Mỹ: Nắng nóng nguy hiểm; Thế hệ thất bại; Trump ‘tận hưởng hào quang’ nhưng sóng gió đang chờ, mở khóa cho dầu của Iran; Bị Iran qua mặt?

CẢNH BÁO: NẮNG NÓNG NGUY HIỂM ĐE DỌA TÍNH MẠNG

Nắng nóng với nhiệt độ cao kỷ lục ảnh hưởng đến gần 160 triệu người tại hơn 29 bang ở miền đông nước Mỹ.

Đợt nắng nóng nghiêm trọng đầu tiên trong năm đã bao trùm 1/3 phía đông nước Mỹ, đe dọa gần 160 triệu người dân khi nhiệt độ tại khu vực đô thị New York dự kiến đạt tới 39 độ C trong tuần này.

Nắng nóng bắt đầu từ cuối tuần và được dự báo sẽ kéo dài đến giữa tuần, ảnh hưởng trực tiếp đến các thành phố lớn như Washington, Baltimore, Philadelphia, New York và Boston. Trung tâm Dự báo Thời tiết Quốc gia Mỹ (NWS) đã ban hành cảnh báo nắng nóng cực đoan và khuyến cáo người dân cần chú ý đến nguy cơ tử vong do thời tiết cực đoan.

Tại thành phố New York, Thị trưởng Eric Adams cảnh báo mức nhiệt này “không chỉ gây khó chịu mà còn nguy hiểm đến tính mạng”, đồng thời nhấn mạnh rằng mỗi năm có khoảng 500 người chết do nắng nóng tại thành phố 8 triệu dân này. Ông kêu gọi người dân cần có nhận thức đúng đắn và hành động khẩn cấp để phòng tránh nguy hiểm.

Cơ quan y tế thành phố đã mở các trung tâm làm mát tại thư viện, trung tâm thể thao và một số cơ sở công cộng khác để giúp người già, người có bệnh nền hoặc những ai không có điều hòa có nơi tránh nóng.

Tại Công viên Trung tâm - “lá phổi” của Manhattan - nhiệt độ ngày 23.6 đạt 36 độ C, bằng kỷ lục từng ghi nhận năm 1888. Cùng lúc đó, tại khu Harlem, những người lao động thủ công vẫn tiếp tục công việc trong điều kiện nắng gay gắt.

Tại khu vực Washington Heights, chính quyền địa phương đã mở một số trụ cứu hỏa để người dân có thể xả nước làm mát. Ronald Marcelin, một kỹ thuật viên điều hòa 44 tuổi, đang đổ mồ hôi khi sửa máy lạnh cho một tiệm pizza, chia sẻ: “Tôi chịu nóng để mọi người khác được mát".

Tại thủ đô Washington D.C, chỉ số nhiệt - tức mức nhiệt cảm nhận có tính đến độ ẩm - được dự báo lên tới 43 độ C, khiến chính quyền kêu gọi người dân sử dụng các bể bơi công cộng và trung tâm tránh nóng để bảo vệ sức khỏe.

Đáng chú ý, đợt nắng nóng trùng thời điểm diễn ra cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Dân chủ ở New York. Hai ứng viên nổi bật là Andrew Cuomo và Zohran Mamdani được dự báo sẽ cạnh tranh quyết liệt bất chấp nhiệt độ cao.

Các nhà khoa học nhận định các đợt nắng nóng cực đoan như hiện nay là dấu hiệu rõ rệt của hiện tượng ấm lên toàn cầu. Năm 2024 được ghi nhận là năm nóng nhất trong lịch sử, và năm 2025 dự kiến sẽ nằm trong ba năm nóng nhất.

THẾ HỆ THẤT BẠI CỦA MỸ: HÀNG TRIỆU SINH VIÊN MỸ THÀ THẤT NGHIỆP CHỨ KHÔNG LÀM LAO ĐỘNG TAY CHÂN KHIẾN NGÀNH SẢN XUẤT THIẾU 400.000 NHÂN SỰ

Nền giáo dục coi bằng đại học mới là thành công suốt 3 thế hệ qua tại Mỹ đã tạo nên một lớp trẻ coi thường nghề lao động tay chân.

