World Bank: Ngân sách chính phủ Việt Nam ‘tiếp tục thâm hụt’

(Ảnh minh họa).

Ngân hàng Thế giới (World Bank) mới cho biết rằng thâm hụt ngân sách của Việt Nam “tính đến thời điểm hiện tại ước khoảng 2,3 tỷ USD”.

Công bố bản cập nhật về tình hình kinh tế Việt Nam hôm 18/9, tổ chức tài chính này nói rằng khi nền kinh tế chậm lại, số thu ngân sách giảm 23,2% trong tháng 8 năm 2023, sau khi giảm 17-36% so với cùng kỳ năm trước trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 7 năm 2023.

Trong khi đó, theo World Bank, chi tiêu công “tiếp tục tăng nhanh”, tăng 22,1% trong tháng 8, tương đương với mức tăng trong các tháng 5, 6, 7 “do giải ngân đầu tư công tăng”.

Trong bản cập nhật, Ngân hàng Thế giới cũng cho biết rằng trong tháng 8, xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa “tiếp tục nằm trong vùng suy thoái”, giảm lần lượt là 7,3% và 8,1%.

Cơ quan tài chính này nói thêm rằng “sự suy giảm trong thương mại hàng hóa phản ánh nhu cầu tiếp tục yếu từ các thị trường xuất khẩu chính, bao gồm Mỹ và EU, khiến xuất khẩu giảm lần lượt 19,1% và 8,3% trong 8 tháng đầu năm 2023”.

World Bank cũng nhận định rằng “trong khi sự sụt giảm trong hoạt động xuất khẩu có thể đã chạm đáy và tiêu dùng trong nước vẫn ổn định, tăng trưởng tín dụng vẫn tiếp tục chậm, phản ánh đầu tư tư nhân trong nước và niềm tin của nhà đầu tư yếu”.

Như VOA tiếng Việt đã đưa tin, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ hôm 19/9 thừa nhận tăng trưởng kinh tế 6 tháng đầu năm 2023 chỉ đạt 3,72%, gần thấp nhất trong 12 năm trở lại đây, tạo áp lực rất lớn cho hai quý còn lại của năm trong việc đạt được mục tiêu tăng trưởng 6,5% đã đề ra cho năm nay.

Theo nhận định của Bloomberg, quốc gia Đông Nam Á vốn phụ thuộc vào xuất khẩu đã không thể lấy lại động lực kinh tế khi nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm sản xuất tại Việt Nam bị suy yếu và các thị trường lớn như Trung Quốc, Mỹ, Hàn Quốc và Nhật Bản chống chọi với suy thoái.

Đề xuất đánh thuế đồ uống có đường để giảm tiêu thụ và tác hại

Các chuyên gia cho rằng việc đánh thuế đồ uống có đường là cần thiết để điều chỉnh hành vi của người dùng, qua đó giảm thiểu tác hại của loại đồ uống này.

Ngày 20-22/9/2023, tại Hải Phòng, đã diễn ra Hội thảo cung cấp thông tin cho báo chí về giải pháp phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm năm 2023 do Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tổ chức Healthbridge Canada tại Việt Nam, tổ chức.

Tại hội thảo, các chuyên gia y tế và hoạch định chính sách đã đưa ra những cảnh báo về tác hại của hút thuốc và hút thuốc thụ động, đồ uống có đường.

Tiêu thụ nhiều đồ uống có đường tạo gánh nặng cho cá nhân, xã hội

Đồ uống có chứa đường tự do bao gồm đồ uống có ga hoặc không có ga, nước ép và nước pha từ trái cây/rau, chất cô đặc lỏng hoặc dạng bột, nước có hương vị, nước uống tăng lực và tăng cường thể thao, trà uống liền, cà phê uống liền, và sữa có hương vị.

Theo WHO, gánh nặng sức khỏe ngày càng tăng do tiêu thụ đồ uống có đường. Có bằng chứng mạnh mẽ liên quan đến việc tiêu thụ đường với sự gia tăng toàn cầu về thừa cân béo phì, tăng nguy cơ sâu răng, đái tháo đường type 2, tăng nguy cơ bệnh tim, đột quỵ, các rối loạn chuyển hóa khác, một số bệnh ung thư.

Điều này gây ra gánh nặng cho cá nhân và xã hội khi làm tăng chi phí chăm sóc sức khỏe, giảm năng suất lao động do bệnh, tật, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân.

