CẦN “CƠ CHẾ” ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN ĐẠI ÁN KINH TẾ?

Ngày 14/5, Hội thảo "Giải pháp xử lý tài sản thi hành án trong các vụ án kinh tế, tham nhũng" diễn ra tại Tp.HCM đã ghi nhận những tham luận, góp ý từ các chuyên gia nhằm tháo gỡ vướng mắc trong xử lý tài sản các vụ án kinh tế, tham nhũng lớn.

Hệ lụy không nhỏ từ “một tài sản” có nhiều “giá”

Phát biểu tại Hội thảo, ông Nguyễn Văn Hòa, Cục trưởng Cục Thi hành án dân sự (THADS) Tp.HCM cho hay, công tác thi hành án (THADS) đã có tiến triển rõ rệt, với tỉ lệ thi hành án thành công tăng từ 38,31% (2017) lên 51,84% (2024), thu hồi trên 50.000 tỷ đồng, chiếm 76-96% của cả nước.

Tuy nhiên, vấn đề xử lý tài sản trong thi hành các vụ án kinh tế hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề bất cập, gặp khó khăn trong xử lý tài sản phức tạp và chưa hoàn chỉnh pháp lý, nhiều vụ án lớn chưa được xử lý dứt điểm, gây lãng phí.

Thực tiễn cho thấy, trong cùng một vụ án, một tài sản có thể được các đơn vị định giá khác nhau đưa ra kết quả chênh lệch hàng chục đến hàng trăm tỷ đồng.

Như trong đại án SCB liên quan đến Trương Mỹ Lan, chỉ riêng 4 bất động sản như Windsor Plaza, Times Square, Mũi Đèn Đỏ… đã có sự chênh lệch định giá lên đến hơn 193.000 tỷ đồng giữa 2 công ty thẩm định được Bộ Tài chính công nhận.

Sự chênh lệch này không chỉ tạo ra nghi ngờ về tính chính xác, khách quan trong hoạt động thẩm định giá mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định hậu quả thiệt hại, trách nhiệm hình sự và quá trình khắc phục hậu quả sau bản án.

Tại Hội thảo, Tiến sĩ, Luật sư Phan Trung Hoài đã có những ý kiến tham luận về vấn đề này. Ông Hoài cho biết, các quy định hiện hành về định giá tài sản trong tố tụng và thi hành án đang thiếu thống nhất, bị chi phối bởi nhiều văn bản chồng chéo như: Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, Luật Giá 2012, Luật Kinh doanh bất động sản, các Nghị định và Thông tư hướng dẫn…

Một điểm đáng chú ý là việc giám định, định giá tài sản hiện không bắt buộc mà chỉ thực hiện “khi xét thấy cần thiết” tức là phải phụ thuộc vào ý chí chủ quan của cơ quan tiến hành tố tụng.

Thêm vào đó, thời hạn hiệu lực của chứng thư định giá (3 tháng đối với động sản, 6 tháng đối với bất động sản) lại quá ngắn so với thời gian tố tụng có thể kéo dài nhiều năm. Điều này khiến cho giá trị pháp lý của các chứng thư bị tranh cãi gay gắt giữa các bên trong quá trình xét xử và thi hành án.

Tiến sĩ, Luật sư Phan Trung Hoài đề xuất có cơ chế xử lý tài sản đang hình thành dở dang hoặc chưa hoàn thiện về pháp lý; định giá tài sản theo giá thị trường; thành lập hội đồng xử lý tài sản cho các vụ án lớn; hoàn thiện quy định về thu thập thông tin khách quan, xác định thời điểm định giá, và hướng dẫn cụ thể về định giá tài sản đặc thù, đảm bảo tính thống nhất và có lợi cho người phạm tội.

Hội đồng định giá cần tham khảo giá cả địa phương và giá trị tài sản do các bên cung cấp để xác định giá bình quân, chỉ định giá theo khung giá khi có đủ chứng cứ chứng minh sát với giá thị trường.

“Nhiều tài sản bị "kẹt" hàng chục năm vì không định giá xong”

Những vụ án kinh tế lớn như SCB, Huyền Như, hay xa hơn là Epco Minh Phụng đã kéo dài hàng chục năm nhưng vẫn chưa thể thi hành án dứt điểm, chủ yếu do vướng ở khâu xử lý tài sản. Hệ quả không chỉ là thiệt hại tài sản quốc gia mà còn là sự bào mòn lòng tin vào pháp luật và hiệu quả của hệ thống tư pháp.

Theo các chuyên gia đến dự Hội thảo, điểm chung trong các vụ án kéo dài là tài sản cần thi hành án hầu hết là bất động sản có giá trị rất lớn, thường nằm trong các dự án đang bị đình chỉ, vướng quy hoạch treo, chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý hoặc đang có tranh chấp sở hữu.

