Đảm bảo cạnh tranh khi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu

(Ảnh minh họa).

Chính phủ đã báo cáo Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội bổ sung dự án 2 Nghị quyết về áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu và đề xuất cơ chế, chính sách hỗ trợ nhà đầu tư ngoài thuế để xem xét và thông qua tại kỳ họp Quốc hội tháng 10.2023. VN sớm áp dụng càng có lợi hơn trong việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

Lo ảnh hưởng đến thu hút vốn FDI

Số liệu từ Tổng cục Thuế cho biết có khoảng 122 tập đoàn nước ngoài đầu tư vào VN chịu ảnh hưởng của thuế tối thiểu toàn cầu (TTTC) 15% nếu chính sách này được áp dụng từ năm 2024. Theo đó, nếu các quốc gia khác đều áp dụng thuế TTTC từ năm 2024, các quốc gia có công ty mẹ đang đầu tư tại VN sẽ được thu thêm phần thuế chênh lệch năm 2024 ước tính trên 14.600 tỉ đồng.

Trong đó, Hàn Quốc có 18 tập đoàn đầu tư tại VN, ước tính số thuế chênh lệch phải nộp ở Hàn Quốc năm 2024 là hơn 10.700 tỉ đồng. Hay 36 tập đoàn đa quốc gia Nhật Bản đầu tư tại VN thì số thuế chênh lệch phải nộp ở Nhật Bản năm 2024 hơn 250 tỉ đồng…

Tổng cộng, nếu VN không áp dụng thuế TTTC từ năm 2024 mà các nước khác áp dụng, phần thuế chênh lệch ước trên 14.600 tỉ đồng sẽ được nộp về quốc gia có công ty mẹ. Chính vì vậy, các chuyên gia đều cho rằng VN phải sớm ban hành quy định để thực hiện áp dụng chính sách này như các nước.

Trong báo cáo xin ý kiến thẩm định đề nghị xây dựng Nghị quyết áp dụng thí điểm chính sách hỗ trợ đầu tư, Bộ KH-ĐT cho rằng việc áp dụng thuế TTTC sẽ gây ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Khi đó, mục tiêu thu hút vốn FDI của VN sẽ gặp thách thức rất lớn. Bên cạnh đó, việc mở rộng đầu tư của các dự án hiện hữu cũng có nguy cơ giảm sút. Nguyên nhân do rất nhiều dự án quy mô lớn đang thuộc ngành công nghệ cao, ngành ưu đãi đầu tư với mức thuế suất thấp hơn 15%. Nếu áp dụng mức thuế TTTC 15%, thì những lợi ích mang lại từ chính sách ưu đãi thuế mà các công ty được hưởng tại VN sẽ không còn nữa, từ đó ảnh hưởng đến tính hấp dẫn của thị trường VN trong thu hút đầu tư nước ngoài.

Hơn nữa, luật Đầu tư nước ngoài của VN luôn nhất quán nguyên tắc bất hồi tố đối với các ưu đãi đầu tư đã được cấp, hoặc đã cam kết với nhà đầu tư khi bắt đầu triển khai dự án tại VN. Do đó nếu không có các giải pháp, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư mới thì sẽ xung đột với nguyên tắc bất hồi tố nêu trên. Qua đó, ảnh hưởng đến mức độ "thiện chí đồng hành" của VN với cộng đồng nhà đầu tư, dễ bị gắn với hình ảnh "đem con bỏ chợ".

TS Châu Huy Quang, luật sư điều hành Công ty Luật TNHH Rajah & Tann LCT, cho rằng việc áp dụng thuế TTTC có thể mở ra khả năng tăng thu ngân sách trong trường hợp Nhà nước truy thu thuế từ các doanh nghiệp, tập đoàn của VN đầu tư ra nước ngoài, và khả năng tăng thuế đối với các doanh nghiệp trong nước (bao gồm cả doanh nghiệp FDI) để bảo đảm thuế áp dụng không thấp hơn mức tối thiểu 15%. Nhưng ở một khía cạnh khác, rủi ro có thể làm giảm sự hấp dẫn của VN trong hoạt động thu hút vốn FDI, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao. VN hiện là nước chủ yếu tiếp nhận vốn FDI từ các nước phát triển, hơn là việc nhà đầu tư VN đi đầu tư sang các quốc gia khác. Khi VN áp dụng chính sách thuế TTTC, các doanh nghiệp FDI lớn có thể phải cân nhắc lại khi đầu tư vào VN, do họ có khả năng bị truy thu thuế ở nước sở tại của họ hoặc do phía VN phải tăng thuế thu nhập doanh nghiệp.