Hiện nay, đồ uống có đường ngày càng được yêu thích. Theo khuyến nghị của WHO, lượng đường tự do trong khẩu phần của mỗi người chỉ nên chiếm không quá 10% và nên giảm xuống dưới 5% năng lượng mỗi ngày để có các lợi ích tăng thêm về sức khỏe tương đương dưới 25-50gram đường tự do mỗi ngày với người lớn và dưới 12-25gram mỗi ngày với trẻ em.

Áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt để giảm tiêu thụ đồ uống có đường

Tháng 5/2022, khoảng 60 quốc gia trên thế giới đã áp dụng chính sách hạn chế tiếp thị thực phẩm và đồ uống không cồn cho trẻ em, đặc biệt ở khu vực châu Mỹ, châu Âu.

20 trong số các quốc gia này có chính sách hạn chế tiếp thị bắt buộc và 18 chính sách bắt buộc khác trong môi trường trường học.

Một số chính sách hạn chế tiếp thị sản phẩm dựa trên hàm lượng chất dinh dưỡng, tập trung vào một sản phẩm cụ thể như nước tăng lực, đồ uống có đường.

Các chính sách giảm tiêu thụ đồ uống có đường như: Hạn chế quảng cáo đồ uống có đường cho trẻ em và thanh thiếu niên, áp thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường, giáo dục truyền thông.

Một trong các biện pháp được khuyến cáo đó là cần áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường để hạn chế tiêu thụ do giá cao hơn, việc đánh thuế đồ uống có đường là cần thiết để điều chỉnh hành vi của người dùng, qua đó giảm thiểu tác hại của đồ uống có đường.

WHO đã chính thức khuyến nghị tới Chính phủ các nước để tiến hành nhiều hành động nhằm khuyến khích người dân tiếp cận thức ăn lành mạnh thông qua các biện pháp đánh thuế vào đồ uống có đường để định hướng tiêu dùng. Hạn chế đồ uống có đường với mục đích giảm nguy cơ mắc bệnh thừa cân, béo phì, tim mạch, sâu răng, giảm áp lực gánh nặng sức khỏe.

Các huyện ngoại thành 'đua nhau' lên thành phố: Đột phá hay gánh nặng bộ máy?

(Ảnh minh họa).

Trong khi hiệu quả của mô hình TP trong TP còn gây nhiều tranh luận thì các chuyên gia lo ngại việc công bố quy hoạch lên TP của các huyện ngoại thành có thể lập tức kéo theo nhiều hệ lụy.

Đơn vị hành chính càng ít, càng đơn giản, càng tốt

Trả lời Thanh Niên từ Singapore, PGS-TS Vũ Minh Khương, Trường Chính sách công Lý Quang Diệu (ĐH Quốc gia Singapore), cho rằng ý tưởng TP mới trong TP của TP.HCM là đáng xem xét và có thể trở thành một sáng tạo đột phá. Ý tưởng này mở ra một số cơ hội lớn như: TP có thể thu hồi đất ngay từ trước khi phát triển hạ tầng nên có quỹ đất lớn, từ đó tạo nguồn thu rất lớn cho phát triển. Bên cạnh đó, các TP mới sẽ được phát triển theo mô hình tổ cụm ngành, nhất là các ngành thuộc về kinh tế số, đồng thời sẽ có nhiều dư địa để dành quỹ đất cho cư dân nội đô chuyển ra, giải quyết bài toán đông dân, kẹt xe khu vực nội đô.

Ngoài ra, đây là cơ hội để TP.HCM cũng như Hà Nội thực hiện các dự án theo phương thức PPP trên quy mô lớn, thu hút nhiều doanh nghiệp (DN) trong và ngoài nước, không chỉ là những nhà phát triển dự án mà còn khai thác cả nguồn lực xã hội trong chính cư dân của TP tương lai. Điều này cũng mở ra cơ hội xây dựng đường sắt và tàu điện ngầm liên thông giữa các địa phương lớn, rút ngắn thời gian đi lại (như từ tỉnh Chiba tới trung tâm Tokyo của Nhật Bản). "Yếu tố quyết định cơ bản là có chiến lược tốt và hệ điều hành hiệu quả. Đây sẽ là cơ sở để kết luận đề xuất này có khả thi không trong giai đoạn 5 - 10 năm tới", chuyên gia Vũ Minh Khương nêu quan điểm.

