- Thời sự
.jpg)
Số lượng triệu phú USD ở Mỹ đã tăng nhanh vào năm ngoái, củng cố vị thế số một của nước này. Ngân hàng đầu tư và dịch vụ tài chính UBS (Thụy Sĩ) hôm 18.6 công bố báo cáo hằng năm về tài sản toàn cầu, trong đó bao gồm số liệu về số lượng triệu phú USD trong năm 2024.
UBS định nghĩa một triệu phú USD là người sở hữu tài sản ròng ít nhất 1 triệu USD.
UBS phát hiện rằng số lượng triệu phú USD tại Mỹ trong năm 2024 tăng thêm 379.000 người lên 23,8 triệu người, chiếm gần 40% thế giới. Điều này đồng nghĩa mỗi ngày nước Mỹ có thêm hơn 1.000 triệu phú USD. Số lượng triệu phú USD tại Mỹ vượt trội so với các nước còn lại, nhiều gấp khoảng 4 lần so với Trung Quốc đại lục.
Trung Quốc đại lục đứng thứ hai với 6,3 triệu triệu phú USD, trong đó có 141.000 người mới, tương đương khoảng 380 người mỗi ngày. Các quốc gia xếp tiếp theo là Pháp, Nhật Bản, Đức, Vương quốc Anh và Canada, mỗi nước có hơn 2 triệu triệu phú USD.
Tính tổng thể, thế giới có thêm 684.000 triệu phú USD trong năm vừa qua, nâng tổng số người thuộc nhóm này lên khoảng 60 triệu người. Năm ngoái, nhóm này kiểm soát khối tài sản trị giá tổng cộng 226.470 tỉ USD, gần nửa tài sản toàn cầu. Trong nhóm đó có 2.860 tỉ phú, sở hữu 15.700 tỉ USD tài sản ròng.
Mặt khác, Mỹ xếp thứ hai thế giới xét về giá trị tài sản bình quân mà một người trưởng thành nắm giữ với mức 620.654 USD, tăng 2 bậc so với năm trước đó. Thụy Sĩ là nước đứng đầu với 687.166 USD/người trưởng thành. Theo báo cáo, sự gia tăng tài sản ở Bắc Mỹ là nhờ USD ổn định và các thị trường tài chính khởi sắc. Năm ngoái, chỉ số S&P 500 tăng hơn 23% và Nasdaq tăng gần 29%.
UBS dự báo số lượng triệu phú sẽ tiếp tục tăng, vào năm 2029 sẽ có thêm 5,34 triệu người trở thành những người có tài sản 7 con số, tăng 9% so với năm 2024. "Trong 5 năm tới, chúng tôi dự đoán Bắc Mỹ và Trung Quốc đại lục sẽ là những động lực chính thúc đẩy tăng trưởng tài sản toàn cầu", báo cáo nêu.
Theo CNBC, Hãng tư vấn Henley & Partners và Hãng nghiên cứu New World Wealth hồi tháng 5 công bố báo cáo cho thấy số lượng triệu phú USD với tài sản có tính thanh khoản cao ở Mỹ đã tăng 78% trong vòng một thập niên qua, đạt mức hơn 6 triệu người, chiếm 37% số triệu phú toàn cầu (gần bằng ước tính của UBS). Trong nhóm này, có 10.835 người có tài sản trên 100 triệu USD, nhiều gấp 4 lần Trung Quốc.
Bên cạnh đó, Mỹ cũng có 867 tỉ phú, chiếm 1/3 số tỉ phú toàn cầu. Theo danh sách tỉ phú thế giới lần thứ 39 được Forbes công bố vào đầu tháng 4, có 3.028 tỉ phú trên thế giới với tổng tài sản ròng 16.100 tỉ USD, trong đó Mỹ có 902 người. Trong số 15 người có tài sản trên 100 tỉ USD thì Mỹ chiếm đến 13 vị trí.
Chỉ vài ngày sau khi website chính thức bán “Thẻ vàng Trump” ra mắt, chương trình đã ghi nhận gần 70.000 đơn đăng ký, con số ấn tượng đối với thị thực giá cao ngất ngưởng.
Một sự kiện trong lịch sử di trú Mỹ được đánh dấu vào ngày 11/6 khi website chính thức bán “Thẻ vàng Trump” - thị thực cư trú hợp pháp tại Mỹ với giá 5 triệu USD, bắt đầu vận hành.
Chỉ trong vài ngày, gần 70.000 người trên khắp thế giới đã đăng ký, dù các chi tiết quan trọng về chương trình còn mơ hồ. Bộ trưởng Thương mại Mỹ ngày 17/6 tuyên bố chương trình này có thể thay thế thị thực EB-5, mang lại nguồn thu khổng lồ cho nền kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, giới đầu tư và chuyên gia di trú vẫn đặt dấu hỏi lớn về tính khả thi, hiệu quả và hệ quả lâu dài của “giấc mơ Mỹ” giá 5 triệu USD này.
