BỨC XÚC CỬA HÀNG 'NÓI KHÔNG' VỚI CHUYỂN KHOẢN

Nhiều cửa hàng, quán ăn, shop thời trang… tại TPHCM không nhận chuyển khoản, khiến không ít khách hàng “dở khóc, dở cười” vì không đem theo tiền mặt.

Trả hàng vì không có tiền mặt

Ngày 13/6, phản ánh đến báo Tiền Phong, chị An (đến từ Đắc Lắk) cho biết, gia đình chị vừa có chuyến du lịch đến TPHCM thăm người quen kết hợp vui chơi, mua sắm. Trước khi trở về, gia đình chị đến cửa hàng H&M (quận 1) để mua sắm. Sau khi chọn mua khá nhiều sản phẩm với tổng trị giá hơn 12 triệu đồng, chị An lấy điện thoại ra để thanh toán thì nhân viên cửa hàng cho biết không nhận chuyển khoản .

“Chúng tôi từ xa đến, không đem theo nhiều tiền mặt vì sợ mất. Lâu nay, đi đâu tôi cũng chỉ mang theo điện thoại để thanh toán qua tài khoản ngân hàng khi mua sắm. Khi chúng tôi đến mua sắm đã là chiều muộn, không thể đến ngân hàng để rút tiền được. Vì vậy, chúng tôi đành trả lại hàng. Thật sự cảm thấy rất hụt hẫng vì mất thời gian lại không thể mua sắm được như mong muốn” - chị An chia sẻ.

Trong vai khách hàng, PV Tiền Phong đến đúng địa chỉ cửa hàng H&M mà chị An mua hàng trước đó. Khi hỏi về việc thanh toán chuyển khoản, nhân viên cho biết chỉ nhận tiền mặt hoặc quẹt thẻ (tức thanh toán qua máy POS) chứ không nhận chuyển khoản bằng điện thoại hoặc quét mã QR.

“Cửa hàng đã áp dụng việc thanh toán thế này đã lâu chứ không phải mới đây” - nhân viên cửa hàng cho hay.

Anh Hùng (45 tuổi, nhân viên văn phòng) cũng bức xúc khi đến một tiệm vàng trên đường Tân Mỹ (quận 7) mua một chỉ vàng để mừng cưới người bạn. Nơi này cũng yêu cầu anh trả tiền mặt chứ không cho chuyển khoản . “Tôi ra đường chỉ đem theo vài trăm ngàn đồng chứ không đem theo nhiều tiền mặt. Giờ mua một chỉ vàng có giá hơn 10 triệu đồng mà chủ tiệm không cho chuyển khoản thì quá vô lý” - anh Hùng nói.

Trong khi đó, chị Phương Vy (ngụ quận Bình Tân) còn gặp tình trạng oái oăm hơn khi xe hết xăng mà không mua được bởi cây xăng không nhận chuyển khoản. Theo lời chị Vy, cửa hàng xăng dầu số 93 (đường Võ Thị Sáu, quận 3) không cho chuyển khoản, cà thẻ, quét mã QR hay Momo như nhiều cây xăng khác.

“Thông thường các cây xăng đều có nhiều hình thức thanh toán nhưng nơi này lại chỉ nhận duy nhất một phương thức là tiền mặt thì rất vô lý bởi hiện nay mua một bịch chè 10.000 đồng người bán vẫn cho chuyển khoản” - chị Vy nói.

Trốn thuế có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Ông Nguyễn Tiến Dũng - Phó Chi cục trưởng Chi cục Thuế khu vực II (TPHCM) - cho biết, trước thông tin phản ánh một số cơ sở kinh doanh từ chối hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, thậm chí có tình trạng tăng giá khi khách hàng lựa chọn thanh toán chuyển khoản hoặc chỉ chấp nhận tiền mặt, ông Dũng cho rằng đây là hiện tượng cá biệt, chỉ xảy ra ở một số ít hộ kinh doanh. Nguyên nhân có thể xuất phát từ việc các hộ chưa nắm đầy đủ thông tin về chủ trương của Nhà nước, hoặc còn e ngại về nghĩa vụ kê khai, nộp thuế.