Luật sư Lê Văn Hoan, Đoàn Luật sư Tp.HCM cho hay, có tài sản gồm nhiều phần nhỏ bị tranh chấp quyền sở hữu, tài sản thế chấp nhưng không kê khai đầy đủ, khi kê biên mới phát sinh tranh chấp với ngân hàng.

Cá biệt, có dự án chưa được cấp sổ đỏ, chưa chuyển mục đích sử dụng đất, hoặc còn nợ thuế vì thế dẫn đến người mua dù trúng đấu giá vẫn không thể sang tên, sử dụng được tài sản

Một nghịch lý đáng lo ngại: Nhiều tài sản bị định giá thấp hơn rất nhiều so với thị trường, bán đấu giá nhiều lần không thành công, cuối cùng rơi vào tay một nhóm lợi ích. Trong khi đó, cơ chế giám sát gần như không có hoặc không hiệu quả.

Trong vụ án Epco Minh Phụng, đã hơn 20 năm trôi qua, tài sản vẫn chưa xử lý xong vì giao cho ngân hàng tự bán theo Thông tư liên tịch 02, mà không có sự giám sát độc lập từ cơ quan thi hành án. Người phải thi hành án không được thông báo, không được thực hiện quyền phản biện dẫn đến khiếu nại kéo dài, thậm chí khởi kiện ngược.

Đại án SCB là ví dụ điển hình cho tình trạng tài sản kê biên nhưng không thể định giá hoặc định giá quá chênh lệch. Báo cáo từ các công ty thẩm định cho thấy chênh lệch hàng trăm tỷ giữa các đơn vị trong danh sách uy tín do Bộ Tài chính công bố.

Nhiều tài sản trong vụ án SCB (các dự án Times Square, Mũi Đèn Đỏ…), hiện vẫn chưa được xử lý dứt điểm vì vướng pháp lý, thiếu hồ sơ, hoặc đang bị nhiều cơ quan cùng lúc phong tỏa (công an, tòa án, thi hành án...)

Tình trạng tài sản "kẹt" trong thi hành án không chỉ gây thiệt hại cho ngân sách mà còn khiến người mua rơi vào thế rủi ro kép: Bỏ tiền mua tài sản trúng đấu giá nhưng không thể sử dụng, bị kiện ngược, hoặc tài sản bị tạm dừng giao bởi cơ quan khác. Họ vừa thiệt hại về tài chính, vừa bị kéo vào vòng xoáy pháp lý kéo dài.

Chưa kể, với các dự án lớn, tài sản bị bỏ hoang trong thời gian dài còn ảnh hưởng đến quy hoạch đô thị, lãng phí nguồn lực xã hội và gây mất niềm tin vào tính minh bạch của hệ thống thi hành án.

Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nêu rõ: Trong xử lý các vụ án kinh tế, cần ưu tiên biện pháp dân sự, kinh tế trước hình sự, và khuyến khích khắc phục hậu quả bằng tài sản. Nhưng nếu tài sản định giá sai hay thấp hơn thị trường nhiều lần hoặc không thể bán được thì cơ hội khắc phục hậu quả sẽ bị bỏ lỡ, gây thiệt hại kép.

Luật Thi hành án dân sự đang được sửa đổi chính là thời điểm vàng để thể chế hóa các cơ chế định giá rõ ràng, công khai, có giám sát và phản biện xã hội, nhằm đảm bảo niềm tin cho người mua tài sản, giảm thiểu khiếu kiện và thúc đẩy thi hành án hiệu quả.

Một hệ thống định giá tài sản chính xác, minh bạch, có trách nhiệm là nền tảng để giải quyết các vụ án kinh tế đúng người, đúng tội, đúng giá trị. Trong bối cảnh tài sản kê biên thường là bất động sản hàng nghìn tỷ đồng, chúng ta không thể tiếp tục "ước lượng bằng cảm giác", mà cần một cơ chế định giá mới, phù hợp với tính chất đặc biệt của những vụ án đặc biệt.

'CAO TỐC' CHO KINH TẾ TƯ NHÂN

Nghị quyết 68 -NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân được xem như bước ngoặt, mở “đường cao tốc” cho kinh tế tư nhân tiến lên. Nghị quyết này được đánh giá là động lực lớn để người dân khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển.

Bài 1: “Nâng cấp” hộ kinh doanh lên tầm mới

Nghị quyết 68 khẳng định, kinh tế tư nhân Việt Nam gồm 940 nghìn doanh nghiệp (DN) và 5 triệu hộ kinh doanh. Nhận thức rõ vai trò của hộ kinh doanh, nhiều giải pháp thiết thực được đưa ra để “nâng cấp” khu vực này như: Bỏ thuế khoán, “số hóa sổ chợ”.

