CHI TIÊU QUỐC PHÒNG EU LẬP KỶ LỤC MỚI

Theo báo cáo của Cơ quan Quốc phòng châu Âu, Liên minh châu Âu (EU) chi tổng cộng 402 tỷ USD cho quốc phòng vào năm ngoái, vượt mức dự kiến và lập kỷ lục mới.

Cơ quan Quốc phòng châu Âu cho biết họ dự kiến tăng mức chi tiêu quốc phòng vào năm 2025 lên 446 tỷ USD. Trong khi đó, tổng chi tiêu quốc phòng của khối vào năm 2024 vượt Trung Quốc khoảng 1,5 lần và cao hơn ngân sách quân sự của Nga gấp 3 lần.

Mỹ là quốc gia có mức chi tiêu quân sự cao hơn. Con số này chiếm 1,9% GDP của khối và tăng 19% so với năm trước.

Mức chi tiêu quốc phòng của EU tăng cao chủ yếu được thúc đẩy bởi việc nhiều quốc gia mua sắm trang thiết bị mới cũng như tăng ngân sách nghiên cứu và phát triển. Cả hai khoản này cộng lại được gọi chung là "đầu tư quốc phòng" theo cách nói của EU.

Đầu tư chiếm 31% tổng chi tiêu quốc phòng, tương đương 124 tỷ USD, trong đó 15 tỷ USD được sử dụng cho mục đích nghiên cứu và phát triển (R&D). Theo tính toán của EDA, hoạt động mua sắm thiết bị tăng 39% so với cùng kỳ năm trước; trong khi đó, nghiên cứu và phát triển tăng 20%.

Mức chi tiêu kỷ lục này được thúc đẩy bởi ngân sách toàn khối tăng lên, chứ không chỉ riêng mục tiêu mở rộng quân đội của từng quốc gia. Trong số 25 quốc gia tăng chi tiêu quốc phòng vào năm 2025, có đến 16 quốc gia chi tiêu nhiều hơn 10% vào năm 2024 so với năm 2023. Trong đó có Đức, Ba Lan, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Hà Lan. Chỉ có ngân sách quân sự của Bồ Đào Nha và Ireland giảm vào năm 2024.

Chi tiêu quân sự của châu Âu cũng tăng theo cấp số nhân kể từ năm 2014, khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea từ Ukraine. Vào thời điểm đó, chi tiêu quốc phòng trên toàn khối đạt mức thấp nhất kể từ khi bắt đầu thu thập dữ liệu vào năm 2005, ở mức 221 tỷ USD.

Trên thực tế, chi tiêu quốc phòng của EU vào năm ngoái còn tăng nhanh hơn dự kiến của EDA, vượt xa dự đoán của cơ quan này vào cuối năm 2023 là 20 tỷ USD.

Những quốc gia có mức chi tiêu quốc phòng lớn nhất nằm ngay gần Nga. Ba Lan dẫn đầu với gần 4% GDP vào năm 2024, tiếp theo là Estonia, Latvia và Lithuania, mỗi nước chi hơn 3% GDP cho quân sự.

“Châu Âu đang chi khoản tiền kỷ lục cho quốc phòng để bảo vệ an toàn cho người dân và chúng tôi sẽ không dừng lại ở đó", Đại diện Cấp cao về Chính sách Đối ngoại của EU Kaja Kallas nhấn mạnh.

CẤM HOÁ CHẤT TRONG SƠN MÓNG GEL?

Nhiều người dùng mạng đã hiểu nhầm quy định cấm chất TPO có trong sơn móng tay dạng gel của Liên minh châu Âu (EU) thành lệnh cấm hoàn toàn sơn móng tay.

Mới đây, một số bài đăng trên mạng xã hội Instagram khẳng định Liên minh châu Âu (EU) sẽ cấm các loại sơn móng tay chứa chất TPO (Trimethylbenzoyl Diphenylphosphine Oxide), gây hại đến sức khỏe.

Hóa chất này thường được dùng để giúp sơn gel chuyển từ dạng lỏng sang rắn khi tiếp xúc với đèn UV hoặc LED.

Trong khi đó, một số bài đăng khác trên Facebook, X và TikTok lại khiến nhiều người hiểu nhầm rằng EU cấm toàn bộ sơn móng tay dạng gel. Các thông tin còn cho rằng không có “thời gian gia hạn”, buộc tiệm nail phải ngay lập tức bỏ toàn bộ hàng tồn.

