‘Bóng đen’ giá dầu tăng bủa vây châu Âu dù nhận tin vui lạm phát giảm mạnh

Lạm phát tại châu Âu đã giảm mạnh trong tháng 9, nhưng đây có thể chỉ là niềm vui ngắn chẳng tày gang bởi nguy cơ đáng lo ngại từ khả năng giá dầu tăng.

Hãng thông tấn AP (Mỹ) cho biết theo dữ liệu được cơ quan thống kê của Liên minh châu Âu (EU) công bố hôm 29/9, lạm phát cơ bản, không bao gồm giá nhiên liệu và thực phẩm, đã giảm nhiều hơn dự đoán của các nhà phân tích, xuống 4,5%. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã theo dõi chặt chẽ con số này để đánh giá lạm phát đang giảm như thế nào.

Diễn biến này củng cố hy vọng rằng ECB sẽ không phải hạn chế nền kinh tế hơn nữa bằng cách tăng lãi suất từ mức cao kỷ lục hiện nay. Lãi suất hàng năm là 4,3% trong tháng này, giảm từ mức 5,2% của tháng 8. Tuy nhiên, giá dầu tăng cao gần đây đang phủ bóng đen lên triển vọng nhanh chóng đẩy lùi lạm phát xuống mức mục tiêu 2% của ECB.

Ông Jack Allen-Reynolds tại công ty nghiên cứu Capital Economics (Anh) đánh giá lạm phát cơ bản giảm “củng cố quan điểm của chúng tôi rằng ECB đã hoàn tất việc tăng lãi suất”. Ông dự đoán tỷ lệ lạm phát chung sẽ giảm xuống 3,5% vào cuối năm nay. Giá năng lượng đã giảm 4,7% trong tháng 9, trong khi lạm phát giá thực phẩm vẫn ở mức cao 8,8%.

Chủ tịch ECB Christine Lagarde cho biết nếu mức lãi suất được duy trì trong “thời gian đủ dài” thì điều đó sẽ góp phần đáng kể đưa lạm phát trở lại mức 2%, mục tiêu mà ngân hàng này không mong đợi đạt được cho đến năm 2025. Giá cả cao đã kìm hãm nền kinh tế châu Âu vì tiền lương của người dân không còn đủ để trang trải, buộc họ phải cắt giảm các khoản chi tiêu.

Tăng trưởng kinh tế châu Âu đã trì trệ trong sáu tháng đầu năm, với một số chỉ số bộc lộ dấu hiệu suy thoái trong quý 3 năm nay. Đợt lạm phát này xảy ra khi nền kinh tế toàn cầu phục hồi sau đại dịch COVID-19, dẫn đến tình trạng thiếu linh kiện và nguyên liệu thô. Mọi chuyện trở nên tồi tệ hơn khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine, khiến giá năng lượng tăng vọt.

ECB đã cố gắng kiểm soát lạm phát bằng cách tăng lãi suất, khiến việc vay tiền để mua sắm lớn như nhà ở hoặc thiết bị mới để mở rộng kinh doanh trở nên đắt đỏ hơn. Điều đó làm giảm nhu cầu về hàng hóa và do đó giảm lạm phát. Nhưng lãi suất cao hơn cũng có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

Nhiều nhà kinh tế cho rằng ECB đã hoàn tất việc tăng lãi suất trừ khi có điều gì đó quyết liệt xảy ra gây khó khăn cho giảm lạm phát. Điều đó có thể là giá dầu tăng. Giá “vàng đen” vốn đã theo đà tăng sau khi các nhà sản xuất hàng đầu là Saudi Arabia và Nga gia hạn cắt giảm sản lượng. Nguy cơ giá dầu tăng hơn nữa sẽ tác động tiêu cực đến sức mua của người tiêu dùng.

Sau khi giá dầu tăng gần 30% trong quý này lên mức cao nhất trong một năm, các nhà phân tích đang chờ đợi xem liệu nhà sản xuất hàng đầu Saudi Arabia có tăng nguồn cung hay không.

Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) và các đồng minh (còn gọi là OPEC+) dự kiến nhóm họp vào ngày 4/10 tới.

Hàng loạt quốc gia châu Âu ghi nhận nắng nóng kỷ lục vào tháng 9

Nhiều quốc gia châu Âu như Áo, Pháp, Đức, Ba Lan, Thuỵ Sĩ… đều ghi nhận tháng 9 là tháng có nền nhiệt cao kỷ lục.

