- Thời sự
.jpg)
Đã có ít nhất 43 người chết vì trận lũ lụt ở bang Texas (Mỹ), trong khi nỗ lực tìm kiếm 27 nữ sinh bị mất tích vẫn đang tiếp tục.
Theo CNN, giới chức bang Texas ngày 5/7 đã xác nhận về 43 trường hợp thiệt mạng vì lũ lụt, bao gồm 3 nữ sinh được coi là đang mất tích ở hạt Kerr. Ở thời điểm hiện tại, lực lượng chức năng vẫn đang nỗ lực tìm kiếm 27 nữ sinh bị mất tích, nhưng không đạt được nhiều tiến triển.
"Trong số 43 người thiệt mạng có 15 trẻ em, và có 8 nạn nhân trong số này vẫn chưa được nhận diện", giới chức Texas cho biết.
Cùng ngày, Thống đốc Texas Greg Abbott đã phải mở rộng tình trạng khẩn cấp với 6 hạt nữa, nâng tổng số hạt bị thiệt hại nặng vì lũ quét ở bang này lên con số 20. Ông Abbott cũng khẳng định họ sẽ không dừng việc tìm kiếm những người bị mất tích, và đã huy động hơn 1.300 nhân viên tới các khu vực bị ảnh hưởng.
Theo Bộ trưởng An ninh Nội địa Kristi Noem, các thành viên của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Hoa Kỳ đã có mặt tại Texas và ngay lập tức giải cứu được 223 người bị mắc kẹt vì lũ lụt. Tính đến sáng ngày 5/7, đã có tổng cộng 850 người dân được sơ tán đến nơi an toàn.
Tổng thống Donald Trump và Phó Tổng thống JD Vance đang theo dõi sát sao tình hình, đồng thời gửi lời chia buồn tới gia đình các nạn nhân bị ảnh hưởng vì thiên tai.
"Tôi và Melania cầu nguyện cho tất cả những người dân bị ảnh hưởng vì thảm họa này. Lực lượng cứu hộ đang làm tất cả những gì có thể, xin Chúa phù hộ cho Texas", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
"Trái tim của nước Mỹ tan vỡ vì sự mất mát của các gia đình ở Texas, đó là một thảm kích không thể tin được. Tôi và hàng triệu người Mỹ đang cầu nguyện cho Texas", ông Vance nói.
Dự kiến các lá thư thương mại từ Washington sẽ được gửi đến khoảng 12 quốc gia vào trưa 7-7 (giờ Mỹ).
Các thư thông báo mức thuế quan mới đối với hàng hóa của các nước này nhập khẩu vào Mỹ, dao động khoảng 10%-70%. Khẳng định mình đã ký số thư trên hôm 4-7, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết gửi thư thương mại sẽ thuận tiện hơn làm việc trực tiếp với từng đối tác.
Theo nhà lãnh đạo Mỹ, thư này sẽ đề cập đến khoản thâm hụt thương mại giữa Mỹ và đối tác đó hoặc là thặng dư trong một số trường hợp nhưng không quá nhiều; sau đó thông báo mức thuế mới. Ông cũng nói rằng đa phần mức thuế mới sẽ có hiệu lực từ ngày 1-8. Theo đài CNN, hiện vẫn chưa rõ những quốc gia nào sẽ nhận được các lá thư này, song ông Donald Trump đã chỉ trích một số đối tác thương mại vì "mặc cả quá mức", bao gồm Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản. Trong tuần này, tổng thống Mỹ từng đe dọa gửi cho Nhật Bản thư thông báo mức thuế 35%.
Đối với EU, các nguồn tin nói với CNBC rằng một thỏa thuận chính trị cơ bản với ít chi tiết có thể là hy vọng tốt nhất của EU, khi các cuộc đàm phán vẫn đang chậm chạp. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen hôm 3-7 cũng nhận định mục tiêu của EU là một "thỏa thuận về nguyên tắc", chứ không thể đạt thỏa thuận chi tiết trong thời gian tạm hoãn thuế đối ứng chỉ 90 ngày. Bà cho biết nếu không đạt được thỏa thuận, "tất cả công cụ đều được đưa ra xem xét". Trong khi đó, Ủy viên Thương mại châu Âu Maros Sefcovic viết trên mạng xã hội hôm 4-7 rằng ông đã có một tuần làm việc hiệu quả tại Washington và đàm phán vẫn tiếp diễn.
Thời hạn tạm hoãn mức thuế đối ứng mà ông Donald Trump công bố hồi đầu tháng 4 sẽ kết thúc vào ngày 9-7.
.jpg)
Theo chuyên gia kinh tế Trần Sĩ Chương, mức thuế 20%, 46% chỉ là những con số trên bàn cờ lớn của Mỹ đặt ra. Ông Trump có thể có những mục đích khác khi đưa ra mức thuế.
Kể từ tháng 4 đến nay, mức thuế quan do Mỹ đặt ra đã tạo nên một cơn chấn động đối với nhiều quốc gia. Trong đó, Việt Nam, với mức kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ đạt gần 120 tỷ USD, không nằm ngoài làn sóng ảnh hưởng.
Tại Talkshow Cạnh tranh Chiến lược Mỹ - Trung: Bản chất và vấn đề diễn ra chiều ngày 5/7, chuyên gia kinh tế Trần Sĩ Chương cho rằng khi nhìn sâu vào các con số tưởng chừng bất lợi như 20%, 46% thuế nhập khẩu hay 0% thuế cho hàng hóa từ Mỹ, Việt Nam vẫn có thể tìm thấy cơ hội trong thử thách.
Con số chỉ là bề mặt, hãy nhìn vào bản chất
Từ ngày 2/4/2025, chính quyền Tổng thống Donald Trump tuyên bố áp mức thuế “reciprocal” lên tới 46% đối với hàng hóa từ Việt Nam, kèm mức cơ bản 10%. Tuy nhiên, trong hơn ba tháng tiếp theo, Mỹ liên tục trì hoãn việc áp dụng mức thuế cao nhất này và duy trì ngưỡng 10%, cho thấy đây là một con bài mặc cả mang tính chiến lược. Đến đầu tháng 7, ông Trump công bố Mỹ áp mức 20% với hàng hóa sản xuất tại Việt Nam, 40% với hàng trung chuyển từ nước thứ ba, đổi lại Việt Nam đồng ý mở cửa hoàn toàn thị trường cho hàng Mỹ với thuế suất 0%.