"Suốt 3 thế hệ qua, chúng ta đã nói với con trẻ rằng chúng là kẻ thất bại nếu không đỗ đại học. Giờ đây tư tưởng đó đang phản tác dụng khi nền kinh tế vẫn cần những lao động tay chân", chuyên gia kinh tế Ron Hetrick của Lightcast ngậm ngùi khi báo cáo mới nhất của Cục thống kê lao động Mỹ (BLS) cho thấy ngành sản xuất đang thiếu 400.000 lao động.

Tờ New York Times (NYT) nhận định một phần nguyên nhân chính của tình trạng này đến từ chính thái độ của giới trẻ. Ngành sản xuất Mỹ đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng vì ngày càng ít người trẻ Mỹ muốn làm công nhân. Cuộc khủng hoảng "cổ cồn xanh" (Blue Collar- ám chỉ lao động tay chân) này không chỉ là một thách thức kinh tế mà còn là hồi chuông cảnh báo về định hướng giáo dục và giá trị xã hội.

Những kẻ thất bại

Suốt nhiều thập kỷ, thông điệp "phải vào đại học" đã ăn sâu vào tiềm thức của các thế hệ trẻ Mỹ. Tư duy này đã tạo ra một định kiến sâu sắc: công việc "cổ cồn xanh" – những nghề không đòi hỏi bằng cấp đại học như thợ hàn, thợ điện, công nhân nhà máy – bị coi là kém danh giá, thu nhập thấp và ít có tương lai.

Dù thực tế các nhà máy hiện đại ngày nay đã được nâng cấp với công nghệ tiên tiến, sạch sẽ và an toàn hơn rất nhiều, hình ảnh cũ kỹ về một nơi làm việc bẩn thỉu, vất vả vẫn ám ảnh tâm trí nhiều người trẻ và phụ huynh.

Các chương trình hướng nghiệp tại trường trung học, vốn chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong ngân sách, cũng không đủ sức thu hút học sinh trải nghiệm thực tế bên trong nhà xưởng.

Những cố vấn học đường (guidance counselors) ở Mỹ vẫn bị đánh giá dựa trên số học sinh đi học tiếp lên đại học; vì thế rất ít trường trung học giới thiệu hoặc tổ chức trải nghiệm thực tiễn cho nghề kỹ thuật – công nhân.

Hậu quả là nhiều bạn trẻ thậm chí chưa từng đến tham quan nhà máy hiện đại, nên dễ giữ cái nhìn lỗi thời về môi trường "bẩn, nóng, ồn", mặc dù thực tế nhiều nhà máy ngày nay rất sạch sẽ, tự động hóa cao.

Một khảo sát của Soter Analytics cho thấy, chỉ 14% thế hệ Gen Z cân nhắc một công việc trong ngành sản xuất. Thậm chí, một khảo sát năm 2019 tiết lộ rằng chỉ 27% phụ huynh khuyến khích con cái họ theo đuổi sự nghiệp trong lĩnh vực này, chủ yếu vì lo ngại về sự ổn định và mức lương.

Không chỉ là định kiến, vấn đề lương bổng và sự tôn trọng cũng đóng vai trò quan trọng. Mặc dù nhiều công việc trong ngành sản xuất có mức lương khá tốt, nhưng chúng thường không đủ hấp dẫn để cạnh tranh với các công việc dịch vụ có lịch làm việc linh hoạt hơn hoặc môi trường làm việc thoải mái hơn.

Một nghiên cứu của Pew Research Center đã chỉ ra rằng chỉ khoảng 31% công nhân "cổ cồn xanh" cảm thấy công việc của họ được xã hội tôn trọng. Sự thiếu tôn trọng này trực tiếp ảnh hưởng đến động lực và niềm tự hào của người lao động.

Trong khi đó khảo sát của Soter Analytics về quan điểm của Gen Z với công việc công nghiệp cho thấy 20% tin rằng các công việc lao động tay chân "trả lương thấp", 25% cho rằng môi trường làm việc "không an toàn" đối với họ.

Ngoài ra, thế hệ trẻ ngày nay, đặc biệt là Gen Z, rất coi trọng sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Nhiều công việc sản xuất đòi hỏi làm ca, giờ làm kéo dài, khiến chúng trở nên kém hấp dẫn đối với những người mong muốn có nhiều thời gian hơn cho bản thân và gia đình.