Bối cảnh ra đời: Từ EB-5 đến “Thẻ vàng Trump”
Theo Forbes, thị thực EB-5, được Quốc hội Mỹ thông qua năm 1990, từ lâu đã là con đường “mua quyền cư trú” phổ biến cho giới nhà giàu nước ngoài. Với yêu cầu đầu tư tối thiểu khoảng 1,05 triệu USD (tính đến năm 2025) vào các dự án tạo việc làm tại Mỹ, EB-5 đã thu hút hàng chục nghìn nhà đầu tư, đặc biệt từ Trung Quốc, Ấn Độ.
Tuy nhiên, chương trình này liên tục bị chỉ trích vì quản lý lỏng lẻo, gian lận đầu tư và thời gian xét duyệt kéo dài (trung bình từ 3 đến 5 năm). Theo báo cáo của Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) năm 2024, hơn 20% hồ sơ EB-5 bị từ chối do nghi ngờ nguồn tiền bất hợp pháp hoặc không đáp ứng yêu cầu tạo việc làm.
Ngày 26/2, Tổng thống Donald Trump, trong bài phát biểu tại Mar-a-Lago, đã đề xuất chương trình “Thẻ vàng Trump” như một giải pháp thay thế thị thực EB-5. Ông nhấn mạnh rằng chương trình này sẽ “tinh gọn, minh bạch và chỉ dành cho những người giàu có thực sự muốn đóng góp cho nước Mỹ”. Theo WSJ, ý tưởng này xuất phát từ mong muốn của ông Trump nhằm tăng nguồn thu ngân sách, đồng thời kiểm soát chặt chẽ hơn dòng tiền từ nước ngoài.
Không giống EB-5, thẻ vàng không yêu cầu nhà đầu tư phải trực tiếp tạo việc làm hay quản lý dự án. Thay vào đó, số tiền 5 triệu USD được chuyển thẳng vào một quỹ do Chính phủ quản lý, với mục tiêu tài trợ các dự án cơ sở hạ tầng quốc gia.
Bộ trưởng Thương mại Mỹ cho biết trong họp báo ngày 17/6: “Đây là cách chúng ta xây cầu, đường và trường học, đồng thời đảm bảo chỉ những cá nhân xứng đáng nhất được phép định cư tại Mỹ”. Tuy nhiên, cơ chế cụ thể của quỹ này, cũng như cách phân bổ nguồn vốn, vẫn chưa được công bố, làm dấy lên hoài nghi từ giới chuyên gia.
Sức hút ban đầu: 70.000 đơn đăng ký
Chỉ vài ngày sau khi website chính thức ra mắt, chương trình đã ghi nhận gần 70.000 đơn đăng ký, con số ấn tượng đối với thị thực giá cao ngất ngưởng. Theo Bloomberg, nhiều người đăng ký đến từ Trung Quốc, Nga, UAE và Ấn Độ - những quốc gia có tầng lớp siêu giàu đang tìm kiếm cơ hội định cư tại Mỹ.
Lý do khiến Thẻ vàng Trump thu hút đến vậy nằm ở lời hứa về quyền cư trú vĩnh viễn tại Mỹ - một “giấc mơ” mà nhiều người giàu có sẵn sàng trả giá cao để đạt được. Không chỉ mang lại cơ hội sống tại quốc gia có nền kinh tế lớn nhất thế giới, thẻ vàng còn mở ra cánh cửa cho con cái của nhà đầu tư được học tập tại các trường đại học hàng đầu Mỹ với học phí thấp hơn so với du học sinh.
Ngoài ra, việc không yêu cầu tạo việc làm như EB-5 khiến chương trình này trở nên hấp dẫn hơn với những người muốn “mua” quyền cư trú một cách nhanh chóng.
Tuy nhiên, con số 70.000 đơn đăng ký cần được nhìn nhận một cách thận trọng. Theo NYT, phần lớn đơn đăng ký chỉ là bước “bày tỏ quan tâm” trên website, không đồng nghĩa với việc nộp đủ 5 triệu USD. Quá trình xét duyệt, bao gồm kiểm tra lý lịch và nguồn tiền, dự kiến sẽ loại bỏ phần lớn ứng viên. Một luật sư di trú tại New York nhận định: “Số người thực sự đủ điều kiện và sẵn sàng chi 5 triệu USD có thể chỉ chiếm 5-10% tổng số đăng ký”.
Cơ chế hoạt động
Dù được quảng bá rầm rộ, chương trình “Thẻ vàng Trump” đối mặt nhiều câu hỏi chưa có lời đáp.
Đầu tiên là vấn đề thuế. Mỹ là một trong số ít quốc gia áp dụng hệ thống thuế toàn cầu, yêu cầu công dân và thường trú nhân khai báo thu nhập trên toàn thế giới. Theo Forbes, điều này khiến nhiều tỷ phú nước ngoài e ngại, vì quyền cư trú tại Mỹ có thể đi kèm nghĩa vụ thuế khổng lồ. Một nhà đầu tư Nga giấu tên chia sẻ: “Nếu tôi phải trả thuế cho tài sản ở quê nhà, 5 triệu USD có thể không đáng giá”.
