TPHCM huy động nguồn lực kiều bào phát triển khoa học công nghệ

TPHCM đang triển khai nhiều chương trình kết nối trí thức, chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài, huy động nguồn lực cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

500 tỉ đồng được huy động qua chứng chỉ tiền gửi

Tại buổi họp báo cung cấp thông tin về các vấn đề kinh tế - xã hội trên địa bàn TPHCM diễn ra chiều 12.11, ông Trần Quang Tuấn Anh - Trưởng phòng Văn hóa Thông tin, Sở Ngoại vụ TPHCM - thông tin về các chương trình huy động mạng lưới trí thức, chuyên gia và doanh nhân người Việt Nam ở nước ngoài tham gia đóng góp vào sự phát triển của thành phố.

Theo ông Tuấn Anh, TPHCM có cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đông đảo, với đội ngũ trí thức, chuyên gia và doanh nhân ngày càng lớn mạnh.

"Thành phố đang chuyển trọng tâm từ vận động, tập hợp sang đồng hành, kiến tạo cơ chế và huy động nguồn lực kiều bào, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo", ông Tuấn Anh cho hay.

Một trong những hoạt động được triển khai là chương trình "Kết nối địa phương - Phát huy nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài", gắn với các chương trình họp mặt kiều bào mừng Xuân.

Bên cạnh đó, thành phố tổ chức các hội thảo chuyên đề nhằm kết nối chuyên gia kiều bào với các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, tạo điều kiện thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực chuyên môn.

Đáng chú ý, TPHCM đang triển khai các giải pháp thu hút nguồn kiều hối phục vụ phát triển khoa học công nghệ.

Thực hiện Kế hoạch số 90/KH-UBND ngày 16.3.2026, thành phố phối hợp với Ngân hàng TMCP Nam Á phát hành chứng chỉ tiền gửi dành cho kiều bào và thân nhân kiều bào.

Tính đến ngày 28.10.2026, chương trình đã hoàn tất huy động 500 tỉ đồng, đạt 100% quy mô đợt phát hành.

Song song đó, thành phố đang hoàn thiện hồ sơ thành lập Quỹ hỗ trợ thu hút chuyên gia, phát triển nhân tài và nghiên cứu Quỹ Đầu tư kiều hối khoa học công nghệ.

Các hoạt động này nằm trong định hướng huy động nguồn lực từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, phục vụ phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của thành phố.

Kết nối chuyên gia kiều bào trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn

Bên cạnh nguồn lực tài chính, TPHCM cũng chú trọng thu hút đóng góp về tri thức, công nghệ và đầu tư từ đội ngũ chuyên gia, doanh nhân người Việt Nam ở nước ngoài.

Theo đại diện Sở Ngoại vụ, chuyên gia người Việt tại Thung lũng Silicon (Hoa Kỳ) đã đề xuất chuyển giao dự án máy chủ trí tuệ nhân tạo biên (Edge-AI Server). Đề xuất này đã được thành phố cho ý kiến triển khai.

Trong lĩnh vực bán dẫn, mạng lưới trí thức người Việt tại Đài Loan (Trung Quốc) đã kết nối đoàn doanh nghiệp bán dẫn đến TPHCM làm việc vào tháng 6.2026.

Trong chuyến làm việc, các bên đã tham gia tọa đàm, trao đổi về cơ hội hợp tác đầu tư, khoa học công nghệ với doanh nghiệp trên địa bàn thành phố.

Ngoài các hoạt động kết nối chuyên gia, doanh nhân kiều bào cũng tham gia đầu tư tại TPHCM trong nhiều lĩnh vực như xử lý chất thải, môi trường, phân phối bán lẻ, nông nghiệp công nghệ cao, y tế và trí tuệ nhân tạo.

