Chính sách nổi bật trong Luật Đất đai sửa đổi

(Ảnh minh họa).

Luật Đất đai 2024 liệt kê cụ thể trường hợp Nhà nước thu hồi đất, đa dạng phương án bồi thường, cấp sổ đỏ cho đất không giấy tờ trước 1/7/2014...

Ngày 18/1, Quốc hội đã thông qua Luật Đất đai sửa đổi gồm 16 chương và 260 điều, hiệu lực từ ngày 1/1/2025. So với Luật hiện hành, Luật Đất đai sửa đổi 2024 có năm nhóm vấn đề mới, trong đó quy định bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất; việc tiếp cận đất đai của người dân và doanh nghiệp phục vụ kinh tế - xã hội, sản xuất kinh doanh; nâng cao hiệu quả sử dụng đất; về tài chính đất đai như định giá đất, ổn định tiền thuê đất và nâng cao hiệu quả, hiệu lực về quản lý nhà nước.

32 trường hợp thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng

Theo quy định của Điều 79, Nhà nước thu hồi đất trong 31 trường hợp "thật cần thiết" để thực hiện dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Đó là các dự án công trình giao thông; thủy lợi; cấp nước; xử lý chất thải; năng lượng, chiếu sáng công cộng; dầu khí; hạ tầng bưu chính, viễn thông; chợ dân sinh, chợ đầu mối; tín ngưỡng, tôn giáo; khu vui chơi, giải trí công cộng, sinh hoạt cộng đồng; trụ sở cơ quan Nhà nước.

Các hoạt động lấn biển; khai thác khoáng sản; dự án vùng phụ cận các điểm kết nối giao thông; dự án đầu tư xây dựng khu đô thị có công năng phục vụ hỗn hợp, dự án khu dân cư nông thôn... cũng sẽ được Nhà nước thu hồi đất.

Quy định này vượt trội so với Luật hiện hành chỉ nêu khái quát "Nhà nước quyết định thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng". Thường trực Ủy ban Kinh tế Nguyễn Hải Nam cho hay quy định hiện hành còn gây tranh cãi, khiếu kiện ở nhiều địa phương, nhất là thu hồi đất để thực hiện dự án thương mại, dịch vụ.

"Việc quy định chi tiết 32 trường hợp thu hồi đất là một bước tiến lớn, giúp minh bạch, cụ thể hóa, khắc phục được tính chất chung chung trong quy định cũ", ông Nam nói.

Ông Nam cho biết đối với nội dung này, Ủy ban Kinh tế và các cơ quan Quốc hội phải thảo luận rất kỹ lưỡng. Cuối cùng, Ủy ban Kinh tế thống nhất quy định chi tiết, liệt kê rõ ràng, dù chưa thể bao quát nhưng 32 trường hợp này cũng tương đối đầy đủ trong thực tế. Luật cũng quy định trường hợp thu hồi đất để thực hiện dự án, công trình vì lợi ích quốc gia, công cộng chưa được quy định, Quốc hội sẽ sửa đổi, bổ sung Điều này theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Theo ông Nam, việc tổ chức thực hiện luôn là khâu quan trọng nhất trong bồi thường và thu hồi đất. Các cơ quan Nhà nước, nhất là Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải luôn đảm bảo tính khách quan, không nghiêng về phía nào dù là chủ đầu tư hay người dân và phải đặt dưới sự giám sát chặt chẽ.

PGS Nguyễn Quang Tuyến (Trưởng khoa Pháp luật kinh tế, Đại học Luật Hà Nội) đánh giá việc liệt kê như trên sẽ minh bạch các trường hợp Nhà nước thu hồi đất, thuận tiện cho các cơ quan thực thi, dễ xác định trách nhiệm, chế tài nếu làm sai. Người dân cũng dễ theo dõi, giám sát để tự bảo vệ quyền lợi của mình.