Theo ông Dũng, dù hiện nay chưa có chế tài cụ thể xử phạt hành vi từ chối thanh toán không dùng tiền mặt song rõ ràng, việc này đi ngược lại định hướng lớn của Đảng và Chính phủ trong việc thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt , xây dựng nền kinh tế số, minh bạch hóa các giao dịch trong nền kinh tế.

“Tôi cũng xin lưu ý rằng, bất kể giao dịch thực hiện qua hình thức nào dù bằng tiền mặt hay chuyển khoản thì hộ kinh doanh cũng phải xuất hóa đơn và thực hiện nghĩa vụ thuế đầy đủ theo quy định của pháp luật. Cơ quan thuế hiện đã được trang bị nhiều công cụ hiện đại để theo dõi, giám sát và hậu kiểm. Ví dụ như qua hệ thống hóa đơn điện tử, cơ quan thuế có thể đối chiếu dữ liệu giữa đầu vào và đầu ra, từ đó phát hiện dấu hiệu bất thường như doanh thu bán ra thấp, không tương xứng với giá trị hóa đơn đầu vào hay chi phí vượt quá mức khoán thuế.

Trong trường hợp phát hiện hành vi trốn thuế, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật. Vì vậy, tôi khuyến cáo các hộ kinh doanh cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ thuế, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và phát triển bền vững” - ông Dũng khuyến nghị.

Ông Nguyễn Hoa Bắc - Trưởng Phòng Quản lý hộ kinh doanh, cá nhân và thu khác, Chi cục Thuế khu vực II - cho rằng hiện nay, khái niệm “máy tính tiền” không còn giới hạn ở thiết bị vật lý. Các ứng dụng điện thoại , máy POS hay website có chức năng bán hàng đều được xem là máy tính tiền. Với hộ kinh doanh đã sử dụng máy tính tiền, việc tích hợp phần mềm hóa đơn điện tử trở nên đơn giản hơn.

“Cơ quan thuế đang phối hợp với doanh nghiệp cung cấp giải pháp để hỗ trợ hộ kinh doanh tiếp cận công nghệ dễ dàng. Nhiều đơn vị đã miễn phí 6-12 tháng cho các hộ kinh doanh sử dụng phần mềm hóa đơn điện tử và máy tính tiền nhằm hỗ trợ chuyển đổi số hiệu quả” - ông Bắc thông tin.

Theo ông Bắc, hiện có thông tin sai lệch rằng hộ kinh doanh phải trả cho đơn vị cung cấp giải pháp từ 500 - 1.000 đồng trên mỗi hóa đơn điện tử khiến nhiều người hoang mang. Trên thực tế, cơ quan thuế đã làm việc với các đơn vị này và thống nhất mức chi chỉ từ 50 đồng/hóa đơn.

NỖI LO SIÊU THỊ, CHỢ MẠNG

Trả lời PV báo Tiền Phong về tình hình thực phẩm bẩn, kém chất lượng đang diễn biến phức tạp, ông Nguyễn Quang Huy - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TPHCM nhận định: các mặt hàng vi phạm rất đa dạng, từ thực phẩm tươi sống, thực phẩm chế biến sẵn đến các loại đường, yến sào, thực phẩm chức năng...

Hành vi phổ biến là kinh doanh hàng hóa không rõ xuất xứ, sử dụng nguyên liệu hết hạn, vi phạm quy định về ghi nhãn, điều kiện vệ sinh trong sản xuất, chế biến.

Thời gian qua, lực lượng Quản lý thị trường TPHCM đã phát hiện và xử lý hàng loạt vụ việc nổi cộm. Trong đó có vụ tạm giữ 50 tấn nội tạng động vật đông lạnh không rõ nguồn gốc tại TP Thủ Đức với tổng giá trị gần 4,5 tỷ đồng, đi kèm mức xử phạt 315 triệu đồng và tiêu hủy toàn bộ lô hàng. Ngoài ra, gần 7 tấn đường tinh luyện nhập lậu được phát hiện tại huyện Củ Chi và 18.200 chai bia nhập lậu bị thu giữ ở quận 12. Một tấn khô bò không rõ nguồn gốc được rao bán trên mạng xã hội cũng đã bị xử phạt 100 triệu đồng. Đặc biệt, chỉ trong ngày 14/5, lực lượng chức năng TPHCM kiểm tra hai điểm kinh doanh tại chợ Bình Tây và quận 8, thu giữ nhiều hộp yến sào và hơn 100 gói bột thực phẩm không rõ xuất xứ, một phần được bán qua website thương mại điện tử.