Thứ hai, danh sách các quốc gia bị cấm tham gia chương trình vẫn chưa được công bố. Trong quá khứ, EB-5 từng bị hạn chế với công dân một số quốc gia như Iran, Syria và Triều Tiên do lo ngại về an ninh quốc gia. Với “Thẻ vàng Trump”, các nguồn tin từ Politico cho rằng chính quyền Mỹ có thể mở rộng danh sách này, bao gồm cả Trung Quốc - quốc gia đóng góp hơn 50% hồ sơ EB-5 trong thập kỷ qua. Nếu Trung Quốc bị cấm, chương trình có thể mất đi nguồn khách hàng tiềm năng lớn nhất.
Thứ ba, cơ chế quản lý quỹ 5 triệu USD cũng là tâm điểm tranh cãi. Theo kế hoạch, số tiền này sẽ được chuyển vào quỹ liên bang để tài trợ cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, chưa có thông tin cụ thể về cách quỹ này hoạt động, ai sẽ quản lý, hay làm thế nào để đảm bảo minh bạch.
Ông David Bier, chuyên gia di trú tại Viện Cato, cảnh báo trên Washington Post: “Nếu không có cơ chế giám sát chặt chẽ, quỹ này có thể trở thành công cụ cho tham nhũng hoặc ưu ái chính trị”.
Phản ứng từ giới đầu tư và công chúng
Giới đầu tư toàn cầu có phản ứng trái chiều về sáng kiến “Thẻ vàng Trump”. Với những người giàu có tại các quốc gia bất ổn như Venezuela hay Li Băng, chương trình này là con đường để bảo vệ tài sản và gia đình. Tuy nhiên, nhiều tỷ phú tại châu Âu và Trung Đông tỏ ra hoài nghi. Một bài viết trên Le Monde ngày 12/6 trích lời một nhà đầu tư người UAE: “Tôi không chắc liệu 5 triệu USD có thực sự mua được giấc mơ Mỹ hay chỉ là một canh bạc chính trị của ông Trump”.
Trong nước Mỹ, chương trình cũng gây chia rẽ dư luận. Những người ủng hộ ông Trump cho rằng đây là cách thông minh để thu hút vốn nước ngoài mà không phải mở cửa cho di dân nhập cư quy mô lớn. Tuy nhiên, phe đối lập chỉ trích đây là biểu hiện của “chủ nghĩa tư bản thân hữu”.
Thượng nghị sĩ Bernie Sanders, trong bài phát biểu ngày 15/6, gọi chương trình này là “bán quốc tịch Mỹ cho giới siêu giàu, trong khi hàng triệu người lao động nhập cư bị đối xử như công nhân hạng hai”. Một bài đăng trên X ngày 18/6 cũng phản ánh quan điểm tương tự, lập luận rằng chương trình có thể hiện sự ưu ái cho “những kẻ giàu có tiềm năng phạm tội”.
So sánh với các chương trình quốc tế
Giới chuyên gia cho rằng, “Thẻ vàng Trump” không phải là ý tưởng đầu tiên của loại hình “mua quyền cư trú”. Nhiều quốc gia trên thế giới như Canada, Bồ Đào Nha và Malta từ lâu đã có các chương trình đầu tư định cư tương tự.
Ví dụ, chương trình “Golden Visa” của Bồ Đào Nha yêu cầu đầu tư từ 280.000 EUR (300.000 USD) vào bất động sản để nhận quyền cư trú. Tuy nhiên, các chương trình này thường chỉ cấp quyền cư trú tạm thời, không phải là thẻ xanh vĩnh viễn như “Thẻ vàng Trump”.
So với EB-5, “Thẻ vàng Trump” có giá cao hơn gấp 5 lần nhưng hứa hẹn thủ tục đơn giản hơn. Tuy nhiên, theo Financial Times, chi phí thực tế của EB-5 thường thấp hơn nhiều do nhà đầu tư có thể thu hồi vốn sau 5-7 năm, trong khi Thẻ vàng Trump là “mua đứt” mà không có cơ chế hoàn vốn. Điều này khiến chương trình trở thành một lựa chọn đắt đỏ, ngay cả khi so sánh với các quốc gia khác.
Với gần 70.000 đơn đăng ký và tiềm năng thu về hàng tỷ USD, “Thẻ vàng Trump” rõ ràng là hiện tượng đáng chú ý. Tuy nhiên, chương trình này đứng trước nhiều thách thức. Liệu có thể thay thế EB-5 như kỳ vọng của ông Trump? Chính quyền Mỹ có thể giải quyết các hoài nghi về thuế, an ninh và minh bạch để thu hút giới siêu giàu? Và quan trọng hơn, liệu “giấc mơ Mỹ” giá 5 triệu USD này có thực sự đáng giá?
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động, “Thẻ vàng Trump” là thử nghiệm táo bạo, nhưng cũng đầy rủi ro. Một nhà báo kỳ cựu của NYT nhận định: “Chương trình này không chỉ là về tiền, mà còn về cách nước Mỹ định hình hình ảnh của mình - một thiên đường cho người giàu hay một quốc gia vẫn giữ được giá trị công bằng?”.
Dù tương lai ra sao, một điều chắc chắn rằng: giấc mơ Mỹ, dù giá bao nhiêu, vẫn là một thứ gì đó khiến thế giới chú ý.
