EU vẫn đau đầu trước “bài toán” người tị nạn

(Ảnh minh họa).

Trong nhiều năm, Liên minh châu Âu (EU) đã nỗ lực phong tỏa biên giới, tăng cường trục xuất và ký hiệp ước với các quốc gia ngoài khối nhằm ngăn dòng người tị nạn. Nhưng với làn sóng nhập cư trái phép ồ ạt những tháng qua, nhiều chuyên gia nghi ngờ các biện pháp đó liệu có thực sự hiệu quả.

Năm 2022, Cơ quan Bảo vệ Biên giới và Bờ biển châu Âu (Frontex) ghi nhận 330.000 lượt vượt biên bất thường, con số cao nhất kể từ năm 2016 khi khối này chứng kiến ​​số lượng kỷ lục người di cư trái phép. Theo dự đoán của Frontex, các vụ vượt biên có thể nhiều hơn trong năm nay sau báo cáo về lượng người tị nạn và di cư bất hợp pháp qua tuyến đường thủy chính từ Địa Trung Hải đến Ý tăng gấp 3 lần vào mùa xuân.

Siết chặt kiểm soát

Các quốc gia EU ở “tuyến đầu” như Ý, Hy Lạp, Malta, Síp, Croatia và gần đây là Ba Lan đã thực hiện các biện pháp cứng rắn hơn. Một trong những cách làm được nhóm bộ trưởng nội vụ EU ủng hộ là đóng cửa khối nhằm “bảo vệ biên giới”. Chẳng hạn ở biên giới Hy Lạp - Thổ Nhĩ Kỳ dọc theo sông Evros, khu vực này đã bị đóng cửa nhiều năm, đồng nghĩa người di cư chỉ có thể chọn con đường biển nguy hiểm hoặc làm giả thị thực nhập cảnh vào EU.

Còn ở Ý, quy trình để tàu cứu hộ tư nhân đưa người bị đắm trên biển ​​đến cảng đang phức tạp hơn bao giờ hết. Đây được cho là một phần nỗ lực của Roma khi chính phủ vật lộn với việc ngăn người di cư đến bờ biển nước này. Ý còn đang đẩy nhanh đàm phán thỏa thuận viện trợ với Tunisia để quốc gia Bắc Phi chặn người di cư lên các tàu nhỏ tới EU ngay từ đầu. Với những nước còn lại, lực lượng biên phòng đang dùng các biện pháp mạnh nhằm trục xuất người di cư mới đến, buộc họ quay trở lại quốc gia ban đầu nhưng không có thủ tục hợp pháp.

Những nước thành viên EU khác là điểm đến được kỳ vọng như Đức, Pháp, Hà Lan cũng bắt đầu siết chặt các luật, quy định và thủ tục tị nạn. Tại Đan Mạch, sau nỗ lực thất bại mở trung tâm tị nạn ở Rwanda, chính phủ đã thực hiện các biện pháp hạn chế thủ tục xin tị nạn song song việc duy trì kiểm soát biên giới với Đức. Nhờ vậy, con số xin tị nạn ở quốc gia Bắc Âu này chỉ khoảng 180 người/tháng, thấp hơn nhiều so với Áo - nơi có từ 4.000 đến 11.000 đơn đăng ký/tháng vào năm 2022. Trong khi đó, các thành phố và đô thị Đức cho biết chi phí nhà ở cho người di cư và yêu cầu giúp họ hòa nhập đang trở thành một nhiệm vụ quá sức. Là điểm đến chính của người tị nạn và di cư bất hợp pháp, Berlin gần đây đồng ý áp dụng các quy tắc giam giữ và trục xuất nghiêm ngặt hơn đối với người di cư.

Nội bộ chia rẽ

Vào tháng 6, EU đạt đồng thuận về các luật di cư và tị nạn quan trọng trong khối, bao gồm quy định mỗi nước thành viên phải có trách nhiệm tiếp nhận người xin tị nạn hàng năm hoặc góp tiền cho quỹ chung để hồi hương người di cư về nước xuất xứ nếu đơn xin tị nạn của họ bị từ chối. Theo Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, châu Âu sẽ không có chính sách di cư thành công nếu thiếu hệ thống thống nhất nhằm bảo vệ biên giới.