Cơ quan thời tiết Pháp Meteo-France mới đây cho biết nhiệt độ ghi nhận trung bình tháng 9 ở nước này vào khoảng 21,5 độ C, cao hơn khoảng 3,5 độ C đến 3,6 độ C so với giai đoạn 1991-2020. Nhiệt độ trung bình ở Pháp đã liên tục tăng mạnh trong hai năm qua.

Tại nước láng giềng Đức, văn phòng thời tiết DWD cho biết, tháng 9 là tháng nóng nhất kể từ khi số liệu kỷ lục quốc gia bắt đầu được thống kê, cao hơn gần 4 độ C so với mức cơ bản giai đoạn 1961-1990.

Trong khi đó, Viện Thời tiết Ba Lan công bố, tháng 9 có nhiệt độ cao hơn mức trung bình 3,6 độ C và là tháng nóng nhất kể từ khi nước này bắt đầu thống kê dữ liệu nền nhiệt trong tháng cách đây hơn 100 năm.

Các cơ quan thời tiết quốc gia Áo và Thụy Sĩ cũng ghi nhận nhiệt độ trung bình tháng 9 nóng nhất từ trước đến nay. Nghiên cứu mới đây cho thấy các sông băng ở Thụy Sĩ đã mất 10% thể tích trong 2 năm do tình trạng nóng lên quá mức.

Trước đó, Viện Thời tiết Quốc gia Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha cảnh báo nhiệt độ cao bất thường xảy ra vào cuối tuần này, lên tới 35 độ C ở các vùng phía nam Tây Ban Nha vào hôm 29/9.

Thời tiết nắng nóng bất thường ở châu Âu xuất hiện sau khi cơ quan giám sát khí hậu của Liên minh Châu Âu (EU) hồi đầu tháng này đưa ra dự báo, nhiệt độ toàn cầu vào mùa hè ở Bắc bán cầu tăng mạnh, gây ra các đợt nắng nóng kỷ lục.

Các nhà khoa học cho biết, sự biến đổi khí hậu do hoạt động của con người đang khiến nhiệt độ toàn cầu tăng cao, Trái đất nóng lên khoảng 1,2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus của EU cho rằng, 2023 có thể là năm nóng nhất mà nhân loại từng trải qua.

Băng đảng Thụy Điển thuê trẻ em giết người

Thụy Điển cho biết các băng đảng liên hệ với trẻ vị thành niên để thuê giết người, thậm chí có trẻ em chủ động liên hệ nhóm tội phạm.

"Các băng nhóm tội phạm rất tàn nhẫn. Họ liên hệ với mọi người, thường là trẻ vị thành niên, cung cấp vũ khí và địa chỉ để họ thực hiện các vụ tấn công", Ủy viên Cảnh sát Quốc gia Thụy Điển Anders Thornberg nói với phóng viên ngày 29/9, sau khi ba người bị sát hại trong 24 giờ.

Thụy Điển những năm gần đây chứng kiến cuộc xung đột đẫm máu giữa các băng đảng tranh giành vũ khí và buôn bán ma túy. Các tòa chung cư và nhà ở trên khắp đất nước thường xuyên bị rung chuyển bởi các vụ nổ. Các vụ xả súng, từng chỉ xảy ra ở khu vực khó khăn, trở nên thường xuyên ở những nơi công cộng của đất nước vốn yên bình và giàu có này.

"Chúng tôi cũng gặp tình huống chính trẻ em liên hệ với các băng nhóm tội phạm để đề nghị thực hiện hành vi giết người", ông Thornberg nói, thêm rằng nạn nhân thường trẻ tuổi.

Theo thống kê của đài truyền hình Thụy Điển SVT, 12 người đã thiệt mạng trong các vụ nổ và nổ súng trong tháng 9. Đây cũng là tháng nhiều người chết nhất liên quan bạo lực băng đảng trong 4 năm qua ở Thụy Điển.

Quan chức cảnh sát cấp cao Mats Lindstrom cho biết ông đã thấy nhiều tin nhắn của những người trẻ tuổi liên hệ băng nhóm để giết người theo hợp đồng. Tháng trước, 69 người dưới 18 tuổi bị giam ở Thụy Điển, so với 14 người hồi tháng 8/2021.

Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson hôm 28/9 tuyên bố sẽ đánh bại các băng nhóm tội phạm với sự trợ giúp của quân đội.