.jpg)
Tham vọng của Amazon đã mở rộng và vượt xa giới hạn của thương mại truyền thống.
Amazon vốn được biết đến là “gã khổng lồ thương mại điện tử”, nhưng trong vài năm trở lại đây, tham vọng của tập đoàn này đã mở rộng và vượt xa giới hạn của thương mại truyền thống. Một trong những canh bạc táo bạo nhất đang theo đuổi là lĩnh vực xe tự lái, với dự án mang tên Zoox – công ty khởi nghiệp mà Amazon thâu tóm với giá khoảng 1,2 tỷ USD vào năm 2020.
Thoạt nhìn, nhiều người nghĩ Zoox sẽ chỉ đóng vai trò hỗ trợ hệ thống giao hàng không người lái của Amazon song thực tế cho thấy, đây là một phần trong chiến lược dài hơi hơn nhiều: xây dựng một nền tảng giao thông tự động hoàn chỉnh, nơi những chiếc xe không người lái – không vô lăng, không bàn đạp – sẽ định hình lại cách con người di chuyển trong đô thị.
Zoox được thành lập vào năm 2014 với tầm nhìn khác biệt so với phần lớn các công ty xe tự lái lúc bấy giờ. Thay vì tập trung phát triển phần mềm để tích hợp vào các dòng xe hiện có, Zoox quyết định phát triển một sản phẩm hoàn toàn mới từ đầu – một robotaxi thực thụ.
Theo The Verge, xe của Zoox không có vô lăng, không có tài xế, và được thiết kế để di chuyển hai chiều, có thể quay đầu tại chỗ. Ghế được bố trí đối xứng nhau như khoang hành khách trong cabin tàu cao tốc, không gian bên trong rộng rãi, yên tĩnh và hoàn toàn tự động. Phương tiện chạy bằng điện, có thể vận hành liên tục trong 16 giờ, tích hợp các cảm biến LIDAR, radar, camera và phần mềm điều hướng do chính Zoox phát triển.
“Chúng tôi đang mang đến trải nghiệm độc đáo cho hành khách”, người đồng sáng lập kiêm giám đốc công nghệ Jesse Levinson cho biết trong chuyến tham quan nhà máy Zoox tại Hayward, California. “Chất lượng xe, chỗ ngồi, nội thất đều ổn. Chúng tôi nghĩ rằng tất cả những điều này sẽ tạo nên sự khác biệt”.
Sau khi gia nhập Amazon, Zoox không hòa tan vào bộ máy giao hàng khổng lồ của tập đoàn mà ngược lại, được trao quyền phát triển như một đơn vị chiến lược riêng biệt. Theo TechCrunch, Amazon đã cam kết đầu tư hàng tỷ USD để đẩy nhanh tiến độ phát triển của Zoox, với mục tiêu không chỉ tạo ra xe tự lái, mà còn vận hành dịch vụ di chuyển không người lái tương tự Uber hay Lyft.
Masayoshi Son từng nói “xe tự lái là iPhone tiếp theo” – ngụ ý rằng nó sẽ thay đổi hoàn toàn cách chúng ta di chuyển, sống và tương tác. Với Zoox, Amazon đang đánh cược rằng sự thay đổi đó bắt đầu từ việc làm chủ phương tiện – không chỉ để vận chuyển hàng hóa, mà còn để thay đổi toàn bộ mô hình di chuyển đô thị.
Cột mốc quan trọng đầu tiên đến vào đầu năm 2023, khi Zoox được cấp phép thử nghiệm chiếc robotaxi của mình trên đường phố công cộng tại California mà không cần tài xế an toàn đi kèm. Theo The New York Times, đây là lần đầu tiên tại Mỹ, một chiếc xe không có vô lăng, bàn đạp, hay cabin tài xế được phép lưu thông.
Tuy nhiên, con đường phía trước không hề bằng phẳng. Zoox phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ Waymo của Alphabet, Cruise của General Motors, và Tesla – những tên tuổi đều có lợi thế riêng về công nghệ, dữ liệu và hệ sinh thái. Trong khi Cruise đã bắt đầu triển khai dịch vụ robotaxi thương mại tại San Francisco và Austin, Zoox vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm giới hạn. Ngoài ra, các rào cản pháp lý vẫn là thách thức lớn.
Bên cạnh mục tiêu cung cấp dịch vụ robotaxi, Zoox được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá trong hoạt động logistics của Amazon. Với hàng triệu đơn hàng mỗi ngày, chi phí giao hàng “chặng cuối” luôn là một trong những khoản tốn kém nhất. Nếu Zoox có thể tích hợp thành công với hệ thống phân phối hiện tại, Amazon sẽ tiết kiệm được hàng tỷ USD mỗi năm.
Theo Reuters, xe tự hành không chỉ giúp giảm chi phí nhân công, mà còn tăng tốc độ giao hàng, hoạt động liên tục 24/7 và hạn chế rủi ro tai nạn do yếu tố con người. Trong dài hạn, Amazon có thể tận dụng Zoox để xây dựng mô hình “di chuyển như một nền tảng” – nơi người dùng không chỉ mua hàng mà còn di chuyển trong cùng một hệ sinh thái.