Đánh giá về sự kiện này, chuyên gia kinh tế Trần Sĩ Chương cho rằng việc đánh thuế 20% không nên bị hiểu đơn giản là thiệt hại. Theo ông, bản chất của xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ phần lớn là gia công cho các thương hiệu nước ngoài: “Xuất khẩu 120 tỷ nhưng chỉ có vài chục tỷ ở lại Việt Nam. Số còn lại chảy vào Nike, Apple...”. Như vậy, việc tăng thuế 20% chủ yếu tác động đến chính các công ty Mỹ và chuỗi cung ứng toàn cầu, hơn là doanh nghiệp nội địa Việt Nam.
Thực tế cho thấy, trong khi nhiều quốc gia khác như Trung Quốc, Indonesia hay Ấn Độ phải chịu mức thuế lên tới 25-70%, mức 20% mà Mỹ áp với Việt Nam vẫn là tương đối thấp. Điều này duy trì phần nào lợi thế cạnh tranh cho hàng Việt, đặc biệt khi các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, gỗ, điện tử đã phần nào thích ứng với chi phí tăng cao trong giai đoạn đại dịch. Ngoài ra, mức thuế 40% với hàng trung chuyển từ nước thứ ba là lời cảnh báo cho hiện tượng lách thuế, chứ không nhắm trực tiếp đến năng lực sản xuất thật sự của Việt Nam.
Ở chiều ngược lại, việc Việt Nam cam kết thuế 0% cho hàng Mỹ có thể mở ra một cơ hội mới. Hàng hóa như thực phẩm, dược phẩm, thiết bị công nghệ cao của Mỹ sẽ vào thị trường nội địa với giá rẻ hơn, giúp đa dạng hóa lựa chọn cho người tiêu dùng. Đồng thời, nếu các nước khác vẫn duy trì mức thuế nhập khẩu từ Mỹ ở 1-4%, thì Việt Nam có thể tận dụng ưu thế nhập hàng giá rẻ để phân phối sang khu vực, hình thành vai trò như một trung tâm logistics mới trong khu vực.
Dù phải đối mặt với những thách thức nhất định về chi phí và cạnh tranh, nhưng cơ hội cho Việt Nam cũng mở ra song song nếu doanh nghiệp biết cách tận dụng. Ông Trần Sĩ Chương nhấn mạnh rằng thay vì hoang mang trước những con số lớn, cần một cái nhìn tỉnh táo để nhận diện lợi thế ẩn giấu sau mỗi chính sách thuế.
Điều chỉnh thuế quan chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi tại Mỹ
Cũng tại Talkshow, chuyên gia kinh tế Trần Sĩ Chương nhận định rằng phần lớn các hành động của Tổng thống Donald Trump, đặc biệt là việc áp mức thuế cao với hàng hóa từ các nước, không đơn thuần nhằm cân bằng cán cân thương mại. Mục đích chủ yếu xuất phát từ nỗ lực củng cố hình ảnh cá nhân trong mắt cử tri Mỹ.
"Cử tri Mỹ mới là đối tượng ưu tiên trước mắt của ông Trump", ông Trần Sĩ Chương nhấn mạnh. Do đó, những khẩu hiệu như Make America Great Again hay quyết định kêu gọi đưa các nhà máy sản xuất về nước không thể hiểu theo lối mạch lạc kinh tế thông thường. Chúng cần được soi chiếu trong không gian chính trị nội bộ đang đầy sức ép.
Chuyên gia kinh tế Trần Sĩ Chương chỉ ra việc đưa nhà máy về lại nước Mỹ, gồm các lĩnh vực như may mặc, da giày hay công nghệ cao, không thực sự khả thi trong việc giải quyết vấn đề thất nghiệp. Thực tế, nhiều công đoạn sản xuất hiện đã được tự động hóa bằng robot, và quá trình này sẽ còn tăng tốc trong tương lai gần. Việc di dời nhà máy có thể mang lại lợi ích biểu tượng, nhưng không đồng nghĩa với việc tạo ra hàng triệu việc làm như các cử tri mong đợi.
Vấn đề cốt lõi mà nền kinh tế Mỹ đang đối mặt là khoảng cách giàu nghèo ngày càng nghiêm trọng.
Dẫn số liệu từ World Population Review, chỉ số Gini của Mỹ hiện dao động quanh mức 41 điểm, một trong những mức cao nhất trong nhóm các nước phát triển. Điều này phản ánh mức độ phân hóa thu nhập sâu sắc giữa các tầng lớp xã hội.
Theo báo cáo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), vào năm 2022, nhóm 10% hộ gia đình giàu nhất nước Mỹ sở hữu 60% tổng tài sản quốc gia, tăng so với mức 56% vào năm 1989. Trong đó, riêng nhóm 1% giàu nhất nắm giữ 27% tài sản, tăng từ mức 23% cách đây hơn ba thập kỷ.
Những con số này cho thấy lợi ích kinh tế tập trung vào nhóm rất nhỏ sở hữu cổ phiếu, công nghệ và quyền lực tài chính.
Chính trong bối cảnh này, các chính sách đối ngoại, từ áp thuế, giảm nhập khẩu cho đến yêu cầu các nước “mở cửa thị trường”, lại đang đóng vai trò như công cụ trấn an nội bộ. Những chính sách ấy được dùng để gửi thông điệp tới cử tri rằng chính phủ đang “hành động vì người dân”, dù hiệu quả thực tế chưa được chứng minh.
Ông Trần Sĩ Chương nói: “cần tỉnh táo nhìn nhận đây là biểu hiện của một nước Mỹ đang cố gắng xuất khẩu những vấn đề nội tại ra bên ngoài (externalize internal problems)”, ông Trần Sĩ Chương kết luận.