Xem tiếp tại đường Link =>

TPHCM huy động nguồn lực kiều bào phát triển khoa học công nghệ

Công bố Diễn đàn Người Việt có tầm ảnh hưởng toàn cầu năm 2026 tại Pháp

Ngày 11/11, Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu (AVSE Global) đã tổ chức họp báo công bố Diễn đàn Người Việt có tầm ảnh hưởng lần thứ ba - Vietnam Global Leaders Forum - VGLF 2026.

Diễn đàn dự kiến diễn ra trong hai ngày 11 và 12/12 tới tại thủ đô Paris (Pháp) với chủ đề: "Việt Nam 2045: Cửa ngõ vào tương lai". Theo thông tin từ Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu, sự kiện năm nay hướng đến cột mốc 100 năm thành lập Đảng vào năm 2030 và 100 năm độc lập của dân tộc vào năm 2045, nhằm kết nối và huy động sức mạnh tổng lực của trí thức, chuyên gia trong và ngoài nước để tìm kiếm những con đường, giải pháp đưa Việt Nam phát triển nhanh và bền vững.

Nhấn mạnh về tầm nhìn chiến lược của diễn đàn kỳ này, Giáo sư Nguyễn Đức Khương, Chủ tịch AVSE Global cho biết: "Chúng tôi mong muốn thông qua Diễn đàn Người Việt có tầm ảnh hưởng 2026 tập trung vào tầm nhìn của Việt Nam chúng ta: năm 2045 biến Việt Nam trở thành một quốc gia thịnh vượng, có thu nhập cao và hội nhập quốc tế sâu rộng... Chúng tôi đang muốn có một góc nhìn từ tương lai quay lại thực tại để xác định xem đâu là những con đường để Việt Nam có thể vươn tới thịnh vượng một cách nhanh nhất, đâu là con đường để người Việt Nam của chúng ta phát triển tốt nhất và đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước một cách tốt nhất".

VGL Forum 2026 dự kiến quy tụ khoảng 100 gương mặt người Việt và gốc Việt tiêu biểu đến từ gần 30 quốc gia trên thế giới, đại diện cho 5 nhóm lĩnh vực then chốt: lãnh đạo doanh nghiệp lớn; chuyên gia kinh tế - quỹ đầu tư; văn hóa - thể thao; hoạt động xã hội - chính sách; cùng các chuyên gia định hình tư tưởng (KOL). Đặc biệt, diễn đàn năm nay đẩy mạnh sự góp mặt của các chuyên gia hàng đầu trong các ngành công nghệ đột phá như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử, cùng các giá trị văn hóa - lịch sử.

Chia sẻ về mạng lưới khách mời tham dự, Tiến sĩ Đinh Thanh Hương, Giám đốc Điều hành Tri thức và Dự án của AVSE Global thông tin: "Năm nay có hai nội dung đặc biệt quan tâm: thứ nhất là những yếu tố đang thay đổi thế giới như lượng tử, AI và thứ hai là muốn làm gì thì làm, đến 2045 phải giữ được văn hóa, lịch sử. Về gương mặt, trong các nhà hoạt động xã hội có cô Trần Tố Nga, hay các giáo sư gắn bó nhiều năm với chương trình như Giáo sư Trần Thanh Vân và Giáo sư Lê Kim Ngọc, cùng những chuyên gia nhận nhiều giải thưởng quốc tế về AI đến từ Thụy Điển, Canada..."

Xem tiếp tại đường Link =>

Công bố Diễn đàn Người Việt có tầm ảnh hưởng toàn cầu năm 2026 tại Pháp

Lộ diện 15 giải pháp AI do người Việt Nam phát triển

Âu Lạc Grand Prize là giải thưởng do Liên minh AI Âu Lạc khởi xướng, được Tập đoàn FPT bảo trợ. Giải thưởng dành một phần thưởng trị giá 1 triệu USD cho sản phẩm hoặc giải pháp AI do người Việt phát triển, làm chủ và có khả năng tạo giá trị thực tế.

