- Thời sự
.jpg)
Hàng nghìn chuyến bay bị hoãn, một số sân bay phải tạm ngừng hoạt động do thiếu kiểm soát viên không lưu vì chính phủ Mỹ đóng cửa suốt tuần qua.
Các sân bay lớn của Mỹ tiếp tục ghi nhận tình trạng hoãn chuyến nghiêm trọng trong hai ngày đầu tuần, đặc biệt là ở những khu vực nhộn nhịp như New York, Los Angeles, Denver. Trong ngày 7/10, Mỹ ghi nhận hơn 6.000 chuyến bị hoãn trên toàn quốc.
Tình trạng này xảy ra do các cơ quan kiểm soát không lưu thiếu hụt nhân sự kể từ khi chính phủ Mỹ đóng cửa từ ngày 1/10 do phe Cộng hòa và Dân chủ không thể đạt thỏa thuận ngân sách cho năm tài khóa 2026.
Do không có ngân sách, chính phủ Mỹ sẽ phải dừng các hoạt động không thiết yếu, khiến khoảng 750.000 nhân viên liên bang phải nghỉ việc tạm thời. Các cơ quan được coi là thiết yếu vẫn tiếp tục làm việc, nhưng nhân viên sẽ không được trả lương khi chính phủ đóng cửa.
Kiểm soát không lưu được coi là lĩnh vực thiết yếu, nên kiểm soát viên không lưu phải tiếp tục làm việc không lương trong thời gian này. Tuy nhiên, một số kiểm soát viên không lưu đã cáo ốm, xin nghỉ vì lý do sức khỏe kể từ khi chính phủ đóng cửa.
Đài kiểm soát không lưu tại sân bay Hollywood Burbank ở Los Angeles đã đóng cửa hoàn toàn trong tối 5/10 do thiếu nhân sự. Cục Hàng không Liên bang (FAA) cũng ghi nhận các vấn đề về nhân sự kiểm soát không lưu tại các sân bay ở Nashville, Boston, Chicago và Philadelphia.
Bộ trưởng Giao thông Vận tải Sean Duffy ngày 5/10 nói không phận Mỹ vẫn an toàn, dù số lượng kiểm soát viên cáo ốm tăng ở một số địa điểm. Khi không đủ nhân viên kiểm soát không lưu, FAA phải giảm số chuyến bay cất hạ cánh để đảm bảo an toàn.
Công đoàn Hiệp hội Kiểm soát Không lưu Quốc gia, đại diện cho 20.000 kiểm soát viên không lưu, cho biết các kiểm soát viên có thể làm việc "10 tiếng một ngày, 6 ngày một tuần để đảm bảo các chuyến bay và hành khách cùng hàng hóa của họ đến nơi an toàn".
Tuy nhiên, việc chính phủ đóng cửa đã gây ảnh hưởng không cần thiết cho công việc "vận hành không phận phức tạp nhất thế giới", tuyên bố của công đoàn có đoạn, lưu ý lần đóng cửa chính phủ gần nhất vào năm 2019 đã khiến nhiều kiểm soát viên phải làm thêm việc để thanh toán hóa đơn, nuôi gia đình.
Lãnh đạo công đoàn Nick Daniels cảnh báo tình trạng đình trệ trong ngành hàng không có thể sẽ gia tăng, khi ngày trả lương hàng tháng rơi vào tuần này và các nhân viên không lưu, an ninh hàng không sẽ không nhận được bất kỳ khoản tiền nào nếu quốc hội không sớm phá vỡ thế bế tắc về ngân sách.
Ông cho biết sẽ không thể kỳ vọng các kiểm soát viên tập trung hoàn toàn cho công việc mà họ không được trả lương. Thông thường, công chức Mỹ sẽ được truy lĩnh lương sau khi chính phủ mở cửa trở lại, nhưng Nhà Trắng ngày 7/10 cho hay họ không thể đảm bảo điều này.
"Thật bất công khi đẩy các kiểm soát viên không lưu vào tình cảnh 'trụ được bao lâu trước tiến trình chính trị này'. Cuối cùng, khi không còn tiền, họ sẽ có thời gian để bắt đầu đưa ra những lựa chọn, quyết định riêng cho cuộc sống", ông nói.