Tháng trước, khi được hỏi rằng liệu ông có định tham gia cùng Israel để tấn công Iran không, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã trả lời: "Tôi có thể làm vậy. Tôi có thể không làm vậy. Không ai biết tôi sẽ làm gì".
Nhà lãnh đạo Mỹ để thế giới tin rằng ông đã đồng ý tạm dừng hai tuần để Iran nối lại đàm phán. Và rồi ông vẫn ra lệnh ném bom.
Một mô hình đang được định hình: Điều dễ đoán nhất về ông Trump là sự khó đoán của ông. Ông thay đổi ý kiến. Ông tự mâu thuẫn với chính mình. Ông không nhất quán.
"[Trump] đã xây dựng một bộ máy hoạch định chính sách tập trung cao độ, có thể nói là tập trung nhất, ít nhất là trong lĩnh vực chính sách đối ngoại, kể từ thời Richard Nixon", Peter Trubowitz, giáo sư quan hệ quốc tế tại Trường Kinh tế London cho biết.
"Và điều đó khiến các quyết định chính sách phụ thuộc nhiều hơn vào tính cách, sở thích và tính khí của Trump".
Ông Trump đã biến điều này thành một công cụ chính trị; ông ấy xem sự khó đoán của chính mình là một tài sản chính trị và chiến lược quan trọng. Ông đã nâng sự khó đoán lên thành một học thuyết. Và giờ đây, đặc điểm tính cách mà ông mang đến Nhà Trắng đang điều khiển chính sách đối ngoại và an ninh.
Nó đang thay đổi hình dạng của thế giới.
Các nhà khoa học chính trị gọi đây là Thuyết gã điên (Madman Theory), trong đó một nhà lãnh đạo tìm cách thuyết phục đối thủ của mình rằng ông ta có thể làm bất cứ điều gì vì bản tính thất thường, nhằm buộc đối phương phải nhượng bộ.
Nếu sử dụng thành công, đây có thể là một hình thức cưỡng ép. Và ông Trump tin rằng bản thân đang gặt hái thành quả - đưa các đồng minh của Mỹ vào vị trí mà ông muốn.
Nhưng liệu cách tiếp cận này có hiệu quả với kẻ thù? Và liệu điểm yếu của nó nằm ở chỗ thay vì là một mánh khóe nhằm đánh lừa đối thủ, nó lại dựa trên những đặc điểm tính cách rõ ràng và đã được ghi nhận kỹ càng – khiến cho hành vi của ông thực ra trở nên dễ đoán hơn?
Tấn công, lăng mạ và ủng hộ
Ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của mình bằng cách ủng hộ Tổng thống Nga Vladimir Putin và tấn công các đồng minh của Mỹ. Ông đã lăng mạ Canada khi nói rằng nước này nên trở thành tiểu bang thứ 51 của Hoa Kỳ.
Ông cho biết đã chuẩn bị cân nhắc sử dụng vũ lực để sáp nhập Greenland, một vùng lãnh thổ tự trị Đan Mạch - đồng minh của Mỹ. Và ông cho rằng Mỹ nên giành lại quyền sở hữu và kiểm soát Kênh đào Panama.
Điều 5 trong hiến chương NATO quy định mỗi thành viên sẽ bảo vệ các thành viên khác nếu bị tấn công. Ông Trump đã tạo ra ngờ vực cho cam kết của Mỹ đối với điều khoản này.
"Tôi nghĩ Điều 5 đang nằm trong phòng cấp cứu," cựu Bộ trưởng Quốc phòng Anh Ben Wallace tuyên bố.
Tổng chưởng lý Dominic Grieve, cựu nghị sĩ Đảng Bảo thủ, cho biết: "Hiện tại, liên minh xuyên Đại Tây Dương đã kết thúc".
Một loạt tin nhắn nội bộ bị rò rỉ đã tiết lộ văn hóa coi thường các đồng minh châu Âu trong Nhà Trắng dưới thời ông Trump.
"Tôi hoàn toàn chia sẻ sự căm ghét của các bạn đối với những kẻ ăn bám châu Âu", Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nhắn với các quan chức khác, và nói thêm "THẬT THẢM HẠI".
Tại Munich hồi đầu năm nay, cấp phó của ông Trump, Phó Tổng thống JD Vance, tuyên bố Mỹ sẽ không còn là bên bảo đảm an ninh cho châu Âu.
Điều này dường như đã khép lại 80 năm đoàn kết xuyên Đại Tây Dương.
"Điều Trump làm là khiến người ta nghi ngờ một cách nghiêm túc về mức độ đáng tin cậy trong các cam kết quốc tế của Mỹ," giáo sư Trubowitz nhận định.
"Bất kể những quốc gia đó [ở châu Âu] hiểu thế nào về an ninh, về kinh tế hay các vấn đề khác với Mỹ, thì giờ đây họ đều có thể phải đàm phán bất cứ lúc nào.
"Tôi cảm thấy rằng hầu hết mọi người trong quỹ đạo của Trump đều nghĩ rằng sự khó lường là một điều tốt, vì nó cho phép Donald Trump tận dụng ảnh hưởng của Mỹ để đạt được lợi ích tối đa…
"Đây là một trong những bài học ông ta rút ra từ việc đàm phán trong thế giới bất động sản."
Cách tiếp cận của ông Trump đã mang lại hiệu quả. Chỉ bốn tháng trước, Thủ tướng Anh Keir Starmer đã nói trước Hạ viện rằng Anh quốc sẽ tăng chi tiêu quốc phòng và an ninh từ 2,3% GDP lên 2,5%.
Con số đó đã tăng lên 5% tại hội nghị thượng đỉnh NATO vào tháng trước, một bước nhảy vọt - và hiện được mọi thành viên khác trong khối đồng thuận.
Sự dễ đoán của điều khó đoán
Ông Donald Trump không phải là tổng thống Mỹ đầu tiên áp dụng Học thuyết Khó đoán. Năm 1968, khi Tổng thống Richard Nixon cố gắng kết thúc cuộc Chiến tranh Việt Nam, ông đã nhận thấy kẻ địch ở Bắc Việt rất khó giải quyết.