"Chúng tôi sẽ truy lùng các băng nhóm và đánh bại họ. Đây là thời điểm khó khăn ở Thụy Điển. Ngày càng nhiều trẻ em và người vô tội bị ảnh hưởng bởi tình trạng bạo lực cực độ này", Thủ tướng Kristersson phát biểu trên truyền hình. "Thụy Điển chưa bao giờ chứng kiến điều gì như thế này. Không quốc gia nào ở châu Âu chứng kiến điều tương tự".

Theo ông, nguyên nhân dẫn đến tình trạng bạo lực băng đảng gia tăng là "chính sách nhập cư vô trách nhiệm", "hội nhập thất bại" và "sự ngây thơ về chính trị", đồng thời khẳng định Thụy Điển sẽ thực hiện cách tiếp cận khác để giải quyết vấn đề.

Tư lệnh lực lượng vũ trang Thụy Điển Micael Byden cho biết ông sẵn sàng giúp đỡ cảnh sát địa phương, nhưng không nêu rõ phương thức thực hiện.

Những người phản đối biện pháp của Thủ tướng Kristersson cho rằng đưa quân đội tham gia chống băng đảng là bỏ qua việc giải quyết nguyên nhân gốc rễ của bạo lực. Theo một số thông tin, bạo lực gia tăng bắt nguồn từ việc mạng lưới băng đảng Foxtrot đột nhập vào hai băng nhóm đối địch sau khi đấu đá nội bộ. Cảnh sát cho biết bạo lực còn có nguồn gốc từ sự kém hòa nhập của người nhập cư, khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn và việc sử dụng ma túy.

Thoát khỏi sự lệ thuộc Trung Quốc, cách nào?

Vào tuần tới, các nhà lãnh đạo hàng đầu Liên minh châu Âu (EU) sẽ họp tại Tây Ban Nha để bàn việc giảm phụ thuộc pin mặt trời và các nguồn năng lượng sạch khác từ Trung Quốc.

Tuy nhiên, một số chuyên gia phương Tây cho rằng nỗ lực trên của châu Âu là vô nghĩa khi quốc gia tỷ dân vẫn đang thống trị tuyệt đối trong lĩnh vực công nghệ xanh.

Rõ ràng, nhiệm vụ của châu Âu là vô cùng gian nan khi Trung Quốc chiếm hơn 30% sản lượng năng lượng sạch toàn cầu - nhiều hơn mức của Mỹ, Nhật Bản và Đức cộng lại.

Nền kinh tế số hai thế giới đang cung cấp 4/5 tổng sản lượng pin mặt trời và hơn 90% tổng sản lượng pin lithium – nguyên liệu quan trọng cho sản xuất xe điện – của EU.

Đặc biệt, nền kinh tế của “lục địa già” đang dễ tổn thương hơn bao giờ hết kể từ sau đại dịch Covid-19 và khởi phát xung đột Nga-Ukraine. Châu Âu luôn phải dè chừng trước các động thái của Trung Quốc do có thể ảnh hưởng đến nguồn cung năng lượng sạch quan trọng.

Dù là vậy, nhiệm vụ cấp thiết của châu Âu vẫn là đa dạng hóa nguồn cung trong bối cảnh địa chính trị đầy biến động, bởi đối thủ có thể sử dụng nguồn tài nguyên quan trọng này cho các động cơ chính trị.

Bên cạnh đó, EU cũng không nên chỉ dựa vào nguồn cung từ Trung Quốc vì một mình Bắc Kinh không đủ sức hoàn thành tất cả mọi khâu từ khai thác cho đến sản xuất thiết bị cho quá trình chuyển đổi xanh.

Tất nhiên, sẽ rất khó để châu Âu có thể độc lập hoàn toàn với Trung Quốc, với việc các chính sách của EU thường có giới hạn nhất định như: đảm bảo 10% nguồn cung đất hiếm và lithium nội khối, hay mỗi nước thành viên giới hạn nhập khẩu ngoại khối ở mức 65%.

Giới chuyên gia cho rằng châu Âu cần phải quan sát kỹ những động thái của Trung Quốc nhằm hạn chế xuất khẩu gali và germani – nguyên liệu sản xuất chip bán dẫn, hay than chì – nguyên liệu quan trọng cho sản xuất xe điện – sang Thụy Điển.

Thêm nữa, EU có thể hợp tác với Nhật Bản nhằm giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Nhật Bản có thể cung cấp mô hình phát triển các chuỗi cung ứng xanh như khai thác, chế biến và sản xuất kim loại cho nam châm và pin. Nhật hiện sản xuất hơn 1/3 sản lượng nam châm đất hiếm có hiệu suất cao đối với ngành công nghiệp xe điện toàn cầu.