Giới đầu tư đang chờ đợi biên bản cuộc họp chính sách tiền tệ tháng 9 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).
Biên bản dự kiến được công bố chiều thứ Tư theo giờ Mỹ, tức rạng sáng thứ Năm theo giờ Việt Nam. Tài liệu này sẽ giúp tìm hiểu thêm về quan điểm của các quan chức Fed liên quan đến số đợt cắt giảm lãi suất còn lại trong năm nay.
Tại cuộc họp tháng 9, Fed đã hạ lãi suất cơ bản thêm 0,25 điểm phần trăm, lần điều chỉnh đầu tiên trong năm 2025. Trong báo cáo Dự báo Kinh tế (SEP), Ủy ban Thị trường mở Liên bang (FOMC) phát tín hiệu có thể thực hiện ít nhất hai đợt giảm lãi suất nữa trước cuối năm.
Quyết định này gần như nhận được sự đồng thuận gần như tuyệt đối, ngoại trừ một phiếu phản đối của ông Stephen Miran. Vị quan chức do Tổng thống Donald Trump bổ nhiệm này đề xuất cắt giảm mạnh hơn, ở mức 0,5 điểm phần trăm.
Hai Thống đốc Michelle Bowman và Christopher Waller, vốn từng bất đồng trong cuộc họp trước, đã bỏ phiếu ủng hộ lần này. Các quan chức Fed thể hiện sự đoàn kết trong bối cảnh Tổng thống Trump liên tục gây sức ép lên tính độc lập của ngân hàng trung ương.
Biên bản cuộc họp sắp công bố được kỳ vọng sẽ làm rõ lý do Fed chọn mức giảm 0,25 điểm phần trăm, cũng như chi tiết về cuộc tranh luận xung quanh đề xuất của ông Miran.
Biên bản cũng có thể cho thấy sự thay đổi trong ưu tiên chính sách của Fed, từ nguy cơ lạm phát sang rủi ro thị trường lao động. Dù tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức thấp, chuỗi báo cáo việc làm yếu gần đây là yếu tố quan trọng dẫn đến quyết định cắt giảm lãi suất. Sau cuộc họp, Chủ tịch Jerome Powell nhận định: “Thị trường lao động đã hạ nhiệt. Nguy cơ lạm phát kéo dài hiện thấp hơn”.
Trên thị trường hợp đồng tương lai, giới giao dịch đang dự đoán Fed có khả năng sẽ thực hiện thêm từ 1-2 lần cắt giảm lãi suất nữa trước cuối năm.
.jpg)
Mới đây, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ký quyết định áp thuế quan 100% đối với dược phẩm nhập khẩu có thương hiệu, Nhà Trắng tuyên bố đây là “bước đi lịch sử nhằm bảo vệ sản xuất trong nước và giảm giá thuốc cho người dân Mỹ”. Nhưng nghịch lý là hàng triệu bệnh nhân trên thế giới có thể vì thế mà phải trả cái giá đắt hơn cho các loại thuốc điều trị của mình.
Nhà Trắng biện minh rằng động thái này là biện pháp để đưa hoạt động sản xuất quay trở lại Mỹ, viện dẫn lý do an ninh quốc gia và những yêu cầu cấp thiết của chính sách “Nước Mỹ trước tiên”. Các công ty đã bắt đầu xây nhà máy tại Mỹ có thể sẽ không bị ảnh hưởng quyết định thuế quan mới.
Giới phân tích cho rằng, chính sách ấy lại đang biến thuốc-mặt hàng liên quan trực tiếp tới sinh mạng con người, thành công cụ mặc cả chính trị. Theo họ, trong lĩnh vực dược phẩm, thuốc không thể được xem là một loại hàng hóa thông thường. Việc các hãng dược phẩm di dời sản xuất về Mỹ không thể thực hiện trong vài tháng mà cần tới 5-10 năm, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt thuốc, gián đoạn chuỗi cung ứng và giá cả tăng vọt trên toàn cầu.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) từng cảnh báo: “Tiếp cận dược phẩm là quyền con người cơ bản, không thể bị xem là công cụ thương mại”. Giờ đây, lời cảnh báo đó đã trở thành hiện thực. Ở nhiều nước đang phát triển, thuốc điều trị ung thư, rối loạn miễn dịch, bệnh hiếm gặp-vốn đã đắt đỏ-nay càng vượt xa tầm tay của bệnh nhân. Các tổ chức nhân đạo lo ngại sẽ có làn sóng tử vong sớm do bệnh nhân không còn khả năng mua thuốc.