Có quan điểm ngược lại, TS Huỳnh Thế Du, giảng viên Trường ĐH Fulbright VN, lập luận: Nghiên cứu của các chuyên gia kinh tế hàng đầu thế giới về kinh tế khu vực châu Á từ cách đây 20 năm đã chỉ ra rằng các nước, vùng lãnh thổ thành công trong khu vực châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc có số đơn vị hành chính rất ít và quy mô của các đơn vị hành chính, đặc biệt là đơn vị cấp tỉnh ở dưới rất đơn giản. Đó là yếu tố giúp bộ máy vận hành hiệu quả, dễ phát triển.

Ngược lại, các nước ở khu vực Đông Nam Á như Thái Lan, Philippines, Indonesia, kể cả VN, thì số đơn vị hành chính nhiều, phân chia manh mún. Đó là một trong những nguyên nhân làm cho bộ máy kém hiệu quả, không vận hành tốt. Đi sâu vào nghiên cứu 5 TP khu vực châu Á gồm Thượng Hải, Seoul, Manila, Jakarta và TP.HCM, TS Huỳnh Thế Du cũng nhận thấy mô hình chính quyền Seoul và Thượng Hải không có TP trong TP, chỉ có chính quyền đô thị là các quận.

Thượng Hải là trường hợp đặc biệt, từ cách đây 30 năm đã thành lập ra Phố Đông như một dạng mô hình TP trong TP nhưng đó là đặc khu. Còn lại các quận, huyện về cơ bản giống như TP.HCM trước đây. Trong khi đó, Jakarta có 5 TP trong TP thì các TP nhỏ cạnh tranh, không hợp tác, kém hiệu quả. Manila còn "trầm trọng" hơn khi có tới 17 TP nhỏ trong TP lớn nhưng cũng đều cạnh tranh, không hợp tác và kết quả rất tệ.

"Đó là những điển hình minh chứng cho xu hướng thành lập TP trong TP như cách TP.HCM và Hà Nội đang làm là không phù hợp. Mô hình xây dựng TP trong TP đi ngược lại với nguyên lý này, làm trầm trọng thêm vấn đề phân mảnh, chia cắt, nhỏ lẻ. Đồng thời, sự tập trung bị giảm đi. Giảm bớt đơn vị hành chính kể cả cấp tỉnh và cấp thấp hơn mới là xu hướng VN phải tiến tới", ông Du nhận định.

Thực tế, TS Huỳnh Thế Du là một trong những chuyên gia kinh tế từng ủng hộ mạnh mẽ chủ trương hình thành TP.Thủ Đức. "Cũng như Phố Đông của Thượng Hải, tôi kỳ vọng TP.Thủ Đức là một mô hình dạng đặc khu, được tập trung thúc đẩy để có thể trở thành thử nghiệm đặc biệt, từ đó phát triển mạnh mẽ. Song, cách tiếp cận hiện nay đang được hiểu theo nghĩa TP.Thủ Đức là thử nghiệm để thành lập nhiều TP khác. Làm được một cái thì làm thêm được những cái khác. Địa phương này làm được thì địa phương kia cũng làm được… Đó là cách tiếp cận đơn vị hành chính không tốt cho sự phát triển", ông nói.

Chưa thấy lợi, chỉ thấy sốt đất

Lợi ích cho kinh tế, cho người dân khi lên TP chưa thấy đâu nhưng trước mắt, các thông tin quy hoạch đã khiến giá đất của các địa phương tăng phi mã. Dư luận vẫn còn chưa quên vào thời điểm trước, trong và sau khi thành lập TP.Thủ Đức (tháng 12.2020), giá đất tại đây "sốt xình xịch". Điều này cũng xảy ra khi thông tin các huyện của TP.HCM tiến thẳng lên TP thay vì lên quận.

"Cơn sốt đất ảo" đang có chiều hướng lan từ khu Đông với tâm điểm TP.Thủ Đức sang khu vực Tây Bắc với tâm điểm H.Củ Chi. Tại khu vực phía nam giá đất ở H.Cần Giờ cũng đã trải qua nhiều đợt nhảy múa khi có thông tin lên TP và chủ trương cho thực hiện dự án lấn biển Cần Giờ. Tại khu vực phía tây, giá đất tại H.Bình Chánh cũng theo thông tin lên TP mà tăng ảo.