Số hóa “sổ chợ”

Hộ kinh doanh có mặt ở khắp ngõ ngách của nền kinh tế, từ quán phở vỉa hè đến cửa hàng, thương hiệu lâu năm. Từ lâu, con số 5 triệu hộ kinh doanh đã được nhiều bộ ngành nhắc tới nhưng gắn liền với tư duy nhỏ lẻ. Lần đầu tiên, trong Nghị quyết 68, hộ kinh doanh được nhìn nhận đúng với vai trò, vị trí. Trong đó, yêu cầu xóa bỏ hình thức thuế khoán.

Việc cụ thể hóa quy định xóa thuế khoán với hộ kinh doanh được nêu trong Nghị định 70/2025 về hoá đơn chứng từ.

Cụ thể, hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm, hoạt động trong 6 nhóm ngành nghề (gồm: trung tâm thương mại, siêu thị, bán lẻ; ăn uống, nhà hàng, khách sạn; dịch vụ vận tải hành khách; dịch vụ nghệ thuật, vui chơi, giải trí; dịch vụ phục vụ cá nhân khác), bắt buộc phải sử dụng hoá đơn điện tử từ máy tính tiền.

Là người đã từng kinh doanh ở cả 2 mô hình, anh Trần Văn Bắc - chủ hộ kinh doanh nhà hàng ăn uống tại Nam Từ Liêm (Hà Nội) lo lắng.

“Nhiều mặt hàng như rau thơm, hành, ớt mua tại chợ, mua trực tiếp của người dân sẽ không có hoá đơn đầu vào. Nếu tôi, chuyển sang mua siêu thị đôi khi không đủ mặt hàng cần thiết hoặc giá cao so với bên ngoài. Điều này sẽ khiến chi phí tăng, đội giá bán nguy cơ mất khách.

Tôi mong cơ quan chức năng có giải pháp hỗ trợ hộ kinh doanh chúng tôi phát triển thành doanh nghiệp chứ đừng để chúng tôi phải dừng”, anh Bắc nói.

Cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ kinh doanh đang được quản lý thuế, trong đó gần 2 triệu hộ thuế khoán với mức trung bình hơn 670.000 đồng/hộ/tháng (quý 1/2025). Từ ngày 1/6, khoảng 37.000 hộ kinh doanh trên cả nước kết thúc thuế khoán, chuyển sang kê khai thuế. Năm 2024, cá nhân kinh doanh nộp thuế với số tiền gần 26.000 tỷ đồng.

Cùng băn khoăn, bà Nguyễn Thị Hồng - chủ hộ kinh doanh quần áo tại chợ Đồng Xuân (Hà Nội) cho biết, đã nhận được yêu cầu chuyển sang xuất hoá đơn, kê khai thuế.

Tuy nhiên, ki ốt do 2 vợ chồng già trông nom vì vậy bà sợ gặp khó khăn khi xuất hoá đơn, kê khai thuế.

“Mong cơ quan thuế có giải pháp hỗ trợ để chúng tôi kinh doanh thuận lợi”, bà Hồng nói.

Bà Lê Thị Yến - GĐ Cty TNHH tư vấn thuế Hà Nội cho biết, bộ máy vận hành của nhiều hộ kinh doanh thường chỉ có 1-2 người (gồm chủ hộ và người phụ việc), không kế toán chuyên trách, không có thói quen ghi chép sổ sách kế toán, quản lý thu chi bằng giấy tờ (hoặc không đầy đủ).

“Các hộ, cá nhân kinh doanh nên thay đổi tư duy, thích ứng với quy định thuế mới. Trước hết hộ, cá nhân kinh doanh cần rà soát số liệu tồn kho, công nợ, dòng tiền... làm cơ sở số dư đầu kỳ để đưa vào hệ thống. Hộ kinh doanh cũng tìm hiểu, lựa chọn nền tảng công nghệ phù hợp, đồng bộ, thuận lợi cho việc quản trị sau này”, bà Yến cho biết.

Trong hội nghị hướng dẫn hộ kinh doanh kê khai thuế vừa diễn ra, ông Vũ Mạnh Cường - Phó Cục Thuế cho biết, để hỗ trợ hộ kinh doanh kê khai, cơ quan thuế phối hợp đơn vị cung cấp dịch vụ với thao tác đơn giản.

“Cơ quan thuế có tờ khai gợi ý, hỗ trợ sổ sách kế toán. Điều này giúp hộ kinh doanh không cần sổ chợ, sổ chép tay, dễ dàng theo dõi chi phí, lợi nhuận để tối ưu hoá và giúp nâng cao uy tín với khách hàng”, ông Cường nói.

Nhiều đơn vị cung cấp phần mềm, dịch vụ kế toán cam kết miễn phí ứng dụng cho hộ kinh doanh kê khai trong 6 tháng đầu tiên sử dụng. Sau đó, chi phí sử dụng phần mềm kế toán trung bình khoảng 200.000 đồng/tháng.

