Châu Âu nâng lãi suất lên cao nhất trong lịch sử

(Ảnh minh họa).

Ngân hàng trung ương châu Âu (ECB) nâng lãi suất lên cao nhất trong lịch sử trong nỗ lực hạ nhiệt giá cả tiêu dùng bất chấp rủi ro kìm hãm tăng trưởng của khu vực sử dụng đồng euro (eurozone).

Sau cuộc họp chính sách hôm 14-9 ở Frankfurt (Đức), hội đồng điều hành ECB nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, lên 4%, mức cao nhất trong lịch sử. Đây là lần tăng lãi suất thứ 10 liên tiếp của cơ quan này.

Một số thành viên ôn hòa của hội đồng điều hành ECB chỉ ra các dấu hiệu tăng trưởng yếu hơn, hoạt động cho vay ngân hàng chậm lại, thị trường lao động hạ nhiệt và lạm phát giảm để tranh luận về việc tạm dừng tăng lãi suất. Nhưng các thành viên khác lo ngại lạm phát vẫn còn quá cao.

Tại cuộc họp báo ở Frankfurt, Christine Lagarde, Chủ tịch ECB xác nhận, đa số thành viên của ECB ủng hộ tăng lãi suất.

Quyết định tăng chi phí vay lên mức cao kỷ lục cho thấy các nhà hoạch định chính sách của ECB vẫn lo lắng về nguy cơ tăng trưởng giá tiêu dùng vượt mục tiêu hơn là nguy cơ suy thoái kinh tế mạnh. Điều này có nghĩa họ chấp nhận sự cần thiết phải gây thêm tổn thất cho nền kinh tế để kiểm soát lạm phát.

“Lạm phát đã giảm và chúng tôi muốn tiếp tục giảm. Chúng tôi làm điều đó (tăng lãi suất) không phải vì muốn gây ra suy thoái mà vì chúng tôi muốn ổn định giá cả”, bà Lagarde nói.

Các nhà kinh tế đã cắt giảm dự báo tăng trưởng của eurozone trong những tuần gần đây sau khi sản xuất công nghiệp và doanh số bán lẻ của khu vực này giảm trong tháng 7. Các cuộc khảo sát kinh doanh cũng cho thấy, sản xuất công nghiệp của khu vực tiếp tục suy yếu trong tháng 8. Hoạt động kinh tế chậm lại có thể làm giảm áp lực giá cả.

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và Ngân hàng trung ương Anh (BoE) sẽ họp vào tuần tới. Nhiều nhà kinh tế dự đoán các ngân hàng trung ương lớn sắp kết thúc chiến dịch tăng thặt chặt tiền tệ vì lạm phát đang giảm và tăng trưởng kinh tế đang chậm lại dưới áp lực của chi phí vay cao hơn. Fed có thể giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp vào tuần sau dù lạm phát của Mỹ tăng nhang hơn dự báo trong tháng 8. Trong khi đó, BoE có nhiều khả năng tăng tiếp lãi suất khi lạm phát của Anh vẫn còn cao hơn nhiều so với mục tiêu.

Theo dữ liệu từ Refinitiv, các nhà đầu tư kỳ vọng ECB sẽ giữ lãi suất ở mức khoảng 4% cho đến mùa hè nă sau trước khi bắt đầu cắt giảm. Họ kỳ vọng Fed bắt đầu cắt giảm lãi suất vào đầu năm tới.

ECB ám chỉ rằng chi phí đi vay của eurozone đã lên đến đỉnh điểm. Trong tuyên bố hôm 14-9, ECB cho biết “lãi suất đã đạt đến mức mà nếu được duy trì trong thời gian đủ dài sẽ góp phần đáng kể vào việc đưa lạm phát trở lại kịp thời ở mục tiêu 2%”.

Tomasz Wieladek, nhà kinh tế trưởng châu Âu của Công ty quản lý đầu tư T. Rowe Price giải thích, thông điệp này rõ ràng báo hiệu ECB giữ nguyên lãi suất kể từ đây. Trong phiên giao dịch hôm qua, đồng euro giảm giá về mức thấp nhất trong 5 tháng so với đô la Mỹ khi thị trường dự đoán ECB đã hoàn tất chu kỳ thắt chặt tiền tệ.