Do vậy, để phát triển bền vững và tăng cường thu hút vốn FDI, VN cần phải bắt tay ngay vào việc xây dựng chiến lược thu hút đầu tư ở những lĩnh vực ngoài ưu đãi thuế suất. Ví dụ như thu hút đầu tư nhờ vào chi phí lao động thấp, chi phí sản xuất kinh doanh thấp, xây dựng chuỗi cung ứng ngành nghề phục vụ cho sản xuất, thủ tục hải quan thông thoáng…

Hỗ trợ đầu tư cho doanh nghiệp công nghệ cao

Bộ KH-ĐT đề xuất áp dụng thí điểm chính sách hỗ trợ đầu tư, áp dụng với những doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp có dự án ứng dụng công nghệ cao quy mô vốn trên 12.000 tỉ đồng hoặc doanh thu trên 20.000 tỉ đồng/năm, doanh nghiệp đầu tư dự án trung tâm nghiên cứu và phát triển có quy mô vốn trên 3.000 tỉ đồng. Theo đó, sẽ thí điểm hỗ trợ đào tạo, phát triển nguồn nhân lực; hỗ trợ nghiên cứu và phát triển; hỗ trợ chi phí đầu tư tài sản cố định; hỗ trợ chi phí sản xuất sản phẩm công nghệ cao. Các khoản hỗ trợ này sẽ được cấn trừ vào nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp hoặc được chi trả trực tiếp bằng tiền trích từ ngân sách, như một số quốc gia trong khu vực đang áp dụng.

Theo TS Nguyễn Đức Độ, Phó viện trưởng Viện Kinh tế tài chính, chính sách thuế TTTC mang tính cạnh tranh rất lớn trong thu hút vốn FDI thời gian tới theo hướng ngày càng khốc liệt hơn. VN đang chờ Quốc hội thông qua chính sách và bắt buộc phải làm sớm, vì nếu không sớm sẽ đánh mất cơ hội. Tất nhiên phải vừa làm vừa học hỏi, coi ngó các nước làm thế nào, thay đổi ra sao. Song chính sách cho dù là thí điểm cũng phải cố gắng bảo đảm khả năng cạnh tranh và tính hấp dẫn của môi trường đầu tư tại VN trong thời gian tới. Trong thực tế, các nước tuyên bố sẽ áp dụng từ đầu năm tới cũng đã đưa ra một số chính sách hỗ trợ nhà đầu tư bằng tiền, hỗ trợ trong đầu tư vào công nghệ cao, hỗ trợ đào tạo nhân sự, lao động…

"Đối với chính sách thí điểm ưu đãi bằng tiền như đề xuất của Bộ KH-ĐT trên từng dự án, cần được tính toán, cân nhắc và hợp lý hơn tại mỗi dự án. Khi thuế không còn được ưu đãi nữa thì chuyển sang ưu đãi bằng tiền cũng hợp lý. Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), nơi khởi xướng thuế TTTC áp dụng cho các tập đoàn, công ty lớn có doanh thu từ 750 triệu euro/năm trở lên đều phải đóng thuế 15%, cũng không cấm ưu đãi bằng tiền. Tuy nhiên, việc đánh giá các yếu tố rủi ro thế nào cần được nhiều cơ quan quản lý xem xét kỹ. VN đang có một số lợi thế thu hút vốn FDI, áp dụng thuế TTTC sớm cũng là cơ hội tốt, vừa làm vừa học hỏi, bởi đây là một trong yếu tố cạnh tranh giữa các nước trong thu hút vốn FDI. Mặt tích cực của chính sách này có thể giảm thiểu được nạn chuyển giá", TS Nguyễn Đức Độ nói.