Tuy nhiên, nỗ lực này đang bị cản trở khi Cộng hòa Czech và Slovakia cho biết họ có vấn đề về tài chính trong khi Ba Lan phản đối việc áp đặt tiếp nhận vì nước này đang hỗ trợ hơn một triệu người tị nạn từ Ukraine. Đồng quan điểm với Warsaw, Hungary thậm chí không che giấu việc tiến hành các biện pháp ngăn kế hoạch của EU. Hiện người nhập cư vào nước này mà không có giấy tờ đều có thể bị trục xuất mà không cần xét xử. Với chính sách cứng rắn như vậy, khoảng 150.000 người đã được đưa từ Hungary về Serbia qua hàng rào biên giới mà không gặp nhiều trở ngại. Năm ngoái, chỉ có 44 người xin tị nạn ở Hungary. Theo Chính phủ Hungary, con số trên nói lên biện pháp ngăn chặn mà họ áp dụng đang có hiệu quả nên không lý do gì Budapest tham gia luật tị nạn mới của EU.

Số doanh nghiệp châu Âu phá sản đạt mức cao nhất kể từ năm 2015

Số công ty ở Liên minh châu Âu phá sản đã tăng 8,4% trong quý II năm 2023 so với quý đầu tiên, Eurostat công bố hôm thứ Năm. Đây là mức kỷ lục kể từ năm 2015.

Các ngành bị ảnh hưởng nhiều nhất là dịch vụ lưu trú và ăn uống, có số tuyên bố phá sản tăng 23,9% so với quý I, tiếp theo là vận tải và kho bãi (+15,2%) và giáo dục và hoạt động xã hội (+10,1%).

Số lượng tuyên bố phá sản trong quý II/2023 cao hơn so với quý cuối cùng của năm 2019, trước khi xảy ra đại dịch COVID-19.

Trong cuộc khủng hoảng sức khỏe, số lượng các vụ vỡ nợ đã giảm nhờ các biện pháp hỗ trợ công được các chính phủ thực hiện để tránh vỡ nợ.

Tỷ lệ phá sản tăng cao nhất giữa hai giai đoạn này có thể được nhận thấy trong lĩnh vực lưu trú và ăn uống với mức tăng 82,5%.

Số vụ phá sản chỉ giảm trong hai lĩnh vực, công nghiệp (-11,5%) và xây dựng (-2,7%), từ cuối năm 2019 đến quý II năm 2023, theo báo cáo của Eurostat.

Tại Pháp, số lượng doanh nghiệp phá sản vẫn "tăng lên trong khi vẫn ở dưới mức trung bình trước đại dịch", Banque de France cho biết hôm thứ Năm.

Tổ chức báo cáo rằng số lượng phá sản trong mười hai tháng qua tính đến cuối tháng 7 là 49.863, so với mức trung bình trong giai đoạn 2010-2019, trước đại dịch COVID-19, là 59.342.

Cứu 'trái tim xanh' của châu Âu

(Ảnh minh họa).

Là một trong những con sông lạnh nhất thế giới, sông Neretva chảy qua khu rừng của Bosnia và Herzegovina, nơi được coi là hệ sinh thái độc đáo với rất nhiều loài sinh vật quý hiếm. Tuy nhiên hiện nay, dòng sông này đang bị đe dọa bởi các con đập.

Dòng sông bị đe dọa

Sông Neretva chảy qua khu rừng bất khả xâm phạm của Bosnia và Herzegovina có màu xanh lam đầy mê hoặc, dài 225km từ sâu bên trong dãy núi Dinaric Alps đến Biển Adriatic.

Là một trong những con sông lạnh nhất thế giới, Neretva là nơi sinh sống của vô số loài quý hiếm, từ cá hồi cẩm thạch và cóc bụng vàng cho đến loài kỳ giông mù sống trong mạng lưới hang động của sông.

Nhưng điều này có thể thay đổi. Giống như nhiều con sông trên toàn thế giới, Neretva đang bị đe dọa bởi các con đập. Theo Trung tâm Môi trường - một tổ chức bảo tồn của Bosnia - hơn 50 dự án thủy điện được đề xuất dọc theo chiều dài và các nhánh của con sông, gần một nửa trong số này được lên kế hoạch cho các vùng thượng lưu cho đến nay vẫn còn hoang sơ và không bị cản trở.

Những con đập này có thể gây hại không chỉ cho dòng sông và cư dân ở đó mà còn ảnh hưởng môi trường rộng lớn.

Tại Ulog - một ngôi làng trên Neretva - có thể tận mắt chứng kiến khả năng bị hủy diệt. Một nhà máy thủy điện 35MW với một con đập cao 53m đang trong giai đoạn hoàn thiện: cây cối dọc bờ sông bị chặt để nhường chỗ cho nơi sẽ trở thành hồ chứa, đường vào cho xe chở gỗ và xe xây dựng bị cắt như những vết sẹo xuyên qua sông.