Hệ quả của việc này là một cuộc khủng hoảng lao động trầm trọng. Mỗi nhà máy – từ lắp ráp ô tô ở Detroit tới dây chuyền điện tử ở Texas – đều đang xoay xở với tình trạng "chỗ thì thiếu, người thì thừa": hàng triệu sinh viên tốt nghiệp đại học băn khoăn tìm việc phù hợp, trong khi vị trí lao động chân tay khát ứng viên chất lượng.

Viện Sản xuất (The Manufacturing Institute) và Deloitte dự báo rằng ngành sản xuất Mỹ có thể thiếu tới 2,1 triệu lao động vào năm 2030 nếu không có giải pháp kịp thời. Các vị trí như thợ hàn, kỹ thuật viên cơ khí, và công nhân vận hành máy móc đang thiếu hụt trầm trọng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và khả năng cạnh tranh của Mỹ trên trường quốc tế.

Sự già hóa dân số cũng góp phần làm trầm trọng thêm vấn đề. Khi thế hệ Baby Boomer nghỉ hưu hàng loạt, một khoảng trống lớn trong lực lượng lao động được tạo ra, nhưng không có đủ người trẻ sẵn sàng thay thế.

Khó giữ chân

Trước tình hình đó, nhiều tập đoàn thành viên Business Roundtable đã tự thân tổ chức các học viện kỹ thuật ngay trong nhà máy, dành riêng cho cựu binh và sinh viên trung học. Chương trình 12 tuần của Rockwell Automation tại Milwaukee hay các buổi "lớp học mở" cho học sinh Michigan của Steelcase đã cho thấy hiệu quả bước đầu: khi bước vào xưởng, nhiều em giật mình nhận ra nhà máy ngày nay "sạch sẽ, an toàn, còn hơn cả phòng lab ở trường".

Tuy vậy, những nỗ lực cá nhân vẫn chưa đủ để tháo gỡ cục diện: nhiều công ty cho biết, trung bình 20 vị trí tuyển dụng thì chỉ có 1 hồ sơ phù hợp. Đại dịch COVID-19 tuy đã qua, nhưng thói quen "dịch chuyển nhanh" của Gen Z – thích ngành dịch vụ, công nghệ thông tin, hoặc khởi nghiệp tự do – khiến họ khó chịu ngồi lâu tại một dây chuyền sản xuất.

Theo khảo sát của McKinsey, có đến 47% Gen Z bày tỏ quan tâm đến công việc trong sản xuất nhưng 48% trong số họ đang làm việc tại xưởng dự định sẽ thôi việc chỉ trong 3–6 tháng tới – so với 41% ở nhóm ngành khác. Điều này cho thấy việc giữ chân giới trẻ trong ngành sản xuất là rất khó.

Khảo sát của Hiệp hội ngành sản xuất Mỹ (NAM) cho thấy 67% các công ty sản xuất coi "khó khăn trong việc thu hút và giữ chân nhân viên" là thách thức hàng đầu của họ, cao nhất kể từ quý IV/2020.

Tờ Washington Post cho hay độ tuổi trung bình của công nhân sản xuất hiện là 44,3 tuổi, và chỉ 8% trong số họ dưới 25 tuổi – cho thấy lực lượng trẻ thực sự "vắng bóng" trong nhà máy.

Theo Fast Company, chỉ 43% công nhân chân tay nói họ "rất hài lòng" với công việc, so với 53% ở các ngành khác, đặc biệt giới trẻ lại càng ít có cảm giác "công ăn việc làm bền vững" trong các nhà máy.

Những yếu tố này tạo thành vòng luẩn quẩn bởi học sinh tốt nghiệp phổ thông chưa có sẵn kỹ năng, trong khi nhiều cử nhân đại học lại thất nghiệp vì "chê bai công việc tay chân". Mặc dù vậy, ngay cả các sinh viên có bằng cấp cũng chưa chắc thạo việc vì thiếu kinh nghiệm và cần đào tạo thêm để có kỹ năng thực tế điều khiển máy móc, xử lý sự cố...

Rõ ràng, nếu không cải thiện hình ảnh và trải nghiệm làm việc (ví dụ: cho phép thay ca, cắt bớt thủ tục, truyền thông rõ ràng về lộ trình thăng tiến), ngành sản xuất khó giữ chân người trẻ.

Cuộc khủng hoảng lao động "cổ cồn xanh" là một bài toán khó, đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy xã hội và đầu tư đáng kể vào nguồn nhân lực. Nếu không giải quyết được vấn đề này, tham vọng đưa ngành sản xuất trở lại vị trí hàng đầu của Mỹ sẽ mãi chỉ là một giấc mơ dang dở.