Thanh khoản dư thừa, Ngân hàng Nhà nước hút lại 10.000 tỷ đồng

Chuyên gia đánh giá việc NHNH quay trở lại hút tiền khỏi hệ thống ngân hàng là hợp lý, nhằm giảm bớt sự dư thừa thanh khoản và hạ nhiệt vấn đề tỷ giá gần đây.

Chiều ngày 21/9, Ngân hàng Nhà nước bất ngờ thông báo về việc phát hành 9.995 tỷ đồng tín phiếu kỳ hạn 28 ngày với lãi suất trúng thầu là 0,69%/năm. Phương thức thanh toán lãi của giấy tờ có giá là một lần đầu kỳ, ngày đến hạn vào 19/10.

Đây là phiên đầu tiên NHNN sử dụng lại nghiệp vụ bán kỳ hạn sau hơn 6 tháng tạm ngưng (từ 10/3). Động thái hút tiền khỏi thị trường diễn ra trong bối cảnh thanh khoản hệ thống liên tục dư thừa trong thời gian gần đây.

Số liệu mới công bố của NHNN cũng cho thấy tín dụng vẫn đang tăng trưởng rất chậm, tính đến 15/9 mới chỉ đạt 5,56% (trong khi định hướng cả năm khoảng 14-15%) và chỉ nhỉnh hơn một chút so với mức 5,33% đến cuối tháng 8.

Trong cuộc họp trước đó, Thống đốc Nguyễn Thị Hồng khẳng định NHNN đang theo dõi rất sát tỷ giá để có thể điều hành phù hợp. Phó Thống đốc Đào Minh Tú cũng cho rằng nếu lãi suất giảm thấp thì khả năng tỷ giá sẽ lại bùng lên, cần phải tìm được điểm cân bằng giữa lãi suất và tỷ giá.

Việc cơ quan quản lý mở lại kênh hút tiền qua tín phiếu được kỳ vọng giảm bớt sự dư thừa thanh khoản hệ thống và tạo ra áp lực làm tăng lãi suất trên thị trường liên ngân hàng. Điều này sẽ tác động tích cực đến tỷ giá, vốn đang chịu áp lực lớn do sự trái ngược trong chính sách tiền tệ giữa Mỹ và Việt Nam.

Bàn luận về hành động thắt chặt tiền tệ trở lại này, ông Huỳnh Minh Tuấn - Tổng giám đốc Công ty Đầu tư FIDT - cho biết việc này là hợp lý trong bối cảnh thanh khoản trong hệ thống quá dư thừa (lãi suất liên ngân hàng đang về 0,15%/năm); đồng thời giúp giảm áp lực tỷ giá và hạn chế bớt đầu cơ tỷ giá.

Đối với thị trường chứng khoán, tin tức này sẽ có tác động ngắn hạn về mặt tâm lý và khiến thị trường dễ điều chỉnh nhưng không quá đáng ngại. Nhà đầu tư có thể mua vào một khi thị trường đã phản ánh thông tin.

"Việc hút thanh khoản giúp ổn định tỷ giá, tạo môi trường phục hồi ổn định hơn cho nền kinh tế và hỗ trợ xu hướng đi lên trung hạn của thị trường chứng khoán", ông Tuấn đánh giá.

Thực tế, thực trạng dư thừa thanh khoản tạo ra áp lực tỷ giá tăng cao gần đây, điều này khiến nhà đầu tư nước ngoài đang rút vốn mạnh. Trên thị trường chứng khoán, khối ngoại đã rút ròng hơn 4.900 tỷ đồng từ đầu tháng 9 đến nay, mức mạnh nhất kể từ đầu năm.

'Siết' nhà không phép, sai phép

(Ảnh minh họa).