Mục tiêu của Giải thưởng Âu Lạc Grand Prize là khuyến khích tinh thần làm chủ công nghệ, góp phần khẳng định vị thế trí tuệ Việt Nam trên bản đồ công nghệ toàn cầu.

Bên cạnh 1 triệu USD tiền thưởng, cá nhân, tổ chức đạt giải còn nhận được sự đồng hành, cố vấn chiến lược, chuyên môn, kết nối mở rộng ra thị trường quốc tế từ Liên minh AI Âu Lạc, Tập đoàn FPT và các đối tác của Giải thưởng. Ban tổ chức đã công bố top 15 giải pháp của cuộc thi và vào ngày 19-11-2026 sẽ tổ chức chương trình để đại diện các giải pháp gặp gỡ các quỹ đầu tư tại TPHCM.

Ở mùa đầu tiên năm 2026, hơn 400 lượt ghi danh được ghi nhận, 15 giải pháp đã được công bố tham gia vòng sơ khảo. Các bài toán trải từ pháp lý, y tế, sản xuất đến nghiên cứu khoa học, dữ liệu và bảo tồn di sản. Giải thưởng quan tâm không chỉ tới thuật toán, mà còn tới nhu cầu của người sử dụng, khả năng triển khai, mở rộng và trách nhiệm phát triển AI.

Qua top 15 giải pháp có thể thấy nhiều giải pháp mang tính giá trị cho đời sống xã hội. Như giải pháp 1Robot với mục tiêu xây dựng hệ sinh thái AI dành cho nhà máy thông minh, đô thị số và các hệ thống tự hành chuyên dụng. Nền tảng hỗ trợ robot và phương tiện tự hành nhận biết môi trường, di chuyển, phối hợp và vận hành an toàn… Với BioAI, nền tảng ứng dụng AI để giải mã cơ chế phân tử của các bài thuốc y học cổ truyền. Hệ thống kết nối dữ liệu sinh học, cấu trúc hóa học và các protein liên quan đến tác dụng của thuốc, sau đó hỗ trợ xác thực bằng mô phỏng và thực nghiệm sinh học. Giải pháp hướng tới phục vụ nghiên cứu dược liệu và phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có cơ sở khoa học.

Hay Brain-Life, nền tảng ứng dụng AI để phân tích tín hiệu não, nhịp tim và chuyển động, từ đó nhận diện những trạng thái như mức độ tập trung, căng thẳng, mệt mỏi và quá tải tinh thần. Giải pháp hướng tới các ứng dụng trong vận tải, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và nghiên cứu… Còn LEXcentra, nền tảng ứng dụng AI để quản lý toàn bộ quy trình công việc pháp lý, từ chuẩn hóa dữ liệu, hỏi đáp có căn cứ, rà soát và soạn thảo văn bản đến quản trị quy trình và theo dõi tuân thủ. Giải pháp hỗ trợ xác định văn bản còn hiệu lực, các văn bản sửa đổi hoặc bổ sung và bối cảnh áp dụng, từ đó chuyển quy định thành các bước xử lý cụ thể trong hoạt động của tổ chức…

Xem tiếp tại đường Link =>

Lộ diện 15 giải pháp AI do người Việt Nam phát triển

Chinh phục nhà chồng Brazil bằng mâm cơm Việt

Từng 'không ngửi nổi' mùi nước mắm, gia đình chồng chị Ngọc Thủy, 36 tuổi, giờ đây lại thích những món ăn thuần Việt do chính tay con dâu nấu.

Cuối tháng 10/2026, trong chuyến đi chơi công viên ở bang Rio de Janeiro, chị Ngọc Thủy tranh thủ cắt vài tàu lá chuối dại mang về gói bánh tét - một trong những món ăn Việt chồng chị yêu thích nhất.