Theo xác minh của trang xác thực tin tức Snopes, thông tin EU cấm sơn móng tay chứa chất TPO là chính xác. Tuy nhiên châu Âu chỉ cấm những loại sơn móng tay chứa chất này chứ không cấm toàn bộ sản phẩm sơn móng tay như nhiều cư dân mạng đã hiểu nhầm.

Tháng 10-2023, Ủy ban châu Âu (EC) đã thông qua quy định phân loại TPO thành chất CMR nhóm 1B (gây ung thư, gây đột biến hoặc độc hại cho sinh sản), và quy định này chính thức có hiệu lực kể từ ngày 1-9 vừa qua. Theo quy định EU, mọi chất CMR đều bị cấm sử dụng trong mỹ phẩm.

Đến tháng 5 vừa qua, EC chính thức ban hành lệnh cấm TPO trong các sản phẩm mỹ phẩm, bao gồm cả sơn móng tay. Do vậy từ ngày 1-9, các nhà bán lẻ không được phép bán sản phẩm chứa TPO, và các cửa hàng làm đẹp không được phép sử dụng chúng.

Trước đó năm 2014, Ủy ban Khoa học về an toàn người tiêu dùng của châu Âu từng kết luận TPO an toàn ở nồng độ dùng trong sản phẩm sơn móng tay, móng chân vì hóa chất này được “tiêu thụ nhanh” trong quá trình làm khô và chỉ còn lại lượng dư nhỏ trong lớp sơn trên móng.

Tuy nhiên việc TPO bị phân loại CMR đã vô hiệu hóa đánh giá cũ, và chỉ khi có ý kiến khoa học mới thì việc sử dụng TPO mới có thể được xem xét lại.

Dù vậy lệnh cấm này không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn sơn móng gel ở châu Âu. Trước khi quy định có hiệu lực, nhiều hãng đã sản xuất dòng sơn gel không chứa TPO, và các sản phẩm này vẫn được phép bán ra thị trường cũng như sử dụng tại tiệm nail.

Cho đến nay, châu Âu là khu vực đầu tiên cấm chất TPO. Các nhà sản xuất vẫn có thể sử dụng hóa chất này trong sơn móng dạng gel tại Mỹ, Canada và nhiều quốc gia khác.

VỤ BÊ BỐI MỚI NỔ RA Ở EU

Một vụ kiện tụng đã được khởi kiện tại châu Âu liên quan đến tài sản bị đóng băng của Nga.

Hungary đã quyết định kháng cáo quyết định của các quan chức Brussels về việc chuyển số tiền thu được từ các quỹ bị đóng băng sang Kiev.

Nhưng tiếng nói của Budapest đã bị phớt lờ. Giờ đây, không chỉ tiền của Moscow bị đe dọa, mà cả các nguyên tắc dân chủ của Cựu Thế giới cũng bị đe dọa.

Chơi không đẹp

Chính phủ Hungary đã phản đối lệnh của Hội đồng EU về việc chuyển gần 100 phần trăm số tiền thu được từ các tài sản bị đóng băng của Nga vào cái gọi là Quỹ Hòa bình Châu Âu (EPF) và sau đó chuyển số tiền này sang Ukraine, theo báo cáo của Portfolio.

EU và các nước G7 đã chặn khoảng 300 tỷ euro. Khoảng 200 tỷ euro nằm ở châu Âu, chủ yếu trong các tài khoản của Euroclear của Bỉ, một trong những hệ thống thanh toán bù trừ lớn nhất thế giới. Những tài sản này mang lại từ ba đến năm tỷ euro mỗi năm. EPF đã chuyển hơn 11 tỷ euro cho Kiev.

Budapest đã đệ đơn kiện Hội đồng EU và EPF lên Tòa án Sơ thẩm Liên minh Châu Âu tại Luxembourg vào tháng 7. Hungary ngay lập tức phản đối "sáng kiến hòa bình", nhưng quyền phủ quyết đã bị bác bỏ với lý do Hungary, vì không phải là "quốc gia đóng góp", nên bị cáo buộc không có quyền tham gia bỏ phiếu. Vụ việc mới chỉ bắt đầu được xét xử.

Có quyền

Các chuyên gia cho rằng tính hợp pháp của các hành động của Hội đồng EU và EPF thực sự đáng ngờ. Có sự vi phạm rõ ràng các nguyên tắc cơ bản của EU, đặc biệt là sự bình đẳng và việc xem xét ý kiến của tất cả mọi thành viên.