Sau vụ cháy chung cư gây hậu quả nghiêm trọng tại Hà Nội, Công an TPHCM đang phối hợp chặt chẽ với từng quận, huyện và TP Thủ Đức để tổ chức rà soát, kiểm tra xử lý đối với các loại hình nhà ở xây không phép, sai phép, trong đó có xây dựng “biến tướng” chung cư mini…

Loạn “biến tướng” chung cư mini

Nhiều tháng qua, người dân tại phường Linh Đông, TP Thủ Đức bức xúc phản ánh chính quyền địa phương về trường hợp hộ gia đình ông Đ.T.Q và bà Đ.H.Tr có hoạt động xây dựng nhà ở “biến tướng” chung cư mini tại đường 32 thuộc phường Linh Đông. Điều đáng nói, từ những năm 2018 và tháng 4/2019, Sở Xây dựng TPHCM và UBND quận Thủ Đức từng ban hành các quyết định xử phạt, cưỡng chế đối với công trình này. Thế nhưng, do chủ đầu tư đã có đơn xin tự nguyện khắc phục hậu quả và tự tháo dỡ phần công trình vi phạm nên việc giám sát đối với công trình “biến tướng” này kéo theo nhiều bất cập, xử lý dây dưa kéo dài. Phải đến sau khi xảy ra vụ cháy làm chết 56 người tại quận Thanh Xuân (Hà Nội) vừa qua, thì việc xử lý công trình nghi vấn sai phép này mới được các cơ quan chức năng quan tâm xử lý triệt để.

Không chỉ riêng TP Thủ Đức, nhiều công trình nhà ở chỉ xin giấy phép xây dựng loại hình nhà riêng lẻ tại các quận Bình Tân, quận 7, quận 12, các huyện Hóc Môn, Bình Chánh…cũng đã được chủ đầu tư (đa số là cá nhân đứng tên xin giấy phép xây dựng) “phù phép” dưới nhiều hình thức, ngăn ra nhiều phòng kiểu căn hộ chung cư mini để rao bán hoặc cho thuê, với nguồn thu nhiều tỷ đồng hàng năm.

Theo thống kê của Phòng Cảnh sát phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ (Công an TPHCM), hiện toàn thành phố có hơn 42.250 nhà trọ, nhà ngăn phòng cho thuê. Trong đó, có 4.490 cơ sở do Công an quản lý (chiếm tỉ lệ 10,63%) và 37.766 cơ sở do UBND cấp xã quản lý (chiếm tỉ lệ 89,37%). Các loại hình nhà ở này đã và đang phục vụ cho phần lớn công nhân, lao động, sinh viên trọ học, tuy nhiên hầu hết lại chưa đảm bảo về công tác PCCC và cũng không chịu sự quản lý của cơ quan có thẩm quyền, dẫn đến nguy cơ cháy rất cao.

Tổng rà soát, xử lý dứt điểm

Hiện nay Công an TPHCM, ngành xây dựng và PCCC&CNCH đặc biệt quan tâm đến việc tổng rà soát, “siết chặt” hoạt động quản lý từ giai đoạn cấp phép xây dựng đến quản lý về PCCC.

Theo ông Tống Đức Tiến - Trưởng phòng Cấp phép xây dựng (Sở Xây dựng TPHCM), quy định hiện hành yêu cầu những trường hợp thuộc diện phải duyệt PCCC. Cơ quan cấp giấy phép xây dựng cũng phải đối chiếu thiết kế thẩm duyệt và thiết kế xây dựng công trình để đảm bảo PCCC. Chỉ đối với dạng nhà ở dành cho công nhân, người lao động thuê nếu có quy mô nhỏ (khối tích 5.000 m3, xác định bằng diện tích x chiều cao) mới không thuộc diện phải duyệt PCCC. Tuy nhiên, ngay cả đối với loại hình này thì chủ đầu tư cũng phải tuân thủ theo tiêu chuẩn PCCC, đặc biệt là đối với hành lang, lối thoát hiểm. Như vậy, có thể nói về mặt quy định thì khá chặt chẽ dù chưa có quy định cụ thể cho loại hình “chung cư mini”.