"Luật sẽ giúp giảm tình trạng lợi dụng thu hồi đất bừa bãi, địa phương cũng sẽ hiểu thống nhất, tránh mỗi nơi một kiểu", ông Tuyến nói, nhấn mạnh rằng điều khoản này sẽ tác động tích cực đến phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) cũng kỳ vọng quy định này sẽ "khắc phục được tình trạng một số nơi thu hồi đất tràn lan như đã xảy ra trước đây".

Đa dạng hình thức bồi thường cho người có đất bị thu hồi

Theo Luật Đất đai hiện hành, việc bồi thường được thực hiện bằng giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi. Nếu không có đất, việc bồi thường thực hiện bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi.

Luật sửa đổi vừa được thông qua đã quy định đa dạng hình thức bồi thường bằng tiền, bằng đất có cùng mục đích sử dụng, bằng nhà ở và bằng đất khác mục đích sử dụng nếu người bị thu hồi có nhu cầu và địa phương có điều kiện về quỹ đất. Quy định này thể chế Nghị quyết số 18 của Trung ương, đảm bảo quyền lợi được ưu tiên lựa chọn hình thức bồi thường cho người có đất thu hồi.

Theo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quy định đền bù bằng đất khác cũng tạo điều kiện cho địa phương không có quỹ đất dồi dào, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước khi phải ứng vốn chi trả bồi thường bằng tiền.

GS Hoàng Văn Cường (Hiệu phó trường Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nếu được làm tốt sẽ giúp thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội, đồng thời thay đổi cuộc sống của người dân có đất bị thu hồi theo hướng tốt hơn.

"Nếu các địa phương thực hiện đúng tinh thần của Luật thì vấn đề bức xúc, khiếu kiện của người dân liên quan đến thu hồi đất sẽ không còn nữa", ông Cường nói.

Theo GS Nguyễn Quang Tuyến, vấn đề mấu chốt để giải quyết hài hòa lợi ích khi thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là giá đền bù. Giá đền bù hài hòa giữa các bên, điều kiện tái định cư tốt, thì khiếu kiện về đất đai sẽ giảm, những mâu thuẫn lâu nay cũng được giải quyết.

Mở rộng hạn mức chuyển nhượng đất nông nghiệp

Luật Đất đai hiện hành quy định hộ gia đình, cá nhân không trực tiếp sản xuất nông nghiệp không được nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho quyền sử dụng đất trồng lúa.

Trong khi đó, Luật sửa đổi nêu cá nhân không trực tiếp sản xuất nông nghiệp phải thành lập tổ chức kinh tế và có phương án sử dụng đất trồng lúa được UBND cấp huyện phê duyệt khi nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho đất trồng lúa quá hạn mức. Diện tích này với tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thuộc khu vực Đông Nam Bộ và khu vực đồng bằng sông Cửu Long là 3 ha; tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương khác là 2 ha.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng việc mở rộng diện nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp so với quy định của Luật Đất đai hiện hành nhằm bảo đảm thuận lợi, linh hoạt trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, để bảo đảm an ninh lương thực và bảo vệ đất trồng lúa, việc bổ sung điều kiện nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp với tổ chức kinh tế là cần thiết.

Thường trực Ủy ban Kinh tế Nguyễn Hải Nam đánh giá đây là một trong những điểm đột phá, giúp đơn giản hóa thủ tục, khuyến khích tổ chức kinh tế đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao, năng suất cao. Dù vậy, chính quyền từng địa phương phải căn cứ vào điều kiện, hoàn cảnh riêng để áp dụng phù hợp.

Theo đó, UBND cấp huyện có trách nhiệm phê duyệt phương án sử dụng đất trồng lúa của tổ chức kinh tế nhận chuyển nhượng quá hạn mức. Đây sẽ là chìa khóa quan trọng để đảm bảo không xảy ra tình trạng thu gom đất nông nghiệp nhằm trục lợi.

Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) nhận định các quy định nói trên sẽ tạo điều kiện để nông nghiệp Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Quy mô sản xuất hàng hóa nông nghiệp Việt Nam ngày càng lớn, nông dân ngày càng giàu, bộ mặt nông thôn đổi mới. Điều này tác động tích cực đến cả nền kinh tế và thị trường bất động sản trong quá trình đô thị hóa và phát triển các khu dân cư nông thôn.

Chính sách này cũng cho phép Việt Nam chuyển từ nền nông nghiệp phân tán, manh mún sang tập trung, hiện đại, ứng dụng khoa học công nghệ, sản xuất hàng hóa bền vững, hiệu quả. HoREA kỳ vọng từ các quy định trong luật, Việt Nam sẽ có nhiều nông dân tỷ phú.

Cấp sổ đỏ cho đất không giấy tờ trước 1/7/2014

Luật Đất đai sửa đổi vừa thông qua cho phép đất không giấy tờ trước 1/7/2014 (thay vì 1/7/2004 như quy định hiện hành) không có tranh chấp, được cấp sổ đỏ. Luật sửa đổi chia các trường hợp người sử dụng đất không có giấy tờ trước tháng 7/2014 thành ba nhóm thời gian để cấp sổ đỏ: trường hợp sử dụng đất trước ngày 18/12/1980; từ 18/12/1980 đến trước ngày 15/10/1993; và từ ngày 15/10/1993 đến trước ngày 1/7/2014.

Cả 3 nhóm trên đều phải được UBND cấp xã nơi có đất xác nhận là hiện nay không có tranh chấp, không vi phạm pháp luật về đất đai, không thuộc trường hợp đất được giao sai thẩm quyền. Mỗi nhóm sẽ có quy định cụ thể về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Hộ gia đình, cá nhân được giao đất nông nghiệp trước 1/7/2014 mà không giấy tờ, có đăng ký thường trú tại địa phương thuộc vùng có điều kiện kinh tế khó khăn, đã được UBND cấp xã xác nhận không có tranh chấp cũng sẽ được cấp sổ và không phải nộp tiền sử dụng đất.

Được giao vốn 'khủng', ngành giao thông lo siết tiến độ giải ngân ngay từ đầu năm

Bộ GTVT vừa ban hành chỉ thị về việc đẩy nhanh tiến độ thực hiện giải ngân vốn đầu tư công năm 2024.

Trong năm 2024, ngành GTVT dự kiến được phân bổ số vốn "khủng" nhất, hơn 57.735 tỉ đồng (tương đương 2,5 tỉ USD), chiếm hơn 92,5% tổng vốn phân bổ cả giai đoạn 2021 - 2025 là hơn 63.700 tỉ đồng (tương đương 2,7 tỉ USD).

Để đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công các dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia, đường cao tốc, liên vùng, ven biển và các chương trình mục tiêu quốc gia; phấn đấu giải ngân trên 95% kế hoạch được giao, Bộ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Văn Thắng yêu cầu thủ trưởng các chủ đầu tư, Ban quản lý dự án, các cơ quan tham mưu có liên quan của bộ cần tiếp tục nỗ lực phấn đấu, quyết tâm cao nhất, không ngừng đổi mới, sáng tạo, đoàn kết, đồng lòng trong thực hiện nhiệm vụ được giao ngay từ những ngày đầu, tháng đầu năm 2024.

Cụ thể, các chủ đầu tư, Ban quản lý dự án được giao khẩn trương triển khai phân khai dự toán chi theo kế hoạch được giao cho các dự án theo đúng tiến độ yêu cầu; đẩy nhanh hoàn thiện thủ tục thanh toán với Kho bạc Nhà nước khi có khối lượng được nghiệm thu; kịp thời thực hiện ghi thu, ghi chi vốn ODA và vay ưu đãi đã thực hiện với Kho bạc Nhà nước; xử lý nghiêm cán bộ, phòng, ban không tuân thủ quy trình giải ngân, gây khó khăn cho đơn vị khi làm thủ tục thanh toán.