Trước thực trạng trên, Sở Công Thương TPHCM đang triển khai nhiều biện pháp đồng bộ nhằm kiểm soát thực phẩm không rõ nguồn gốc, từ tăng cường kiểm tra đột xuất tại các chợ đầu mối, siêu thị, trung tâm thương mại, kho chứa… đến phối hợp liên ngành với Công an, Sở Y tế, Ban An toàn thực phẩm TPHCM. Thành phố cũng tiếp tục thực hiện kế hoạch hậu kiểm an toàn thực phẩm năm 2025, đẩy mạnh tuyên truyền, ký cam kết với các cơ sở kinh doanh không vận chuyển, sản xuất, buôn bán hàng giả, nhập lậu, không rõ nguồn gốc. Đường dây nóng của lực lượng Quản lý thị trường được duy trì để người dân có thể phản ánh kịp thời các dấu hiệu vi phạm.

Để ngăn chặn hành vi sản xuất cà phê giả, ông Minh cho rằng cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm các đầu mối tiêu thụ. Chính họ là mắt xích quan trọng tiếp tay cho hàng giả lộng hành. Về phía người tiêu dùng ông Minh khuyến cáo cần lựa chọn thông minh.

Ông Huy thừa nhận, việc giám sát hàng hóa trên không gian mạng còn khó khăn do nhiều đối tượng kinh doanh không công khai danh tính, không đăng ký kinh doanh hoặc sử dụng mạng xã hội để rao bán hàng. Không ít sản phẩm quảng cáo sai sự thật, thiếu hóa đơn chứng từ và không có nguồn gốc rõ ràng. Một số hành vi vi phạm chưa có quy định xử lý cụ thể, dẫn đến việc tái phạm vẫn diễn ra khá phổ biến. Để khắc phục, Sở Công Thương đề xuất tăng nặng chế tài xử phạt, đặc biệt với các hành vi có tổ chức, tái phạm nhiều lần hoặc cố tình thu lợi bất chính. Các trường hợp nghiêm trọng gây hại sức khỏe cộng đồng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, TPHCM đang nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu vi phạm liên ngành, công khai thông tin các cơ sở vi phạm trên phương tiện truyền thông để tăng tính răn đe.

Ông Trịnh Đức Minh - Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột cho biết, nhiều khả năng cà phê bột bị làm giả sẽ tăng trong thời gian tới. Bởi hiện nay, giá cà phê hạt đã tăng cao hơn 120.000 đồng/kg nên 100.000 đồng/kg thì không thể có chuyện chuyện hàng thật.

Theo ông Minh, cà phê giả được tẩm bằng phụ gia, hoá chất nên người tiêu dùng bị ảnh hưởng đầu tiên về sức khoẻ. Hệ luỵ của cà phê giả khiến người dùng mất niềm tin, ảnh hưởng đến thương hiệu cà phê Việt. Hành vi này cũng tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh của các nhà sản xuất.

CÁC HỘ KINH DOANH ĐÓNG CỬA HÀNG LOẠT, VÌ SAO?

Việc nhiều hộ kinh doanh đồng loạt nghỉ bán trùng với thời điểm các lực lượng chức năng đồng loạt ra quân kiểm tra, xử lý các vi phạm về buôn lậu, gian lận thương mại...

Hộ kinh doanh đóng cửa hàng loạt

Thời gian gần đây, tại nhiều địa phương, đặc biệt là các thành phố lớn như TP. Hồ Chí Minh, tình trạng nhiều hộ kinh doanh đột ngột đóng cửa, nghỉ kinh doanh đã gây xôn xao dư luận và đặt ra không ít dấu hỏi. Một số ý kiến cho rằng nguyên nhân xuất phát từ lo ngại nghĩa vụ về hóa đơn điện tử theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 123/2020/NĐ-CP ngày 19/10/2020 quy định về hóa đơn, chứng từ.

Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy có nhiều nguyên nhân khác như tâm lý e ngại bị kiểm tra vì buôn bán hàng không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng kém chất lượng, cùng với sự hiểu sai hoặc chưa đầy đủ về chính sách thuế và đối tượng áp dụng hóa đơn điện tử.