Để tăng cường công tác phối hợp trong hoạt động này, mới đây Thiếu tướng Lê Hồng Nam - Giám đốc Công an TPHCM đã trực tiếp chủ trì Hội nghị về công tác PCCC, trong đó chỉ đạo kế hoạch về thực hiện cao điểm tổng rà soát, kiểm tra đối với nhà trọ, chung cư mini, chung cư cũ… trên địa bàn từ nay đến cuối năm 2023. Đặc biệt, không để xây dựng sai phép, sử dụng sai công năng và sai công suất cho thuê theo thiết kế và tiêu chuẩn xây dựng. Ngay cả đối với việc đăng ký kinh doanh để đảm bảo cho công tác quản lý, giám sát của chính quyền địa phương về việc đảm bảo an toàn điện trong thiết kế, lắp đặt, sử dụng... cũng phải siết chặt. Giám đốc Công an TPHCM cũng yêu cầu Công an TP Thủ Đức và các quận, huyện của TPHCM thành lập đoàn liên ngành kiểm tra điều kiện đảm bảo an toàn PCCC tại các chung cư cũ có mật độ người ở đông, nguy cơ cháy cao.

Quyết liệt chỉ đạo, ông Ngô Minh Châu - Phó Chủ tịch UBND TPHCM cũng vừa ký ban hành kế hoạch khẩn về rà soát, kiểm tra công tác đảm bảo an toàn PCCC đối với các cơ sở kinh doanh nhà trọ, nhà ngăn phòng cho thuê, nhà ở nhiều căn hộ, nhà ở tập thể, chung cư cũ trên địa bàn thành phố.

Theo kế hoạch, UBND TP sẽ thành lập các đoàn kiểm tra cấp thành phố, cấp huyện và cấp xã. Tại mỗi cấp, đại diện lãnh đạo chính quyền sẽ làm trưởng đoàn. Đối với cấp sở, ngành, chính quyền có trách nhiệm phối hợp quản lý Nhà nước đối với các cơ sở kinh doanh nhà trọ, nhà ngăn phòng cho thuê, nhà ở nhiều căn hộ, nhà ở tập thể, chung cư cũ. Đặc biệt, vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền các cấp nơi có loại hình cơ sở này hoạt động sẽ phải thể hiện cụ thể, quyết liệt trong thời gian tới.

Công bố nguyên nhân vụ cháy chung cư mini làm 56 người chết tại Hà Nội

Ngày 20/9, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an Hà Nội đã có thông báo kết luận giám định nguyên nhân vụ cháy chung cư mini làm 56 người chết tại số nhà 37 ngõ 29/70, phố Khương Hạ, quận Thanh Xuân. Nguyên nhân gây cháy được xác định do chập mạch đường dây dẫn điện vào bình ắc quy thuộc phần đầu xe mô tô sử dụng động cơ xăng (loại xe tay ga) đặt giáp tường phía nam tầng 1 gây ra hỏa hoạn. Lửa sau đó cháy lan vào khu vực cáp điện, các hộp công tơ điện gắn trên tường ở tầng 1 và cháy lan ra xung quanh dẫn đến vụ hỏa hoạn kinh hoàng. Trong 4 bình chữa cháy gửi đến giám định có 3 bình chưa được sử dụng, 1 bình đã được sử dụng.

Theo Công an Hà Nội, các lực lượng đã khắc phục mọi khó khăn, tổ chức hiệu quả công tác chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Sau 45 phút xảy ra hỏa hoạn, đám cháy chung cư mini cơ bản được khống chế, không để cháy lan các nhà dân xung quanh. Lực lượng chức năng đã giải cứu được 70 người bị mắc kẹt và đưa những người bị thương đi cấp cứu tại các bệnh viện.

Trước đó, ngay trong tối 13/9, Công an Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và lệnh bắt tạm giam 4 tháng đối với Nghiêm Quang Minh (sinh năm 1979, hiện trú tại Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội) - chủ của chung cư nơi xảy ra vụ cháy tại số nhà 37 ngõ 29/70 phố Khương Hạ, phường Khương Đình, quận Thanh Xuân.

Bài 3: “Mặt bằng cản tiến độ”, "lô cốt" kiên cố dự án nào cũng mắc

Các dự án metro đều đi qua các khu vực dân cư đông đúc bởi vậy khâu giải phóng mặt bằng luôn phức tạp, kéo dài. Nhiều dự án metro đã bị nhà thầu thi công kiện đòi bồi thường do chậm bàn giao mặt bằng gây ảnh hưởng tiến độ. Đại diện chủ đầu tư các dự án metro đều ái ngại khi đề cập đến giải phóng mặt bằng.