Để tạo dựng tình yêu với món Việt của chồng và bố mẹ chồng, người phụ nữ quê Đồng Nai đã mất hai năm và vượt qua vô số khó khăn, thiếu thốn nguyên liệu ở xứ người.

Chị Thủy gặp chồng, một bác sĩ người Brazil, khi anh đến TP HCM du lịch. Hai người hẹn hò rồi kết hôn năm 2019, sau đó chị theo chồng sang định cư ở bang Rio de Janeiro.

Thời gian đầu, chị gặp khó khăn khi làm quen với ẩm thực địa phương. Bữa ăn của người Brazil chủ yếu dùng gạo hạt dài nấu rời, ăn kèm đậu đen hầm thịt muối và rất ít các món canh nước. Thủy thèm các món bún, phở và dưa chua nhưng tìm nguyên liệu Việt rất khó khăn. Bang Rio de Janeiro rộng lớn chỉ có hai cửa hàng bán thực phẩm châu Á như nước mắm, đậu hũ, chao, bánh tráng cuốn. Cửa hàng gần nhà chị nhất cũng mất 45 phút lái xe.

Đến cuối năm 2020, khi mang thai con đầu lòng Natalia, cảm giác thèm đồ quê nhà càng lớn, chị Thủy bắt đầu tìm cách tự nấu các món Việt bằng nguyên liệu có sẵn ở địa phương. Chị thái mỏng dưa leo, cà rốt xóc muối và tỏi ớt làm dưa muối xổi; mua hạt đậu xanh về ủ khăn ẩm, tưới nước hàng ngày để lấy giá đỗ tươi.

Thấy người địa phương ăn nhiều cá và chợ có bán đậu bắp, thơm (dứa), cà chua, chị mua về nấu canh chua cá. Lần đầu thấy bát canh có cá nấu chung với rau củ, bố mẹ chồng chị ngạc nhiên vì người Brazil chỉ quen ăn cá nướng hoặc fillet áp chảo. Tuy nhiên, khi múc thử một muỗng nước dùng, ông bà bất ngờ vì vị chua dịu từ thơm và cà chua giúp triệt sạch mùi tanh của cá. "Khi sinh con, tôi muốn con bé và cả gia đình luôn hiểu và yêu món Việt", chị Thủy nói.

Từ mục tiêu đó, chị quyết định thay đổi khẩu vị của cả gia đình chồng.

Chồng chị Thủy ăn chay trường nhiều năm. Ở Brazil, thói quen ăn chay rất đơn điệu vì ẩm thực địa phương thiên về thịt mỡ. Món đậu đen hầm truyền thống thường ninh chung với thịt muối, nên người ăn chay chỉ có cơm trắng với khoai mì luộc hoặc salad xà lách.

Chị Thủy tìm mua đậu phụ, các loại nấm, bún gạo và bánh tráng khô từ cửa hàng châu Á, kết hợp với cà chua, cà rốt tại chợ địa phương để biến tấu món chay. Chị làm đậu sốt cà chua, nấm kho tiêu, bún gạo xào rau củ hoặc gỏi cuốn chay chấm tương.

Trong những chuyến dạo chơi trên núi, chị chú ý đến các bụi măng mọc dại. Người dân địa phương coi măng là cây rừng nên bỏ mặc. Chị đào măng về bóc vỏ, luộc nhiều lần cho hết nồng rồi xào tỏi hoặc nấu canh. Thấy vợ hái thân cây dại trong rừng về nêm nếm tỏi ớt, chồng chị ban đầu ngập ngừng nhưng khi gắp thử một đĩa xào, anh bất ngờ vì độ giòn ngọt thanh nhẹ. Anh ăn liền một mạch hết sạch đĩa măng và thích ngay từ lần đầu đó.