Theo quy định tại Nghị định 70, chỉ những hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán và có doanh thu hàng năm từ 1 tỷ đồng trở lên, hoạt động trong các lĩnh vực bán lẻ, nhà hàng, ăn uống, khách sạn, siêu thị, vận tải hành khách, giải trí…, có bán hàng hóa, dịch vụ trực tiếp đến người tiêu dùng mới bắt buộc triển khai hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền và chuyển dữ liệu tới cơ quan thuế.

Theo cơ sở dữ liệu quản lý thuế, hiện cả nước có 37.576 hộ kinh doanh thuộc diện bắt buộc triển khai hóa đơn điện tử từ máy tính tiền, tương đương khoảng 1% trong tổng số hơn 3,6 triệu hộ kinh doanh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rất nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ, thậm chí không thuộc diện điều chỉnh đã chọn cách tạm ngừng kinh doanh do lo ngại hoặc hiểu nhầm rằng tất cả đều phải triển khai công nghệ máy tính tiền, đồng nghĩa với việc phải thay đổi quy trình, tăng chi phí đầu tư và chịu sự giám sát chặt chẽ.

Tại TP. Hồ Chí Minh, theo số liệu của Chi cục Thuế khu vực 2, trong tháng 5/2025, thời điểm các cơ quan chức năng tăng cường chuẩn bị triển khai Nghị định 70 – có 3.763 hộ kinh doanh ngừng hoạt động hoặc đóng cửa. Tuy nhiên, chỉ có 440 hộ trong số này (chiếm 3,18%) thuộc diện có doanh thu trên 1 tỷ đồng và bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền, tương ứng số thuế là 1,4 tỷ đồng. Điều này cho thấy phần lớn các hộ nghỉ kinh doanh không nằm trong nhóm bắt buộc phải áp dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền theo quy định.

Chi cục Thuế khu vực 2 TP. Hồ Chí Minh cho biết, đến nay đã có 15.764 hộ kinh doanh triển khai hóa đơn điện tử từ máy tính tiền theo Nghị định 70, chiếm 6,7% trong tổng số 232.798 hộ kinh doanh tại địa bàn. Trong số đó, có 11.865 hộ kinh doanh theo phương pháp khoán và 3.899 hộ kê khai. Mặc dù chiếm tới 42,6% số hộ thuộc diện triển khai trên toàn quốc, tỷ lệ này vẫn chỉ chiếm khoảng 0,4% tổng số hộ kinh doanh cả nước. Điều này khẳng định quy định về hóa đơn điện tử chỉ áp dụng cho nhóm hộ có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên và trong một số lĩnh vực cụ thể, song tâm lý hoang mang lại lan rộng do thông tin chưa đầy đủ hoặc sai lệch.

Một cán bộ thuộc Chi cục thuế khu vực 2 cho biết, quy định về hoá đơn điện tử từ máy tính tiền có kết nối chuyển dữ liệu cho cơ quan thuế không làm thay đổi chính sách thuế đang áp dụng cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh mà chỉ thay đổi căn cứ xác định doanh thu làm cơ sở cho cơ quan thuế xác định mức thuế khoán của các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có mức doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên cho sát với doanh thu thực tế phát sinh của các hộ này. Quy định này không làm ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có ngưỡng doanh thu dưới 01 tỷ đồng/năm.

Do hóa đơn điện tử hay từ hàng hóa không rõ xuất xứ?

Theo các chuyên gia, việc hộ kinh doanh ngừng hoạt động không phải là hiện tượng mới, mà vẫn diễn ra theo chu kỳ vận động của thị trường. Trong bối cảnh hiện nay, nguyên nhân còn đến từ tình hình kinh tế thế giới và trong nước gặp nhiều khó khăn, sức mua suy giảm, người tiêu dùng chuyển dần từ hình thức mua sắm truyền thống sang các nền tảng thương mại điện tử…

Đáng chú ý, việc nhiều hộ kinh doanh đồng loạt nghỉ bán trùng với thời điểm các lực lượng chức năng đồng loạt ra quân kiểm tra, xử lý cao điểm các vi phạm về buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Chỉ trong vòng hơn một tháng, các lực lượng đã phát hiện nhiều vụ việc liên quan đến thực phẩm chức năng giả, mỹ phẩm kém chất lượng, thuốc không có giấy phép lưu hành, sữa pha hóa chất...