Cơ quan thuế sẽ hỗ trợ

Theo bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, thay vì lo khó, hộ kinh doanh tìm hiểu quy định và lợi ích của kê khai thuế. Nếu trước đây theo thuế khoán, hộ kinh doanh không đạt ngưỡng doanh thu kê khai vẫn phải nộp đủ thuế đã đăng ký. Khi chuyển sang kê khai, hộ kinh doanh sẽ chỉ khai đúng số thuế của doanh thu hàng ngày.

Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành cho biết, ngành Thuế đang chuyển đổi phương pháp quản lý hộ kinh doanh từ truyền thống sang quản lý tự động hóa thông qua công tác chuyển đổi số và dữ liệu lớn. Cơ quan thuế đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ, nâng cao nhận thức, trách nhiệm tuân thủ pháp luật thuế của người nộp thuế, đặc biệt là hộ kinh doanh nhỏ lẻ, hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống, nhà hàng, lưu trú.

Theo lãnh đạo Cục thuế, việc sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền không chỉ giúp minh bạch hóa giao dịch, giảm chi phí, mà còn hỗ trợ người nộp thuế quản lý hiệu quả, tra cứu dễ dàng và nâng cao uy tín với khách hàng.

Dữ liệu hóa đơn chuyển đến cơ quan thuế thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ nhận, truyền, lưu trữ dữ liệu điện tử, đảm bảo tính chính xác và kịp thời; nâng cao uy tín của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, thể hiện sự chuyên nghiệp, hiện đại.

Ông Lê Hồng Quang - Tổng GĐ Cty Misa cho biết, việc tuân thủ quy định về hóa đơn, chứng từ theo Nghị định 70 là bước quan trọng góp phần thúc đẩy chuyển đổi số của khối kinh tế tư nhân phát triển minh bạch và chuyên nghiệp hơn. Áp dụng hóa đơn điện tử giúp kê khai thuế, kinh doanh hiệu quả hơn và cũng có thể góp phần hỗ trợ người kinh doanh vay vốn từ ngân hàng .

Cơ quan thuế trên cả nước đã và đang hướng dẫn hộ kinh doanh chuyển đổi để nâng cấp. Ông Lê Ngọc Huy - Trưởng phòng thuế cá nhân, hộ kinh doanh và thu khác (Chi cục Thuế khu vực I) cho biết, cơ quan thuế tuyên truyền hộ kinh doanh chủ động kê khai và chuyển đổi.

Bên cạnh đó, nhằm chống thất thu thuế, cơ quan chức năng đưa ra giải pháp như so sánh hoá đơn đầu vào, xác định dòng tiền, xác định từ bên thứ 3 (như trung gian vận chuyển) để xác định doanh thu.

BÀI TOÁN KIỂM SOÁT KHÍ THẢI XE MÁY

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến đối với dự thảo Quyết định của Thủ tướng quy định lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy lưu hành ở VN.

Nếu được thông qua, một trong những nguồn phát thải lớn nhất sẽ chính thức được kiểm soát chặt chẽ từ 2027.

TP.HCM và Hà Nội sẽ siết sớm hơn, mạnh hơn

Dự thảo nêu rõ thời điểm bắt đầu thực hiện kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy đang lưu hành bắt đầu từ 1.1.2027 trên địa bàn 2 TP trực thuộc T.Ư là Hà Nội và TP.HCM. Từ ngày 1.1.2028 mở rộng áp dụng tại 4 TP trực thuộc T.Ư còn lại gồm: Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ và Huế. Sau đó 2 năm, từ ngày 1.1.2030 sẽ triển khai đại trà tại tất cả địa phương còn lại. Tùy theo tình hình thực tế, các tỉnh, TP này có thể quy định áp dụng thời hạn sớm hơn.

Theo đề xuất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 2 thông số kiểm định dự kiến là Cacbon Monoxit (CO) và Hydrocacbon (HC), được chia làm 4 mức tương đương độ "siết" quy chuẩn khí thải và được phân loại tùy theo độ tuổi của phương tiện. Đơn cử, mô tô sản xuất trước năm 2008 và xe gắn máy sản xuất trước năm 2016 sẽ phải áp dụng mức 1. Mô tô sản xuất từ năm 2008 - 2016 và xe gắn máy sản xuất từ năm 2017 đến ngày 30.6.2027 áp dụng mức 2. Mô tô sản xuất từ năm 2017 đến ngày 30.6.2026, áp dụng mức 3, còn sản xuất sau 1.7.2026 sẽ áp dụng mức 4, cùng mức với xe gắn máy sản xuất từ 1.7.2027.

Riêng xe mô tô, xe gắn máy lưu hành trên địa bàn TP.HCM và Hà Nội phải đáp ứng quy định về khí thải mức 2 trở lên, tính từ ngày 1.1.2032. Các phương tiện nếu lưu hành vào "vùng phát thải thấp" của TP.Hà Nội sẽ phải tuân thủ quy định về khí thải theo Nghị quyết của HĐND.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, việc xây dựng lộ trình áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy lưu hành nhằm mục tiêu kiểm soát, giảm thiểu tình trạng ô nhiễm không khí do khí thải gây ra, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và cải thiện chất lượng môi trường sống. Đồng thời, lộ trình này tạo cơ sở pháp lý để từng bước loại bỏ phương tiện không đảm bảo tiêu chuẩn, quy chuẩn khí thải, thúc đẩy việc chuyển đổi sang phương tiện sạch, thân thiện với môi trường.