ECB đã nâng dự báo lạm phát của eurozone trong năm nay từ 5,4% lên 5,6% và từ 3% lên 3,2% trong năm tới. Tuy nhiên, cơ quan này giảm dự báo lạm phát từ 2,2% xuống 2,1% vào năm 2025, đồng thời lưu ý tốc độ tăng trưởng giá cả “dự kiến vẫn ở quá cao trong thời gian dài”.

Lạm phát của eurozone đã giảm từ mức đỉnh 10,6% năm ngoái, xuống còn 5,3% trong tháng 8. Lạm phát dự kiến tiếp tục giảm dù không thể đạt mục tiêu 2% của ECB cho đến năm 2025. Sự phục hồi gần đây của giá dầu làm dấy lên lo ngại rằng quá trình lạm phát hạ nhiệt sẽ gặp nhiều khó khăn.

Triển vọng xấu đi của nền kinh tế eurozone được phản ánh qua việc ECB cắt giảm dự báo tăng trưởng trong năm nay từ 0,9% xuống 0,7% và cho năm tới từ 1,5% xuống 1%.

Eric Dor, giáo sư kinh tế tại Trường Quản lý IESEG ở Paris, nhận định, châu Âu sắp bước vào thời kỳ lạm phát khó khăn và tăng trưởng trì trệ. “Lạm phát đình trệ hiện là viễn cảnh có khả năng xảy ra cao ở khu vực đồng euro”, ông viết trên trang mạng xã hội X, trước đây là Twitter.

Châu Âu thông qua cải cách thị trường điện

Thông qua việc cải cách thị trường điện châu Âu, các thành viên Nghị viện châu Âu (MEP) muốn tăng cường bảo vệ người tiêu dùng trước những biến động về giá cả. Công dân phải có quyền ký các hợp đồng đơn giá cố định và hợp đồng đơn giá động, như được nêu trong lập trường đàm phán của Nghị viện được thông qua hôm thứ Năm (14/9) tại Strasbourg. Người tiêu dùng cũng cần được thông tin tốt hơn về các lựa chọn đăng ký.

Theo MEP, các nhà cung cấp không được phép đơn phương thay đổi các điều kiện hợp đồng, nhằm đảm bảo tất cả người tiêu dùng, kể cả các doanh nghiệp nhỏ, đều được hưởng lợi từ mức giá ổn định, phải chăng và dài hạn, cũng như để giảm thiểu tác động của những cú sốc giá đột ngột. Ngoài ra còn nghiêm cấm việc gián đoạn nguồn điện cho những người yếu thế trong trường hợp xảy ra tranh chấp giữa nhà cung cấp và khách hàng.

Quan điểm của Nghị viện dựa trên một dự luật do Ủy ban châu Âu (EU) đề xuất từ tháng 3. Thông qua dự án cải cách thị trường điện, chính quyền Brussels muốn tránh tình trạng bùng nổ giá đối với người tiêu dùng và khuyến khích phát triển các nguồn năng lượng tái tạo. Theo dự án này, vấn đề trước hết là cần có các hợp đồng dài hạn để sản xuất điện từ năng lượng tái tạo và năng lượng hạt nhân. Trước khi cải cách có hiệu lực, các nước thành viên EU vẫn cần phải đạt được thống nhất với Nghị viện châu Âu (EP).

Tuy nhiên, các quốc gia vẫn chưa đưa ra lập trường chung. Theo các nhà ngoại giao EU, các cuộc tranh luận trước đây đã khiến các nước lo ngại rằng ngành công nghiệp hạt nhân của Pháp có thể sẽ được ưu ái hơn. Cho đến nay, chủ yếu là Đức và Pháp đụng độ nhau về cải cách thị trường điện.

Giá điện đã tăng mạnh vào năm ngoái do gần một nửa số nhà máy điện hạt nhân của Pháp tạm thời ngừng hoạt động. Ngoài ra, nguyên nhân tăng còn do giá khí đốt tăng nhanh sau chiến sự Nga - Ukraine.

IPhone 12 của Apple có nguy cơ bị cấm tại một số nước châu Âu

(Ảnh minh họa).