Tuy vậy, một số chuyên gia vẫn tỏ ra thận trọng trước giấc mơ này. Việc phát triển từ đầu xe không người lái đòi hỏi khoản chi phí khổng lồ, chưa kể việc sản xuất hàng loạt còn là dấu hỏi lớn. Ngoài ra, niềm tin của người tiêu dùng đối với xe không tài xế vẫn là thách thức tâm lý khó vượt qua. Một báo cáo của Pew Research Center hồi năm 2023 cho thấy hơn 60% người Mỹ vẫn chưa sẵn sàng sử dụng xe tự hành hoàn toàn, chủ yếu vì lo ngại về an toàn.
Tuy nhiên, Amazon, với đủ nguồn lực, dữ liệu, vẫn quyết tâm biến điều không tưởng thành hiện thực. Với Zoox, tập đoàn này không chỉ đầu tư vào một phương tiện di chuyển mới, mà còn đặt cược tầm nhìn về một thành phố nơi con người có thể ngồi trong cabin robot để đi làm, mua sắm. Đó là tương lai Jeff Bezos từng mơ ước, và giờ đang được viết tiếp bởi Zoox.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các máy bay chiến đấu của Mỹ đã đánh bom ba cơ sở hạt nhân ở Iran, đánh dấu một sự leo thang đáng kể trong cuộc chiến đang diễn ra giữa Iran và Israel.
"Hãy nhớ, vẫn còn nhiều mục tiêu. Tối nay là cuộc tấn công khó khăn nhất trong số đó, và có lẽ là nguy hiểm nhất," tổng thống nói trong một bài phát biểu ngắn gọn trên truyền hình gửi tới người dân Mỹ vào tối 21/6 giờ địa phương (sáng 22/6 giờ Việt Nam).
"Nhưng nếu hòa bình không đến nhanh chóng, chúng ta sẽ đến những mục tiêu khác với độ chính xác, tốc độ và kỹ năng."
Một trong những mục tiêu là Fordo, một nhà máy làm giàu uranium ẩn mình trong sườn núi hẻo lánh, vốn rất quan trọng đối với tham vọng hạt nhân của Iran. BBC chưa biết toàn bộ mức độ thiệt hại tại cơ sở này.
Các quan chức Israel cho biết họ đã "phối hợp đầy đủ" với Mỹ trong việc lên kế hoạch cho các cuộc tấn công này.
Theo các quan chức Mỹ nói với đối tác CBS News của BBC tại Mỹ, Mỹ đã liên hệ với Iran thông qua các kênh ngoại giao vào ngày 21/6 để nói rằng các cuộc không kích là tất cả những gì họ định làm và rằng "những nỗ lực thay đổi chế độ" đã "không được lên kế hoạch".
Iran có thể đáp trả bằng cách nhằm mục tiêu vào các tài sản quân sự của Mỹ trong khu vực. Các quan chức của nước này trước đó đã cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ đều có nguy cơ gây ra một cuộc chiến tranh khu vực và họ sẽ trả đũa.
Dưới đây là tóm tắt những gì chúng ta biết cho đến nay.
Mọi chuyện bắt đầu như thế nào?
Israel đã tiến hành một cuộc tấn công bất ngờ nhằm vào hàng chục mục tiêu hạt nhân và quân sự của Iran vào ngày 13/6.
Israel cho biết mục tiêu của họ là triệt phá chương trình hạt nhân của Iran, điều mà Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khẳng định đang tiến gần đến khả năng chế tạo bom hạt nhân.
Iran khẳng định chương trình hạt nhân của họ chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Để đáp trả, Tehran đã phóng hàng trăm tên lửa và thiết bị bay không người lái (drone) vào lãnh thổ Israel.
Hai nước tiếp tục ăn miếng trả miếng trong hơn một tuần qua bằng các cuộc không kích.
Ông Trump từ lâu đã tuyên bố phản đối việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Hồi tháng Ba, Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ Tulsi Gabbard cho biết dù Iran đã tích trữ uranium ở mức cao chưa từng có, nước này chưa có dấu hiệu chế tạo vũ khí hạt nhân.
Gần đây, ông Trump đã gọi đánh giá này là "sai".
Trong chiến dịch tranh cử, ông Trump từng chỉ trích các chính quyền Mỹ tiền nhiệm vì đã sa lầy vào những "cuộc chiến ngu xuẩn và dai dẳng" ở Trung Đông, và cam kết sẽ không để Mỹ dính líu vào các xung đột nước ngoài.
Vào thời điểm Israel mở cuộc tấn công bất ngờ, Mỹ và Iran vẫn đang trong tiến trình đàm phán hạt nhân.
Hôm 20/6, Tổng thống Trump từng tuyên bố sẽ cho Iran hai tuần để bước vào đàm phán nghiêm túc trước khi hành động - nhưng thời hạn đó cuối cùng đã rút ngắn đáng kể.
Mỹ đã đánh những mục tiêu nào và sử dụng loại vũ khí gì?