Tại Brazil, mít mọc nhiều ven đường và trong công viên nhưng người dân địa phương không ăn, chỉ để quả chín rụng. Chị hái quả xanh về gọt nhựa, luộc chín, nửa trộn gỏi xé phay, nửa đem kho tiêu. Do rau thơm Việt Nam khó tìm, chị mua bạc hà thay thế cho húng lủi. Chồng chị gắp thử và ngạc nhiên trước vị mít xé dai bùi thấm vị tỏi ớt. "Món ăn nhẹ bụng, không bị ngấy", chồng chị nói. Mỗi tuần, anh đề nghị vợ nấu món Việt khoảng ba lần.

Bố mẹ chồng chị Thủy sống riêng, thỉnh thoảng sang chơi. Những ngày đầu, thói quen ăn uống khác biệt gây ra nhiều tình huống dở khóc dở cười. Có lần chị kho sườn, mùi mắm nồng dậy khắp căn bếp kín khiến ông bà tá hỏa, mở tung cửa sổ rồi chạy ngược ra phòng khách để "lánh nạn".

Lúc chị mang thai thèm dưa muối chua, chồng lái xe gần một tiếng mua cải xanh về cho vợ muối. Thấy hũ dưa lên men nổi bọt trắng và chuyển màu bất thường, mẹ chồng lo cho sức khỏe thai phụ nên dặn con trai đem bỏ thùng rác. "Tôi tiếc ngẩn ngơ, nhưng nghĩ ông bà thương con dâu nên mới lo lắng", chị nói.

Lần khác, thấy con dâu hái bụi rau càng cua mọc dại ngoài vườn cho vào nồi mì gói, ông bà hoảng hốt can ngăn vì tưởng chị ăn cỏ dại. Chị Thủy phải ngắt một cành rửa sạch, ăn trực tiếp trước mặt ông bà để chứng minh đây là loại rau ăn sống phổ biến ở Việt Nam. Sau những lần như vậy, chị Thủy bắt đầu quan sát khẩu vị bản địa để tìm cách kéo ông bà lại gần ẩm thực Việt.

Người Brazil chuộng cá, nhất là cá mòi, cá nục, cá thu đã làm sạch và rút xương. Chị tìm hiểu và chọn loại cá phèn hồng có giá khoảng 27 real Brazil (khoảng 125.000 đồng). Chị ướp cá với chanh và nước cam theo cách của người Brazil để khử mùi tanh, giữ vị ngọt. Thấy cá phèn tươi dễ bở sau lần kho đầu, hôm sau chị rưới thêm dầu ăn rồi kho lại lửa hai cùng tỏi, ớt, nước mắm. Thịt cá nhờ vậy săn, dai và có vị ngọt giống thịt ghẹ.

Lần đầu, mẹ chồng thấy cá kho kiểu Việt lạ miệng và chỉ dám gắp một mảnh nhỏ vì ngại mùi mắm, nhưng bất ngờ trước độ săn của thịt cá. Lần hai, bà thử cùng cơm trắng và khen rất hài hòa. Lần ba, món cá kho hai lửa đã hoàn toàn chinh phục bà, trở thành món quen thuộc mỗi khi ông bà sang chơi.

Trong các buổi tụ họp gia đình, chị thường xuyên nấu món chả giò tôm thịt với phần nhân giá đỗ tự ủ tại nhà. Để mẹ chồng quen dần với gia vị Việt, chị pha loãng nước mắm cùng nước lọc, đường, chanh, tỏi và ớt làm nước chấm bún chả giò, giảm bớt mùi nồng gắt.

Xem tiếp tại đường Link =>

Chinh phục nhà chồng Brazil bằng mâm cơm Việt

Giáo sư Việt ở Nhật hiến kế hợp tác AI: Không chỉ dùng giỏi mà phải làm chủ

Giáo sư Nguyễn Lê Minh (JAIST) chia sẻ về hợp tác AI Việt - Nhật, thế nào là làm chủ AI và cách trí thức Việt ở nước ngoài đóng góp cho đất nước.

