòa, kênh rạch tự nhiên, cống thoát nước nhỏ hẹp, bị rác thải và bùn đất làm tắc nghẽn, không còn đảm bảo chức năng dẫn thoát nước. Điều này dẫn tới giảm sức hút đầu tư và đe dọa mục tiêu phát triển bền vững của các đô thị.

Về nguyên nhân, chúng tôi nhận thấy có 5 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Trước hết là hệ thống thoát nước chưa đáp ứng được nhu cầu. Phần lớn hệ thống thoát nước tại các đô thị được xây dựng từ lâu, công suất thấp, chưa được tách biệt giữa nước mưa và nước thải, lại bị bồi lắng, tắc nghẽn do rác thải.

Thêm vào đó, các địa phương đang chứng kiến tốc độ đô thị hóa rất nhanh, kéo dài đó là bê tông hóa bề mặt, san lấp hồ, ao, kênh rạch để xây dựng. Điều này làm giảm khả năng thấm và trữ nước tự nhiên, dẫn đến tình trạng “nước không có chỗ thoát”.

Hiện nay, tình trạng xây dựng nhà cửa tại các vùng trũng thấp, ven sông rạch, tình trạng lấn chiếm kênh mương, xả thải bừa bãi vẫn còn diễn ra phổ biến. Ý thức cộng đồng cũng chưa cao khi nhiều người dân còn xả rác xuống cống rãnh, kênh rạch gây tắc nghẽn, làm trầm trọng thêm tình trạng ngập.

Đặc biệt, có một nguyên nhân rất quan trọng là biến đổi khí hậu với lượng mưa cực đoan ngày càng gia tăng cả về tần suất lẫn cường độ, cùng với nước biển dâng gây áp lực lớn lên hệ thống thoát nước. Các đô thị lớn như TPHCM, Cần Thơ nằm ở khu vực trũng thấp, hạ lưu các dòng sông lớn chịu ảnh hưởng rõ rệt của triều cường và nước biển dâng.

Như vậy, có thể nói, ngập lụt đô thị ở Việt Nam hiện nay vừa là thách thức do tự nhiên, vừa là hệ quả từ cách thức phát triển và quản lý đô thị chưa bền vững. Để giải quyết căn cơ, cần nhận diện đầy đủ nguyên nhân, từ đó xây dựng giải pháp tổng thể, phù hợp với từng đô thị trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.

Đô thị ven biển và vùng hạ lưu sông nguy cơ ngập lụt thường xuyên

Vậy theo ông, chúng ta cần những giải pháp gì để sớm giải quyết được bài toán ngập úng đô thị, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí tác động ngày càng nghiêm trọng, thiên tai ngày càng khốc liệt và dị thường?

Ông Nguyễn Hồng Hiếu: Ngập lụt đô thị ở Việt Nam đã trở thành vấn đề mang tính hệ thống và lâu dài , không chỉ do mưa lớn, mà còn do triều cường, biến đổi khí hậu và sự phát triển đô thị thiếu bền vững. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn dồn dập, bão mạnh, nước biển dâng đang làm cho tình trạng ngập đô thị trở nên khó kiểm soát. Nếu không có các giải pháp đồng bộ, nguy cơ ngập sẽ ngày càng nghiêm trọng hơn, đặc biệt tại các đô thị ven biển và vùng hạ lưu sông lớn sẽ đối diện nguy cơ ngập lụt thường xuyên trong vài thập kỷ tới.

Giảm thiểu ngập lụt đô thị không chỉ là vấn đề hạ tầng kỹ thuật mà còn là bài toán quản lý tổng hợp, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Các giải pháp cần hướng tới tính bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời gắn với quy hoạch phát triển đô thị.

Vấn đề đầu tiên, tôi nghĩ là cần n âng cấp và hoàn thiện hệ thống thoát nước bằng việc đầu tư xây dựng hệ thống cống thoát nước mưa tách biệt với nước thải, thực hiện cải tạo, nạo vét, khơi thông kênh rạch, hồ điều hòa, xây dựng trạm bơm cưỡng bức ở những điểm trũng.