Một trong những địa điểm bị Mỹ tấn công là Fordo – một cơ sở hạt nhân bí mật nằm sâu trong lòng núi ở phía nam Tehran, Iran. Đây là một cơ sở được che giấu kỹ đến mức được cho là còn nằm sâu dưới lòng đất hơn cả đường hầm xuyên eo biển nối Anh và Pháp.
Mỹ cho biết họ cũng đã tấn công hai cơ sở hạt nhân khác – tại Natanz và Isfahan.
Đây là cơ sở làm giàu uranium được các chuyên gia đánh giá là then chốt đối với tham vọng hạt nhân của Iran.
Độ sâu của Fordo khiến nơi này trở thành mục tiêu khó tiếp cận đối với kho vũ khí của Israel. Chỉ có Mỹ được cho là sở hữu loại bom xuyên boongke đủ mạnh và đủ lớn để phá hủy Fordo.
Loại bom đó của Mỹ có tên là GBU-57, hay còn gọi là Bom xuyên phá hạng nặng (Massive Ordnance Penetrator – MOP).
Loại bom này nặng khoảng 13.000kg và theo các chuyên gia, có thể xuyên qua khoảng 18 mét bê tông hoặc 61 mét đất trước khi phát nổ.
Các đường hầm của Fordo được cho là nằm sâu khoảng 80 đến 90 mét dưới mặt đất.
Do đó, dù chưa chắc đã đảm bảo phá hủy hoàn toàn mục tiêu, MOP là loại vũ khí duy nhất có khả năng tiếp cận được độ sâu đó.
Thông tin từ truyền thông Mỹ cho biết MOP đã được dùng trong cuộc không kích vào Iran vào hôm 22/6.
Tình hình tại Iran sau cuộc tấn công
Hiện vẫn chưa rõ mức độ thiệt hại mà các cơ sở làm giàu uranium của Iran phải hứng chịu sau đợt tấn công của Mỹ.
Cũng chưa có thông tin xác nhận về thương vong.
Phó giám đốc đài truyền hình quốc gia Iran, ông Hassan Abedini, cho biết Iran đã sơ tán ba cơ sở hạt nhân này "từ trước".
Xuất hiện trên truyền hình nhà nước, ông Abedini nói rằng Iran "không chịu tổn thất lớn vì các vật liệu [hạt nhân] đã mang ra ngoài từ trước".
Trong bài phát biểu trên truyền hình vào cùng ngày quyết định đưa ra vụ tấn công, ông Trump nói rằng "các cơ sở làm giàu hạt nhân đã bị phá hủy hoàn toàn và triệt để".
Tuy nhiên, phát biểu trên kênh BBC News, ông Mark Kimmitt, cựu trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ về các vấn đề chính trị-quân sự, lại thận trọng hơn nhiều.
Ông nói: "Không có cách nào để cho rằng nó đã bị phá hủy vĩnh viễn."
Iran cho biết đã có hơn 200 người thiệt mạng và hơn 1.200 người bị thương kể từ khi vòng xung đột mới nhất với Israel bắt đầu.
Trong khi đó, Israel đang tăng cường các biện pháp an ninh sau khi Mỹ không kích các cơ sở hạt nhân chủ chốt của Iran.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cho biết nước này đã siết chặt các hạn chế về an ninh công trên toàn quốc.
Những biện pháp mới, gồm "cấm tổ chức hoạt động giáo dục, tập trung đông người và làm việc tại nơi công sở", được đưa ra sau các cuộc tấn công của Mỹ vào Iran.
Iran có thể trả đũa như thế nào?
Các chuyên gia nhận định rằng các cuộc tấn công của Israel nhằm vào các căn cứ quân sự của Iran đã khiến Iran bị suy yếu đáng kể.
Ngoài ra, những cuộc tấn công nhằm vào các lực lượng ủy nhiệm của Iran tại Lebanon (Hezbollah), Syria và Gaza (Hamas) cũng tác động tới sức mạnh của Iran.
Tuy nhiên, Iran vẫn còn khả năng gây ra thiệt hại lớn cho đối phương.
Các quan chức Iran từng cảnh báo Mỹ không nên can thiệp, nói rằng Mỹ sẽ chịu "thiệt hại không thể khắc phục" và sẽ có nguy cơ bùng nổ "một cuộc chiến toàn diện" ở khu vực.
Iran đã đe dọa sẽ trả đũa bằng cách tấn công các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực. Mỹ hiện có các căn cứ quân sự trải rộng ở ít nhất 19 vùng tại Trung Đông, bao gồm Bahrain, Ai Cập, Iraq, Jordan, Kuwait, Qatar, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).
Một trong những mục tiêu Iran có khả năng nhắm tới cao nhất là Bộ chỉ huy Hạm đội 5 Hải quân Mỹ tại Mina Salman, Bahrain.
Iran cũng có thể nhằm tới tuyến vận tải chiến lược tại Eo biển Hormuz, nơi kết nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương và là tuyến đường vận chuyển khoảng 30% sản lượng dầu mỏ toàn cầu.
Iran cũng có thể tấn công các tuyến đường biển khác, đe dọa làm bất ổn thị trường toàn cầu.