Pháp thông báo Tỷ lệ Hấp thụ Năng lượng Sóng điện từ (SAR) của iPhone 12 - chỉ số dùng để đo mức độ hấp thụ sóng radio của cơ thể người, ở mức 5,74 watt/kg, cao hơn tiêu chuẩn của EU là 4 watt/kg.

Ngày 14/9 Bỉ cho biết sẽ xem xét các rủi ro sức khỏe tiềm ẩn liên quan đến điện thoại iPhone 12 của Apple, làm tăng khả năng nhiều nước châu Âu có thể cấm mẫu sản phẩm này sau khi Pháp ra lệnh ngừng bán do vi phạm giới hạn phơi nhiễm phóng xạ.

Ông Mathieu Michel, Quốc Vụ khanh Phụ trách Số hóa của Bỉ, nói với báo giới rằng các cơ quan quản lý nước này đang xem xét vấn đề sau động thái của Pháp.

Ông cũng yêu cầu phía giới chức quản lý sau đó xem xét tất cả các sản phẩm điện thoại thông minh lẫn những thiết bị điện tử do Apple và các công ty khác sản xuất.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng các tiêu chuẩn châu Âu cực kỳ nghiêm ngặt và hiện chưa có mối lo ngại nào về vấn đề an toàn của các sản phẩm iPhone.

Hiện khó có khả năng Ủy ban châu Âu (EC) ngay lập tức ra một lệnh cấm trên toàn khối, vì cần chờ phản hồi từ các nước khác trước khi Ủy ban ra bất kỳ quyết định nào.

Các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) đã được cơ quan quản lý Pháp thông báo vào ngày 13/9 và có ba tháng để đưa ra bình luận.

Sau thông báo từ Paris, Cơ quan quản lý mạng BNetzA của Đức nói rằng động thái của Pháp có thể đóng vai trò là kim chỉ nam cho toàn bộ châu Âu. BNerzA sẽ xem xét vấn đề đối với thị trường Đức nếu quá trình đánh giá ở Pháp ghi nhận tiến triển đủ lớn.

Cơ quan giám sát kỹ thuật số Hà Lan cho hay họ đang xem xét vấn đề và sẽ yêu cầu Apple giải thích, đồng thời nhấn mạnh rằng hiện “không có rủi ro an toàn cấp tính nào” liên quan tới sản phẩm.

Theo Cơ quan quản lý viễn thông Bồ Đào Nha ANACOM, họ đang theo dõi, phân tích các diễn biến và phối hợp với phía Pháp.

ANACOM nhận định một trong hai kịch bản có thể xảy ra: Apple sẽ khắc phục tình hình hoặc nếu không làm được điều đó, Brussels sẽ yêu cầu các nước thành viên EU “áp dụng các biện pháp phù hợp.”

Một số nước, chẳng hạn như Italy cho biết sẽ không thực hiện bất kỳ động thái nào vào lúc này.

Apple đã lên tiếng phản đối các thông báo của Pháp, cho biết iPhone 12 - hiện là mẫu tương đối cũ và ra mắt từ năm 2020 - đã được nhiều cơ quan quốc tế chứng nhận là tuân thủ các tiêu chuẩn về bức xạ.

Trước đó, iPhone 12 đã vượt qua bài kiểm tra bức xạ do cơ quan quản lý Pháp tiến hành vào năm 2021.

Giới khoa học đã tiến hành rất nhiều nghiên cứu đánh giá nguy cơ sức khỏe của điện thoại di động trong hai thập kỷ qua.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho hay không phát hiện việc sử dụng thiết bị này gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng nào.

Các chuyên gia trong ngành cũng cho biết không có rủi ro an toàn nào vì các giới hạn quy định của châu Âu - dựa trên nguy cơ gây bỏng hoặc sốc nhiệt do bức xạ của điện thoại - được đặt ở mức thấp hơn nhiều so với mức mà các nhà khoa học đã tìm thấy bằng chứng cho thấy tác hại.

Tổng doanh thu của Apple ở châu Âu đạt khoảng 95 tỷ USD vào năm ngoái, đưa châu Âu trở thành khu vực thị trường lớn thứ hai của “Táo khuyết” sau châu Mỹ. Một số ước tính cho biết Apple đã bán được hơn 50 triệu chiếc iPhone ở châu Âu trong năm 2022.