Tại nhiều chợ lớn và trung tâm thương mại ở TP. Hồ Chí Minh, lực lượng quản lý thị trường phối hợp cùng công an, hải quan và cơ quan y tế tiến hành kiểm tra đồng loạt, không có "vùng cấm". Nằm trong Kế hoạch triển khai Công điện số 65/CĐ-TTg và Chỉ thị số13/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về mở đợt cao điểm đấu tranh, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trên cả nước, qua giám sát hoạt động kinh doanh tại Trung tâm thương mại Saigon Square, Tổ công tác Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường thuộc Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) tiếp tục phát hiện và xử phạt 2 hộ kinh doanh túi, ví, sản phẩm thời trang giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng.

Trước đó, ngày 29/5 vừa qua, 6 tổ công tác của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã triển khai kiểm tra hàng loạt các gian hàng tại Trung tâm Thương mại Saigon Square. Bất chấp nỗ lực đóng sập cửa gian hàng nhằm né tránh, hàng nghìn sản phẩm giả mạo các nhãn hiệu nổi tiếng thế giới như đồng hồ, túi xách, ví và kính mắt vẫn bị lực lượng chức năng phát hiện và thu giữ.

Trong suốt 2 tuần qua, các Tổ công tác của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước thường xuyên túc trực, giám sát hoạt động kinh doanh tại các kiot tại Saigon Square (TP. Hồ Chí Minh). Trước động thái này, nhiều gian hàng chọn cách đóng cửa, thậm chí đóng gói, vận chuyển hàng hóa ra khỏi địa điểm kinh doanh để né tránh sự kiểm tra.

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu, thực tế tại hai đầu tàu kinh tế lớn cho thấy việc các hộ kinh doanh nhỏ tạm nghỉ phần lớn không đến từ chính sách thuế mà do tâm lý lo ngại, hiểu nhầm và áp lực thị trường. "Nếu được tuyên truyền và hướng dẫn cụ thể, phần lớn các hộ sẽ tiếp tục hoạt động bình thường, không bị ảnh hưởng bởi các chính sách mới," ông nhận định.

Trước tình hình này, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã có Thư ngỏ gửi Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam, Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam, các đại lý thuế, công ty cung cấp dịch vụ kế toán, tư vấn thuế và công nghệ. Thư đề nghị các tổ chức này tích cực hỗ trợ người nộp thuế, đặc biệt là hộ kinh doanh cá thể, để đảm bảo việc triển khai hóa đơn điện tử từ máy tính tiền đúng quy định, không gây hoang mang hay hiểu lầm.

Cùng với đó, Cục Thuế cũng đã có thư gửi đến các hộ kinh doanh nhằm khẳng định rõ chủ trương không tăng thuế, không gây khó khăn cho người dân, mà nhằm tăng cường minh bạch và chống thất thu ngân sách. Việc triển khai hóa đơn điện tử từ máy tính tiền là một giải pháp cần thiết để tạo sân chơi công bằng, minh bạch giữa các mô hình kinh doanh, đồng thời ngăn chặn hiệu quả tình trạng trốn thuế, gian lận thương mại.

Chính phủ cũng đã ban hành Công điện số 88/CĐ-TTg ngày 12/6/2025 yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường quản lý, đẩy mạnh triển khai hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền trong các hoạt động bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ trực tiếp tới người tiêu dùng. Đây là bước đi quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa hệ thống thuế, kiểm soát doanh thu thực chất, và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thông qua minh bạch hóa các giao dịch.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, người tiêu dùng ngày càng cẩn trọng hơn và xu hướng mua sắm trực tuyến gia tăng mạnh, các hộ kinh doanh truyền thống buộc phải thay đổi tư duy và phương thức vận hành. Việc áp dụng công nghệ, sử dụng hóa đơn điện tử không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là công cụ giúp hộ kinh doanh bắt kịp môi trường kinh doanh hiện đại, minh bạch, hiệu quả và bền vững hơn.

THỦY SẢN & 'BÀI TOÁN' THUẾ ĐỐI ỨNG

Với hàng loạt khó khăn liên tiếp, ngành thủy sản đã đưa ra 3 kịch bản tương ứng với các mức thuế đối ứng dự kiến từ Mỹ.