Chính tại đây, vào tháng 6 vừa qua, hơn 60 nhà khoa học từ 17 quốc gia đã tập trung tham gia “Tuần lễ Khoa học Neretva” với mục đích chung: cứu Neretva.

Ông Ulrich Eichelmann - Giám đốc điều hành của Riverwatch và điều phối viên của chiến dịch Save the Blue Heart of Europe (Tạm dịch: Cứu trái tim xanh của châu Âu) để bảo vệ các dòng sông Balkan - cho biết: “Họ muốn giúp chúng tôi cứu lấy dòng sông này. Đây có lẽ là một trong những con sông đa dạng sinh học và có giá trị nhất ở châu Âu, đồng thời, nó cũng bị đe dọa nhiều nhất”.

Theo một dự án nghiên cứu của châu Âu, các dòng sông ở khu vực này bị tắc nghẽn nhất trên thế giới, với hơn 1 triệu rào cản từ đập và đập dâng đến đường dốc và cống. Những rào cản đó đã gây thiệt hại cho động vật hoang dã, thậm chí 1 trong 3 loài cá nước ngọt đang bị đe dọa tuyệt chủng.

Tại Tuần lễ khoa học Neretva, không chỉ các chuyên gia về cá mà cả những chuyên gia nghiên cứu về dơi, nấm, bướm và những loài khác đều lo ngại về các dự án thủy điện.

Theo ông Eichelmann, phù sa từ công trình xây dựng tích tụ dưới lòng sông sẽ giết chết những sinh vật nhỏ nhất. Khi nước ô nhiễm hơn, thực vật và động vật dưới sông và dọc theo bờ sông sẽ bị ảnh hưởng. Ông Eichelmann cho rằng: “Những điều bạn làm với dòng sông nhỏ, sẽ dẫn đến cách bạn làm với dòng sông lớn hơn và cuối cùng là với đại dương”.

Thủy điện không được khuyến khích

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, năng lượng tái tạo sẽ là “cứu cánh” cho tình trạng này. Tại Bosnia, thủy điện là nguồn điện chính – chiếm 37% tổng sản lượng điện của quốc gia vào năm 2021. Khi đất nước và thế giới loại bỏ nhiên liệu hóa thạch, thủy điện có thể cung cấp nguồn năng lượng sạch hơn.

Các sáng kiến nhằm mục đích trung lập với khí hậu vào năm 2050, đang thúc đẩy phát triển thủy điện trên toàn khu vực.

Các nhà khoa học cho rằng, những dự án về thủy điện có thể mang lại thu nhập và việc làm cho người dân bản xứ. Người phát ngôn của EFT Group - công ty đầu tư và kinh doanh năng lượng dẫn đầu dự án phát triển thủy điện Ulog - lưu ý, các công ty và công nhân địa phương đã và sẽ được sử dụng trong cả quá trình xây dựng và vận hành các nhà máy. Công ty cho biết thêm, một đánh giá tác động môi trường “đã được chuẩn bị, xem xét và phê duyệt theo các quy định hiện hành”.

Ông Radomir Sladoje - Thị trưởng Kalinovik (đô thị địa phương) - đã lặp lại điều này khi phát biểu vào ngày đầu tiên tại Tuần lễ Khoa học Neretva. Ông Kalinovik thừa nhận rằng, nhiều người dân có thể tức giận vì chính quyền địa phương đã phê duyệt đập Ulog, nhưng ông cho rằng, việc phát triển đập này vẫn cần thiết và ông bày tỏ cần sự hỗ trợ cho việc này.

Trong khi đó, Chiến dịch Save the Blue Heart of Europe cho biết, mục tiêu của họ không phải là cấm hoàn toàn thủy điện, mà là đảm bảo nó tuân theo một phương pháp lập kế hoạch nghiêm ngặt, ưu tiên bảo tồn thiên nhiên. Họ cũng muốn các vùng cấm được thực hiện trong các khu vực đa dạng sinh học quan trọng.

Ông Eichelmann nói: “Thủy điện có mục đích riêng. Nhưng giống như trong y học, trong khi liều lượng nhỏ có thể đúng và tốt cho sức khỏe, nhưng nếu bạn dùng quá liều, nó sẽ gây chết người”.