Các đơn vị phải lập kế hoạch giải ngân chi tiết theo từng tháng, quý, xác định "đường găng" giải ngân đối với từng dự án, báo cáo bộ (qua Vụ Kế hoạch - Đầu tư) ngay trong tháng 1 làm cơ sở cơ sở điều hành và đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch của đơn vị.

Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các thủ tục phê duyệt chủ trương đầu tư, dự án đầu tư, thiết kế, dự toán, đấu thầu lựa chọn nhà thầu, tư vấn đối với các dự án khởi công mới, đặc biệt đối với các dự án sử dụng nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2022; thường xuyên rà soát, cập nhật kế hoạch thực hiện - giải ngân của từng dự án/gói thầu để kịp thời phát hiện khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai, đề xuất biện pháp xử lý.

Đối với Vụ Kế hoạch - Đầu tư, Bộ trưởng yêu cầu theo dõi chặt chẽ kết quả thực hiện kế hoạch vốn đầu tư của từng chủ đầu tư, ban quản lý dự án; chủ động, điều hòa linh hoạt kế hoạch vốn giữa các dự án, ưu tiên bố trí vốn cho các dự án hoàn thành trong năm 2024; kiên quyết điều chuyển kế hoạch vốn từ các dự án chậm giải ngân sang các dự án có tiến độ giải ngân tốt, còn thiếu vốn.

Cục Quản lý đầu tư xây dựng, Cục Đường cao tốc Việt Nam có trách nhiệm khẩn trương thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư, kế hoạch đấu thầu, thiết kế, dự toán, các dự án... khi nhận được hồ sơ do các chủ đầu tư, ban quản lý dự án trình, đặc biệt là các dự án sử dụng nguồn tăng thu ngân sách Trung ương năm 2022. Song song, thực hiện tốt chức năng quản lý nhà nước, hỗ trợ kỹ thuật đối với các dự án do các địa phương, Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp là cơ quan chủ quản, đặc biệt là các dự án quan trọng quốc gia, đường cao tốc, đường liên kết vùng và các dự án trọng điểm.

Trong năm 2024, ngành giao thông phấn đấu đưa vào khai thác, sử dụng ít nhất 130 km đường bộ cao tốc, sớm hoàn thành nâng cấp các tuyến luồng hàng hải vào cảng Cái Mép - Thị Vải, cảng Nam Nghi Sơn.

"Kết quả giải ngân kế hoạch đăng ký đầu năm là tiêu chí chủ yếu để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ công tác năm 2024 của thủ trưởng các cơ quan, đơn vị liên quan, trừ lý do bất khả kháng. Yêu cầu thủ trưởng các cơ quan, đơn vị lấy tiêu chí kế hoạch giải ngân của đơn vị để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các cán bộ có liên quan" Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh.

Năm 2023, Bộ GTVT lập kỷ lục về giải ngân vốn đầu tư công khi được giao 114.000 tỉ đồng. Trong đó, số vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước được Thủ tướng Chính phủ giao vượt rất nhiều so với kế hoạch xây dựng của bộ (khoảng 71.000 tỉ đồng), lớn nhất từ trước tới nay và gấp 1,7 lần năm 2022; gấp 2,2 lần năm 2021.

Loạt dự án bất động sản ở Hà Tĩnh bị xử phạt

(Ảnh minh họa).

Chậm tiến độ triển khai dự án song không làm thủ tục xin gia hạn, không báo cáo hoạt động đầu tư, chậm hoàn thiện các hạng mục theo hồ sơ thiết kế... khiến hàng loạt dự án ở Hà Tĩnh bị xử phạt, yêu cầu khắc phục.

Thanh tra Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Tĩnh (KH&ĐT) mới đây có quyết định 140 xử phạt vi phạm hành chính số tiền 85 triệu đồng đối với Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Đông Dương Thăng Long (trụ sở tại thị trấn Xuân An, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh). Đây là nhà đầu tư thực hiện dự án Khu đô thị mới Xuân An tại huyện Nghi Xuân.