Một số chuyên gia Mỹ cũng tỏ ra lo ngại. Tiến sĩ Aaron Kesselheim (Đại học Harvard) thẳng thắn: “Ông Trump có thể khiến người Mỹ được mua thuốc rẻ hơn nhất thời, nhưng thế giới sẽ phải trả giá bằng sự bất bình đẳng y tế sâu sắc hơn.”
Theo tờ Asia Times, chỉ vài giờ sau khi thông báo được đưa ra, cổ phiếu các hãng dược lớn ở Ấn Độ, Nhật Bản, Australia đã mất hàng tỷ USD giá trị. Nhưng người chịu thiệt hại thực sự không phải là giới đầu tư, mà là bệnh nhân-những người phụ thuộc vào nguồn thuốc nhập khẩu với giá phải chăng để duy trì sự sống.
Theo Giáo sư Kalipso Chalkidou, chuyên gia y tế toàn cầu tại Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (LSE), “một liều thuốc rẻ hơn ở Mỹ hôm nay có thể khiến bệnh nhân ở châu Âu, Ấn Độ hay châu Phi phải trả giá cao hơn ngày mai”. Bà cảnh báo, việc “xuất khẩu gánh nặng chi phí” này có thể làm tăng 10 đến 15% giá thuốc tại châu Âu, đẩy hệ thống y tế công như Dịch vụ Y tế quốc gia Anh (NHS) vào tình trạng quá tải.
Tiến sĩ William Feldman, nhà kinh tế y tế thuộc Trung tâm USC Schaeffer (Mỹ), nhận định: “Mỗi USD mà các hãng dược phải chuyển để đối phó thuế quan là một USD bị mất khỏi quỹ nghiên cứu phương pháp điều trị mới. Điều đó khiến tương lai y học bị chậm lại”.
Tổng thống Donald Trump được cho là đang tận dụng chính sách dược phẩm để củng cố vị thế chính trị trước bầu cử. Các sáng kiến như TrumpRX.com-trang web bán thuốc trực tiếp không qua trung gian, hay thỏa thuận “giảm giá lịch sử” với Pfizer được quảng bá là mang lại lợi ích hàng chục tỷ USD cho người dân Mỹ.
Tuy nhiên, đằng sau “cuộc cách mạng giá thuốc” đó là một chuỗi các biện pháp bảo hộ thương mại mà chính Nhà Trắng thừa nhận có “tác dụng phụ tạm thời” đối với thị trường quốc tế. Chỉ cần một mắt xích nhỏ trong chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, chẳng hạn nguyên liệu dược (API) từ Trung Quốc, quy trình thử nghiệm lâm sàng tại Ấn Độ, hay khâu đóng gói ở Đông Nam Á, đều có thể khiến dược phẩm khan hiếm khắp thế giới.
Trước chính sách dược phẩm gây tranh cãi của Mỹ, nhiều nước đã lên tiếng kêu gọi thiết lập “vùng miễn trừ nhân đạo” trong thương mại dược phẩm. Bộ trưởng Y tế Malaysia, quốc gia hiện giữ vai trò Chủ tịch ASEAN, đề xuất đưa dược phẩm thiết yếu vào danh mục hàng hóa không bị áp dụng thuế quan hoặc biện pháp trả đũa thương mại, tương tự như cách các nước bảo vệ năng lượng và lương thực trong khủng hoảng toàn cầu.
Rõ ràng, chính sách dược phẩm của Tổng thống Donald Trump phản ánh một nghịch lý khó chấp nhận vì trong khi tuyên bố bảo vệ người bệnh trong nước, Washington lại đang khiến hàng triệu người bệnh ở nơi khác trở nên yếu đuối hơn.