EU cũng có thể tận dụng mối quan hệ đối tác với Mỹ, Canada và Australia, hay các nước giàu khoáng sản ở châu Phi và châu Mỹ Latinh, để đẩy nhanh tiến trình giảm thiểu rủi ro.

"Lục địa già" có thể khai thác tiềm năng khoáng sản của khu vực Bắc Âu trong dài hạn, tuy nhiên cần phải tăng cường tái chế và phát triển công nghiệp tuần hoàn.

Hiện một số quốc gia châu Âu đã đạt thành tựu nhất định trong khai thác khoáng sản. Phần Lan tinh chế 10% sản lượng coban của thế giới, còn Bỉ và Đức cũng làm chủ công nghệ tinh chế germani. Estonia lại là quê hương của một trong những nhà sản xuất đất hiếm bên ngoài Trung Quốc.

Châu Âu đang đối diện với việc không thể tự sản xuất siêu nam châm cho xe điện và tua-bin gió. Theo Hiệp hội Công nghiệp Đất hiếm, nguồn cung nam châm lớn nhất của EU đến từ Trung Quốc. Nhằm khắc phục tình trạng này, Neo Performance Materials, Canada đang nỗ lực phát triển các mỏ nam châm từ Bắc Mỹ đến châu Âu, tuy nhiên cần có sự viện trợ của chính phủ cho quá trình sản xuất và chống các chính sách độc quyền của Trung Quốc.

Căng thẳng Serbia - Kosovo bùng phát

Tình hình Serbia - Kosovo căng thẳng trở lại trong bối cảnh Serbia tập trung số binh sĩ và phương tiện chưa có tiền lệ dọc biên giới với Kosovo, và NATO cũng tăng cường lực lượng gìn giữ hòa bình.

"Chúng tôi đang theo dõi hoạt động triển khai quân sự quy mô lớn của Serbia dọc biên giới với Kosovo, bao gồm việc dàn quân chưa có tiền lệ đối với các đơn vị pháo binh, xe tăng và bộ binh cơ giới tiên tiến của Serbia", người phát ngôn Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, John Kirby, nói hôm 29/9.

"Đây là diễn biến gây bất ổn đã xảy ra trong tuần qua, và chúng tôi kêu gọi Serbia rút lực lượng khỏi biên giới và giảm căng thẳng", ông Kirby nói thêm.

Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Jake Sullivan đã gọi điện cho ông Albin Kurti, người đứng đầu cơ quan hành pháp của Kosovo, để thảo luận về tình trạng leo thang.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken đã nói chuyện với Tổng thống Serbia Aleksandar Vucic để kêu gọi "giảm leo thang ngay lập tức" và quay trở lại thỏa thuận trước đó về bình thường hóa quan hệ với Kosovo.

KFOR - lực lượng gìn giữ hòa bình của NATO ở Kosovo - đã được tăng viện một tiểu đoàn của quân đội Anh. Chính quyền ông Biden cho biết họ đang tham khảo ý kiến của đồng minh để đảm bảo thế trận của Kfor "tương đương với mối đe dọa".

Kosovo đơn phương tuyên bố độc lập khỏi Serbia vào năm 2008 - động thái không được Serbia công nhận.

Đông đảo người dân tại Kosovo là người gốc Albania, nhưng miền bắc của vùng lãnh thổ này lại có đa số là người gốc Serbia sinh sống. Những người gốc Serbia này - khoảng 50.000 người - không công nhận chính quyền Kosovo đặt tại thành phố Pristina.

Căng thẳng bùng nổ vào hôm 24/9, khi nhóm bán quân sự người Serbia được vũ trang đầy đủ phục kích đội cảnh sát tuần tra của Kosovo, khiến 1 cảnh sát thiệt mạng. Ba tay súng người Serbia đã chết trong cuộc đụng độ sau đó, gần làng Banjske.

Các tay súng được lãnh đạo bởi Milan Radoičić, phó thủ lĩnh của Serb List, một đảng đại diện cho người thiểu số Serbia ở miền bắc Kosovo. Thông qua luật sư, Radoičić nhận trách nhiệm trong vụ đấu súng, nhưng không giải thích nguồn gốc của số vũ khí hiện đại mà các tay súng mang theo.

Nguồn: CafeF; Môi trường & Đô thị; Vnexpress; Kinh tế & Đô thị; Dân Trí