"Việc áp dụng lộ trình cũng nhằm thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về giảm phát thải khí nhà kính, ứng phó với biến đổi khí hậu, đồng thời hỗ trợ phát triển giao thông đô thị bền vững, hiện đại theo định hướng chiến lược quốc gia. Đây là bước đi cần thiết nhằm tiến tới xây dựng hệ thống giao thông bền vững và phát triển đô thị xanh trong tương lai", lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh.

Đủ thời gian để sẵn sàng mọi nguồn lực

Trước đây, Bộ Giao thông vận tải - nay đã sáp nhập Bộ Xây dựng - cũng đã ban hành các văn bản Thông tư quy định về trình tự thủ tục kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy; Thông tư quy định về trình tự thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy.

Theo đó, xe mô tô, xe gắn máy có tuổi đời dưới 5 năm được miễn kiểm định khí thải. Xe từ 5 - 12 năm tuổi phải kiểm định hai năm một lần, xe trên 12 năm tuổi phải kiểm định hằng năm. Xe không đạt tiêu chuẩn bắt buộc phải đi khắc phục, sửa chữa. Khi chủ phương tiện đưa xe đi khắc phục, sửa chữa sao cho đạt mức tiêu chuẩn khí thải thì phương tiện cũng sẽ được chăm sóc để đảm bảo cả về an toàn. Giấy chứng nhận kiểm định khí thải sẽ được Cục Đăng kiểm (nay thuộc Bộ Xây dựng) cấp. Thời gian, lộ trình thực hiện kiểm định khí thải mô tô, xe gắn máy sẽ thực hiện theo luật Bảo vệ môi trường.

Trả lời Thanh Niên, lãnh đạo Cục Đăng kiểm cho biết cơ quan chức năng xác định khi thực hiện lộ trình sẽ phát sinh nhu cầu rất lớn, có thể dẫn đến ùn tắc phương tiện đến kiểm định khí thải, do số lượng cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy không đáp ứng được nhu cầu. Vì thế, những văn bản hướng dẫn, quy định đối tượng mà Bộ ban hành nhằm khởi động những bước chuẩn bị kỹ lưỡng, sẵn sàng cho việc thực hiện kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy thuận tiện nhất cho người dân khi chính thức áp dụng theo lộ trình từ luật Bảo vệ môi trường.

Thời gian qua, Vụ Khoa học, công nghệ và môi trường và Cục Đăng kiểm đã nghiên cứu, rà soát kỹ từ kinh nghiệm một số nước trong khu vực, phối hợp cùng Hiệp hội Các nhà sản xuất, nhập khẩu xe máy VN (VAMM) để tính toán, đề xuất sử dụng các cơ sở bảo hành, bảo dưỡng xe mô tô, xe gắn máy của các đại lý bán xe thuộc Hiệp hội VAMM và các cơ sở xã hội hóa tham gia thực hiện kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy, bên cạnh sử dụng các cơ sở đăng kiểm xe cơ giới đang sẵn có.

Cụ thể, đến thời điểm hiện tại, trên cả nước sẽ có khoảng 3.000 cơ sở đảm bảo cho việc triển khai thực hiện kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy. Ngoài ra, Thông tư 47 quy định, đối với xe mô tô, xe gắn máy có thời gian sử dụng đến 5 năm, Cục Đăng kiểm thực hiện cấp giấy chứng nhận kiểm định khí thải trên phần mềm quản lý kiểm định, chủ xe không phải nộp hồ sơ kiểm định khí thải và không phải mang xe đến cơ sở đăng kiểm để kiểm định khí thải. Điều này góp phần giảm số lượng, giảm ùn tắc tại các cơ sở kiểm định khí thải trong giai đoạn đầu thực hiện việc kiểm định khí thải.

TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch VN - nguyên Phó tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, đánh giá lộ trình mà Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất là phù hợp với tình hình thực tế tại VN. Xe máy chiếm tỷ lệ lớn, mức độ tăng trưởng nhanh và gắn với các đối tượng lao động thu nhập trung bình - thấp nên các chính sách sẽ có mức độ tác động nhạy cảm. Người dân e ngại giá cả, e ngại thủ tục phức tạp, lo tốn thời gian khi so sánh với việc kiểm định ô tô. Vì thế, cần có thời gian để tất cả các cơ quan chuyên môn chuẩn bị kỹ lưỡng từ biện pháp nhận diện thế nào, kiểm soát ra sao, dán tem, dán nhãn xe kiểm định; đầu tư trang thiết bị, tích hợp dữ liệu, thiết bị đo quan trắc chất lượng môi trường trước và sau khi triển khai chính sách mới cho tới việc xây dựng biện pháp chế tài xử phạt khi xe vi phạm… Cùng với đó, người dân cũng phải được chuẩn bị tâm lý, tìm hiểu và trang bị đầy đủ kiến thức về thủ tục đăng kiểm, đối tượng đăng kiểm…