Ngày ấy tại Việt Nam, muốn biết nghĩa một từ tiếng Anh, người dùng phải gõ từ đó vào máy để tra. Giờ đây, chỉ một câu lệnh, trí tuệ nhân tạo (AI) dịch cả đoạn văn, tóm tắt tài liệu, trò chuyện, thậm chí lập luận bằng tiếng Việt.

Từng làm việc ngày đêm cho dự án dịch máy Anh sang Việt ở Lạc Việt (công ty đứng sau từ điển Lạc Việt - PV), sau nhiều năm, Giáo sư Nguyễn Lê Minh thuộc Viện Khoa học và Công nghệ tiên tiến Nhật Bản (JAIST) vẫn trăn trở về một AI do người Việt, cho người Việt bởi với ông, AI nói tiếng Việt trôi chảy chưa chắc đã hiểu đúng tiếng Việt.

Ngày 8-11, ông có mặt trong số các chuyên gia, trí thức Việt Nam tại Nhật Bản gặp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhân chuyến thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8 đến 11-11. Trong chuyến thăm, hai nước nhất trí ra Tuyên bố Tầm nhìn chung Việt Nam - Nhật Bản, với AI được nêu trong các lĩnh vực hợp tác ưu tiên.

Nhân dịp này, Tuổi Trẻ đã có cuộc trò chuyện với ông.

AI do người Việt, cho người Việt

Trước khi sang Nhật, ông từng tham gia dự án dịch máy Anh - Việt tại Lạc Việt. Lúc đó người dùng phải nhập từng từ để tra nghĩa, còn nay AI dịch chỉ bằng một thao tác. "Bài toán" tiếng Việt nào đến giờ vẫn khiến ông trăn trở?

- Tôi bắt đầu nghiên cứu xử lý ngôn ngữ tự nhiên từ khá sớm. Khi tham gia dự án dịch máy Anh - Việt tại Lạc Việt, chúng tôi đã phải giải quyết rất nhiều vấn đề mà ngày nay người dùng có thể thực hiện chỉ bằng một câu lệnh đơn giản với AI.

Hồi ở Lạc Việt, nhóm tôi gồm 5 người, dưới sự dẫn dắt của thầy Phạm Hồng Nguyên đã làm ngày đêm để ra được phiên bản dịch máy Anh - Việt hoàn thiện. Đó là điều chúng tôi rất tự hào. 

Ngày ấy phải tự xây dựng từ điển, quy tắc ngữ pháp và thuật toán xử lý ngôn ngữ rất công phu. Bây giờ, các mô hình ngôn ngữ lớn có thể dịch cả đoạn văn, tóm tắt tài liệu, đối thoại, thậm chí hỗ trợ lập luận bằng tiếng Việt.

Tuy nhiên, có một bài toán mà tôi cho rằng đến nay chúng ta vẫn chưa giải quyết được một cách đầy đủ. Đó là làm sao để AI không chỉ nói tiếng Việt trôi chảy mà thực sự hiểu đúng ngôn ngữ, văn hóa, ngữ cảnh và tri thức của người Việt. Xa hơn nữa, đó là làm thế nào để AI có thể cảm nhận được văn hóa Việt Nam và có khả năng tự học tự thích ứng khi trải nghiệm vào môi trường như con người?

Tiếng Việt phụ thuộc rất nhiều vào ngữ cảnh, quan hệ xã hội và sắc thái tình cảm, văn hóa. Cùng một câu có thể mang nghĩa khác hẳn tùy người nói, người nghe và hoàn cảnh. Đặc biệt trong pháp luật, y tế hay hành chính, chỉ cần hiểu sai một điều kiện, một ngoại lệ hoặc một từ phủ định là có thể dẫn đến kết luận sai.

AI có thể tạo ra những câu trả lời tiếng Việt rất tự nhiên, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc câu trả lời luôn chính xác. Đôi khi AI diễn đạt rất thuyết phục, trong khi nội dung lại thiếu căn cứ.