Phập phồng thuế đối ứng

Mỹ là thị trường quan trọng hàng đầu của thủy sản VN với tỷ trọng chiếm khoảng 20%. Đầu tháng 4, khi chính phủ Mỹ công bố áp thuế đối ứng lên hàng hóa từ các nước nhập khẩu vào Mỹ, trong đó có VN đã tác động ngay đến hoạt động xuất khẩu của ngành này. Kết quả lũy kế 4 tháng đầu năm 2025 cho thấy thị trường Mỹ nhập khẩu 539 triệu USD, tuy vẫn tăng 16% so với cùng kỳ năm trước nhưng đã rơi xuống vị trí thứ 2 trong danh sách các khách hàng lớn của VN.

Theo bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP), trong tháng 5 thị trường Mỹ vẫn đạt giá trị gần 160 triệu USD, tăng 9,7% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp (DN) phản ánh hoạt động giao hàng đã giảm dần từ sau ngày 20.5 để đề phòng rủi ro. Áp lực về chi phí, biến động thị trường và sự thiếu chắc chắn về chính sách khiến giao dịch chậm lại, gây ảnh hưởng đến tổng kim ngạch trong tháng. Một số nhà nhập khẩu ở Mỹ thông báo tạm hoãn đơn hàng trong quý 2 để chờ chính sách thuế rõ ràng hơn. Trong bối cảnh đó, VASEP chủ động xây dựng các kịch bản liên quan tới thuế đối ứng của Mỹ. Theo kịch bản lạc quan nhất, thuế đối ứng về 0% thì xuất khẩu thủy sản sẽ giữ vững mức 10 tỉ USD như năm 2024 và có thể cao hơn nhờ sự phục hồi ở một số thị trường khác. Thị trường Mỹ sẽ đạt kim ngạch từ 1,8 - 1,9 tỉ USD, nhờ DN tận dụng tốt các cơ hội thị trường.

Trong kịch bản trung bình là thuế đối ứng 10%, xuất khẩu thủy sản có thể chỉ đạt 9,5 tỉ USD. Nguyên nhân là chi phí và giá xuất khẩu sản phẩm vào thị trường Mỹ tăng khiến hàng hóa VN khó cạnh tranh so với các nước khác. Bên cạnh đó, lợi nhuận của DN bị thu hẹp và phát sinh nhiều chi phí khác trong quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Các thị trường như Trung Quốc, ASEAN, Nhật Bản và EU có thể hấp thụ một phần sự tác động từ thị trường Mỹ.

Trong kịch bản xấu là thuế đối ứng trên 10%, xuất khẩu thủy sản của VN có thể giảm xuống chỉ còn 9 tỉ USD, thậm chí thấp hơn. Mỹ sẽ không còn là thị trường tiêu thụ ổn định của tôm cá VN và giá trị mà thị trường này mang lại xuống dưới 1,5 tỉ USD. Khả năng cạnh tranh của hàng hóa VN sẽ suy yếu trước các đối thủ như Ecuador, Ấn Độ, Thái Lan hay Indonesia…

Thị trường Trung Quốc, Nhật Bản... bứt phá

Một mặt chờ thuế đối ứng, mặt khác các DN đã và vẫn đang nỗ lực đa dạng hóa, chuyển hướng mạnh hơn sang các thị trường như Trung Quốc, Nhật Bản, EU, Hàn Quốc, ASEAN, đến nay cũng thu được những kết quả bước đầu. Đơn cử 4 tháng đầu năm, xuất khẩu thủy sản qua Trung Quốc đạt giá trị 716 triệu USD với mức tăng 57% đã vượt lên đứng ở vị trí đầu tiên, đẩy Mỹ xuống vị trí số 2. Tương tự, thị trường Nhật Bản đạt 531 triệu USD, tăng 20% và đứng vị trí thứ 3. Các thị trường quan trọng khác như EU cũng đạt tới 352 triệu USD, tăng 17% và Hàn Quốc là 262 triệu USD, tăng 14%.

Tính hết 5 tháng đầu năm, dù đối mặt nhiều thách thức nhưng xuất khẩu thủy sản vẫn đạt tới 4,2 tỉ USD, tăng 18% so với cùng kỳ năm trước.