"Có lúc Nixon nói với Cố vấn An ninh Quốc gia Henry Kissinger rằng, 'ông nên nói với các nhà đàm phán ở miền Bắc Việt Nam rằng Nixon điên rồ và ông không biết ông ta sẽ làm gì, cho nên tốt hơn hết là các ông nên thỏa thuận trước khi mọi thứ trở nên thực sự điên rồ'," theo lời giáo sư Michael Desch, chuyên gia quan hệ quốc tế tại Đại học Notre Dame.
"Đó chính là Thuyết Gã điên."
Giáo sư chính trị Julie Norman tại Đại học College London, đồng ý rằng hiện tại đã có Học thuyết khó đoán.
"Rất khó để biết điều gì sẽ xảy ra từng ngày", bà lập luận. "Và đó luôn là cách tiếp cận của Trump".
Tổng thống Trump đã khai thác thành công danh tiếng thất thường của mình để thay đổi mối quan hệ quốc phòng xuyên Đại Tây Dương.
Và dường như để giữ được thiện cảm của ông Trump, một số lãnh đạo châu Âu đã tâng bốc và nịnh nọt ông.
Hội nghị thượng đỉnh NATO tại The Hague tháng trước giống như một buổi cầu thân mang tính nịnh nọt. Tổng thư ký NATO Mark Rutte trước đó nhắn tin cho Tổng thống Trump (hay "Donald thân mến"), và ông Trump đã công khai nội dung tin nhắn đó.
"Xin chúc mừng và cảm ơn vì hành động quyết đoán của ông ở Iran, đó thực sự là điều phi thường," ông Rutte viết.
"Ông sẽ đạt được điều mà KHÔNG tổng thống nào trong nhiều thập niên có thể làm được," Tổng thư ký NATO cho biết, liên hệ đến thông báo sắp tới rằng tất cả các thành viên NATO đã đồng ý tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP.
Anthony Scaramucci, người từng giữ chức Giám đốc Truyền thông của ông Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên, nói: "Ông Rutte, ông ấy [Trump] đang cố làm ông bẽ mặt đấy. Ông ta đang ngồi trên chiếc chuyên cơ Air Force One mà cười vào mặt ông".
Và đây có thể là điểm yếu cốt lõi trong Học thuyết Khó đoán của Trump: hành động của các quốc gia có thể dựa trên giả định rằng ông Trump khao khát sự tán dương - hoặc rằng nhà lãnh đạo Mỹ ưu tiên những chiến thắng ngắn hạn, hơn là các tiến trình lâu dài và phức tạp.
Nếu đúng như vậy và giả định của họ là đúng, thì khả năng tạo ra những đòn đánh bất ngờ của ông Trump sẽ bị hạn chế - bởi thay vì là một người không thể đoán trước, ông thực chất có những đặc điểm tính cách đã quá rõ ràng và được ghi nhận kỹ lưỡng, khiến các đối thủ dần hiểu và dễ dự đoán hơn.
Những kẻ thù không lay chuyển trước lời nịnh bợ hay đe dọa
Câu hỏi tiếp theo là: Liệu Học thuyết Khó đoán hay Thuyết gã điên có hiệu quả với các đối thủ hay không?
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, một đồng minh từng bị ông Trump và cấp phó JD Vance khiển trách trong Phòng Bầu Dục, sau đó đã đồng ý trao cho Mỹ quyền khai thác tài nguyên khoáng sản giá trị của Ukraine.
Ngược lại, Tổng thống Vladimir Putin dường như vẫn không bị ảnh hưởng bởi cả sự quyến rũ và đe dọa của ông Trump. Ngày 3/7, sau một cuộc điện đàm, ông Trump cho biết ông "thất vọng" vì ông Putin chưa sẵn sàng chấm dứt chiến tranh với Ukraine.
Còn Iran thì sao? Ông Trump đã hứa với những người ủng hộ rằng ông sẽ chấm dứt sự can dự của Hoa Kỳ vào "những cuộc chiến tranh trường kỳ" ở Trung Đông.
Quyết định tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran có lẽ là hành động khó đoán nhất trong nhiệm kỳ thứ hai của ông cho đến nay. Câu hỏi đặt ra là liệu nó có mang lại hiệu quả như mong đợi.
Cựu Ngoại trưởng Anh, ông William Hague, đã lập luận rằng kết quả hoàn toàn ngược lại: hành động này sẽ khiến Iran tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân nhiều hơn, chứ không phải ít hơn.
Giáo sư Desch đồng tình: "Tôi nghĩ giờ đây khả năng Iran theo đuổi vũ khí hạt nhân là rất cao", ông nói.
"Vì vậy, tôi sẽ không ngạc nhiên nếu họ cố ẩn mình và làm mọi cách để hoàn tất chu trình nhiên liệu và thực hiện một vụ thử nghiệm [hạt nhân].
"Tôi nghĩ rằng các nhà độc tài đối mặt với Mỹ và khả năng thay đổi chế độ sẽ không bỏ qua bài học từ Saddam Hussein (cựu lãnh đạo Iraq) và Muammar Gaddafi (nhà lãnh đạo Libya)…
"Vì vậy, người Iran sẽ cảm thấy nhu cầu cấp bách cần phải sở hữu vũ khí tối thượng và họ sẽ coi Saddam và Gaddafi là những ví dụ tiêu cực trong khi Kim Jong-un của Triều Tiên là ví dụ tích cực".
Một trong những kịch bản có khả năng xảy ra là sự củng cố quyền lực của Cộng hòa Hồi giáo Iran, theo ông Mohsen Milani, giáo sư ngành chính trị tại Đại học Nam Florida và tác giả cuốn "Sự trỗi dậy của Iran và cuộc cạnh tranh với Mỹ ở Trung Đông" (Iran's Rise and Rivalry with the US in the Middle East).
"Năm 1980, khi Saddam Hussein tấn công Iran, mục tiêu của ông ta là làm sụp đổ chế độ Cộng hòa Hồi giáo," ông nói. "Nhưng điều ngược lại đã xảy ra.
"Đó cũng là tính toán của Israel và Mỹ... Họ cho rằng nếu loại bỏ được tầng lớp lãnh đạo cấp cao, thì Iran sẽ nhanh chóng đầu hàng hoặc cả hệ thống sẽ sụp đổ."