Cuối tháng 6/2016, dự án được UBND tỉnh Hà Tĩnh chấp thuận chủ trương đầu tư nhưng đến nay chưa hoàn thành toàn bộ dự án và đưa vào hoạt động theo thời hạn được quy định.

Ngành chức năng xác định, đến nay dự án đã quá thời hạn hoàn thành hơn 5 năm 10 tháng theo quy định nhưng nhà đầu tư không thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư. Hiện, dự án còn các hạng mục gồm trung tâm thương mại 5 tầng và 4 căn biệt thự theo quy hoạch đã được phê duyệt nhưng chưa hoàn thành việc xây dựng.

Liên quan đến dự án này, trước đó vào tháng 5/2020, Cơ quan CSĐT Công an huyện Nghi Xuân đã khởi tố vụ án, khởi tố 4 cán bộ thị trấn Xuân An để điều tra về hành vi Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng và tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.

Những người bị khởi tố liên quan đến vi phạm các quy định trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại tổ dân phố 7 trong quá trình đền bù, GPMB Khu đô thị mới thị trấn Xuân An (Nghi Xuân), gây thiệt hại cho Nhà nước số tiền trên 1 tỷ đồng.

Cùng thời điểm, Thanh tra Sở KH&ĐT Hà Tĩnh cũng xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đầu tư đối với Công ty TNHH Dịch vụ thương mại Techco (trụ sở tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) số tiền 40 triệu đồng vì không thực hiện chế độ báo cáo hoạt động đầu tư đối với dự án Xây dựng khu dân cư nông thôn mới Long Bỏng tại xã Cương Gián, huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh).

Dự án này liền kề với dự án hạ tầng khu dân cư đô thị Đông Dương do Công ty cổ phần Đầu tư xây dựng và Phát triển Đông Dương, trụ sở tại Hà Nội làm chủ đầu tư. Suốt 5 năm qua, cả hai dự án đều đã xây dựng cơ bản hạ tầng kỹ thuật, phân lô bán nền gần hết nhưng chưa hoàn thiện thủ tục để đấu nối với Tỉnh lộ ĐT.547 (đường ven biển Hà Tĩnh). Đồng thời, trục đường chính 21m đang vướng GPMB nên đến nay chưa thi công, mặc dù thời hạn hoàn thiện dự án theo quyết định phê duyệt là trong năm 2018.

Ngoài ra, ngành chức năng địa phương cũng xử phạt số tiền 40 triệu đồng đối với Công ty CP Xây lắp tổng hợp Trường Long (địa chỉ thị trấn Xuân An, huyện Nghi Xuân) do không thực hiện báo cáo hoạt động đầu tư đối với dự án Khu dân cư Nông thôn mới Trường Thành, Trường Vĩnh, Trường Hải tại xã Xuân Trường, huyện Nghi Xuân.

Đầu tháng 9/2017, dự án được UBND tỉnh Hà Tĩnh chấp thuận chủ trương đầu tư. Do chậm tiến độ, cuối tháng 3/2019, Sở Kế hoạch và Đầu tư đã có văn bản cho phép giãn tiến độ. Đến nay, dự án cơ bản hoàn thành hạ tầng kỹ thuật, riêng phần trung tâm thương mại chưa thực hiện. Theo báo cáo của nhà đầu tư, trong tổng số 139 lô đất của dự án, mới chỉ duy nhất 1 hộ dân sinh sống.

Hiện, Công ty CP Xây lắp tổng hợp Trường Long đang nộp hồ sơ xin điều chỉnh thời gian thực hiện cũng như thay đổi một số hạng mục liên quan. Trong khi đó, tỉnh Hà Tĩnh đã giao UBND huyện Nghi Xuân tổ chức làm việc với nhà đầu tư, yêu cầu báo cáo rõ tình hình thực hiện dự án, nguyên nhân chưa hoàn thành dự án theo quy định và xử lý vi phạm nếu có.