Vấn đề thứ 2 đặc biệt quan trọng, đó chính là b ảo tồn, bảo vệ và phát triển không g ian trữ nước . Như chúng ta biết, hồ, ao, đầm tự nhiên, đặc biệt các ao hồ trong các đô thị, có vai trò rất quan trọng trong việc điều hòa điều hòa nguồn nước, phòng, chống ngập úng, tiêu thoát lũ, tạo cảnh quan sinh thái, bảo vệ môi trường.

Thực tế tại nhiều thành phố cho thấy, việc san lấp hồ ao để lấy đất xây dựng đã làm mất đi diện tích trữ nước tự nhiên, khiến tình trạng úng ngập diễn biến nghiêm trọng hơn. Do vậy, việc rà soát, khoanh định và ban hành danh mục hồ, ao cần được bảo vệ là cần thiết, không chỉ góp phần chống ngập mà còn cải thiện vi khí hậu đô thị, bảo tồn cảnh quan và đa dạng sinh học, đồng thời cần quản lý, bảo vệ tốt hành lang thoát lũ để đảm bảo khả năng trữ, tiêu thoát lũ. Đây là giải pháp mang tính bền vững, chi phí thấp hơn so với nhiều công trình hạ tầng kỹ thuật, đồng thời thể hiện tầm nhìn dài hạn trong quản lý phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu.

Vấn đề thứ 3, chúng ta cũng cần ứ ng dụng hạ tầng xanh và công nghệ mới thông qua việc sử dụng vật liệu thấm nước cho vỉa hè, bãi đỗ xe; khuyến khích xây dựng mái nhà xanh, vườn mưa; Ứng dụng IoT và trí tuệ nhân tạo trong dự báo mưa, giám sát mực nước và điều hành hệ thống thoát nước.

Vấn đề thứ 4 cũng cần quan tâm đến việc q uản lý đô thị thông minh để kiểm soát chặt chẽ việc xây dựng ở khu vực trũng thấp, hành lang thoát lũ, Tích hợp yếu tố chống ngập và biến đổi khí hậu vào quy hoạch phát triển đô thị.

Ngoài ra, các khu đô thị cần tăng diện tích cây xanh, công viên sinh thái có khả năng trữ và thấm nước, đây cũng là giải pháp hiệu quả để giải quyết vấn đề ngập lụt đô thị hiện nay.

Một vấn đề khác là nâng cao nhận thức và trách nhiệm cộng đồng, vận động người dân không xả rác xuống cống rãnh, kênh mương, khuyến khích cộng đồng tham gia giám sát, bảo vệ hệ thống thoát nước.

Tóm lại, giải pháp giảm thiểu ngập lụt đô thị cần được triển khai một cách tổng thể, kết hợp giữa hạ tầng kỹ thuật, giải pháp sinh thái và quản lý xã hội. Đặc biệt, việc bảo vệ, bảo tồn không gian mặt nước tự nhiên, cùng với nâng cấp hạ tầng thoát nước và áp dụng công nghệ hiện đại, sẽ là những hướng đi then chốt để các đô thị Việt Nam thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, hướng tới phát triển an toàn và bền vững.

Cảm ơn ông!

Theo ông Nguyễn Hồng Hiếu, Luật Tài nguyên nước năm 2023 (Điều 63) đã quy định “ H ồ, ao, đầm, phá có chức năng điều hoà, cấp nước, phòng, chống ngập úng, tạo cảnh quan, môi trường và bảo vệ, bảo tồn hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng, giá trị văn hoá, đa dạng sinh học phải được lập danh mục hồ, ao, đầm, phá không được san lấp và công bố để quản lý, bảo vệ ”, có thể nói quy định việc lập và ban hành Danh mục hồ, ao, đầm, phá không được san lấp là một trong những giải pháp căn cơ, hiệu quả chống ngập tại các đô thị hiện nay.

Theo số liệu báo cáo từ các địa phương (trước thời điểm sáp nhập tỉnh) đã có 55/63 tỉnh/thành phố đã lập và công bố Danh mục hồ, ao, đầm, phá không được san lấp.

Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đôn đốc các địa phương chưa lập và công bố Danh mục cần khẩn trương tổ chức thực hiện, các địa phương được sáp nhập cần rà soát, điều chỉnh, cập nhập lại Danh mục theo đơn vị tỉnh/thành phố mới theo quy định của Luật tài nguyên nước năm 2023.

Nguồn: Người Đưa Tin; Tiền Phong; Thanh Niên; CafeF