Ông Trần Văn Lĩnh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP thủy sản thương mại Thuận Phước (Đà Nẵng), thừa nhận thuế đối ứng của Mỹ là một "bàn cờ" phức tạp nên các kịch bản cho ngành thủy sản mà VASEP đưa ra là cần thiết để hình dung. Tuy nhiên, ông Lĩnh cho rằng thực tế còn biến thiên rất nhiều vì ngoài mức thuế mà Mỹ sẽ tính với VN thì còn phải tính tới tương quan về mức thuế mà Mỹ sẽ áp dụng với các nước khác.

"Giả thuyết chúng ta bị áp thuế 10% nhưng các đối thủ bị áp thuế cao hơn thì đó lại là điều tích cực và ngược lại. Bên cạnh đó, kịch bản cũng được xây dựng khi chưa nổ ra căng thẳng quân sự giữa Israel và Iran. Do vậy, câu chuyện không chỉ nằm ở mức thuế bao nhiêu mà còn phụ thuộc nhiều yếu tố. Tuy Mỹ là thị trường rất quan trọng nhưng ở góc độ DN cũng phải học cách sống làm sao giảm ảnh hưởng xấu từ thị trường này. Trong bối cảnh đó, chúng ta thậm chí phải chấp nhận sự sụt giảm tạm thời như một giải pháp để tái cơ cấu lại toàn bộ thị trường", ông Lĩnh nêu quan điểm.

Từ Cà Mau, ông Trần Anh Khoa, Tổng giám đốc Công ty TNHH Anh Khoa, lại khá lạc quan vì thị trường trọng điểm của DN này là Trung Quốc và các nước châu Á. Vậy nên từ năm ngoái đến nay, DN vẫn hoạt động thuận lợi, đặc biệt từ đầu năm 2025 thị trường tăng trưởng tốt. "Cũng có một số thời điểm xuất khẩu vào Trung Quốc chậm thì có một số thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc bù lại. Mặt khác thế mạnh của chúng tôi là sản phẩm tôm sú nên càng ít bị ảnh hưởng. Sức tiêu thụ của thị trường Trung Quốc vẫn còn rất tốt và chúng ta có thể khai thác hiệu quả với điều kiện hàng hóa đảm bảo chất lượng và giá cả hợp lý. Người tiêu dùng Trung Quốc cũng có xu hướng đẩy mạnh các sản phẩm tiện lợi, vốn là thế mạnh của DN VN. Trung Quốc ở ngay bên cạnh nên chi phí logistics thấp hơn rất nhiều so với các thị trường khác cũng như các đối thủ khác trong ngành. Đó là điều mà các DN có thể tận dụng khai thác", ông Khoa nói.

Theo VASEP, năm 2023, Trung Quốc nhập 4,67 triệu tấn thủy sản, cao nhất từ trước đến nay. Đến năm 2024 tuy có giảm nhưng vẫn duy trì con số 4,5 triệu tấn. Riêng mặt hàng tôm, Trung Quốc hiện là quốc gia nhập khẩu lớn nhất thế giới. Quan trọng hơn, trong chiến dịch dinh dưỡng quốc gia giai đoạn 2025 - 2030, nước này khuyến cáo người dân tăng tiêu thụ sản phẩm cá, tôm thay vì các nguồn cung protein truyền thống như heo, gà. Đây là lợi thế để các DN có thể đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường này.

Ngoài những thị trường quan trọng như Trung Quốc, Nhật, EU, Hàn Quốc thì một số nước khác cũng nổi lên với nhiều tiềm năng, cụ thể như Úc. Thị trường Úc ổn định và phù hợp với định hướng chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng của tôm VN. Úc hiện là nhà nhập khẩu tôm đơn lẻ lớn thứ 5 của VN với kim ngạch tăng từ 127 triệu USD năm 2019 lên tới 240 triệu USD năm 2024. Với thị trường 27,5 triệu dân và mức tiêu thụ thủy sản chế biến tăng trung bình 6 - 8%/năm, tôm của VN có lợi thế nhờ phù hợp xu hướng tiêu dùng các sản phẩm chế biến sẵn, đa dạng mẫu mã. Mặt khác, Úc ít biến động chính trị và có hệ thống pháp lý minh bạch, nhờ đó giảm thiểu rủi ro cho DN VN trong dài hạn.

Nguồn: Soha; CafeF; VTV; Thanh Niên