Giới chuyên gia cho rằng từ nghịch lý như vậy, thế giới cần rút ra bài học sâu sắc đó là an ninh y tế toàn cầu không thể bị hy sinh vì lợi ích chính trị cục bộ. Chính phủ các quốc gia, đặc biệt là các tổ chức khu vực như ASEAN hay Liên minh châu Âu (EU), cần chủ động xây dựng “hành lang an toàn” cho chuỗi cung ứng dược phẩm, bảo đảm thuốc thiết yếu không bị gián đoạn dù trong khủng hoảng thương mại hay xung đột địa chính trị.
Bên cạnh đó, các nước cần thúc đẩy cơ chế hợp tác công-tư trong sản xuất thuốc thiết yếu, tăng cường năng lực nội địa và đa dạng hóa nguồn cung. Điều này không chỉ giúp bảo đảm an ninh y tế mà còn giảm phụ thuộc vào các trung tâm sản xuất lớn, tránh để chính trị trở thành biến số nguy hiểm cho sức khỏe toàn cầu.
Hoàn toàn có lý khi nghĩ rằng thị trường xe điện tại Mỹ cuối cùng đã đạt được đà tăng trưởng mạnh mẽ.
Doanh số xe chạy pin đã vượt mốc 1,2 triệu chiếc vào năm ngoái, cao hơn gấp năm lần so với bốn năm trước đó. Doanh số xe hybrid (lai xăng-điện) cũng tăng gấp ba lần.
Xe chạy pin chiếm 10% tổng doanh số bán xe trên toàn thị trường trong tháng Tám - một mức cao kỷ lục mới, theo công ty S&P Global Mobility.
Và theo cập nhật mới, các hãng lớn như General Motors, Ford và Tesla đều báo cáo doanh số xe điện đạt mức kỷ lục trong ba tháng gần đây.
Sự kiện này đánh dấu một điểm sáng trong ngành công nghiệp vốn đang vật lộn với hậu quả từ lãi suất vẫn ở mức cao và sự lo ngại của người mua về lạm phát, thuế quan và nền kinh tế nói chung.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng sự bùng nổ này là do làn sóng mua xe trước khi chương trình trợ cấp của chính phủ kết thúc, giúp giảm giá tới 7.500 đô la (gần 200 triệu đồng) cho một số loại xe điện, xe hybrid sạc điện hoặc xe chạy pin nhiên liệu.
Với việc khoản tín dụng thuế này kết thúc vào cuối tháng Chín, các nhà sản xuất ô tô đang dự báo đà tăng trưởng sẽ đảo ngược.
"Đây vẫn sẽ là một ngành công nghiệp sôi động, nhưng quy mô sẽ nhỏ hơn, nhỏ hơn nhiều so với những gì chúng tôi nghĩ," Giám đốc điều hành Ford Jim Farley phát biểu tại một sự kiện hôm 30/9.
"Tôi dự báo nhu cầu xe điện sẽ giảm mạnh," Giám đốc tài chính General Motors Paul Jacobson phát biểu tại một hội nghị vào tháng trước, đồng thời nói thêm rằng sẽ mất thời gian để xem người mua sẽ quay trở lại nhanh như thế nào.
Ngay cả với những bước tiến gần đây, Mỹ, thị trường ô tô lớn thứ hai toàn cầu, vẫn nổi lên là một quốc gia chậm chân về doanh số bán xe điện so với phần lớn các quốc gia còn lại trên thế giới.
Ví dụ, tại Vương quốc Anh, doanh số bán xe điện và xe hybrid chiếm gần 30% doanh số bán xe mới vào năm ngoái, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong khi ở châu Âu, mặt hàng này chiếm khoảng một phần năm doanh số.
Tại Trung Quốc, thị trường ô tô lớn nhất thế giới, doanh số bán những chiếc xe này chiếm gần một nửa tổng doanh số vào năm ngoái, theo IEA, và dự kiến sẽ chiếm đa số trong năm nay.
Tỷ lệ tiêu thụ ở một số quốc gia khác, như Na Uy và Nepal, thậm chí còn cao hơn.
Xe điện (EV) có xu hướng chiếm tỷ trọng nhỏ hơn trong doanh số bán hàng ở Mỹ Latinh, châu Phi và các khu vực khác của châu Á - nhưng tốc độ tăng trưởng ở những nơi này đang lên nhanh.