Đây cũng là lý do chúng tôi quan tâm đến những nghiên cứu giúp AI giải thích kết luận dựa trên bằng chứng, nhận biết khi nào chưa đủ thông tin và hạn chế tạo ra nội dung không chính xác. Tôi mong Việt Nam có thể phát triển những hệ thống AI thực sự am hiểu tiếng Việt, pháp luật Việt Nam và văn hóa Việt Nam, thay vì chỉ phụ thuộc vào các mô hình nước ngoài.

Nhóm của ông, phần lớn là người Việt, nhiều năm giành thành tích cao nhất tại COLIEE (Cuộc thi trích xuất thông tin pháp lý và suy luận văn bản quốc tế). Ông nhớ nhất mùa thi nào? Theo ông, AI pháp luật ở Việt Nam có khả thi không và nên bắt đầu từ đâu?

- Tôi nhớ nhất COLIEE 2024, khi nhóm của chúng tôi tại JAIST giành vị trí thứ nhất ở hai nội dung tìm kiếm và suy luận trên văn bản luật. 

Điều đọng lại không chỉ là kết quả mà còn là quá trình các em sinh viên, nghiên cứu sinh giải một bài toán rất khó: làm thế nào để máy tính có thể đọc và hiểu các quy định pháp luật, sau đó xác định một kết luận có thực sự được các điều luật hỗ trợ hay không.

Việc này với con người đã không đơn giản, với AI còn khó hơn, vì văn bản pháp luật có nhiều điều kiện, ngoại lệ và quy định liên quan với nhau. Một hệ thống có thể tìm đúng điều luật nhưng vẫn kết luận sai nếu hiểu sai quan hệ giữa các quy định.

Chúng tôi đã phải kết hợp các kỹ thuật tìm kiếm thông tin, mô hình ngôn ngữ lớn và phương pháp suy luận để nâng cao độ chính xác. Quan trọng hơn, chúng tôi luôn đặt câu hỏi: làm sao để kết quả AI đưa ra có thể được kiểm tra lại dựa trên văn bản pháp luật? Thành tích ấy cho thấy khi có môi trường và phương pháp phù hợp, sinh viên Việt Nam hoàn toàn cạnh tranh được với các nhóm quốc tế.

Về ứng dụng tại Việt Nam, tôi cho rằng AI pháp luật hoàn toàn có tính khả thi và rất đáng đầu tư. Tuy nhiên, không nên bắt đầu bằng việc để AI tự đưa ra quyết định pháp lý thay con người.

Theo tôi, chúng ta nên đi từng bước, trước hết, AI hỗ trợ tìm kiếm văn bản, xác định điều khoản liên quan và tóm tắt nội dung. 

Tiếp đến là đối chiếu quy định, phát hiện mâu thuẫn và giải thích có dẫn nguồn. Sau cùng mới tới phân tích, suy luận pháp lý phức tạp hơn, và luôn có chuyên gia kiểm tra.

Đặc biệt, cần xây dựng bộ dữ liệu và hệ thống đánh giá riêng cho pháp luật Việt Nam. Không thể chỉ dựa vào việc mô hình trả lời hay hay dở để kết luận nó đủ tin cậy. 

Trong AI pháp luật, điều quan trọng không phải máy tính trả lời nhanh thế nào, mà là kết luận có đúng căn cứ pháp luật hay không. AI cần giúp con người tiếp cận công lý tốt hơn, chứ không thay thế trách nhiệm của người làm công tác pháp luật.

Những điều kiện cần và đủ để làm chủ AI

Người ta nói nhiều về "làm chủ công nghệ AI". Theo ông, phải tự kiểm chứng được điều gì mới gọi là làm chủ? Khi năng lực xử lý của máy đã vượt xa con người, "kiểm chứng được" kết quả AI nên hiểu ở mức độ nào?