Ngoài ra, Iran còn có thể tấn công tài sản của các quốc gia láng giềng mà Iran cho là đang hỗ trợ Mỹ. Đó cũng sẽ là điều làm gia tăng nguy cơ cuộc xung đột này lan rộng ra toàn khu vực.
Ông Trump có cần Quốc hội phê chuẩn để Mỹ tham gia chiến tranh không?
Theo luật pháp Mỹ, tổng thống không có quyền đơn phương tuyên bố chiến tranh với một quốc gia khác.
Chỉ có Quốc hội - cơ quan lập pháp gồm các nghị sĩ được bầu vào Hạ viện và Thượng viện – có quyền này.
Tuy nhiên, luật của Mỹ cũng quy định rằng tổng thống là tổng Tư lệnh các lực lượng vũ trang. Điều đó đồng nghĩa với việc ông có thể triển khai binh sĩ Mỹ và tiến hành các chiến dịch quân sự mà không cần tuyên bố chiến tranh chính thức.
Ví dụ, ông Trump đưa ra quyết định không kích Syria vào năm 2017 nhằm vào chế độ Assad mà không cần Quốc hội phê chuẩn.
Khi ấy ông Trump đã hành động đơn phương, viện dẫn lý do an ninh quốc gia và nhân đạo.
Gần đây, một số nghị sĩ thuộc cả hai đảng đã tìm cách hạn chế quyền của ông Trump trong việc ra lệnh tấn công Iran bằng cách thúc đẩy một nghị quyết về quyền hạn chiến tranh tại Quốc hội.
Tuy nhiên, phải mất vài tuần nữa nghị quyết này mới có thể được đưa ra bỏ phiếu chính thức, và trên thực tế, những biện pháp như vậy mang tính biểu tượng nhiều hơn là có hiệu lực thực tế.
.jpg)
Việc Tổng thống Donald Trump quyết định ném bom các cơ sở hạt nhân của Iran được coi là canh bạc nguy hiểm, có thể dẫn đến việc xóa bỏ chương trình hạt nhân đã khiến nhiều đời tổng thống Mỹ đau đầu, nhưng cũng có thể kéo Mỹ vào một nguy cơ khác.
Diễn biến trong những ngày tới có thể sẽ định hình nhiệm kỳ tổng thống của ông Trump. Nếu Iran suy yếu đến mức không thể trả đũa đáng kể, ông Trump sẽ giáng một đòn khủng khiếp vào kẻ thù lâu năm, qua đó gửi thông điệp tới các đối thủ toàn cầu khác rằng ông sẽ không ngần ngại sử dụng sức mạnh quân sự khi cần thiết.
Nhưng nếu Iran không đồng ý hòa bình theo các điều khoản của ông Trump, lời thề của nhà lãnh đạo Mỹ rằng "vẫn còn nhiều mục tiêu" để Mỹ tấn công có thể sẽ dẫn đến một cuộc chiến quy mô khủng khiếp hơn. Viễn cảnh đó đã khiến nhiều người trong phe ủng hộ ông tức giận.
Quyết định tấn công Iran đánh dấu một bước ngoặt lớn đối với vị tổng thống đã giành được quyền lực một phần nhờ việc ông phản đối chiến tranh Iraq. Ông lên án cựu Tổng thống George W. Bush vì cuộc chiến đó và hứa sẽ không rút cạn ngân khố Mỹ cho những rắc rối ở nước ngoài khiến người Mỹ phải trả giá bằng sinh mạng mà ông cho rằng không mang lại nhiều lợi ích cho Mỹ.
Trong những tháng gần đây, ông Trump dường như tập trung vào nỗ lực ngoại giao với Tehran đến mức khiến những người theo đường lối cứng rắn với Iran trong đảng của ông cảm thấy bất an.
Điều đó đã kết thúc vào ngày 21/6, với một cuộc tấn công tầm xa sử dụng loại bom thông thường mạnh nhất trong kho vũ khí của Mỹ, nhắm vào 3 cơ sở hạt nhân của Iran.
Trong bài phát biểu dài 3 phút từ Nhà Trắng vào tối 21/6, ông Trump tuyên bố chiến dịch này là "thành công quân sự ngoạn mục".
"Các cơ sở làm giàu hạt nhân quan trọng của Iran đã bị xóa sổ hoàn toàn", ông nói.
Phát biểu khi Phó Tổng thống JD Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đứng phía sau, ông Trump đưa ra lời đe dọa rõ ràng với Iran: "Hoặc là sẽ có hòa bình hoặc sẽ có thảm kịch cho Iran, lớn hơn nhiều so với những gì chúng ta đã chứng kiến trong 8 ngày qua". Ông cảnh báo Mỹ vẫn có thể đi xa hơn nữa trên con đường chiến tranh.
"Vẫn còn nhiều mục tiêu. Nếu hòa bình không đến nhanh chóng, chúng tôi sẽ truy đuổi những mục tiêu khác một cách chính xác, nhanh chóng và khéo léo", ông nói.