Vì sao các nước châu Âu đổ tiền cho hệ thống phòng thủ quân sự chiến lược?

Giữa lúc bối cảnh chiến sự Ukraine vẫn ngày càng ác liệt, các nước châu Âu đổ xô xây dựng hệ thống phòng thủ quân sự hiện đại, nhưng vấn đề là khó đạt được đồng thuận trong cách thức tiến hành.

Việc hơn 30 quốc gia ở châu Âu đang nỗ lực thúc đẩy tự trang bị vũ khí quân sự đã làm dấy lên mối lo ngại về tình trạng vô tổ chức và thiếu hụt nguồn cung.

Tại trung tâm sản xuất quốc phòng rộng lớn của Saab ở Karlskoga (Thụy Điển), những quả đạn pháo 84 mm có thể hạ gục xe tăng chiến đấu chỉ trong một đòn tấn công, được lắp ráp cẩn thận bằng tay.

Bên ngoài tòa nhà này, một nhà máy khác đang được xây dựng. Công suất tại nhà máy này, cách ngôi nhà của nhà khoa học, phát minh đại tài Alfred Nobel chỉ vài phút lái xe, dự kiến sẽ tăng hơn gấp đôi trong 2 năm tới.

Động thái này là một phần trong kế hoạch mở rộng chi tiêu quân sự khổng lồ mà mọi quốc gia ở châu Âu đã thực hiện kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine 18 tháng trước.

Tuy nhiên, cuộc chạy đua của hơn 30 quốc gia đồng minh châu Âu nhằm tích trữ vũ khí sau nhiều năm chi tiêu tối thiểu đã làm dấy lên mối lo ngại rằng, việc xây dựng tiềm lực vũ khí quân sự quy mô lớn sẽ rơi vào tình trạng rời rạc, dẫn đến lãng phí, thiếu hụt nguồn cung, trì hoãn và trùng lặp không cần thiết.

Một báo cáo gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho biết: "Người châu Âu chưa giải quyết được tình trạng chia rẽ sâu sắc và vô tổ chức trong việc xây dựng tiềm lực quân sự của mình".

NATO, cơ quan đặt ra chiến lược phòng thủ tổng thể, và Liên minh châu Âu (EU) đã thúc đẩy hợp tác và hội nhập sâu rộng hơn, đưa ra một số sáng kiến mới, trong đó có sáng kiến phối hợp mua sắm vũ khí.

Cần phải có sự rõ ràng, riêng biệt

Tuy nhiên, ngày càng có nhiều nhà sản xuất vũ khí, các nhân vật chính trị và chuyên gia quân sự cảnh báo những nỗ lực này vẫn chưa đạt được mức cần thiết.

"Cần phải có sự rõ ràng nào đó vì chúng ta không phải là Hợp chủng quốc châu Âu. Mỗi quốc gia đều tự quyết định loại năng lực nào họ cần", ông Micael Johansson, Chủ tịch và giám đốc điều hành của Saab, giải thích. Theo ông, vấn đề là mỗi quốc gia có văn hóa chiến lược, hoạt động mua sắm, thông số kỹ thuật, quy trình phê duyệt, đào tạo và ưu tiên riêng.

Sau khi mất hàng tỷ USD vì cuộc chiến ở Ukraine, các nước châu Âu đã chọn ưu tiên an ninh chính trị hơn hiệu quả kinh doanh. Các thành viên liên minh đôi khi có thể sử dụng cùng một máy bay nhưng với các hệ thống mã hóa và công cụ khác nhau.

Như các binh sĩ Ukraine đã phát hiện ra, đạn pháo 155mm do nhà công ty của nước này sản xuất không nhất thiết phải lắp vừa với lựu pháo của nhà sản xuất khác. Đạn và các bộ phận không phải lúc nào cũng có thể thay thế cho nhau, việc bảo trì phức tạp và gây ra sự cố thường xuyên hơn.