Khởi công rồi bất động vì mặt bằng

Sáng 25/9/2010, dự án tuyến đường sắt đô thị thí điểm TP Hà Nội (đoạn Nhổn - Ga Hà Nội) chính thức khởi công.

Theo quyết định phê duyệt dự án số 1970/QĐ-UBND ngày 27/4/2009 của UBND TP Hà Nội, tuyến đường sắt đô thị được xây dựng với mục tiêu phát triển đồng bộ hệ thống kết cấu hạ tầng đô thị theo hướng hiện đại hóa, nâng cao năng lực vận tải hành khách công cộng, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, giải quyết ùn tắc giao thông, đảm bảo an toàn cho người tham gia giao thông...

Dự kiến, đến cuối năm 2015 sẽ kết thúc giai đoạn xây dựng và đưa vào vận hành.

Đến nay, tháng 9/2023, dự án vẫn chưa thể đưa vào vận hành. Tháng 7/2023, UBND TP Hà Nội phê duyệt điều chỉnh dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt đô thị thí điểm đoạn Nhổn - Ga Hà Nội. Thời gian thực hiện dự án được điều chỉnh hoàn thành vào năm 2027.

Tổng mức đầu tư dự án được điều chỉnh lên hơn 34.800 tỷ đồng so với tổng mức đầu tư hơn 32.900 tỷ đồng. Theo tiến độ mới lập, cuối năm 2023, đoạn trên cao từ Nhổn đến Cầu Giấy sẽ đưa vào vận hành trước, năm 2027 sẽ vận hành toàn tuyến.

Một trong những “tội đồ” lớn nhất cản tiến độ dự án metro Nhổn- Ga Hà Nội, ngoại trừ những yếu tố khách quan do Hà Nội chưa có kinh nghiệm làm đường sắt đô thị nên ban đầu còn chệch choạc cả về chính sách và con người, chính là giải phóng mặt bằng quá chậm.

Ông Lê Trung Hiếu, Phó Giám đốc Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội (MRB Hà Nội) nhìn nhận, ý tưởng về việc phải Quy hoạch một hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị ra đời trong bối cảnh Hà Nội bắt đầu cảm thấy bế tắc trong việc phát triển hệ thống giao thông nội đô, liên vùng.

Như một giải pháp tình thế, một vài tuyến nằm trong hệ thống đường sắt đô thị được quy hoạch hình thành khi không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Cụ thể là hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (khung chính sách, tiêu chuẩn, đền bù giải phóng mặt bằng…) đều chưa đi kịp với thực tiễn;

Không chuẩn bị quỹ đất để đảm bảo việc xây dựng các tuyến đạt hiệu quả nhất. Các tuyến đường được vạch ra đều len lỏi qua các khu dân cư, chạy dọc theo những khoảng trống còn lại trong đô thị (lòng đường, vỉa hè, đất cơ quan, công cộng…).

Tại tuyến metro Nhổn – Ga Hà Nội, dù khởi công từ tháng 9/2010 nhưng gần như bất động trong những năm đầu tiên. Rồi ì ạch triển khai phần trên cao do khối lượng GPMB lớn, không có sự chuẩn bị kỹ càng. Thêm vào đó, công trình ngầm, nổi nằm trong phạm vi GPMB của tuyến metro này cũng rất lớn, lại không lường hết được trong khi khảo sát.

Thống kê cho thấy, tổng diện tích chiếm dụng toàn dự án metro Nhổn- Ga Hà Nội là 204.134,52 m2. Trong đó, diện tích đất giao thông, công cộng là 17.612,10 m2; diện tích đất cần thu hồi là 186.522,42 m2.

Tổng số chủ sử dụng đất bị ảnh hưởng là 489 chủ sử dụng đất, gồm 465 hộ gia đình và 24 cơ quan, tổ chức. Tổng số phương án bồi thường hỗ trợ và tái định cư là 564. Chi phí cho GPMB xấp xỉ 690 tỷ đồng.

