6 bạn trẻ kiện 32 quốc gia châu Âu vì nạn cháy rừng

(Ảnh minh họa).

Tòa án Nhân quyền châu Âu sẽ xét xử một vụ kiện “chưa từng có” vào ngày 27/9, do 6 nguyên đơn trong độ tuổi từ 11 đến 24 khởi kiện chống lại 32 quốc gia châu Âu, cáo buộc họ không xử lý được cuộc khủng hoảng khí hậu do con người gây ra.

Theo đài truyền hình CNN, các nguyên đơn người Bồ Đào Nha khẳng định họ sẽ luôn sẵn sàng ở tiền tuyến trong mặt trận biến đổi khí hậu và yêu cầu tòa án buộc các quốc gia phải nhanh chóng đẩy nhanh hành động về khí hậu.

Đây là vụ kiện về khí hậu đầu tiên được đệ trình lên Tòa án Nhân quyền châu Âu và là vụ kiện lớn nhất trong tổng số ba vụ kiện về khí hậu mà tòa án đang xét xử.

Nếu như các nguyên đơn giành chiến thắng, các quốc gia sẽ phải đẩy nhanh tiến độ hành động về khí hậu. Đây cũng sẽ mở ra tiền đề cho các vụ kiện về khí hậu khác trên khắp thế giới, đặc biệt là những vụ kiện cho rằng các quốc gia có nghĩa vụ nhân quyền bảo vệ người dân khỏi khủng hoảng khí hậu.

Gearóid Ó Cuinn, giám đốc Mạng lưới Hành động Pháp lý Toàn cầu (GLAN) - tổ chức đã hỗ trợ vụ kiện của các nguyên đơn, cho biết: “Đây thực sự là một trường hợp đối đầu giữa chú lùn David và người khổng lồ Goliath, chưa từng có về quy mô và tác động tiềm tàng của nó. Chưa bao giờ có nhiều quốc gia phải tự bào chữa cùng lúc như vậy”.

Hành trình để 6 bạn trẻ xuất hiện trong phiên điều trần ngày 27/9 bắt đầu từ 6 năm trước. Catarina Mota, một trong những nguyên đơn, chia sẻ về những trận cháy rừng tàn khốc vào năm 2017 thiêu rụi 500.000 ha diện tích rừng tại Bồ Đào Nha và cướp đi sinh mạng của hơn 100 người trong năm đó. Khi đám cháy lan tới nơi Mota sống, trường học của cô và những trường khác trong khu vực đều đóng cửa. “Khói ở khắp mọi nơi”, Mota hồi tưởng.

Mota bắt đầu nói chuyện với bạn của cô ấy, Cláudia Duarte Agostinho, và với sự hỗ trợ của GLAN, họ đã tập hợp thêm bốn nạn nhân trẻ khác. Cả 4 nguyên đơn này đều bị ảnh hưởng bởi vụ cháy năm 2017.

Mặc dù tập trung nói về những đám cháy rừng song trong đơn kiện, 6 bạn trẻ đều đề cấp đến việc biến đổi khí hậu tiếp tục ảnh hưởng đến cuộc sống của họ như thế nào, đặc biệt là những đợt nắng nóng gay gắt mà Bồ Đào Nha thường xuyên phải trải qua. Họ nói rằng trong khoảng thời gian này, họ khó đi ra ngoài, khó tập trung vào việc học, khó ngủ và thậm chí một số người còn khó thở, ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần.

“Nó khiến chúng tôi lo lắng về tương lai của mình. Làm sao chúng ta có thể không sợ hãi?”, nguyên đơn 15 tuổi André dos Santos Oliviera cho biết.

Vụ kiện được đệ trình vào năm 2020 và chủ yếu dựa vào hoạt động huy động vốn từ cộng đồng. Tòa án Nhân quyền châu Âu đã quyết định tiến hành nhanh chóng giải quyết đơn kiện do tính cấp bách của vấn đề và số lượng bị cáo lớn.