Mất lòng tin vào các cuộc đàm phán?
Nhìn về tương lai, sự khó đoán của ông Trump có thể không tác động được đến kẻ thù, nhưng không rõ cách nó khiến các đồng minh thay đổi gần đây có thể được duy trì hay không.
Dù điều đó có thể, đây vẫn là một quá trình chủ yếu dựa vào sự bốc đồng. Và có lo ngại rằng Mỹ có thể bị xem là một đối tác không đáng tin cậy.
"Mọi người sẽ không muốn làm ăn với Mỹ nếu họ không tin Washington nghiêm túc trong các cuộc đàm phán, nếu họ không chắc Mỹ sẽ ủng hộ họ trong các vấn đề quốc phòng và an ninh", Giáo sư Norman lập luận.
"Vì vậy, sự cô lập mà nhiều người trong thế giới MAGA (Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại) tìm kiếm, tôi nghĩ, sẽ phản tác dụng".
Thủ tướng Đức Friedrich Merz là một trong số những người lên tiếng rằng châu Âu giờ cần trở nên hoạt động độc lập với Mỹ.
"Điều đáng chú ý trong phát biểu của thủ tướng Đức là nó cho thấy sự thừa nhận rằng ưu tiên chiến lược của Mỹ đang thay đổi," giáo sư Trubowitz nhận định.
"Chúng sẽ không quay trở lại như trước khi Trump lên nắm quyền.
"Vì vậy, vâng – châu Âu sẽ phải hoạt động tự chủ hơn."
Điều này sẽ đòi hỏi các quốc gia châu Âu phải phát triển một ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu lớn mạnh hơn nhiều, để có được những thiết bị và năng lực mà hiện chỉ Mỹ mới có, theo giáo sư Desch.
Ví dụ, châu Âu có những thông tin tình báo toàn cầu tinh vi, ông nói, nhưng phần lớn trong số đó là do Mỹ cung cấp.
"Nếu châu Âu muốn tự lực, họ cũng sẽ cần tăng năng lực sản xuất vũ khí độc lập một cách đáng kể", chuyên gia này tiếp tục. "Nhân lực cũng sẽ là một vấn đề. Tây Âu sẽ phải nhìn sang Ba Lan để xem mức nhân lực mà họ cần".
Và cả những điều này sẽ mất nhiều năm để xây dựng.
Vậy, liệu châu Âu có thực sự lo ngại vì sự khó đoán của ông Trump, đến mức thực hiện bước chuyển đổi lớn nhất trong cấu trúc an ninh của thế giới phương Tây kể từ sau Chiến tranh Lạnh?
"Nó là một phần nguyên nhân", Giáo sư Trubowitz nói.
"Nhưng về cơ bản, Trump đã giải phóng một thứ gì đó… Chính trị ở Mỹ đã thay đổi. Các ưu tiên đã thay đổi. Đối với liên minh MAGA, Trung Quốc là vấn đề lớn hơn Nga. Điều đó có thể không đúng với châu Âu."
Và theo Giáo sư Milani, Tổng thống Trump đang cố gắng củng cố vị thế của nước Mỹ trong trật tự toàn cầu.
"Khó có khả năng ông ấy sẽ thay đổi trật tự thế giới được thiết lập sau Thế chiến II.
Điều ông ấy muốn là củng cố vị thế của Mỹ trong trật tự đó, bởi vì Trung Quốc đang thách thức vị thế của Mỹ trong trật tự ấy."
Nhưng điều này cũng đồng nghĩa với việc các ưu tiên về quốc phòng và an ninh của Mỹ và châu Âu đang ngày càng khác biệt.
Các đồng minh châu Âu có thể hài lòng rằng nhờ sự nịnh bợ và những thay đổi chính sách thực chất, họ đã phần nào giữ được sự ủng hộ của ông Trump – sau cùng, Tổng thống Mỹ đã tái khẳng định cam kết với Điều 5 tại hội nghị thượng đỉnh NATO gần đây nhất.
Tuy nhiên, sự khó đoán của ông Trump khiến điều này không thể được đảm bảo – và có vẻ như các nước châu Âu đã chấp nhận rằng họ không còn có thể dựa dẫm một cách tự mãn vào Mỹ để Mỹ tiếp tục giữ đúng cam kết lịch sử bảo vệ họ.
Và theo nghĩa đó, ngay cả khi Học thuyết Khó đoán xuất phát từ sự kết hợp giữa lựa chọn có chủ đích kết hợp với những đặc điểm tính cách thực sự của ông Trump, thì nó vẫn có hiệu quả, thì nó đang phát huy tác dụng – ít nhất là với một số đối tượng.
.jpg)
Ngày 5/7, tỷ phú công nghệ Elon Musk tuyên bố thành lập đảng chính trị mới - đảng Nước Mỹ, đánh dấu bước đi táo bạo trong sự nghiệp đầy tham vọng của ông.
Động thái này không chỉ là phản ứng trước những bất đồng gay gắt với Tổng thống Donald Trump về “Đạo luật to đẹp” (OBB) mà còn thể hiện khát vọng thay đổi cấu trúc chính trị Mỹ, vốn bị chi phối bởi hệ thống lưỡng đảng suốt gần hai thế kỷ.
Tuy nhiên, dù sở hữu nguồn lực tài chính khổng lồ, tầm ảnh hưởng truyền thông rộng lớn và lượng người theo dõi đông đảo trên nền tảng X, việc lập đảng mới của Elon Musk đối mặt với vô số rủi ro và thách thức. Liệu đảng Nước Mỹ có thể phá vỡ thế độc quyền của hai đảng lớn hay chỉ là nỗ lực tốn kém nhưng khó thành công?
Bối cảnh: Từ đồng minh đến đối thủ của Tổng thống Trump
Elon Musk từng là một trong những nhà tài trợ lớn nhất cho chiến dịch tranh cử của ông Donald Trump năm 2024, với khoản đóng góp ước tính hơn 250 triệu USD. Ông cũng giữ vai trò lãnh đạo Ban Hiệu suất chính phủ (DOGE), một cơ quan được thành lập để cắt giảm chi tiêu công và cải cách bộ máy liên bang.