"Thực tế, việc kiểm soát khí thải xe máy đã được đề cập từ rất nhiều năm trước và đã được thí điểm tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng. Đây cũng được coi là bước đệm để các địa phương lấy số liệu, chuẩn bị cơ sở, thiết bị, xây dựng phương án và mức chi phí… Do đó, giai đoạn đầu triển khai tại các địa phương này sẽ rất thuận lợi. Những tỉnh, thành khác cũng sẽ có thời gian để nghiên cứu bài học đi trước, rút kinh nghiệm để áp dụng phù hợp với địa phương, nhưng vẫn có thể xin áp dụng sớm nếu nhận thấy nhu cầu cấp bách và đã chuẩn bị sẵn sàng", TS Hoàng Dương Tùng nhận xét.

Tuy nhiên, chuyên gia này lưu ý trên cả nước đang tiến hành sáp nhập các tỉnh, thành nên sắp tới, phạm vi về mặt địa lý hành chính sẽ có nhiều thay đổi. Do đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần quy định rõ hơn về việc phân vùng kiểm định, kiểm soát, đơn cử thay vì nói chung chung TP.HCM và Hà Nội, cần nêu rõ vùng nội thành gồm những khu vực nào.

Thực hiện đồng bộ với xanh hóa giao thông

Kết quả nghiên cứu của Viện Môi trường - Tài nguyên, ĐH Quốc gia TP.HCM, xe máy chiếm khoảng 29% nguồn phát thải NO, 90% CO, 65,4% NMVOC; 37,7% nguồn phát thải bụi; 31% nguồn phát thải bụi siêu mịn. Nếu thực hiện kiểm soát khí thải xe máy như đề án TP.HCM đã nghiên cứu trước đây thì mức giảm sẽ là 56.403 tấn CO/năm (13,1%) và 4.808 tấn HC/năm (13,8%), tương đương giảm tới 30% tình trạng ô nhiễm không khí.

Th.S Đinh Trọng Khang, Phó giám đốc Viện chuyên ngành Môi trường - Viện Khoa học công nghệ GTVT, chỉ rõ: nguyên nhân phát thải lớn từ xe máy ở nước ta là do việc kiểm soát khí thải xe sản xuất mới, nhập khẩu chỉ bắt đầu được thực hiện từ 2007 tương đương tiêu chuẩn Euro 2, chậm sau các nước trong khu vực từ 15 - 20 năm. Do đó, phần lớn xe máy được đưa vào sử dụng từ trước tới nay ở nước ta có kết cấu, công nghệ lạc hậu với chủ yếu là sử dụng bộ chế hòa khí và thiếu các hệ thống kiểm soát, xử lý khí thải trên xe như hệ thống phun không khí thứ cấp, hệ thống phun xăng điện tử, hệ thống thu giữ hơi xăng, bộ chuyển đổi xúc tác… Quan trọng hơn là xe máy đang lưu hành ngoài việc phải đăng ký thì không chịu sự kiểm soát nào nên không được bảo dưỡng định kỳ, sửa chữa tốt trong sử dụng.

Mặt khác, bảo dưỡng, sửa chữa có tác dụng lớn làm giảm phát thải lượng phát thải, tăng tuổi thọ và hiệu quả sử dụng trong khi chi phí cho bảo dưỡng không cao và được bù lại do tiết kiệm tiêu hao nhiên liệu. Tuy vậy, hiện nay việc bảo dưỡng, sửa chữa không gắn liền với kiểm tra khí thải để có những điều chỉnh cần thiết. Người dân cũng không thực sự biết họ đang sử dụng xe máy có gây ô nhiễm hay không, người thợ sửa chữa cũng không biết chính xác việc sửa chữa đem lại hiệu quả đến đâu mà chỉ dựa vào kinh nghiệm.

"Khi thực hiện kiểm soát khí thải, áp dụng các quy định pháp lý thì chắc chắn sẽ gây ảnh hưởng. Người dân có thể phải mất thêm thời gian, thêm thủ tục, chi phí. Ở các quốc gia khác, thời gian đầu khi thực thi chính sách này cũng vấp phải phản ứng của dư luận. Tuy nhiên, lợi ích về mặt môi trường và đặc biệt là sức khỏe của người dân mà chính sách này mang lại là quan trọng nhất. Ngoài ra, thực hiện kiểm soát khí thải xe máy còn giúp giảm tiêu thụ nhiên liệu, giảm phát thải khí nhà kính theo cam kết của Chính phủ với các tổ chức quốc tế", Th.S Đinh Trọng Khang phân tích.