Sự khác biệt về chính sách
Các nhà phân tích cho rằng, việc áp dụng xe điện ở Mỹ bị chậm lại do sự hỗ trợ từ chính phủ dành cho ngành này còn yếu hơn so với các nơi khác. Điều này đã hạn chế các loại trợ cấp, chương trình đổi xe cũ lấy xe mới, và các quy định từng giúp ngành công nghiệp xe điện phát triển mạnh ở những nơi như Trung Quốc, Vương quốc Anh và châu Âu.
Cựu Tổng thống Joe Biden đã thúc đẩy mạnh mẽ việc chuyển đổi sang xe điện, đặt mục tiêu xe điện chiếm một nửa tổng doanh số bán xe tại Mỹ vào năm 2030.
Chính quyền của ông đã thắt chặt các quy định về khí thải, thúc đẩy nhu cầu thông qua việc mua sắm cho các đội xe của chính phủ, thúc đẩy các nhà sản xuất ô tô đầu tư bằng các khoản vay và trợ cấp cho các khoản đầu tư vào xe điện, chi hàng tỷ đô la để xây dựng các trạm sạc và mở rộng khoản tín dụng thuế 7.500 đô la như một sự hấp dẫn đối với người mua.
Những người ủng hộ coi những nỗ lực này, ở một mức độ nào đó, là một yêu cầu bắt buộc về cạnh tranh. Họ cảnh báo rằng nếu không có những điều này, các nhà sản xuất ô tô Mỹ có nguy cơ thua kém các đối thủ từ Trung Quốc và các quốc gia khác.
Nhưng Tổng thống Donald Trump, người gần đây đã gọi biến đổi khí hậu là một "trò bịp bợm", đã đẩy nhanh việc loại bỏ nhiều biện pháp đó, bao gồm cả khoản tín dụng 7.500 đô la, với lý do rằng các điều này đang ép buộc người dân mua những chiếc xe mà đáng lẽ họ không muốn.
"Ý chúng tôi là... các vị sẽ không bị buộc phải sản xuất tất cả những chiếc xe đó," ông phát biểu khi ký một dự luật nhằm loại bỏ các quy tắc của California, vốn yêu cầu ngừng bán xe chạy xăng hoàn toàn vào năm 2035 tại bang này.
"Các vị có thể sản xuất chúng, nhưng điều đó sẽ tùy thuộc vào thị trường, do thị trường đánh giá."
Xe điện đã trở nên dễ mua hơn ở Mỹ trong những năm gần đây, nhưng vẫn đắt hơn so với các loại xe chạy bằng xăng tương đương.
Và các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc như BYD, vốn đã nhanh chóng thâm nhập vào các thị trường khác nhờ giá thấp, đã bị loại khỏi thị trường Mỹ do mức thuế quan cao nhắm vào ô tô sản xuất tại Trung Quốc, được cả ông Biden lẫn ông Trump ủng hộ.
Tính đến tháng Tám, giá giao dịch trung bình của một chiếc xe điện tại Mỹ là hơn 57.000 đô la, theo công ty nghiên cứu ngành ô tô Kelley Blue Book, cao hơn khoảng 16% so với mức trung bình của tất cả các loại xe.
Chiếc xe chạy bằng pin rẻ nhất được chào bán, Nissan Leaf, có giá khoảng 30.000 đô la. Để so sánh, có thể tìm thấy một số mẫu xe có giá dưới 27.000 đô la tại Vương quốc Anh.
Các nhà phân tích nói hành động tiếp theo của người mua phụ thuộc vào cách các nhà sản xuất ô tô định giá trong những tháng tới, khi họ không chỉ phải đối mặt với việc chấm dứt tín dụng thuế mà còn cả thuế quan đối với ô tô nước ngoài và một số phụ tùng ô tô mà ông Trump đã áp dụng vào mùa xuân này.
Tuần này, Hyundai cho hay họ sẽ bù đắp khoản tín dụng thuế bị mất bằng cách giảm giá cho dòng xe điện Ioniq. Tuy nhiên, Tesla cho biết chi phí trả hàng tháng của một số xe sẽ tăng.