Kịch bản sa lầy
Iran có dân số gấp đôi Iraq và một chính phủ đã thể hiện sức mạnh vượt xa biên giới của họ trong nhiều thập kỷ qua. Nếu Iran đáp trả quân đội hoặc công dân Mỹ, xung đột có thể nhanh chóng leo thang – điều ngăn các tổng thống Mỹ trước đây tấn công vào chương trình hạt nhân của Iran.
"Đây là một canh bạc lớn của Tổng thống Trump và chưa ai biết liệu nó có thành công hay không", Thượng nghị sĩ Jack Reed, thành viên đảng Dân chủ cấp cao trong Ủy ban Quân vụ, cho biết.
Các cựu Tổng thống Barack Obama và Joe Biden đối mặt với những tình huống khó xử tương tự và đưa ra quyết định khác ông Trump, dù Iran trước đây không yếu như hiện tại.
Thay vì không kích, các vị tổng thống Mỹ trước tìm kiếm con đường ngoại giao để hạn chế Iran chế tạo vũ khí hạt nhân, vì lo bị cuốn vào một cuộc xung đột mà họ không mong muốn.
Dù ông Trump cho biết chiến dịch không kích là nhằm thúc đẩy Iran tiến tới thỏa thuận theo các điều khoản của Mỹ, nhưng một số nhà phân tích cảnh báo Tehran khó có thể đầu hàng dưới áp lực quân sự.
Rosemary Kelanic - giám đốc chương trình Trung Đông tại Defense Priorities, một nhóm nghiên cứu có trụ sở tại D.C., cho rằng nên theo đuổi cách làm khác. "Mỹ đối mặt với nguy cơ cao sẽ bị kéo vào một cuộc chiến tranh và có thể sa lầy ở Trung Đông trong nhiều thập kỷ nữa", bà nói với Washington Post.
Nếu Iran giữ được năng lực làm giàu và dự trữ uranium, cuộc tấn công của Mỹ có thể càng thôi thúc Tehran chế tạo bom hạt nhân. Theo các cơ quan tình báo Mỹ, cho đến nay Iran vẫn chưa làm điều đó.
Tổng thống Trump lên nắm quyền một phần vì công khai phản đối Mỹ tiến hành chiến tranh ở Trung Đông. Năm 2016, đối thủ của ông là bà Hillary Clinton đã ủng hộ cựu Tổng thống George W. Bush tấn công Iraq khi bà còn là thượng nghị sĩ.
Ông Vance đã nhập ngũ trong cuộc chiến đó và trở về với tâm trạng vô cùng thất vọng.
Tuy nhiên, chỉ trong 8 ngày kể từ khi Israel bắt đầu mở chiến dịch tấn công Iran, ông Trump đã thực hiện những bước đầu tiên hướng tới việc tham gia vào một cuộc chiến tương tự. Giờ đây, ông cần chứng minh rằng ông có cách tiếp cận tốt hơn so với những nhà lãnh đạo mà ông từng chỉ trích, Washington Post bình luận.
Nguồn: Thanh Niên; Dân Trí; CafeF; BBC; Tiền Phong
Việt Nam: Khách đi Trung Quốc top đầu thế giới; Dự án đường sắt 30.000 tỷ gặp khó; Siêu máy bay, thử thành công ở Pháp; Công trình 9.000 tỷ; Chuyển nhượng bất động sản 2026
Thế giới: Châu Âu không có chỗ trong đàm phán; Nga chuẩn bị trừng phạt Châu Âu; Nguy cơ vỡ nợ toàn cầu; Chiến sự Ukraine 8/11; Tàu chiến hướng về Trung Đông
Việt Nam: Hồ nước nhân tạo lớn nhất; Nhà mặt phố cổ treo biển cho thuê; Vụ Tập đoàn Dương Đông; Nutifood đề xuất đầu tư hai công viên ven sông; Hồi sinh dự án thép 8.000 tỷ
Người Việt hải ngoại: “Con gái” Quỳnh Kool được Hàn Quốc để mắt; Cô gái Pháp tìm được gia đình; Nam danh ca về diễn lần cuối; “Mùa kinh doanh” mới Ngày Văn Hóa
Người Việt hải ngoại: Về nước sau đột quỵ; Xây dựng cộng đồng ở Khammouane; Thanh toán số xuyên biên giới; Doanh nghiệp ra nước ngoài; Miss Business World 2026 ở Mỹ
Việt Nam: “Siêu” cầu vượt sông Hồng; Cắt khúc, vo tròn vụ việc xử lý hành chính; Đề xuất siết người bỏ cọc; Doanh nghiệp tăng tuyển dụng cuối năm; Đà Nẵng vào top điểm đến thế giới
Việt Nam: Phở Tư Lùn lại bị xử phạt; Khu nghỉ dưỡng “đẹp bậc nhất vịnh Bắc Bộ”; Mua 14 đoàn tàu từ Trung Quốc; Siêu dự án cao tốc 63.000 tỷ; Giữ ngôi số 1 du lịch châu Á
Người Việt hải ngoại: Cô gái làm tiếp viên cho Ả Rập; Phương Oanh đưa các con đi Hàn; Bắc cây cầu kết nối quê hương; Cơ hội làm ăn ở Nhật; Kết nối người Việt với quốc tế
Bình luận và đánh giá
Gửi nhận xét đánh giá