Đồng quan điểm, TS Hoàng Dương Tùng nhấn mạnh việc kiểm soát khí thải từ phương tiện mô tô, xe gắn máy cần được thông qua và triển khai áp dụng càng sớm càng tốt. Song, để đạt được những cam kết về môi trường, Chính phủ cần áp dụng đồng bộ với các biện pháp khác như thúc đẩy giao thông công cộng, giảm phương tiện cá nhân, chuyển đổi giao thông xanh. Hiện nay, TP.HCM và Hà Nội đã có đầy đủ mạng lưới đường sắt đô thị, xe buýt điện, taxi điện, xe đạp công cộng. Cả 2 TP đều đã lên lộ trình chuyển đổi hệ thống xe buýt sử dụng động cơ đốt trong sang sử dụng nhiên liệu sạch; thiết lập vùng phát thải thấp… Đó là những cố gắng rất đáng ghi nhận về mặt chiến lược.

Cùng với đó, người dân cũng ngày càng nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, tăng tỷ lệ chuyển đổi phương tiện cá nhân từ chạy xe xăng sang dùng xe điện. Đặc biệt, rất nhiều DN đã nỗ lực đóng góp trực tiếp vào công cuộc chuyển đổi xanh của đất nước, như việc sản xuất nhiều loại hình phương tiện sử dụng năng lượng điện, từ xe máy đến taxi, xe buýt hay mới nhất là Vingroup còn ra mắt dòng xe vận tải nhỏ… đáp ứng mọi nhu cầu di chuyển của xã hội.

LOẠT SÂN BAY MỚI SẮP LỘ DIỆN TRÊN CẢ NƯỚC

Vừa qua, hàng loạt sân bay lớn trải dài khắp cả nước được phê duyệt chủ trương đầu tư xây dựng, trong đó nhiều dự án đã lộ rõ diện mạo.

Sân bay Long Thành - 336.630 tỷ đồng

Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành (tỉnh Đồng Nai) có tổng mức đầu tư 336.630 tỷ đồng, là dự án sân bay có quy mô và công suất lớn nhất Việt Nam.

Dự án được chia làm 3 giai đoạn. Giai đoạn 1 khởi công từ đầu năm 2021 và dự kiến khai thác vào năm 2026. Giai đoạn này sân bay Long Thành có công suất phục vụ 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa/năm.

Khi hoàn thành toàn bộ, sân bay có 4 đường cất hạ cánh, 4 nhà ga hành khách cùng các hạng mục phụ trợ đồng bộ, công suất 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa/năm.

Mới đây, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh thông tin, dự kiến đường cất hạ cánh (đường băng) thứ 2 của sân bay Long Thành giai đoạn 1 sẽ khởi công xây dựng trong tháng 5 này.

Theo tiến độ, đường băng thứ 2 thi công trong 12 tháng, do đó sẽ đảm bảo khai thác đồng bộ với đường băng số 1 trong nửa đầu năm 2026.

Hiện tại, đường băng số 1 đã hoàn thành các hạng mục điện, ánh sáng, sẵn sàng phục vụ bay hiệu chuẩn, rút ngắn tiến độ 3 tháng so với kế hoạch.

Sân bay Gia Bình - 31.000 tỷ đồng

Ngày 10/12/2024, dự án sân bay Gia Bình được khởi công xây dựng tại xã Xuân Lai và thị trấn Gia Bình, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Dự án có diện tích khoảng 125 ha, cách sân bay Nội Bài khoảng 40km.

Đây là sân bay phục vụ nhiệm vụ bay huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu của lực lượng không quân Công an Nhân dân Việt Nam. Sau đó, Chính phủ thống nhất nâng cấp sân bay Gia Bình trở thành cảng hàng không bậc nhất phía Bắc và chia sẻ một phần hành khách, hàng hóa cho sân bay Nội Bài.

Trong thời kỳ 2021 - 2030, sân bay Gia Bình có cấp 4E với công suất khoảng 5 triệu hành khách/năm và 250.000 tấn hàng hóa/năm. Sân bay này sẽ khai thác loại tàu bay B777, B787, A350, A321 và các tàu bay chuyên cơ, chuyên dùng khác.

Tầm nhìn đến năm 2050, sân bay Gia Bình giữ nguyên cấp 4E nhưng công suất tăng lên 15 triệu hành khách/năm và 1 triệu tấn hàng hóa/năm; vẫn khai thác tàu bay B777, B787, A350, A321 và các tàu bay chuyên cơ, chuyên dùng khác.

Tổng mức đầu tư dự án sân bay Gia Bình ước khoảng 31.300 tỷ đồng.