Tuy nhiên, mối quan hệ giữa Elon Musk và Tổng thống Trump đã rạn nứt nghiêm trọng khi tỷ phú Musk công khai chỉ trích “Đạo luật to đẹp” (OBB), một luật chi tiêu và thuế với tổng chi phí lên tới 4.500 tỷ USD, được ông Trump ký thành luật vào ngày 4/7 vừa qua.
Dự luật này không chỉ biến các chính sách cắt giảm thuế từ năm 2017 thành quy định lâu dài mà còn chấm dứt các khoản tín dụng thuế cho xe điện mới và đã qua sử dụng từ ngày 30/9 tới, thay vì cuối 2030 như luật hiện hành. Điều này được coi là một đòn giáng mạnh vào Tesla, công ty xe điện hàng đầu của Elon Musk.
Hơn nữa, OBB nâng trần nợ công thêm 5.000 tỷ USD, đẩy thâm hụt ngân sách liên bang trong giai đoạn 2025-2034 lên gần 3.300 tỷ USD, theo dự báo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO). Ông Musk nói rằng, những yếu tố này đi ngược lại nỗ lực cắt giảm chi tiêu mà ông từng cam kết.
Ngày 4/7, nhân dịp Quốc khánh Mỹ, ông Musk đăng trên X: “Ngày Quốc khánh là thời điểm hoàn hảo để hỏi liệu bạn có muốn thoát khỏi hệ thống hai đảng hay không? Chúng ta có nên thành lập đảng Mỹ không?”. Cuộc khảo sát trên X thu hút hơn 1,2 triệu lượt tham gia, với 65,4% ủng hộ ý tưởng lập đảng mới. Một ngày sau, Musk tuyên bố: “Với tỉ lệ 2:1, bạn muốn một đảng chính trị mới và bạn sẽ có nó! Hôm nay, đảng Nước Mỹ được thành lập để trả lại tự do cho các bạn”.
Tuy nhiên, tham vọng này không chỉ là thử thách chính trị mà còn là "canh bạc" đầy rủi ro đối với Musk.
Rủi ro pháp lý: Hệ thống bầu cử bất lợi và quy định nghiêm ngặt
Một trong những rủi ro lớn nhất mà tỷ phú Musk phải đối mặt là hệ thống pháp lý phức tạp của Mỹ, vốn được thiết kế để ưu ái hai đảng lớn - Dân chủ và Cộng hòa. Theo giáo sư khoa học chính trị Alan Abramowitz từ Đại học Emory, “Hệ thống được thiết lập gần như khiến các đảng thứ ba không thể thành công”. Hệ thống bầu cử “người thắng được tất cả” tại Mỹ khiến các đảng nhỏ khó giành được ghế trong Quốc hội, vì ngay cả khi có tỷ lệ phiếu phổ thông cao, ứng viên đảng thứ ba vẫn khó tích lũy đủ phiếu đại cử tri ở từng bang.
Mỗi bang tại Mỹ có quy định riêng về việc công nhận một đảng chính trị và đưa ứng viên lên lá phiếu bầu. Ví dụ, các bang yêu cầu thu thập một số lượng chữ ký ủng hộ nhất định từ cử tri, một quá trình tốn kém và kéo dài nhiều năm. Luật sư bầu cử kỳ cựu Brett Kappel nhấn mạnh: “Việc thành lập đảng mới là quá trình dài và thách thức, với những trở ngại từ phức tạp đến cực kỳ khó vượt qua”. Để đảng Nước Mỹ xuất hiện trên lá phiếu ở 50 bang, ông Musk sẽ cần xây dựng bộ máy tổ chức quy mô lớn, điều mà ngay cả những phong trào chính trị lớn trong lịch sử cũng hiếm khi đạt được.
Đạo luật Cải cách Chiến dịch Lưỡng đảng McCain-Feingold năm 2022 càng làm tăng thêm khó khăn bằng cách đặt ra giới hạn nghiêm ngặt về tài trợ cho các đảng chính trị. Một cá nhân chỉ được đóng góp tối đa 450.000 USD/năm cho một đảng, bao gồm các tài khoản chính và phụ.
Lee Goodman, cựu chủ tịch Ủy ban Bầu cử Liên bang (FEC), giải thích: “Một tỷ phú không thể cấp vốn cho đảng mới theo cách ông khởi nghiệp kinh doanh, vì có những giới hạn đóng góp của liên bang”. Điều này có nghĩa là ông Musk không thể chỉ dựa vào tài sản cá nhân để bơm tiền cho “Đảng Nước Mỹ”, mà phải tìm kiếm hàng nghìn nhà tài trợ khác, một nhiệm vụ không hề đơn giản.
Dù một số án lệ cho phép các khoản đóng góp lớn hơn trong giai đoạn khởi tạo đảng, quá trình này vẫn “rất phức tạp và cực kỳ khó thực hiện”, theo giáo sư luật Bradley Smith từ Trường Luật Đại học Capital. Nếu không đáp ứng được các yêu cầu pháp lý, đảng Nước Mỹ có nguy cơ không được công nhận ở nhiều bang, làm giảm đáng kể khả năng cạnh tranh trong các cuộc bầu cử.
Rủi ro tài chính: Không thể “mua” được một đảng chính trị
Tỷ phú Musk hiện là người giàu nhất thế giới với tài sản ròng vượt mốc 405,2 tỷ USD, theo Forbes. Tuy nhiên, ngay cả nguồn lực tài chính khổng lồ của ông cũng không đủ để vượt qua các rào cản tài chính trong việc thành lập một đảng mới.
Việc xây dựng một đảng chính trị đòi hỏi không chỉ tiền mà còn mạng lưới tổ chức bền vững, từ việc thuê nhân sự, xây dựng trụ sở tại các bang, đến tổ chức chiến dịch tranh cử. Theo Goodman, để thành công, Elon Musk “sẽ phải mất nhiều năm và có thể phải thay đổi cả luật pháp trên khắp nước Mỹ”.