Chuyên gia bất động sản Phan Công Chánh cho rằng việc TP cho cơ chế tốt hơn để các quận huyện lên quận hoặc TP là nhu cầu chính đáng. Bởi khi lên TP các địa phương sẽ có thể tăng quyền hạn, cơ chế, từ đó giúp phát triển kinh tế. Tuy nhiên, thực tế chỉ là "bình mới rượu cũ", quyền hạn của chính quyền đô thị không phục vụ được cho người dân, cho sự phát triển, trái lại đã gây ra nhiều hệ lụy. Khi có thông tin lên quận hay lên TP, người dân đã sở hữu đất đai ở những nơi này ai cũng thấy mình giàu có, hét giá đất sẽ tăng. Không chỉ vậy, giới đầu cơ cũng nhân cơ hội gom đất, làm giá, "thổi" giá.

Điều này đã gây xáo trộn về xã hội, giá đất tăng lên sẽ làm nảy sinh rào cản cho việc thu hút đầu tư. Đặc biệt là đền bù giải tỏa, giải phóng mặt bằng để làm các dự án về hạ tầng đô thị, hạ tầng xã hội sẽ vô cùng khó khăn. Do đó, cần phải có một cơ chế phân quyền cho chính quyền đô thị mới, quyền lợi của người dân, của DN khi tiếp cận các dịch vụ công như: học hành, khám chữa bệnh, đi lại, làm hồ sơ pháp lý… phải dễ dàng hơn, tốt hơn.

"Khi lên TP phải tạo ra được không gian phát triển mới và quyền lực nhà nước phải được thực thi hiệu quả, quyền lực của chính quyền mới phải được tăng lên để có thể đưa ra các quyết sách có lợi cho người dân, có lợi cho thu hút đầu tư chứ không phải chỉ là thay đổi tên gọi như hiện nay", ông Phan Công Chánh nói.

Theo TS Võ Kim Cương, nguyên Phó kiến trúc sư trưởng TP.HCM, mỗi khi biết tin có dự án làm đường, giới đầu cơ hay người nhạy thông tin về quy hoạch đã đổ xô đi mua đất... Đây là một trong những nguyên nhân làm thị trường nhà đất bị nhiễu loạn, việc giải phóng mặt bằng cho các dự án hiện nay gặp quá nhiều khó khăn. Vì thế ngoài rà soát quỹ đất vùng phụ cận, đối với những khu vực mặt tiền có tiềm năng, nhà nước có thể mở rộng giải tỏa để phát triển đô thị hoặc đấu giá tăng thêm nguồn thu, qua đó hạn chế được tình trạng đổ xô đầu cơ, làm rối loạn thị trường nhà đất.

Vì sao dự án Đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu đội vốn hơn 3,6 ngàn tỷ đồng?

Giá bồi thường đất, chi phí di dời hệ thống hạ tầng tăng cao hơn so với báo cáo nghiên cứu khả thi là những nguyên nhân chính khiến cho tổng mức đầu tư dự án Đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu giai đoạn 1 đoạn qua địa bàn Đồng Nai tăng.

Liên quan đến vấn đề này, Bộ GT-VT cho biết, theo khái toán của các địa phương, tổng mức đầu tư dự án Đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu giai đoạn 1 dự kiến tăng hơn 3,6 ngàn tỷ đồng so với sơ bộ tổng mức đầu tư được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết số 59/2022/QH15 (ngày 16-6-2022). Trong đó, đối với đoạn tuyến qua địa bàn tỉnh, tổng mức đầu tư tăng gần 2,7 ngàn tỷ đồng, Ban Quản lý dự án bồi thường, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ tái định cư tỉnh đã có văn bản lý giải nguyên nhân.

Giá đất bồi thường được phê duyệt thấp hơn nhiều dự án khác

Theo Ban Quản lý dự án bồi thường, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ tái định cư tỉnh, tại các quyết định phê duyệt dự án đầu tư được duyệt thì giá đất ở bồi thường được áp dụng theo giá đất ở đô thị thuộc vị trí 2 (đoạn đi qua TP.Biên Hòa) và giá đất ở nông thôn giữa vị trí 2 và vị trí 3 (đoạn qua H.Long Thành) của quốc lộ 51 được quy định tại Quyết định số 49/2019/QĐ-UBND (ngày 31-12-2019) của UBND tỉnh về việc ban hành quy định về bảng giá đất tỉnh Đồng Nai 5 năm, giai đoạn 2020-2024.

Theo bảng giá này, đối với đất phi nông nghiệp ở khu vực H.Long Thành có giá từ 2,1-4 triệu đồng/m2 và ở TP.Biên Hòa từ 5-7 triệu đồng/m2; giá đất nông nghiệp ở khu vực H.Long Thành có giá 210 ngàn đồng/m2 và tại TP.Biên Hòa là 430 ngàn đồng/m2.