Theo các chuyên gia, bảo tồn dòng chảy tự do của sông cũng có thể mang lại lợi ích kinh tế thông qua việc phát triển các hoạt động du lịch như đi bè, câu cá và leo núi. Đã có nhiều phần bị xây đập, sông Neretva giờ đây không đủ điều kiện là một hệ sinh thái với sự đa dạng về sinh vật, nhưng việc bảo tồn những đoạn nguyên vẹn vẫn có giá trị. Mặc dù có thể đã quá muộn để ngăn đập Ulog, song có những dấu hiệu cho thấy, chiến dịch này có thể ngăn cản các dự án thủy điện được lên kế hoạch cho vùng nước nguyên sơ ở thượng nguồn.

Gần đây, các hợp đồng xây dựng 15 nhà máy thủy điện nhỏ được lên kế hoạch cho Neretvica, một nhánh của sông Neretva, đã bị chấm dứt. Năm 2022, chiến dịch đã nhận được sự ủng hộ của Công ước Bern, một thỏa thuận quốc tế nhằm bảo vệ hệ động thực vật châu Âu.

Châu Âu muốn 'cai' điện thoại cho trẻ

Từ cuối tháng 8 này, Đạo luật Dịch vụ kỹ thuật số (DSA) của Liên minh châu Âu (EU) sẽ buộc các mạng xã hội lớn với hơn 45 triệu người dùng - trong đó có Facebook, TikTok, YouTube - phải chứng minh sản phẩm của họ không gây hại cho trẻ em.

Đây là bước đi quyết liệt của EU trong bối cảnh nhiều nước đang cố gắng hạn chế người trẻ dùng smartphone và vào mạng quá nhiều.

Trên khắp thế giới, không ít phụ huynh đau đầu trong việc quản lý con dùng điện thoại thông minh sau khi chứng kiến những ánh mắt thẫn thờ, những câu trả lời cụt lủn, những gương mặt hầu như chỉ cúi xuống, dán vào điện thoại.

Nhắm vào các nền tảng trực tuyến

Theo trang Politico, đạo luật mới sẽ yêu cầu các mạng xã hội như TikTok, Facebook, YouTube phải công khai hệ thống để EU kiểm tra kỹ lưỡng và phải chứng minh rằng họ "đang cố gắng hết sức để đảm bảo sản phẩm của mình an toàn cho trẻ em".

Nếu không tuân thủ, các công ty có thể bị phạt tới 6% doanh thu toàn cầu hằng năm.

Quy định mới của EU sẽ cho phép các nhà nghiên cứu lần đầu tiên tiếp cận những dữ liệu mà trước đây thường được "chôn" sâu bên trong máy chủ của các công ty.

Đối mặt với áp lực gia tăng trong những năm qua, các nền tảng như Instagram, YouTube và TikTok đã áp dụng nhiều biện pháp khác nhau để trấn an dư luận, gồm cả cho phép phụ huynh kiểm soát hoạt động của con cái khi online.

Kể từ năm 2021, YouTube và Instagram gửi thông báo nhắc người trẻ về việc cần nghỉ ngơi sau một khoảng thời gian nhất định dùng ứng dụng. Hồi tháng 3, TikTok thông báo trẻ phải nhập mật khẩu sau một giờ truy cập để tiếp tục xem video.

Tuy nhiên đạo luật DSA còn đi xa hơn thế. Các nền tảng lớn này sẽ phải trình Ủy ban châu Âu - cơ quan giám sát Đạo luật DSA - bản đánh giá hằng năm về tác động của các thiết kế, thuật toán, nội dung quảng cáo và điều khoản dịch vụ đối với một loạt vấn đề xã hội như bảo vệ trẻ vị thành niên và sức khỏe tâm thần.

Sau đó họ sẽ phải đề xuất và thực hiện các biện pháp cụ thể dưới sự giám sát của một công ty kiểm tra, Ủy ban châu Âu và các nhà nghiên cứu được ủy nhiệm.

Các biện pháp này có thể bao gồm quy định thuật toán không được đề xuất video về ăn kiêng cho các bé gái, hoặc tắt chế độ phát video tự động để trẻ không còn dán mắt vào màn hình. Các mạng xã hội cũng sẽ bị cấm theo dõi hoạt động trực tuyến của trẻ để cá nhân hóa quảng cáo.

EU cũng đang làm việc với các công ty công nghệ, hiệp hội ngành và các nhóm trẻ em về quy định thiết kế trang mạng xã hội theo cách bảo vệ trẻ vị thành niên. Đến năm 2024, EC sẽ cung cấp danh sách rõ ràng các biện pháp mà họ muốn các mạng xã hội lớn phải tuân thủ.