- Cần phân biệt rõ giữa sử dụng AI thành thạo và làm chủ công nghệ AI. Một người dùng mô hình tiên tiến để viết chương trình, phân tích dữ liệu hay làm sản phẩm rất nhanh chưa có nghĩa là đã làm chủ công nghệ.

Làm chủ AI cần ít nhất ba năng lực. Thứ nhất là hiểu công nghệ: mô hình hoạt động theo nguyên lý nào, mạnh, yếu, rủi ro ra sao. Thứ hai, có khả năng phát triển và cải tiến công nghệ: điều chỉnh, xây dựng phương pháp mới, tối ưu hiệu quả và thích nghi với bài toán cụ thể. Thứ ba, và đặc biệt quan trọng, có khả năng kiểm chứng và kiểm soát kết quả của AI.

Chúng ta phải biết AI đúng trong điều kiện nào, có thể sai khi nào và phát hiện sai sót bằng cách nào. AI có thể xử lý một lượng thông tin rất lớn, vượt xa khả năng của một cá nhân. Nhưng điều đó không có nghĩa là con người phải kiểm tra từng phép tính hay đọc lại toàn bộ tài liệu mà AI đã xử lý.

Điều cần là phương pháp kiểm chứng có hệ thống. Với AI pháp luật, hệ thống phải chỉ ra điều luật làm căn cứ, các điều kiện pháp lý được áp dụng và liệu kết luận có thực sự được các căn cứ đó hỗ trợ hay không.

Ở lĩnh vực khác, có thể dùng công cụ kiểm chứng độc lập, phương pháp đánh giá độ tin cậy, đối chiếu dữ liệu thực tế, cả phương pháp kiểm chứng hình thức dựa trên toán học.

Đây cũng là một hướng nghiên cứu mà phòng thí nghiệm của chúng tôi theo đuổi: không chỉ làm cho AI thông minh hơn, mà còn làm cho AI đáng tin cậy hơn. Năng lực cạnh tranh AI của một quốc gia không chỉ nằm ở việc sở hữu mô hình lớn đến đâu, mà còn ở khả năng hiểu, kiểm soát, đánh giá và sử dụng AI an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm.

Làm chủ AI không có nghĩa con người phải giỏi hơn máy tính trong mọi bài toán. Đó là hiểu giới hạn của nó, kiểm soát được cách nó hoạt động và có phương pháp độc lập để đánh giá độ tin cậy của kết quả nó tạo ra.

Trong khuôn khổ sáng kiến NEXUS, Việt Nam đã đề nghị mở rộng từ đào tạo nhân lực chất lượng cao ngành bán dẫn sang AI. Nếu được đề xuất một dự án AI chung, ông sẽ chọn dự án nào? Sau một năm, kết quả gì cho thấy dự án đi đúng hướng?

- Tôi sẽ đề xuất chương trình phát triển AI đáng tin cậy cho các lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác cao, trước mắt là pháp luật và dịch vụ công. 

Tôi chọn hướng này vì ba lý do. Thứ nhất, Việt Nam có nhu cầu thực tế rất lớn: người dân, doanh nghiệp, cơ quan quản lý đều cần công cụ tìm kiếm, hiểu và áp dụng đúng quy định pháp luật một cách chính xác, thuận tiện.

Thứ hai, Nhật Bản có kinh nghiệm phát triển các hệ thống công nghệ đòi hỏi độ tin cậy cao, nền tảng nghiên cứu mạnh và môi trường công nghiệp chú trọng chất lượng. Đây là những kinh nghiệm Việt Nam có thể học hỏi và cùng phát triển.

Xem tiếp tại đường Link =>

Giáo sư Việt ở Nhật hiến kế hợp tác AI: Không chỉ dùng giỏi mà phải làm chủ

Nguồn: Lao Động; VOV; Sài Gòn Giải Phóng; Vnexpress; Việt Nam