Ông Johansson cho biết, EU "không có quy trình lập kế hoạch phòng thủ". Theo ông, "NATO phải suy nghĩ lại về cách tạo ra khả năng phục hồi trong toàn bộ hệ thống", bao gồm cả chuỗi cung ứng sản xuất đạn dược mà binh lính sử dụng trên chiến trường.

Nhưng thực tế về việc thiếu chất nổ, đặc biệt là thuốc súng, thứ mà các nhà sản xuất trong toàn bộ ngành công nghiệp vũ khí đang rất cần, khiến tình hình càng thêm khó khăn. Nhưng có rất ít cuộc thảo luận chi tiết về hệ thống nào nên được ưu tiên hoặc làm thế nào để tăng nguồn cung cấp nói chung. "Tôi đã đưa ra đề nghị," ông Johansson nói, "nhưng mọi việc vẫn chưa được thực hiện".

Các cuộc thảo luận đang diễn ra vào thời điểm mà năng lực phục hồi của các chuỗi cung ứng ở khắp mọi nơi đang được xem xét lại.

Các nước châu Âu vẫn còn nhớ bài học về sự gián đoạn trong dòng khí đốt tự nhiên và ngũ cốc do chiến sự ở Ukraine, chưa kể tình trạng tồn đọng nghiêm trọng trong sản xuất và vận chuyển hàng hóa, vật tư do đại dịch Covid-19 gây ra.

Michael Hoglund, người đứng đầu khu vực kinh doanh vũ khí trên bộ tại Saab, cho biết xu hướng hiện nay là đưa chuỗi cung ứng đến "gần nhà hơn" và tìm kiếm những phiên bản đáng tin cậy. "Chúng tôi không còn mua loại rẻ nhất nữa", ông nói. "Chúng tôi đang trả phí để cảm thấy an toàn hơn".

Điều phối nguồn cung cấp chỉ là một yếu tố. NATO đã đặt ra các tiêu chuẩn để các hệ thống khác nhau có thể tương thích, cái được gọi là khả năng tương tác. Tuy nhiên, việc thực hiện có thể kém hài hòa hơn.

Còn nhiều khó khăn

Những vấn đề lớn hơn vẫn còn đó.

Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, nhiều công ty quốc phòng hợp nhất khi chi tiêu quân sự giảm xuống. Tuy nhiên, giống như các nhãn hiệu ngũ cốc khác nhau, mỗi hệ thống vũ khí chính cũng có rất nhiều loại. Theo phân tích của McKinsey & Company, châu Âu có 27 loại pháo khác nhau, 20 loại máy bay chiến đấu và 26 loại tàu khu trục và khinh hạm nên cũng khó hợp nhất.

Để xây dựng một lực lượng chiến đấu thống nhất, châu Âu phải cân bằng cạnh tranh, vốn yêu cầu cải tiến và đổi mới, với nhu cầu loại bỏ lãng phí và hợp lý hóa các hoạt động, bằng cách đặt hàng hoặc thậm chí thiết kế vũ khí đồng bộ.

Vấn đề nữa là châu Âu chủ yếu phụ thuộc vào Mỹ trong chiến lược đảm bảo an ninh quân sự. Những tuyên bố chỉ trích Tổng thống Donald Trump vào năm 2018 về việc châu Âu chi tiêu không đủ cho quân sự và những lời đe dọa Mỹ sẽ rút khỏi NATO đã gây chấn động sâu sắc trong khu vực.

Nhưng quan điểm cho rằng châu Âu phải chi nhiều tiền hơn cho an ninh quốc phòng của mình hiện đang lan rộng, làm gia tăng áp lực trong việc cần có một chiến lược thống nhất trong nỗ lực tạo ra hệ thống phòng thủ tốt hơn.

Tuy nhiên, sự phối hợp này đối mặt với một số rào cản tiềm ẩn. Như báo cáo của trung tâm cho thấy, việc tích hợp hệ thống phòng thủ châu Âu "sẽ là một quá trình tốn nhiều công sức và nỗ lực của nhiều thế hệ".

Các chính phủ đã đổ hàng triệu hoặc hàng tỷ USD vào quốc phòng và tất nhiên, mỗi nước đều muốn hỗ trợ các ngành công nghiệp và người lao động của mình.