TRUMP 'TẬN HƯỞNG HÀO QUANG' NHƯNG SÓNG GIÓ VẪN CÒN PHÍA TRƯỚC

Trên chiếc chuyên cơ Air Force One bay tới hội nghị thượng đỉnh NATO ở Hà Lan, Tổng thống Trump đã khoe một tin nhắn riêng tư từ một nguồn khá bất ngờ.

Đó là tin nhắn của Tổng thư ký NATO Mark Rutte, nhân vật đã hết lời ca ngợi tổng thống Mỹ vì những gì ông đã làm được khi sử dụng máy bay ném bom của Mỹ tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran.

"Chúc mừng và cảm ơn vì hành động quyết đoán của ông ở Iran," ông Rutte viết trong tin nhắn mà tổng thống Mỹ đã đăng lên tài khoản Truth Social của mình.

"Đó thực sự là điều phi thường và không ai khác dám làm."

Ông Trump từng có bất đồng với NATO trong quá khứ khi ông đặt dấu hỏi về thỏa thuận phòng thủ chung của liên minh và những đóng góp quân sự của các quốc gia thành viên khác.

Ông Rutte cũng đề cập đến vấn đề đó, nói với ông Trump rằng ông đang "bay tới một thành công lớn khác" tại hội nghị thượng đỉnh NATO, nơi các quốc gia thành viên đã đồng ý với yêu cầu của ông Trump về việc tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP của họ.

"Đó sẽ là chiến thắng của ông", ông Rutte kết luận.

Những lời lẽ nồng nhiệt và sự háo hức của tổng thống khi chia sẻ với thế giới, đã minh họa rõ rệt sự thay đổi trong cục diện ngoại giao ở Trung Đông và giữa các đồng minh của Mỹ đối với ông Trump.

Tuần trước, Tổng thống Mỹ đã rời hội nghị thượng đỉnh G7 ở Canada sớm một ngày, khi xung đột giữa Israel và Iran diễn ra dữ dội và dường như Mỹ lúc đó có khả năng sẽ tham chiến.

Mỹ đã tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran vào đêm thứ Bảy, nhưng đến sáng thứ Ba, tổng thống đã rời Washington để thực hiện một chuyến công du quốc tế khác, lần này là với một lệnh ngừng bắn mong manh đã được thiết lập giữa hai bên tham chiến.

Tin nhắn của ông Rutte – mà quan chức phụ trách báo chí của NATO đã xác nhận với BBC là thực – trùng khớp với những thông tin mà các quan chức Nhà Trắng cung cấp công khai lẫn không chính thức.

Cuộc tấn công quân sự của ông Trump đã loại bỏ mối đe dọa vũ khí hạt nhân của Iran. Hành động của ông đã kích hoạt lệnh ngừng bắn và kết thúc sự kiện mà ông gọi là "Cuộc chiến 12 ngày".

Sự can dự và áp lực của ông – trong đó có cơn thịnh nộ nhắm vào cả hai bên hồi sáng 24/6 và một cuộc điện thoại mà Nhà Trắng gọi là "cực kỳ kiên quyết và thẳng thắn" với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từ chuyên cơ Air Force One – đã đảm bảo rằng lệnh ngừng bắn sẽ được duy trì.

Tuần trước, các đồng minh của Mỹ đã tỏ ra lo lắng. Giờ đây, có vẻ như ông Trump đang tới châu Âu với ý định tận hưởng những lời ca ngợi từ họ.

Tuy nhiên, triển vọng phức tạp hơn thế.

Trong khi chính quyền ca ngợi rằng cuộc không kích của Mỹ đã "phá hủy" các cơ sở nghiên cứu hạt nhân của Iran, các quan chức tình báo quân sự Mỹ đã nói với truyền thông Mỹ rằng thiệt hại không nghiêm trọng như Nhà Trắng tuyên bố.

Chương trình hạt nhân Iran có lẽ chỉ bị trì hoãn vài tháng, theo một đánh giá tình báo sơ bộ của Lầu Năm Góc. Kho dự trữ uranium làm giàu của nước này không bị phá hủy trong các vụ đánh bom, các nguồn thạo tin nói với CBS News.

Nhà Trắng khẳng định đánh giá này "hoàn toàn sai" và là "một nỗ lực rõ ràng nhằm hạ thấp" Tổng thống Trump.