Nâng cấp sân bay Phú Quốc - hơn 50.000 tỷ đồng

Bộ Xây dựng phối hợp UBND tỉnh Kiên Giang mới đây công bố quy hoạch sân bay quốc tế Phú Quốc giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, với tổng diện tích khoảng 1.050 ha, tổng vốn đầu tư đến năm 2030 là hơn 26.500 tỷ đồng và thêm gần 25.800 tỷ đồng cho giai đoạn sau năm 2030.

Theo thuyết trình dự án của công ty tư vấn xây dựng công trình hàng không ADCC, sân bay Phú Quốc sẽ được mở rộng với mục tiêu đạt công suất 18 triệu hành khách/năm, gấp 4,5 lần so với hiện trạng (4 triệu khách/năm). Mục tiêu tới năm 2050, sân bay được nâng cấp với công suất 50 triệu khách/năm.

Quy hoạch mở rộng bao gồm việc xây dựng thêm một đường cất hạ cánh dài 3.300 m bên cạnh đường băng hiện hữu dài 3.500 m; mở rộng sân đỗ lên 70-80 vị trí, đảm bảo khai thác máy bay thân rộng như B747, B787, A350... và các chuyến bay dài từ châu Âu, Mỹ.

Điểm nhấn của dự án là nhà ga hành khách mới, lấy cảm hứng từ hình ảnh chim phượng hoàng, do công ty tư vấn CPG (Singapore) thiết kế. Nhà ga được trang bị công nghệ hiện đại như nhận diện sinh trắc học, check-in từ xa, phân loại hành lý tự động…giúp giảm thời gian làm thủ tục xuống còn 15-30 giây/người.

Ngoài ra, một nhà ga VVIP sẽ được xây dựng để đón tiếp nguyên thủ quốc gia, lấy ý tưởng thiết kế từ cá đại bàng biển, do kiến trúc sư người Ý Marco Casamonti thực hiện.

Dự án cũng bao gồm mở rộng nhà ga hàng hóa, hệ thống radar và các công trình phụ trợ khác.

Việc nâng cấp sân bay Phú Quốc được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để phát triển nơi đây thành trung tâm hàng không hiện đại của khu vực.

Nhiêu sân bay lên kế hoạch khởi công

Ngoài các sân bay trọng điểm kể trên, hàng loạt dự án sân bay tại các địa phương khác cũng được lên kế hoạch đầu tư xây dựng. Trong đó có thể kể đến như các dự án sân bay Măng Đen (Kon Tum), Vân Phong (Khánh Hòa), Quảng Trị, Sapa...

Cụ thể, Sân bay Măng Đen được quy hoạch ở thị trấn Măng Đen, huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum, cách trung tâm TP Kon Tum khoảng 45 km về phía đông bắc, cách các sân bay Pleiku 73 km, Phù Cát (Bình Định) 105 km về phía tây bắc, cách Chu Lai (Quảng Nam) 93 km về phía tây nam.

Khu vực quy hoạch sân bay không nằm trên đồi núi, diện tích dự kiến 350 ha. Công suất quy hoạch đến năm 2030 khoảng một triệu hành khách/năm, cấp sân bay 4C có thể đón các máy bay như A320/321.

Dự án sân bay Vân Phong được quy hoạch tại xã Vạn Thắng, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa, cách TP Nha Trang khoảng 65 km về phía bắc, cách các sân bay Cam Ranh 108 km về phía nam, cách Tuy Hòa (Phú Yên) 48 km về phía bắc.

Sân bay này nằm hoàn toàn trên vùng mặt nước ven bờ, diện tích dự kiến khoảng 497 ha. Công suất quy hoạch đến năm 2030 khoảng 1,5 triệu hành khách/năm; tầm nhìn đến năm 2050 khoảng 2,5 triệu hành khách/năm; cấp sân bay 4E có thể đón máy bay lớn như A350/B787.

Dự án sân bay Quảng Trị được thực hiện tại các xã Gio Quang, Gio Mai, huyện Gio Linh. Quy mô của dự án trên 265 ha, tổng mức đầu tư 2 giai đoạn là 5.833,9 tỷ đồng.

Dự kiến sân bay được đầu tư xây dựng đạt tiêu chuẩn cảng hàng không cấp 4C (theo mã tiêu chuẩn của Tổ chức hàng không dân dụng quốc tế-ICAO), có khả năng phát triển khai thác tàu bay Code E, cho phép khai thác các chuyến bay quốc tế không thường lệ theo quy hoạch, đáp ứng nhu cầu khai thác đến 5 triệu hành khách/năm và 25.500 tấn hàng hóa/năm.

Dự án Cảng hàng không Sa Pa đặt tại xã Cam Cọn, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai được Thủ tướng phê duyệt chủ trương theo Quyết định điều chỉnh cuối năm 2024, với tổng mức đầu tư gần 7.000 tỷ đồng, theo hình thức đối tác công tư PPP; trong đó, phần vốn nhà nước chiếm khoảng 49,16%.

Nguồn: Người Đưa Tin; CafeF; Thanh Niên; Soha