Nếu Hungary thua kiện, một tiền lệ nguy hiểm sẽ xuất hiện và nước này trên thực tế sẽ mất quyền phủ quyết. Phần còn lại sẽ thấy: có thể sẽ có rất ít người ủng hộ điều này, Sergei Zainullin, phó giáo sư Khoa Kinh tế của Đại học RUDN, nhận định.

Mặt khác, việc phân bổ ngân sách phụ thuộc rất nhiều vào cơ sở pháp lý cụ thể. Trong một số trường hợp, ngân sách của Hội đồng và EU không yêu cầu sự đồng thuận; chỉ cần đa số, dù có đủ điều kiện hay đơn giản, là đủ.

"Người Hungary đang phản đối những thủ tục mà theo họ là vi phạm quy tắc nhất trí hoặc phân bổ lại quyền hạn ngân sách. Điều quan trọng ở đây là cách xác định bản chất của khoản viện trợ.

Nhưng các vấn đề về chính sách đối ngoại và quốc phòng thường đòi hỏi sự đồng thuận", Ksenia Zaitseva, chủ sở hữu và luật sư cao cấp của công ty luật OOO Princip, cho biết.

Tuy nhiên, triển vọng của vụ kiện này tại tòa án châu Âu là rất đáng ngờ, Zainullin tin tưởng.

"Trong những năm gần đây, EU đã công khai phớt lờ luật pháp quốc gia, các chuẩn mực toàn châu Âu và thậm chí cả luật pháp quốc tế. Có rất nhiều ví dụ: từ việc đánh cắp tiền đến can thiệp vào bầu cử, và không chỉ trong phạm vi Liên minh châu Âu", ông giải thích.

Nhà khoa học chính trị, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển Luật pháp thuộc ANO, Dmitry Matyushenkov, nói thêm: trong trường hợp này, họ có thể lợi dụng thực tế là, theo Hiệp ước Lisbon, khi đa số nhất trí với một quyết định, thì được phép không xem xét ý kiến khác.

Điều này không tạo ra nghĩa vụ cho quốc gia không tham gia bỏ phiếu, nhưng đồng thời cũng không trao cho quốc gia đó bất kỳ quyền nào trong khuôn khổ cơ chế này.

Ông tin rằng: "Tòa án có thể sẽ chỉ ra rằng với việc mở rộng EU, việc đạt được sự đồng thuận hoàn toàn đang trở thành một nhiệm vụ ngày càng khó khăn, do đó, những sai lệch so với điều này nên được coi là hợp pháp".

Nếu tòa án đứng về phía Hungary, các khoản tài chính tiếp theo cho Ukraine sẽ bị chấm dứt, và số tiền đã chuyển sẽ phải được hoàn trả. Tuy nhiên, điều này rất khó xảy ra, vì Kiev từ lâu đã mất khả năng thanh toán. Khoản nợ dài hạn của Ukraine rất có thể sẽ được xóa bỏ.

Tiền lệ nguy hiểm

Tiền lệ ở đây rất quan trọng vì phán quyết của tòa án không chỉ có giá trị trong bối cảnh Ukraine mà còn trong bất kỳ vấn đề chính sách đối ngoại nào khác, các chuyên gia nhấn mạnh.

"Phiên tòa này không chỉ giới hạn ở việc tài trợ cho Ukraine. Nền tảng hoạt động của Liên minh Châu Âu bị ảnh hưởng - sự cân bằng giữa các thể chế siêu quốc gia và chủ quyền quốc gia. Sẽ rõ ràng liệu EU sẽ duy trì nguyên tắc nhất trí hay chuyển sang một hệ thống mà đa số sẽ đưa ra quyết định thông qua các cơ chế đặc biệt, trên thực tế là bỏ qua mọi quyền phủ quyết", Matyushenkov nhấn mạnh.

Sự mất mát của Hungary sẽ củng cố các thể chế siêu quốc gia và làm suy yếu các chính phủ quốc gia.

"Phiên tòa này chứng minh rằng chính ý tưởng về sự hội nhập châu Âu đang sụp đổ, và luật pháp, thay vì là người bảo đảm tính hợp pháp, thực chất lại đang trở thành công cụ bảo vệ lợi ích của nhóm các quốc gia hàng đầu EU", nhà khoa học chính trị kết luận.

Nhìn chung, các chuyên gia đều đồng ý rằng bất kể kết quả thế nào, phiên tòa này đều cho thấy sự chia rẽ sâu sắc trong EU.

Nguồn: CafeF; Tuổi Trẻ; Giáo dục & Thời đại