Trong phiên xét xử ngày 27/9, các nguyên đơn sẽ lập luận việc các nước thất bại trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng khí hậu là vi phạm nhân quyền của họ, bao gồm quyền sống và cuộc sống gia đình, quyền tự do không bị đối xử vô nhân đạo và quyền tự do không bị phân biệt đối xử dựa trên tuổi tác. Các nguyên đơn yêu cầu tòa án ra phán quyết các quốc gia gây ra khủng hoảng khí hậu có nghĩa vụ bảo vệ không chỉ công dân của mình mà còn cả những người bên ngoài biên giới.

Họ yêu cầu 32 quốc gia, bao gồm 27 quốc gia thuộc Liên minh châu Âu cùng với Na Uy, Nga, Thụy Sĩ, Thổ Nhĩ Kỳ và Vương quốc Anh, phải cắt giảm đáng kể tình trạng ô nhiễm và buộc các công ty đặt trụ sở tại 31 quốc gia này trong phải cắt giảm lượng khí thải trên toàn bộ dây chuyền sản xuất.

Về phần mình, các quốc gia bị kiện tuyên bố bằng văn bản rằng không ai trong số các nguyên đơn chứng minh họ đã phải chịu tổn hại nghiêm trọng do biến đổi khí hậu.

Chính phủ Hy Lạp - quốc gia vừa trải qua mùa hè nắng nóng, cháy rừng và bão tố chết người - phản hồi: “Những tác động của biến đổi khí hậu được ghi nhận cho đến nay dường như không ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống hoặc sức khỏe con người”.

Theo ông Michael B. Gerrard, Giám đốc Trung tâm Luật Biến đổi Khí hậu Sabin tại Đại học Luật Columbia, nếu như tòa án ra phán quyết các quốc gia không có nghĩa vụ nhân quyền khi nói đến biến đổi khí hậu, điều này có thể gây tổn hại rất lớn đến những vụ kiện tương tự khác. Còn nếu tòa án có thể ra phán quyết có lợi cho nguyên đơn, phán quyết sẽ “giống như một hiệp ước ràng buộc về mặt pháp lý”, buộc tất cả 32 quốc gia phải đẩy nhanh hành động về khí hậu.

“Đây có thể là một phán quyết cực kỳ quan trọng sẽ truyền cảm hứng cho nhiều vụ kiện về khí hậu hơn trên khắp châu Âu và có lẽ là nhiều khu vực khác”, ông Gerrard nhận định.

Đây là vụ kiện lớn thứ 3 trong năm nay liên quan đến nghĩa vụ của các quốc gia đối với công dân bị ảnh hưởng do biến đổi khí hậu.

Hai vụ còn lại đã được tòa xét xử vào tháng Ba. Một vụ được khởi kiện do hơn 2.000 người phụ nữ cao tuổi tại Thụy Sĩ, cho rằng sóng nhiệt do biến đổi khí hậu làm suy yếu sức khỏe và chất lượng cuộc sống của họ. Vũ còn lại có nguyên đơn là một thị trưởng người Pháp, cho rằng việc Pháp không hành động về biến đổi khí hậu đã vi phạm nhân quyền của ông.

Gerry Liston, luật sư cấp cao của GLAN cho biết, không rõ liệu các tòa án có đưa ra phán quyết chung cho tất cả các yêu cầu bồi thường hay không nhưng khung thời gian giữa phiên điều trần và thời điểm ra phán quyết thường là từ 9 đến 18 tháng.

Khi khí hậu khắc nghiệt ngày một trở nên tồi tệ hơn, kiện tụng về khí hậu đang chứng tỏ là một công cụ ngày càng phổ biến để cố gắng buộc các chính phủ hành động về khí hậu, đặc biệt là khi các quốc gia chưa nỗ lực đủ để cắt giảm ô nhiễm và ngăn chặn mức độ nóng lên trên Trái Đất.

Ngay cả khi các chính sách khí hậu hiện tại được đáp ứng, thế giới vẫn đang trên đà nóng lên hơn 2,5 độ C so với mức tiền công nghiệp vào cuối thế kỷ này. Hành tinh đã ấm lên khoảng 1,2 độ và những tác động rất rõ ràng. Chỉ riêng năm nay đã chứng kiến ​​những đợt nắng nóng kỷ lục, cháy rừng chưa từng có và lũ lụt thảm khốc.

Lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel của Moscow khiến châu Âu chao đảo

Không chỉ riêng đối thủ của Nga phải hứng chịu hậu quả từ lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel mà Moskva vừa ban hành.

Tuy nhiên biện pháp này có thể gây tổn hại cho hai quốc gia thân thiện với Moskva - Thổ Nhĩ Kỳ và Brazil, khi họ những khách hàng lớn của dầu diesel từ Liên bang Nga.

Diễn biến trên được đưa ra sau khi Liên minh châu Âu và Anh cấm mua các sản phẩm dầu của Nga. Động thái này khiến cho ​​Thổ Nhĩ Kỳ tăng nguồn cung dầu diesel từ 65.000 lên 280.000 thùng mỗi ngày kể từ cuối năm ngoái.

Ankara đã trở thành nước mua nhiên liệu lớn nhất của Nga, đồng thời là nhà cung cấp dầu diesel và khí đốt lớn thứ ba cho châu Âu, sau Mỹ và Ả Rập Saudi.

Giờ đây các nhà xuất khẩu Thổ Nhĩ Kỳ sẽ phải xem xét lại cơ chế này phần nào, và để lại nhiều nhiên liệu hơn ở nước họ, thay vì tiếp tục tái xuất sang EU.

Lệnh cấm nói trên cũng có thể ảnh hưởng đến Georgia, bởi vì trong nửa đầu năm nay, khoảng 81% sản phẩm dầu mỏ nhập khẩu của nước này đến từ Nga.

Trong khi đó, các biện pháp thắt chặt nguồn cung của Moskva đã khiến giá dầu diesel ở châu Âu tăng 4,5% - mức ​​giá của mặt hàng này hiện đã tăng lên trên 1 nghìn đô la Mỹ một tấn.

Tuy nhiên các chuyên gia trên thị trường năng lượng quốc tế tin rằng lệnh cấm như vậy sẽ chỉ được chính quyền Nga kéo dài khoảng hai tuần - cho đến khi kết thúc vụ tháng 10 năm 2023, mọi việc sẽ trở lại bình thường.

Châu Âu không còn lo thiếu khí đốt vào mùa đông

(Ảnh minh họa).

Hãng Reuters cho biết nhờ lượng khí đốt dự trữ cao, giá năng lượng giảm và nguồn nhiên liệu mới mà châu Âu chuẩn bị bước vào mùa đông một cách thoải mái hơn kể từ khi cuộc chiến Nga - Ukraine nổ ra.

Nguồn cung khí đốt giá rẻ từ Nga bị gián đoạn vì cuộc chiến Ukraine. Hai đường ống Nord Stream chạy dưới biển Baltic từ Nga sang Đức bị phá hoại, đến nay vẫn chưa thể xác định ai là thủ phạm.

Theo Viện nghiên cứu Năng lượng Oxford, Nord Stream 1 chiếm 15% lượng khí đốt châu Âu nhập khẩu năm 2021. Nord Stream 2 lại chưa bao giờ được vận hành như kế hoạch.

Vào thời điểm xảy ra vụ phá hoại, giá khí đốt ở châu Âu cao gấp 3 lần so với trước lúc cuộc chiến Ukraine nổ ra đã buộc nhiều ngành công nghiệp phải cắt giảm sản lượng để giảm chi phí năng lượng.

Giờ đây giá đã hạ nhiệt, khí đốt hiện giao dịch trên sàn TTF (Hà Lan) ở mức khoảng 40USD – thấp hơn 4,5 lần so với 1 năm trước. Giới hoạch định chính sách cùng các ngành công nghiệp vẫn lo ngại rủi ro giá cả biến động vì nhiều nền kinh tế còn yếu và lạm phát còn cao, nhưng họ tin rằng vấn đề mất đi nguồn cung Nga đã được giải quyết. Ủy viên Năng lượng của Liên minh châu Âu (EU) Kadri Simson cho biết khối đã nhanh chóng cải thiện khả năng vận chuyển của các nguồn cung thay thế.

Theo số liệu EU, trước lúc cuộc chiến Ukraine nổ ra Nga cung cấp khoảng 155 tỉ mét khối (bcm) khí đốt cho châu Âu mỗi năm – chủ yếu bằng đường ống. Đến năm 2022 lượng khí nhập khẩu giảm xuống 60 bcm, dự kiến năm nay chỉ còn 20 bcm.