Những câu hỏi về số lượng và vị trí nguồn cung cấp uranium làm giàu của Iran – một thành phần quan trọng của vũ khí hạt nhân - vẫn chưa được trả lời. Cũng có những báo cáo về sự tồn tại của một cơ sở nghiên cứu chưa được tiết lộ và không bị hư hại ở nơi khác trong Iran.

Mặc dù lệnh ngừng bắn đang được duy trì thì các thỏa thuận ngừng bắn ở Trung Đông vốn nổi tiếng là mong manh. Dàn lãnh đạo Iran đã suy yếu sau hai tuần bị Israel tấn công tàn khốc và tương lai của quốc gia này đang bấp bênh.

Chỉ cần nhìn vào cuộc nội chiến đẫm máu kéo dài ở Syria là đủ để thấy những rủi ro khi một chính phủ độc tài mất kiểm soát quyền lực. Tổng thống Trump đã nói về "tình yêu, hòa bình và thịnh vượng" cho Iran, nhưng sự hỗn loạn và bất ổn khu vực vẫn tiềm tàng.

Và mặc dù ông Trump dường như đã chấm dứt cuộc chiến Israel-Iran kéo dài hai tuần, thì những cuộc chiến mà ông Trump đã kế thừa và hứa sẽ kết thúc, ở Gaza và Ukraine, vẫn tiếp diễn.

Tuy nhiên, đối với Nhà Trắng hiện tại, những lo ngại đó có vẻ là chuyện của một ngày khác.

Hiện tại, những cảnh báo đáng lo ngại từ giới chỉ trích trong nước, đặc biệt là từ chính Đảng Cộng hòa của vị tổng thống, đã không còn cơ sở. Thậm chí, Dân biểu Cộng hòa Thomas Massie, người từng định đưa ra luật hạn chế quyền sử dụng lực lượng quân sự của ông Trump ở Iran, đã tuyên bố tạm dừng nỗ lực này.

Điều đó đã mang lại cho ông Trump không gian chính trị để tuyên bố những gì chính quyền ông đang ca ngợi là một thành công không thể bàn cãi.

Kể từ khi ông Trump chọn JD Vance làm người đồng hành tranh cử, ông Vance thường có xu hướng bổ sung thêm nền tảng lý luận vào chính sách "Nước Mỹ trên hết" của ông Trump.

Sáng 24/6, phó tổng thống đã lên Truth Social để đưa ra quan điểm của mình về điều mà ông nói là ba phần của "học thuyết chính sách đối ngoại" của ông Trump.

"1) xác định rõ ràng lợi ích của Mỹ; 2) đàm phán tích cực để đạt được lợi ích đó; 3) sử dụng vũ lực áp đảo nếu cần thiết," ông viết.

Xét về mặt học thuyết, điều đó không có gì nhiều để bàn luận.

Thường thì, chính sách đối ngoại của tổng thống dường như mang tính phản ứng và mâu thuẫn, mang tính chiến thuật hơn là chiến lược – cho dù đó là áp dụng và loại bỏ thuế quan hay đàm phán với các đồng minh và đối thủ.

Trong hai tuần qua, ông Trump đã liên tục thay đổi: lúc thì muốn Mỹ đứng ngoài các cuộc tấn công của Israel vào Iran, lúc lại trực tiếp tham gia; khi thì đòi Iran "đầu hàng vô điều kiện", khi lại đàm phán ngừng bắn với các điều khoản không rõ ràng; có lúc lại nghĩ đến việc thay đổi chế độ, rồi lại xem nhẹ ý định đó.

Điều này tạo ra một hành trình đầy bất ngờ như đi tàu lượn siêu tốc, với nguy cơ trật bánh thảm khốc dường như rình rập tại mỗi góc cua.

Nhưng kết quả, như người ta vẫn nói, đã chứng minh tất cả. Và tuần này, chuyến đi đầy sóng gió của ông Trump kết thúc bằng một lượt ăn mừng chiến thắng.

TRUMP MỞ KHÓA CHO DẦU CỦA IRAN, VÌ SAO?

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chấp thuận việc Trung Quốc mua dầu của Iran, dù trước đó chính quyền Washington áp đặt các lệnh trừng phạt nhằm cản trở hoạt động thương mại này.