Theo số liệu của Sở KH&ĐT Hà Tĩnh, từ cuối năm 2021 đến nay, Hà Tĩnh đã kiểm tra, xử lý 161 dự án, lập biên bản vi phạm hành chính trong lĩnh vực đầu tư, ra quyết định xử phạt 72 dự án với tổng số tiền hơn 3,8 tỷ đồng. Ngành chức năng cũng thu hồi, chấm dứt hoạt động 29 dự án; chấp thuận điều chỉnh tiến độ 45 dự án; cho phép gia hạn tiến độ sử dụng đất 32 dự án.

Nguy cơ hụt dòng vốn tỷ USD vào điện sạch

Việt Nam là quốc gia có tiềm năng điện gió và điện mặt trời rất lớn, thu hút nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước. Tuy vậy, nếu cơ chế không thông thoáng, dòng vốn đầu tư từ nước ngoài có thể chuyển sang nước khác.

Theo Quy hoạch điện VIII được Chính phủ ban hành, giai đoạn 2021 - 2030, ước tính tổng vốn đầu tư phát triển nguồn và lưới điện truyền tải tương đương 134,7 tỷ USD, trong đó đầu tư cho nguồn điện khoảng 119,8 tỷ USD.

Đầu tư năng lượng tái tạo Việt Nam hiện nay chậm

Giai đoạn 2031-2050, ước tính nhu cầu vốn đầu tư phát triển nguồn và lưới điện truyền tải tương đương 399,2 - 523,1 tỷ USD, trong đó đầu tư cho nguồn điện khoảng 364,4 - 511,2 tỷ USD, lưới điện truyền tải khoảng 34,8 - 38,6 tỷ USD.

Các chuyên gia nhận định, đây là số vốn rất lớn, đòi hỏi phải huy động nguồn vốn xã hội hóa, trong đó có thu hút đầu tư tư nhân và nước ngoài đầu tư phát triển nguồn và lưới điện.

Theo đánh giá, Việt Nam là quốc gia có tiềm năng điện gió và điện mặt trời rất lớn. Số liệu từ tổng sơ đồ điện trong Quy hoạch điện VIII cho thấy, điện gió của Việt Nam có tổng tiềm năng kỹ thuật hơn 820.000 MW; điện mặt trời, tiềm năng của Việt Nam khoảng 963.000 MW. Trong khi đó, số liệu của Hội đồng năng lượng gió toàn cầu (GWEC), Việt Nam có khoảng 600 GWh điện gió chưa khai thác. Vì vậy, đây là tiềm năng hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, thực tế những rào cản về cơ chế vẫn đang khiến dòng vốn này bị chững lại. Ông Nguyễn Hải Minh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu (EuroCham) tại Việt Nam thông tin, các nhà đầu tư châu Âu đánh giá đầu tư năng lượng tái tạo Việt Nam hiện nay chậm, ví dụ dự án điện gió ngoài khơi, nếu năm 2024, nhà đầu tư chưa bắt đầu đi khảo sát, chọn địa điểm khảo sát, thì khó đạt được mục tiêu đã đề ra vào 2030.

Theo EuroCham, quy hoạch phát triển điện lực VIII đặt mục tiêu phát triển điện gió ngoài khơi đạt 6GW vào năm 2030. Đây là một mục tiêu đầy tham vọng vì ngành điện gió ngoài khơi của Việt Nam vẫn còn ở giai đoạn sơ khai và các cơ chế pháp lý liên quan cần thiết để hỗ trợ phát triển điện gió ngoài khơi (chẳng hạn như sửa đổi Nghị định 114, thuộc thẩm quyền của Bộ TN&MT để cho phép khảo sát ngoài khơi) vẫn chưa được hoàn thiện.

"Bộ Công Thương nên xem xét tạo điều kiện thuận lợi để phát triển nguồn điện gió ngoài khơi bằng cách xây dựng Hợp đồng mua bán điện (PPA) có hiệu lực quốc tế và kết hợp các cơ quan có chức năng cấp phép và quy hoạch tổng thể thành một cơ quan duy nhất, lý tưởng nhất là với các quy trình minh bạch và các mốc thời gian pháp định để cho phép các nhà phát triển đầu tư trên quy mô lớn trong một môi trường nơi rủi ro có thể quản lý được", EuroCham kiến nghị.