Tuy nhiên, qua rà soát các quyết định phê duyệt giá đất để tính tiền bồi thường khi nhà nước thu hồi đất của UBND tỉnh đối với các dự án lân cận được thực hiện song song với trục quốc lộ 51 (thực hiện trong các năm 2021-2023) như: dự án Trạm biến áp 220Kv Tam Phước và đường dây đấu nối tại P.Phước Tân, TP.Biên Hòa; dự án 500Kv Long Thành và hướng tuyến đường dây 220Kv đấu nối qua xã An Phước, xã Tam An, xã Long Đức và xã Lộc An, H.Long Thành; dự án tuyến giao thông số 1 và 2 thuộc dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành… thì giá đất ở các vị trí tương ứng được UBND tỉnh phê duyệt đều cao hơn so với giá đất được áp dụng trong báo cáo nghiên cứu khả thi của 2 dự án thành phần 1 và 2, dự án Đường cao tốc Biên Hòa- Vũng Tàu giai đoạn 1.

Theo đó, đối với đất phi nông nghiệp tại P.Phước Tân, P.Tam Phước, TP.Biên Hòa là từ hơn 6,7 triệu đồng/m2 (vị trí 2, đường đất cấp phối) đến hơn 8,4 triệu đồng/m2 (vị trí 2, đường nhựa, bê tông). Tại các xã của H.Long Thành có giá từ hơn 3,1 triệu đồng/m2 (vị trí 3) đến 5,8 triệu đồng/m2 (vị trí 2). Do đó, Ban Quản lý dự án bồi thường, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ tái định cư tỉnh lấy mức bình quân là hơn 8,4 triệu đồng/m2 tại P.Phước Tân; hơn 6,7 triệu đồng/m2 tại P.Tam Phước và 4 triệu đồng/m2 tại các xã thuộc H.Long Thành để áp giá khái toán bồi thường cho phần diện tích đất ở bị thu hồi.

Vì vậy, kinh phí bồi thường được khái toán cao hơn so với kinh phí bồi thường các dự án đầu tư được phê duyệt. Trong đó, dự án thành phần 1 tăng hơn 688 tỷ đồng và dự án thành phần 2 tăng hơn 104 tỷ đồng.

Tương tự, đối với diện tích đất nông nghiệp, kinh phí bồi thường được khái toán cũng cao hơn so với kinh phí bồi thường dự án đầu tư được phê duyệt. Trong đó, dự án thành phần 1 tăng hơn 737 tỷ đồng và dự án thành phần 2 tăng hơn 746 tỷ đồng.

Chí phí di dời hệ thống hạ tầng tăng hơn 530 tỷ đồng

Bên cạnh giá đất bồi thường, chi phí di dời, hoàn trả hạ tầng kỹ thuật đường điện, nước cũng tăng hơn so với báo cáo nghiên cứu khả thi dự án đã được phê duyệt.

Cụ thể, trong báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án với các quyết định phê duyệt thì chi phí di dời, hoàn trả hạ tầng kỹ thuật đường điện, nước của dự án thành phần 1 là hơn 97,6 tỷ đồng và dự án thành phần 2 là 20 tỷ đồng.

Tuy nhiên, trong quá trình kiểm đếm các công trình hạ tầng kỹ thuật điện, nước bị ảnh hưởng bởi 2 dự án, Ban Quản lý dự án bồi thường, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ tái định cư tỉnh khái toán chi phí di dời đối với các công trình này lớn hơn so với mức kinh phí được phê duyệt trong báo cáo nghiên cứu khả thi.

Cụ thể, dự toán kinh phí di dời, hoàn trả hạ tầng kỹ thuật được khái toán của dự án thành phần 1 là gần 251 tỷ đồng, tăng gần 153 tỷ đồng so với kinh phí được duyệt tại Quyết định số 233/QĐ-UBND (ngày 15-2-2023) của UBND tỉnh.

Đối với dự án thành phần 2, kinh phí khái toán là hơn 400 tỷ đồng, tăng gần 381 tỷ đồng so với kinh phí được phê duyệt tại Quyết định 1605/QĐ-UBND (ngày 6-12-2022) của Bộ GT-VT.

Nguyên nhân là do số liệu kiểm kê thực tế các công trình hạ tầng, kỹ thuật điện nước bị ảnh hưởng ngoài thực tế tăng hơn nhiều so với số liệu được lập trong các báo cáo nghiên cứu khả thi đã được phê duyệt.

Nguồn: VOA; Vietnamnet; Thanh Niên; Báo Đồng Nai