Giải phóng mặt bằng của dự án có thời gian tưởng chừng như bế tắc, giậm chân tại chỗ khi UBND các quận- nơi có dự án đi qua chưa thực sự vào cuộc, chưa thực sự quan tâm, gần như phó mặc cho chủ đầu tư là MRB Hà Nội nên vô cùng khó khăn.

Hai lần Phó Bí thư thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Thị Tuyến đã trực tiếp kiểm tra hiện trường, làm việc với lãnh đạo các quận- nơi có dự án đi qua còn vướng mắc mặt bằng, tháo gỡ các vướng mắc cho địa phương và chủ đầu tư.

Quận Đống Đa và Ba Đình là 2 quận tồn tại GMPB chậm trễ nhất dự án. Trên địa bàn quận Đống Đa hoàn thành việc chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ tạm cư cho 30/30 hộ dân bị ảnh hưởng trong tháng 9/2022. Còn tại địa bàn quận Ba Đình, hoàn thành chi trả cho 18/18 hộ dân vào ngày 15/10/2022.

Cũng do chậm trễ bàn giao mặt bằng nên các nhà thầu nước ngoài thi công dự án metro này đã yêu cầu TP Hà Nội phải bồi thường thiệt hại, đồng thời dừng thi công dự án 1 năm.

Đến tháng 11/2022, đoạn ngầm dự án metro Nhổn- Ga Hà Nội mới trở lại thi công bình thường khi có mặt bằng cũng như quá trình thương thảo với các nhà thầu đạt kết quả.

Đoạn trường giải phóng mặt bằng

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Trọng Đông nhìn nhận: “Những vấn đề phát sinh tại dự án đều còn rất mới, chưa có tiền lệ, sẽ là bài học kinh nghiệm cho việc thực hiện các tuyến đường sắt đô thị khác sau này. Các đơn vị cần mạnh dạn đưa ra phương án xử lý, nếu thận trọng, cứng nhắc quá sẽ làm ảnh hưởng đến tiến độ chung”.

Một lãnh đạo MRB Hà Nội chia sẻ: “Phải nói là đoạn trường giải phóng mặt bằng tại các dự án metro. Từ những năm 2010, mốc giới tuyến đã được bàn giao cho các quận, nhưng quá trình thi công chậm trễ cùng với sự quản lý còn có phần lỏng lẻo nên nhiều đoạn của dự án mất luôn mốc giới vì người dân lấn chiếm, xây dựng. Nhiều lúc anh em xuống hiện trường đo đạc để GPMB mà mời chính quyền sở tại ra làm việc còn bị thờ ơ…”.

Thực tế, Việt Nam chưa có quy hoạch công trình ngầm nên rất khó để dự báo phía dưới đất có gì nên khi triển khai dự án ngầm gặp nhiều khó khăn.

“Thiếu hoạch định quy hoạch hệ thống ngầm và điều tra ban đầu/khảo sát để di dời GPMB ở khâu lập dự án chưa sát với thực tế, chưa xem xét kỹ phần ngầm nên vừa qua dự án metro ở TP.HCM và Hà Nội gặp vướng mắc rất lớn, mất thời gian xử lý”- một vị chuyên gia nhìn nhận.

Phó Cục trưởng phụ trách Cục Đường sắt Việt Nam (Bộ GTVT) Trần Thiện Cảnh cho rằng, vướng mắc trong công tác GPMB phần cốt lõi nằm ở vấn đề cơ chế-giá cả đền bù đất cho người dân.

“Chính sách, giá đất thu hồi đất-đền bù chưa sát so với thị trường nên người dân có đất bị thu hồi phục vụ dự án không đồng thuận, gây cản trở. Cùng với đó là việc quản lý đất đai trước đây tại địa phương còn thiếu chặt chẽ, xác định nguồn gốc đất đai khó khăn”- ông Cảnh cho hay.

Để hạn chế việc này, khâu chuẩn bị phê duyệt dự án phải kỹ càng. Phải điều tra tất cả những yếu tố tác động đến tiến độ thi công, phải lường trước được, càng phân tích chuẩn bị kỹ thì khi đưa vào thực hiện càng ít phải chỉnh sửa...

Nguồn: Thanh Niên; Vietnamnet; CafeF; An Ninh Thủ Đô