Ông chủ Nhà Trắng mới đây bày tỏ chấp thuận việc Trung Quốc nhập khẩu dầu từ Iran, bất chấp việc chính quyền Mỹ hiện áp đặt nhiều lệnh trừng phạt nhằm cản trở hoạt động thương mại tương tự. Động thái được đưa ra vài giờ sau khi Tổng thống Mỹ tuyên bố làm trung gian cho lệnh ngừng bắn giữa Iran và Israel.

“Trung Quốc hiện có thể tiếp tục mua dầu từ Iran. Hy vọng rằng họ cũng sẽ mua nhiều dầu từ Mỹ”, ông Trump cho biết trên nền tảng Truth Social.

Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, Trung Quốc hiện là quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất của Iran. Washington tin rằng Trung Quốc tránh được lệnh trừng phạt của Mỹ bằng cách bỏ qua các kênh chính thức để che giấu nguồn gốc dầu do Iran sản xuất.

Cho đến nay, Mỹ đã trừng phạt ba nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc và nhiều công ty vận chuyển cũng như các thực thể khác có trụ sở tại Hong Kong, Singapore và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).

Sau thông báo trên của ông Trump, giá dầu thô Mỹ đã giảm hơn 5%.

Tuần trước, Mỹ đã tham gia vào cuộc xung đột vũ trang bằng cách tiến hành các cuộc không kích vào các cơ sở hạt nhân của Iran, động thái đã thúc đẩy Iran tấn công trả đũa nhằm vào căn cứ quân sự của Mỹ tại Qatar vào hôm 23/6.

Chỉ vài giờ sau phản ứng của Iran, ông Trump đã đề xuất một giải pháp, tuyên bố rằng nếu hai bên thực hiện thành công lệnh ngừng bắn trong 24 giờ, cuộc xung đột có thể được coi là "chính thức" kết thúc.

Cũng vào hôm 24/6, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã gọi điện cho người đồng cấp Iran - Ngoại trưởng Abbas Araghchi, để truyền đạt sự ủng hộ của Bắc Kinh.

“Trung Quốc ủng hộ cam kết của Iran trong việc bảo vệ chủ quyền và an ninh của đất nước, và trên cơ sở này, thực hiện lệnh ngừng bắn thực sự để người dân có thể trở lại cuộc sống bình thường và tình hình ở Trung Đông có thể hạ nhiệt càng sớm càng tốt”, Bộ ngoại giao Trung Quốc trích lời ông Vương Nghị.

Bên cạnh các cơ sở hạt nhân của Iran, Eo biển Hormuz đã nổi lên như một khu vực đáng lo ngại trong cuộc xung đột giữa Israel và Iran. Tuyến đường thủy này đóng vai trò là tuyến đường thương mại và dầu mỏ quan trọng, đặc biệt là đối với châu Á.

Sau các cuộc không kích của Mỹ vào các địa điểm hạt nhân của Iran, quốc hội nước này đã thông qua một động thái đóng cửa Eo biển Hormuz, mặc dù quyết định cuối cùng thuộc về Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao.

MỸ BỊ IRAN QUA MẶT: 400 KG URANIUM, MÁY LY TÂM VÀ "NỖ LỰC ĐIÊN CUỒNG" TẨU TÁN HẠT NHÂN

Iran khẳng định sẽ tiếp tục làm giàu uranium bất chấp tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump, làm dấy lên thêm lo ngại về chương trình hạt nhân của nước này.

Tờ Telegraph (Anh) đưa tin, ba trong số các cơ sở làm giàu uranium quan trọng nhất của Iran, bao gồm cả cơ sở ngầm tại Fordow, đã bị máy bay ném bom tàng hình B-2 và một loạt tên lửa phóng từ tàu ngầm của Mỹ tấn công vào sáng sớm ngày 22/6.

Sau nhiệm vụ có mật danh là “Midnight Hammer” (tạm dịch là: Búa đêm), Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đã "xóa sổ" tham vọng hạt nhân của Iran bằng những cuộc tấn công. Ông cho biết Mỹ đã lấy quả bom "ngay khỏi tay Iran" bằng cách gây ra "thiệt hại to lớn" cho các cơ sở Fordow, Natanz và Isfahan.

Trong khi đó, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Takht Ravanchi đã bác bỏ tuyên bố rằng Tehran sẽ từ bỏ chương trình hạt nhân của mình. Ông nói với đài truyền hình ARD (Đức) rằng: "Không ai có thể bảo chúng tôi nên và không nên làm gì."