Stephanie Brinley, phó giám đốc của công ty S&P Global Mobility, nói rằng mình không kỳ vọng sẽ thấy nhiều công ty làm theo Hyundai, do áp lực từ thuế quan.
Mặc dù một số người mua có thể vẫn lựa chọn xe điện, nhưng "năm tới sẽ rất khó khăn", bà cảnh báo, đồng thời nhấn mạnh rằng công ty của bà dự báo doanh số bán ô tô nói chung sẽ giảm khoảng 2% vào năm 2026.
"Đã đủ khó khăn nếu bạn chỉ phải đối phó với các loại thuế quan mới, nhưng với cả thuế quan mới lẫn việc ưu đãi bị loại bỏ, thì đây chính là tác động kép."
Các nhà sản xuất ô tô đã và đang giảm dần đầu tư vào xe điện.
Các nhà nghiên cứu cho rằng những thay đổi chính sách của ông Trump có thể làm suy giảm đầu tư hơn nữa.
"Đây là một đòn giáng mạnh vào ngành xe điện - không thể nào tránh trược," Katherine Yusko, nhà phân tích nghiên cứu tại Dự án An ninh Mỹ, bình luận.
"Các khoản trợ cấp ban đầu là một cách để cân bằng sân chơi, và giờ đây khi chúng không còn nữa, Mỹ có rất nhiều việc phải giải quyết."
Tuy nhiên, bà Brinley cho hay mình chưa vội vàng kết luận rằng Mỹ đã bị tụt hậu trong một ngành mà các công nghệ thay thế vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm.
"Liệu [xe điện] có thực sự là lựa chọn đúng đắn không?" bà đặt vấn đề.
"Nói rằng chúng ta đang tụt hậu đồng nghĩa với việc đây là giải pháp duy nhất và tốt nhất, và tôi nghĩ còn hơi sớm để kết luận như vậy."
Nguồn: Vnexpress; CafeF; Quân Đội Nhân Dân; BBC
Việt Nam: Khách đi Trung Quốc top đầu thế giới; Dự án đường sắt 30.000 tỷ gặp khó; Siêu máy bay, thử thành công ở Pháp; Công trình 9.000 tỷ; Chuyển nhượng bất động sản 2026
Thế giới: Châu Âu không có chỗ trong đàm phán; Nga chuẩn bị trừng phạt Châu Âu; Nguy cơ vỡ nợ toàn cầu; Chiến sự Ukraine 8/11; Tàu chiến hướng về Trung Đông
Việt Nam: Hồ nước nhân tạo lớn nhất; Nhà mặt phố cổ treo biển cho thuê; Vụ Tập đoàn Dương Đông; Nutifood đề xuất đầu tư hai công viên ven sông; Hồi sinh dự án thép 8.000 tỷ
Người Việt hải ngoại: “Con gái” Quỳnh Kool được Hàn Quốc để mắt; Cô gái Pháp tìm được gia đình; Nam danh ca về diễn lần cuối; “Mùa kinh doanh” mới Ngày Văn Hóa
Việt Nam: “Siêu” cầu vượt sông Hồng; Cắt khúc, vo tròn vụ việc xử lý hành chính; Đề xuất siết người bỏ cọc; Doanh nghiệp tăng tuyển dụng cuối năm; Đà Nẵng vào top điểm đến thế giới
Người Việt hải ngoại: Người đầu tiên trúng tuyển Harvard; Bình tĩnh với khuyến cáo tích trữ đồ sinh tồn; Tập huấn phương pháp giảng dạy tiếng Việt; Mở 6 nhà hàng ở Bỉ
Việt Nam: Phở Tư Lùn lại bị xử phạt; Khu nghỉ dưỡng “đẹp bậc nhất vịnh Bắc Bộ”; Mua 14 đoàn tàu từ Trung Quốc; Siêu dự án cao tốc 63.000 tỷ; Giữ ngôi số 1 du lịch châu Á
Người Việt hải ngoại: Cô gái làm tiếp viên cho Ả Rập; Phương Oanh đưa các con đi Hàn; Bắc cây cầu kết nối quê hương; Cơ hội làm ăn ở Nhật; Kết nối người Việt với quốc tế
Bình luận và đánh giá
Gửi nhận xét đánh giá