Trong khi Musk có thể sử dụng siêu PAC “America PAC” (Ủy ban Hành động Chính trị) - nơi ông đã chi hơn 40,5 triệu USD năm 2024 để hỗ trợ Tổng thống Trump - để tài trợ cho các ứng viên độc lập, việc chuyển hướng PAC này để hỗ trợ đảng Nước Mỹ cũng không đơn giản. Siêu PAC cho phép quyên góp không giới hạn, nhưng chúng không thể trực tiếp cấp vốn cho một đảng chính trị theo cách tương tự như tài trợ cho các ứng viên. James Fishback, cựu cố vấn DOGE và người ủng hộ ông Trump, đã thành lập FSD PAC với khoản tài trợ ban đầu 1 triệu USD để đối trọng với Musk, cho thấy sự cạnh tranh tài chính sẽ ngày càng khốc liệt.
Hơn nữa, việc Elon Musk dấn thân vào chính trị có thể gây ra phản ứng tiêu cực từ các nhà đầu tư. Cổ phiếu Tesla đã giảm hơn 5% ngày 1/7 sau khi Musk công bố ý định lập đảng mới, do lo ngại ông sẽ phân tâm khỏi vai trò điều hành tại công ty. Nếu đảng Nước Mỹ thất bại, ông Musk không chỉ mất đi nguồn lực tài chính mà còn có nguy cơ làm tổn hại uy tín, giá trị các doanh nghiệp của mình (Tesla, SpaceX, và X).
Rủi ro chính trị: Đối đầu với hệ thống lưỡng đảng
Hệ thống lưỡng đảng của Mỹ đã thống trị chính trường suốt gần hai thế kỷ; các đảng thứ ba hiếm khi tạo được ảnh hưởng lâu dài. Theo giáo sư Larry Sabato từ Đại học Virginia: “Việc lập một đảng mới là vô cùng khó khăn. Những người như chúng tôi, sau hàng thập kỷ nghiên cứu, đều biết rằng bạn phải sẵn sàng dành lượng lớn thời gian, tiền bạc và lên kế hoạch cực kỳ kỹ lưỡng”. Lịch sử cho thấy các đảng thứ ba như chiến dịch của Ross Perot năm 1992 thường chỉ tạo ra sự phấn khích ngắn hạn mà không thể phá vỡ cấu trúc quyền lực của hai đảng lớn.
Tỷ phú Musk đã đề xuất một chiến lược tập trung vào việc giành 2-3 ghế Thượng viện và 8-10 ghế Hạ viện để trở thành “lá phiếu quyết định” trong các dự luật gây tranh cãi. Ông lập luận rằng với sự chênh lệch sít sao hiện nay tại Quốc hội, một số lượng nhỏ ghế cũng đủ để tạo ảnh hưởng lớn. Tuy nhiên, chiến lược này đối mặt với thách thức lớn từ lòng trung thành của cử tri. Theo CNN, khoảng 90% đảng viên Cộng hòa ủng hộ ông Trump và 96% ứng viên do ông Trump hậu thuẫn đã thắng trong các cuộc bầu cử sơ bộ năm 2024. Điều này cho thấy Elon Musk khó có thể lôi kéo được cử tri Cộng hòa, đặc biệt khi họ “gắn bó với Trump hơn là Musk”.
Đảng Dân chủ cũng không phải là mục tiêu dễ dàng. Chuyên gia Abramowitz nhận định: “Phe Dân chủ ghét ông Musk”, chủ yếu do các phát ngôn gây tranh cãi của ông và việc ông từng ủng hộ ông Trump. Kết quả là, đảng Nước Mỹ có nguy cơ bị kẹt giữa lằn ranh: không đủ hấp dẫn với cử tri Dân chủ, nhưng lại gây chia rẽ trong nội bộ Cộng hòa, làm giảm cơ hội của đảng này trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026.
Rủi ro xã hội: Thuyết phục cử tri và ứng viên
Một thách thức lớn khác là thuyết phục cử tri và ứng viên tham gia đảng Nước Mỹ. Theo Abramowitz, rất khó thuyết phục mọi người bỏ phiếu cho ứng viên của đảng thứ ba vì lý lẽ luôn là "bạn đang lãng phí phiếu bầu". Tâm lý này xuất phát từ hệ thống bầu cử “người thắng được tất cả”, khiến cử tri lo ngại bỏ phiếu cho một đảng nhỏ sẽ gián tiếp giúp đối thủ mạnh hơn chiến thắng. Cuộc khảo sát của Quantus Insights cho thấy 40% cử tri sẵn sàng cân nhắc ủng hộ đảng mới của Elon Musk, nhưng con số này chưa đủ để đảm bảo thành công trong hệ thống bầu cử khắc nghiệt.
Việc thu hút ứng viên chất lượng cũng là một vấn đề. Các chính trị gia thường ngại tham gia một đảng mới vì thiếu mạng lưới tổ chức cấp cơ sở và sự hỗ trợ từ truyền thông dòng chính, vốn thường xem các đảng thứ ba là “gây nhiễu”. Tỷ phú Musk có thể sử dụng tầm ảnh hưởng cá nhân với hơn 200 triệu người theo dõi trên X để khuấy động dư luận, nhưng điều này không đảm bảo rằng các ứng viên tiềm năng sẽ mạo hiểm rời bỏ hai đảng lớn để gia nhập “Đảng Nước Mỹ”.
Rủi ro cá nhân: Phân tâm và có thể ảnh hưởng uy tín
Dấn thân vào chính trị không chỉ đòi hỏi Elon Musk đầu tư tài chính và thời gian mà còn có nguy cơ làm tổn hại uy tín cá nhân và các doanh nghiệp của ông. Việc chỉ trích ông Trump và lập đảng mới đã gây ra phản ứng mạnh mẽ từ phe Cộng hòa. Ông Trump từng đe dọa cắt các khoản trợ cấp liên bang cho Tesla và SpaceX, đồng thời cảnh báo Musk sẽ đối mặt với “hậu quả nghiêm trọng” nếu tiếp tục chống đối. Những lời đe dọa này không chỉ là áp lực chính trị mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của Tesla, vốn đã mất hơn 1,2 tỷ USD từ việc loại bỏ tín dụng thuế xe điện.