Hơn 400 kg uranium làm giàu 60% không rõ tung tích

Theo Telegraph, đã có những nghi ngờ về tuyên bố của Tổng thống Mỹ Trump sau khi các quan chức cấp cao thừa nhận rằng họ không biết số phận của kho dự trữ uranium gần đạt cấp độ bom của Iran.

Rafael Grossi – Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) - cho biết hôm 23/6 rằng thiệt hại lớn như dự kiến đã xảy ra tại Fordow, nhưng nói thêm rằng cơ quan của ông đang tìm cách tiếp cận để “phân tích” về kho dự trữ uranium làm giàu ở mức độ cao của Iran.

Hai quan chức Israel nắm được thông tin tình báo nói với tờ New York Times rằng Iran đã vận chuyển thiết bị và uranium ra khỏi Fordow trong những ngày gần đây.

Cũng có bằng chứng cho thấy Iran đã chuyển kho dự trữ 400 kg uranium làm giàu 60%, vốn được lưu trữ bên trong cơ sở Isfahan, đến một địa điểm bí mật.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ám chỉ rằng uranium đã được chuyển đi vào lúc 11 giờ ngày 22/6. "Chúng tôi sẽ làm việc trong những tuần tới để đảm bảo rằng chúng tôi có thể làm gì đó với những nhiên liệu đó", ông Vance nói với ABC News.

Tổng giám đốc IAEA Grossi cho biết lần cuối cùng các thanh tra viên của Liên Hợp Quốc nhìn thấy những nhiên liệu uranium này là một tuần trước khi Israel bắt đầu các cuộc tấn công Iran vào ngày 13/6.

Telegraph đưa tin, theo hình ảnh vệ tinh, xe tải, xe ủi và đoàn xe an ninh dường như đã kéo đến cơ sở hạt nhân Fordow của Iran hai ngày trước khi Mỹ tấn công. Các nhà phân tích tại TS2 Space - một công ty quốc phòng của Ba Lan - cho rằng điều này cho thấy một "nỗ lực điên cuồng" nhằm di chuyển máy ly tâm hoặc vật liệu che chắn.

Đánh giá ban đầu cho thấy cơ sở hạt nhân kiên cố tại Fordow đã chịu thiệt hại nghiêm trọng do bom Massive Ordnance Penetrator (MOP) - bom xuyên phá phi hạt nhân lớn nhất của Mỹ - gây ra, nhưng chưa bị phá hủy hoàn toàn. Hình ảnh vệ tinh cho thấy những quả bom này đã gây ra tác động nghiêm trọng.

Cơ sở hạt nhân vốn đã hư hại tại Isfahan đã bị hàng chục tên lửa tấn công, nhưng cơ sở này chứa rất ít hoặc không có urani làm giàu khi bị tấn công, IAEA cho biết.

Các hình ảnh khác cho thấy Natanz – cơ sở làm giàu uranium lớn nhất của Iran - đã bị hư hại do các cuộc tấn công lớn của Israel, làm gián đoạn hệ thống điện. Sau đó, Tổng giám đốc IAEA Grossi cho biết ông tin rằng việc mất điện tại Natanz có thể khiến các máy ly tâm quay mất kiểm soát, có khả năng phá hủy tất cả chúng.

Việc Iran di chuyển kho dự trữ đến một địa điểm bí mật có nghĩa là nước này vẫn có thể sở hữu vật liệu cần thiết để phát triển vũ khí hạt nhân, tùy thuộc vào khả năng của Tehran trong việc tái thiết các hạ tầng quan trọng, bao gồm cả máy ly tâm, có thể mất nhiều năm.

Nhà phân tích tình báo Ronen Solomon của Israel nói với Telegraph rằng ngay cả khi Iran đã di chuyển uranium của nước này, thì điều đó cũng "giống như có nhiên liệu mà không có ô tô". Ông nói thêm: "Họ có uranium, nhưng họ không thể làm được nhiều với nó, trừ khi họ xây dựng thứ gì đó mà chúng ta không biết ở quy mô nhỏ."

Ali Shamkhani - cố vấn của Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei - cho biết: "Ngay cả khi giả sử các cơ sở bị phá hủy hoàn toàn, thì trò chơi vẫn chưa kết thúc, vì các vật liệu làm giàu, kiến thức bản địa và ý chí chính trị sẽ vẫn còn nguyên vẹn".