Thời gian qua Na Uy thay thế Nga trở thành nhà cung cấp khí đốt bằng đường ống số 1 của EU. Ngoài ra nhập khẩu khí hóa lỏng (LNG) cũng tăng mạnh, dẫn đầu là nguồn cung từ Mỹ.

Năm ngoái, loạt đường ống vận chuyển khí đốt mới tại Hy Lạp và Ba Lan đi vào hoạt động. Phần Lan, Đức, Ý, Hà Lan lập nhiều trạm nhập khẩu LNG, Pháp cùng Hy Lạp cũng chuẩn bị làm vậy.

Bên cạnh việc đa dạng hóa nguồn cung, EU còn đặt ra quy tắc yêu cầu các nước chia sẻ khí đốt cho láng giềng lúc khủng hoảng, lấp đầy kho dự trữ khí đốt là nghĩa vụ mà các nước phải thực hiện.

Hiện tại, loạt kho dự trữ khắp EU đã đạt tỷ lệ lấp đầy 95%. Một khi đạt 100% chúng sẽ đáp ứng được khoảng 1/3 nhu cầu khí đốt mùa đông của khối.

Giới phân tích nhận định khả năng giá khí đốt quay lại mức kỷ lục rất khó xảy ra, nhưng không loại trừ nguy cơ thời tiết lạnh bất thường hoặc Nga cắt cả nguồn cung ít ỏi còn lại.

Pháp sẽ “xoá sổ” than vào năm 2027

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vừa qua đã tuyên bố rằng Pháp sẽ loại bỏ than vào năm 2027 bằng cách chuyển đổi hai nhà máy nhiệt điện than cuối cùng trong khuôn khổ quy hoạch sinh thái.

Không sử dụng than đá để sản xuất điện từ tháng 1/2027

Theo hãng tin Guardian, ngày 25/9, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã công bố kế hoạch sinh thái quốc gia gồm 50 điểm nhằm giải quyết khủng hoảng khí hậu trong khi vẫn đảm bảo duy trì khả năng cạnh tranh của Pháp trong các lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp.

Theo ông Macron, chương trình này này được phân bổ ngân sách lên tới 10 tỷ euro. Ông Macron đánh giá mục tiêu của Pháp về việc giảm tới 55% lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2030 so với mức phát thải vào năm 1990 là phù hợp với lộ trình của Liên minh châu Âu và khả thi.

Tổng thống Pháp khẳng định điều quan trọng là Pháp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, than đá, xăng và khí đốt - những loại nhiên liệu Pháp hiện không còn sản xuất nhưng vẫn phụ thuộc.

Theo ông Macron, mục tiêu là giảm phụ thuộc từ mức 60% xuống còn 40% vào năm 2030. Ngoài ra, Chính phủ Pháp cũng đặt mục tiêu chấm dứt hoàn toàn việc sử dụng than đá trong sản xuất điện vào tháng 1/2027.

Vào tháng 11, các công ty hoạt động tại 50 khu công nghiệp gây ảnh hưởng tới khí hậu nhiều nhất tại Pháp sẽ phải ký thỏa thuận cam kết cắt giảm 45% lượng phát thải khí nhà kính trước năm 2030.

Nhiều sáng kiến hướng tới giảm phát thải vì khí hậu

Những biện pháp khác được liệt kê trong kế hoạch bao gồm phát triển các dự án trang trại gió ngoài khơi, xây dựng một số nhà máy pin điện ở miền bắc nước Pháp, thúc đẩy sản xuất xe điện, xác định địa điểm khai thác một số nguồn tài nguyên thiên nhiên tại Pháp như khu vực khai thác khí hydro và các nguyên liệu cần thiết để sản xuất pin lithium.

Pháp cũng có kế hoạch đầu tư 700 triệu euro vào mạng lưới đường sắt tại một số thành phố lớn ở Pháp để khuyến khích người dân chuyển từ sử dụng ô tô cá nhân sang phương tiện giao thông công cộng.