Ngoài ra, Elon Musk đang quản lý nhiều công ty lớn như Tesla, SpaceX, X, Neuralink và xAI, khiến các nhà đầu tư lo ngại rằng ông có thể bị “quá tải” khi dấn thân vào chính trị. Giáo sư Grant Davis Reeher từ Đại học Syracuse đặt câu hỏi: “Liệu ông Musk có theo đuổi lâu dài không?”. Nếu đảng Nước Mỹ thất bại, uy tín của Musk có thể bị ảnh hưởng, làm giảm niềm tin từ cổ đông và khách hàng.
Cơ hội và triển vọng: Liệu Elon Musk có thể thành công?
Dù đối mặt với nhiều rủi ro, tỷ phú Elon Musk vẫn có một số lợi thế nhất định. Thứ nhất, ông sở hữu tầm ảnh hưởng cá nhân vượt trội, với khả năng khuấy động dư luận thông qua X. Thứ hai, sự bất mãn ngày càng tăng với hệ thống lưỡng đảng, như nhận định của tờ Washington Post: “Sự xuất hiện của Đảng Nước Mỹ là dấu hiệu rõ ràng về sự bất mãn ngày càng lớn đối với hệ thống hiện nay”. Thứ ba, Elon Musk có thể tận dụng nguồn lực tài chính và công nghệ để xây dựng một chiến dịch tranh cử hiệu quả, đặc biệt nếu tập trung vào các ghế “dễ bị tổn thương” tại Quốc hội.
Tuy nhiên, các chuyên gia đồng ý rằng cơ hội thành công của đảng Nước Mỹ là rất thấp. Giáo sư Abramowitz nhấn mạnh: “Các nỗ lực thành lập đảng thứ ba thường nảy sinh từ những phong trào lớn có chung quan điểm, lý tưởng, không phải chỉ cần một tỷ phú quyết định là được”. Lịch sử chính trị Mỹ cho thấy chỉ một số ít đảng thứ ba như Đảng Cộng hòa vào thế kỷ 19, có thể thay thế một trong hai đảng lớn, và điều này đòi hỏi một phong trào xã hội rộng lớn, điều mà Musk chưa chứng minh được.
Ông Musk, với tài năng và tầm nhìn đã thay đổi ngành công nghiệp công nghệ, giờ đây đối mặt với thử thách lớn nhất trong sự nghiệp: thành lập một đảng chính trị mới để thách thức hệ thống lưỡng đảng Mỹ. Tuy nhiên, những rủi ro pháp lý, tài chính, chính trị và xã hội mà ông phải đối mặt là cực kỳ lớn. Từ hệ thống bầu cử bất lợi, quy định tài chính nghiêm ngặt, đến lòng trung thành của cử tri và sự thiếu hụt tổ chức cấp cơ sở, đảng Nước Mỹ đứng trước nguy cơ trở thành giấc mơ khó thành hiện thực.
Dù Musk có thể tận dụng siêu PAC để hỗ trợ các ứng viên độc lập và gây ảnh hưởng trong ngắn hạn, việc xây dựng một đảng chính trị bền vững đòi hỏi nhiều hơn chỉ tiền bạc và danh tiếng. Như giáo sư Sabato nhận định: “Về lý thuyết thì điều này hoàn toàn khả thi, nhất là với người giàu nhất thế giới. Nhưng đây là việc vô cùng khó khăn”.
Cuộc bầu cử giữa kỳ vào năm 2026 sẽ là bài kiểm tra đầu tiên cho tham vọng của Elon Musk, nhưng với những rủi ro hiện tại, đảng Nước Mỹ có nguy cơ là một "canh bạc" trong sự nghiệp của ông.
Nguồn: Vietnamnet; Soha; Zing News; BBC; Dân Trí
Việt Nam: Khách đi Trung Quốc top đầu thế giới; Dự án đường sắt 30.000 tỷ gặp khó; Siêu máy bay, thử thành công ở Pháp; Công trình 9.000 tỷ; Chuyển nhượng bất động sản 2026
Thế giới: Châu Âu không có chỗ trong đàm phán; Nga chuẩn bị trừng phạt Châu Âu; Nguy cơ vỡ nợ toàn cầu; Chiến sự Ukraine 8/11; Tàu chiến hướng về Trung Đông
Việt Nam: Hồ nước nhân tạo lớn nhất; Nhà mặt phố cổ treo biển cho thuê; Vụ Tập đoàn Dương Đông; Nutifood đề xuất đầu tư hai công viên ven sông; Hồi sinh dự án thép 8.000 tỷ
Người Việt hải ngoại: “Con gái” Quỳnh Kool được Hàn Quốc để mắt; Cô gái Pháp tìm được gia đình; Nam danh ca về diễn lần cuối; “Mùa kinh doanh” mới Ngày Văn Hóa
Người Việt hải ngoại: Về nước sau đột quỵ; Xây dựng cộng đồng ở Khammouane; Thanh toán số xuyên biên giới; Doanh nghiệp ra nước ngoài; Miss Business World 2026 ở Mỹ
Việt Nam: “Siêu” cầu vượt sông Hồng; Cắt khúc, vo tròn vụ việc xử lý hành chính; Đề xuất siết người bỏ cọc; Doanh nghiệp tăng tuyển dụng cuối năm; Đà Nẵng vào top điểm đến thế giới
Việt Nam: Phở Tư Lùn lại bị xử phạt; Khu nghỉ dưỡng “đẹp bậc nhất vịnh Bắc Bộ”; Mua 14 đoàn tàu từ Trung Quốc; Siêu dự án cao tốc 63.000 tỷ; Giữ ngôi số 1 du lịch châu Á
Người Việt hải ngoại: Cô gái làm tiếp viên cho Ả Rập; Phương Oanh đưa các con đi Hàn; Bắc cây cầu kết nối quê hương; Cơ hội làm ăn ở Nhật; Kết nối người Việt với quốc tế
Bình luận và đánh giá
Gửi nhận xét đánh giá