Và bất kể nhu cầu phòng thủ tổng thể của châu Âu là gì, ưu tiên hàng đầu của mỗi quốc gia vẫn là bảo vệ biên giới của mình.

Ba Lan dọa chặn Ukraine vào EU

(Ảnh minh họa).

Bộ trưởng Nông nghiệp Ba Lan Telus cảnh báo sẽ không cho Ukraine gia nhập EU trừ khi khối có các biện pháp hạn chế nông sản từ nước này.

"Trong điều kiện hiện nay, nền nông nghiệp Ba Lan sẽ không thể có ưu thế bằng Ukraine. Tại Ukraine có hàng trăm nghìn trang trại, đó là nền nông nghiệp hoàn toàn khác. Đó là lý do chúng tôi đưa ra lập trường kiên quyết như vậy", Bộ trưởng Nông nghiệp Ba Lan Robert Telus nói hôm 13/9.

Ông Telus kêu gọi xây dựng các công cụ để hạn chế nhập khẩu nông sản từ Ukraine. Bộ trưởng Nông nghiệp Ba Lan cho biết nước này đang tìm cách gia hạn lệnh cấm nhập khẩu nông sản Ukraine của Liên minh châu Âu (EU).

"Nếu chúng ta không xây dựng những công cụ để cấm nhập khẩu nông sản Ukraine, Ba Lan chắc chắn sẽ không đồng ý để Ukraine gia nhập EU", ông Telus nhấn mạnh.

Bộ trưởng Nông nghiệp Ba Lan nói thêm khi nước này gia nhập EU đã phải tuân thủ các điều kiện rất nghiêm ngặt, do đó cần phải đặt ra điều kiện cho Ukraine khi gia nhập liên minh.

Sau khi nổ ra chiến sự ở Ukraine hồi tháng 2/2022, Ba Lan là một trong những nước lên tiếng ủng hộ Kiev nhiệt tình nhất. Tuy nhiên, quan hệ hai nước láng giềng mâu thuẫn từ khi Ba Lan kêu gọi cấm nhập khẩu nông sản Ukraine để bảo vệ thị trường nội địa.

Sau lệnh cấm đơn phương của Ba Lan, EU hồi tháng 4 ủy quyền cho 5 nước thành viên là Ba Lan, Bulgaria, Romania, Hungary và Slovakia cấm nhập khẩu nông sản Ukraine, nhưng vẫn cho phép mặt hàng này quá cảnh để đến nước thứ ba. Lệnh cấm của EU sẽ hết hạn vào ngày 15/9, song ít nhất hai quốc gia là Ba Lan và Hungary có ý định đơn phương gia hạn lệnh cấm.

Tổng thống Zelensky cùng các lãnh đạo Ukraine ký đơn xin gia nhập EU hồi tháng 2/2022, vài ngày sau khi nổ ra xung đột với Nga. Ông Zelensky thúc giục EU cho phép Ukraine gia nhập nhanh chóng theo cái mà ông mô tả là "thủ tục đặc biệt mới", song không được đồng ý.

Tổng thống Nga Putin từng nói không phản đối Ukraine gia nhập EU vì đây không phải liên minh quân sự như NATO. Tuy nhiên, lãnh đạo Nga cảnh báo nếu Ukraine gia nhập EU, họ có thể "biến thành bán thuộc địa" của phương Tây.

Một quốc gia chỉ có thể nộp đơn vào EU khi đáp ứng các điều kiện nhất định, bao gồm có nền kinh tế thị trường tự do, dân chủ ổn định và chấp nhận tất cả luật pháp của EU cũng như đồng EUR. Quốc gia nộp đơn lên Hội đồng châu Âu, bên yêu cầu Ủy ban châu Âu đánh giá khả năng đáp ứng các tiêu chí của ứng viên.

Nếu đánh giá của ủy ban thuận lợi, Hội đồng châu Âu phải nhất trí khuôn khổ chính thức cho quá trình đàm phán giữa các bộ trưởng và đại sứ của các chính phủ EU và nước ứng viên. Quá trình này có thể sẽ mất nhiều thời gian, thậm chí là hàng thập kỷ.

Nguồn: The Saigon Times; Năng Lượng Quốc Tế; VietnamPlus; Dân Trí; Vnexpress