Ông Macron cho biết Chính phủ Pháp đặt mục tiêu khuyến khích người dân chuyển sang sử dụng xe điện thông qua thúc đẩy sản xuất xe điện, pin điện.

Vào tháng 11, Chính phủ Pháp sẽ công bố hệ thống do chính phủ tài trợ nhằm cho phép các hộ gia đình có thu nhập trung bình thuê xe điện sản xuất tại châu Âu với mức giá 100 euro/tháng.

Với chương trình này, dự kiến sẽ có hàng chục nghìn hộ gia đình tại Pháp thuê xe điện vào năm tới.

Tổng thống Pháp kỳ vọng từ nay tới năm 2027, Pháp đặt mục tiêu sản xuất ít nhất một triệu xe điện và khánh thành bốn nhà máy pin điện tại miền bắc đất nước.

Bên cạnh đó, chính phủ Pháp dự kiến sẽ giành lại quyền kiểm soát giá điện từ tháng tới. Người dân Pháp được khuyến khích sử dụng các nguồn cung cấp năng lượng thay thế như máy bơm nhiệt.

Theo ông Macron, Chính phủ Pháp đã lên kế hoạch tăng gấp ba năng suất sản xuất máy bơm nhiệt trong vòng ba năm tới và đào tạo thêm 30.000 nhân viên lắp đặt loại thiết bị này.

Khủng hoảng di dân : Paris và Roma thể hiện mặt trận thống nhất, muốn châu Âu tăng cường hợp tác

(Ảnh minh họa).

Đến Paris hôm qua 25/09/2023, ngoại trưởng Ý Antonio Tajani đã thảo luận với đồng nhiệm Pháp Catherine Colonna về hồ sơ di dân. Từ giữa tháng 09 tới nay, có khoảng chục ngàn di dân đã ồ ạt đến đảo Lampedusa của Ý, ngoài khơi Địa Trung Hải.

Hồi tháng 06/2023, ngoại trưởng Ý đã hủy chuyến thăm Paris vào giờ chót vì bộ trưởng Nội Vụ Pháp chỉ trích cách xử lý khủng khoảng di dân của Roma.

Trong cuộc gặp hôm qua, 25/09, tại Paris, ngoại trưởng Ý Antonio Tajani và đồng nhiệm Pháp Catherine Colonna đã bày tỏ thái độ hòa hợp trong việc xử lý khủng hoảng di dân trên đảo Lampedusa.

Trong bối cảnh số di dân Bắc Phi nhập cư trái phép vào Ý qua ngả Địa Trung Hải từ đầu năm đến nay (130 000 người) đã tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái (70 000 người), ngoại trưởng Pháp Catherine Colonna, đã tỏ tình liên đới với Roma và nhận định giải pháp đối phó với khủng hoảng di dân là châu Âu cần tăng cường hợp tác.

Theo AFP, ngoại trưởng Ý đồng tình với Paris, cho rằng di dân là vấn đề của cả châu Âu, chứ không chỉ phụ thuộc vào Ý hay Pháp, không phải là vấn đề của chỉ một nước. Hiện nay cần có sự phối hợp ở tầm mức Liên Âu.

Cũng trong ngày hôm qua, thủ tướng Ý Georgia Meloni đã công bố một lá thư gửi tới đồng nhiệm Đức, Olaf Scholz hôm thứ Bảy 23/09. Thủ tướng Ý Georgia Meloni chỉ trích việc chính quyền Berlin chọn tài trợ cho riêng hai tổ chức phi chính phủ để giúp đỡ di dân : một tổ chức hỗ trợ việc đón tiếp di dân ở Ý và một tổ chức cứu trợ các tàu thuyền gặp nạn ở Địa Trung Hải, mà không có sự phối hợp với chính quyền Ý. Bà Meloni cho rằng các nước thành viên Liên Âu muốn hỗ trợ Ý trong hồ sơ di dân thì cần tập trung vào các giải pháp mang tính hệ thống hơn, nhất là phải phối hợp với các nước trung chuyển di dân để ngăn chặn làn sóng người nhập cư trái phép.

Nguồn: Báo Tin Tức; Soha; Báo Mới; Môi trường & Đô thị; RFI