Cùng với đó, EuroCham cũng cho rằng, ngành điện mặt trời tại Việt Nam vẫn còn rất nhiều tiềm năng, và nên được cơ cấu để đảm bảo thiết lập một cơ chế quản lý và kiểm soát hiệu quả hơn để giảm bớt lo ngại của Chính phủ. Cần phải thiết lập các quy định để có thể cấp điện từ các dự án điện mặt trời trực tiếp đến người dùng cuối (thay vì thông qua EVN và lưới điện), với việc bao tiêu trực tiếp dưới hình thức Hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA), trong đó lợi ích và khả năng cung cấp năng lượng sạch có thể được thảo luận và thực hiện giữa nhà phát triển và người tiêu thụ điện dựa trên các yêu cầu kỹ thuật và pháp lý cần thiết.

Không nhanh sẽ lỡ cơ hội

Theo ông Lê Mạnh Cường - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PVS), huy động các doanh nghiệp điện gió lớn ngoài khơi lớn vào Việt Nam là rất quan trọng, những dự án tỷ USD, thậm chí hàng chục tỷ USD là những nhà đầu tư lớn có tác động lan toả và thay đổi cả ngành, Việt Nam không thể thiếu được.

Nguồn lực từ gió, mặt trời là vô hạn, nhưng nguồn lực vốn là hữu hạn. “Nếu chúng ta chậm một ngày là chúng ta thiệt một ngày. Một dự án năng lượng ngoài khơi tối thiểu cần 6-8 năm mới vận hành và phát điện được. Nếu mục tiêu năm 2030, Việt Nam muốn có điện gió 6 GW, chúng ta phải bắt đầu vào từng việc từ ngay bây giờ”, ông Cường nhấn mạnh.

Theo PGS. TS. Phạm Hoàng Lương, chuyên gia năng lượng, Đại học Bách Khoa Hà Nội: Các dự án tỷ USD của điện tái tạo như điện gió ngoài khơi cung ứng điện cho Việt Nam mà còn cung ứng điện cho các nước khu vực, như Singapore.

Ông Lương nhìn nhận: Việt Nam phải đặt mình vào chuỗi tính toán của các nhà đầu tư, của khu vực, bởi tương lai, chúng ta có kết nối năng lượng ASEAN, nếu một doanh nghiệp điện gió lớn của quốc tế đầu tư tại Ấn Độ, Singapore thì sẽ không đầu tư ở Việt Nam nữa và ngược lại. Do đó, cần nhanh chân có chính sách, cơ chế để kéo luồng vốn này vào đầu tư ở Việt Nam, bởi chúng ta có điều kiện lý tưởng, nhưng cái chúng ta thiếu là vốn, công nghệ.

Từ bài học mất điện cục bộ xảy ra trong năm 2023, PGS. TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng: Việt Nam phải nghĩ ngay các giải pháp để ngành điện thay đổi toàn diện rồi mới tính đến khả năng thay thế, chuyển đổi sang năng lượng xanh, phát thải 0%. Trước mắt là giá điện cần vận hành theo cơ chế thị trường sẽ giúp ngành điện thu hút nhà đầu tư tư nhân trong và ngoài nước.

Ông Thiên cho rằng, nếu ngành điện vẫn giữ cơ chế cũ trong khi thế giới đang khai thác tốt tiềm năng hàng ngày, hàng giờ về điện gió, điện mặt trời và thậm chí chuyển sang dạng năng lượng mới là hydrogen, khiến Việt Nam sẽ không bắt kịp sự phát triển bởi tốc độ tăng trưởng của ngành năng lượng Việt Nam cần phải gấp rưỡi tốc độ tăng trưởng GDP.

Nguồn: Vnexpress; Thanh Niên; CafeF; Tạp Chí Tài Chính