Nhiều nước hành động

Các mạng xã hội luôn muốn thu hút đông đảo người dùng tham gia và giữ chân họ càng lâu càng tốt để thu lợi "khủng" từ quảng cáo. Tuy nhiên việc này dẫn đến các hệ lụy tiêu cực như khiến người trẻ lo lắng, trầm cảm, tự ti về diện mạo hình thể và mất tập trung.

Các khảo sát quy mô lớn về sức khỏe tâm thần ở Mỹ phát hiện trong 15 năm qua có sự gia tăng đáng kể về tình trạng sức khỏe tâm thần không tốt ở trẻ vị thành niên, nhất là trong dịch COVID-19. Nhiều em đã nảy sinh ý định tự tử, bị trầm cảm hay nhẹ hơn là khó ngủ.

Ông Luca Braghieri, phó giáo sư kinh tế tại ĐH Bocconi (Ý), cho biết ban đầu ông nghĩ những lo ngại về Facebook đã bị thổi phồng, nhưng ông đã thay đổi suy nghĩ sau khi bắt đầu nghiên cứu.

Ông Braghieri và cộng sự đã xem xét các khảo sát về sức khỏe tâm thần ở nhiều trường đại học Mỹ từ năm 2004 - 2006 (giai đoạn Facebook lần đầu tiên được dùng ở Mỹ), và nhận thấy tại những trường có dùng Facebook, sức khỏe tâm thần của sinh viên giảm sút theo cách chưa từng thấy so với những trường chưa dùng.

Những lo ngại về hậu quả của việc người trẻ lạm dụng smartphone và Internet đã khiến các nước như Trung Quốc, Pháp hay bang Utah của Mỹ thực hiện các biện pháp ngăn chặn.

Gần đây Cơ quan Quản lý không gian mạng Trung Quốc (CAC) đề xuất hạn chế thời gian sử dụng smartphone của trẻ vị thành niên, người dưới 8 tuổi chỉ được dùng tối đa 40 phút/ngày, từ 8-16 tuổi là 1 giờ/ngày, còn thiếu niên từ 16-17 tuổi là 2 giờ/ngày.

Bang Utah của Mỹ đã đưa ra lệnh giới nghiêm kỹ thuật số, bắt buộc phải có sự đồng ý của cha mẹ mới được dùng mạng xã hội. Còn Pháp đã bắt buộc các nhà sản xuất thiết bị phải tích hợp hệ thống kiểm soát của phụ huynh.

13.000 nhân viên lái tàu hoả ở Anh sẽ đình công vào ngày 1/9

(Ảnh minh họa).

Hàng nghìn nhân viên lái tàu hoả tại Anh, thuộc nghiệp đoàn ASLEF, đã lên kế hoạch đình công vào ngày 1/9 và sẽ không làm việc thêm giờ trong ngày tiếp theo. Đây là động thái mới nhất của nghiệp đoàn đường sắt trong cuộc tranh cãi về lương kéo dài nhiều tháng qua. Dự báo kế hoạch đình công sẽ ảnh hưởng đến hành khách đi tàu trên cả nước Anh.

Nghiệp đoàn ASLEF cho biết cuộc đình công sẽ có 13.000 nhân viên lái tàu tham gia, tác động đến 16 công ty đường sắt, trong đó có Avanti West Coast, Chiltern Railways, London North Eastern Railway (LNER), TransPennine Express và West Midlands Trains.

Tổng thư ký ASLEF, ông Mick Whelan cho biết: “Chúng tôi không muốn thực hiện hành động này nhưng các công ty đường sắt và chính phủ đã buộc chúng tôi đi đến bước này vì họ từ chối đàm phán với chúng tôi”.

Nhân viên đường sắt đã đình công 11 ngày qua. Tháng trước, ASLEF đã ngừng kế hoạch đình công khác ở mạng lưới tàu điện ngầm London vì đàm phán với giới chủ bắt đầu được tiến hành.

Từ đầu năm 2022 đến nay, làn sóng đình công tại Anh đã lan rộng từ lĩnh vực tư nhân sang lĩnh vực công, nhất là công nhân đường sắt trong bối cảnh khủng hoảng chi phí sinh hoạt và suy thoái kinh tế khiến cho đời sống người dân trở nên khó khăn.

Nguồn: Báo Cần Thơ; Petro Times; Môi trường & Đô thị; Tuổi Trẻ; Báo Tin Tức