Theo Telegraph, làm giàu uranium là quá trình tăng tỷ lệ đồng vị uranium-235 trong uranium tự nhiên. Để chế tạo vũ khí hạt nhân, uranium phải được làm giàu đến khoảng 90%.

Iran làm giàu uranium bằng máy ly tâm, quay khí uranium hexafluoride ở tốc độ cao để tách các đồng vị uranium, làm tăng tỷ lệ U-235.

Họ đã dần dần lắp đặt các máy ly tâm tiên tiến hơn, như các mẫu IR-2m và IR-6, nhanh hơn và hiệu quả hơn các máy ly tâm IR-1 cũ hơn, giúp đẩy nhanh thời gian cần thiết để chế tạo bom hạt nhân.

Theo Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí (ACA) có trụ sở tại Mỹ, năng lực máy ly tâm của Iran trước các cuộc tấn công của Israel và Mỹ có thể cho phép nước này sản xuất đủ uranium cấp vũ khí để chế tạo bom trong vòng chưa đầy hai tuần.

Theo Hiệp hội Hạt nhân Thế giới (WNA), nhiên liệu này được chứa bên trong các xi lanh thép được thiết kế đặc biệt để chịu được áp suất và nhiệt độ thay đổi đáng kể. Các xi lanh sau đó được đặt bên trong một lớp vỏ bảo vệ bổ sung, và có thể được vận chuyển bằng đường sắt, đường bộ và đường biển.

Một báo cáo của IAEA cho biết, Iran sản xuất hầu hết các vật liệu gần cấp độ vũ khí của mình tại cơ sở Fordow. Tính đến ngày 17/5, Iran đã tích lũy được 408,6kg uranium làm giàu lên đến 60%. Con số này tăng 133,8kg so với báo cáo gần đây nhất của IAEA hồi tháng 2.

Nguồn: Lao Động; CafeF; BBC; Kinh tế & Đô thị; Soha

Xem thêm:
Về trang trước

Chủ đề:

Bình luận và đánh giá
Gửi nhận xét đánh giá

Đọc nhiều nhất

Việt Nam: Khách đi Trung Quốc top đầu thế giới; Dự án đường sắt 30.000 tỷ gặp khó; Siêu máy bay, thử thành công ở Pháp; Công trình 9.000 tỷ; Chuyển nhượng bất động sản 2026

Thế giới: Châu Âu không có chỗ trong đàm phán; Nga chuẩn bị trừng phạt Châu Âu; Nguy cơ vỡ nợ toàn cầu; Chiến sự Ukraine 8/11; Tàu chiến hướng về Trung Đông

Việt Nam: Hồ nước nhân tạo lớn nhất; Nhà mặt phố cổ treo biển cho thuê; Vụ Tập đoàn Dương Đông; Nutifood đề xuất đầu tư hai công viên ven sông; Hồi sinh dự án thép 8.000 tỷ

Người Việt hải ngoại: “Con gái” Quỳnh Kool được Hàn Quốc để mắt; Cô gái Pháp tìm được gia đình; Nam danh ca về diễn lần cuối; “Mùa kinh doanh” mới Ngày Văn Hóa

Người Việt hải ngoại: Về nước sau đột quỵ; Xây dựng cộng đồng ở Khammouane; Thanh toán số xuyên biên giới; Doanh nghiệp ra nước ngoài; Miss Business World 2026 ở Mỹ

Việt Nam: “Siêu” cầu vượt sông Hồng; Cắt khúc, vo tròn vụ việc xử lý hành chính; Đề xuất siết người bỏ cọc; Doanh nghiệp tăng tuyển dụng cuối năm; Đà Nẵng vào top điểm đến thế giới

Việt Nam: Phở Tư Lùn lại bị xử phạt; Khu nghỉ dưỡng “đẹp bậc nhất vịnh Bắc Bộ”; Mua 14 đoàn tàu từ Trung Quốc; Siêu dự án cao tốc 63.000 tỷ; Giữ ngôi số 1 du lịch châu Á

Người Việt hải ngoại: Cô gái làm tiếp viên cho Ả Rập; Phương Oanh đưa các con đi Hàn; Bắc cây cầu kết nối quê hương; Cơ hội làm ăn ở Nhật; Kết nối người Việt với quốc tế

Lên đầu trang