Châu Âu quay cuồng vì mùa hè khắc nghiệt

Cảnh báo sức khỏe, lo ngại về sản lượng điện hạt nhân, gián đoạn vận chuyển và các đám cháy rừng khủng khiếp là những khó khăn đang cùng lúc bủa vây châu Âu do ảnh hưởng của thời tiết cực đoan.

Mùa hè khắc nghiệt của châu Âu diễn ra ngay sau khi dữ liệu chính thức cho thấy tháng rồi là tháng 7 nóng nhất từng được ghi nhận.

Chuyên gia khí hậu Alvaro Silva từ Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) đã gọi mùa hè như thế này là "bình thường mới" trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng.

Lính cứu hỏa Hy Lạp hiện vẫn phải vật lộn với vụ cháy rừng hoành hành ngay bên ngoài thủ đô Athens kể từ hôm 22-8. Nắng nóng gay gắt và gió mạnh đe dọa thổi bùng nhiều đám cháy mới trong các ngày tới. Nhiều trường hợp tử vong do cháy rừng được báo cáo trên khắp nước này.

Cháy rừng cũng làm gián đoạn hoạt động vận chuyển qua eo biển Dardanelles ở Thổ Nhĩ Kỳ. Hôm 23-8, hoạt động này được nối lại phần nào sau khi lực lượng cứu hỏa ngăn cháy rừng ở gần đó lan rộng.

Tại Pháp, Công ty Điện lực EDP cho biết họ có thể phải giảm sản lượng hạt nhân vào cuối tuần tới do nắng nóng khiến nhiệt độ nước sông quá cao, gây trở ngại cho việc dùng nước làm mát các lò phản ứng. Pháp cũng đưa ra cảnh báo nắng nóng cực độ tại một số khu vực miền Nam.

Tại Ý, nhà chức trách đưa ra tình trạng khẩn cấp về sức khỏe do nắng nóng, ngay cả người khỏe mạnh cũng có nguy cơ. Theo dịch vụ tin tức thời tiết Meteo.it của Ý, nhiệt độ hôm 25-8 có lúc đạt mức 40 độ C ở tỉnh Sardinia. Đợt nóng đặc biệt là do ảnh hưởng của một xoáy nghịch gọi là Nero.

Tuy nhiên, kể từ ngày 26-8, nhiệt độ sẽ giảm đột ngột kèm với sự xuất hiện của giông bão lớn. Trong khi đó, Na Uy lại tiếp tục báo động đỏ về mưa ở khu vực phía Nam đất nước sau nhiều tuần hứng chịu liên tiếp mưa lớn, lũ lụt và lở đất.

Các “ông lớn” công nghệ nhấp nhổm

Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số của Liên minh châu Âu (EU) sẽ chính thức có hiệu lực trong tuần này nhằm “làm trong sạch” môi trường internet và bảo vệ người dùng tại khu vực.

Thái độ không khoan nhượng của EU trong cuộc chiến chống thông tin sai lệch và dự báo sẽ tác động mạnh đến hoạt động của các “ông lớn” công nghệ như Google, Facebook hay Tiktok.

Giai đoạn đầu tiên của các quy tắc kỹ thuật số mới mang tính đột phá của Liên minh châu Âu sẽ có hiệu lực vào ngày 25/08 tới. Đây là một phần quan trọng trong nỗ lực của khối 27 nước thành viên nhằm kiểm soát những gã khổng lồ công nghệ.

Mục tiêu là bảo vệ người dùng trong môi trường internet và ngăn chặn việc lan truyền nội dung xấu, độc. Các công ty công nghệ lớn sẽ phải đối mặt với khoản tiền phạt lên tới 6% doanh thu hàng năm trên toàn cầu nếu không tuân thủ quy định và thậm chí là bị cấm.

EU đã chỉ đích danh 19 nền tảng trực tuyến và công cụ tìm kiếm trong tầm ngắm, trong đó phải kể đến những ông lớn như Facebook, Google, Tiktok, Twitter hay Amazon. Các nền tảng trực tuyến và công cụ tìm kiếm nằm trong danh sách đều đang có hơn 45 triệu người dùng tại EU mỗi tháng, tương đương khoảng 10% dân số châu Âu.

Và danh sách này có thể không chỉ dừng lại ở con số 19. Theo ông Andreas Schwab tại Nghị viện châu Âu, bất kỳ doanh nghiệp nào cung cấp dịch vụ kỹ thuật số tại châu Âu cuối cùng cũng sẽ phải tuân thủ Đạo luật Dịch vụ kỹ thuật số.

"Người dùng mua một chiếc điện thoại mới hoặc một máy tính mới, họ sẽ có quyền lựa chọn trình duyệt nào họ muốn sử dụng, được cung cấp lựa chọn trợ lý ảo nào họ nên sử dụng, thậm chí còn hơn thế. Điều đó sẽ làm cho thị trường trở nên cạnh tranh hơn, từ đó trở nên tốt hơn và sáng tạo hơn.

Trong một thời gian dài, những gã khổng lồ công nghệ đã được hưởng lợi từ việc thiếu các quy tắc. Thế giới kỹ thuật số đã phát triển thành một miền Tây hoang dã và việc thiết lập các quy tắc mạnh mẽ là cần thiết” - ông Andreas Schwab nói.

Một số nền tảng trực tuyến đã bắt đầu thực hiện các thay đổi và triển khai những cách thức mới để người dùng châu Âu có thể gắn cờ nội dung trực tuyến bất hợp pháp.

Amazon đã mở một kênh mới để báo cáo các sản phẩm bị nghi ngờ là bất hợp pháp, trong khi TikTok bổ sung“tùy chọn báo cáo bổ sung” đối với các nội dung không phù hợp, bao gồm cả quảng cáo. Người dùng Facebook, Instagram và Snapchat cũng sẽ có các tùy chọn tương tự.

Dù việc đánh giá giá mức độ tuân thủ của các công ty có thể sẽ gặp nhiều khó khăn, song việc đưa ra Đạo luật Dịch vụ kỹ thuật số mới, với các quy định kiểm soát nghiêm ngặt hơn được coi là bước đi quyết liệt của EU trong quản lý các công ty công nghệ.

The Wall Street Journal nhận định, đây là cuộc đại tu lớn nhất trong cách tiếp cận của phương Tây đối với nội dung trực tuyến. Điều này sẽ tái thiết lập lại trách nhiệm của các “gã khổng lồ” công nghệ trong thời đại mới, với những tác động mang quy mô toàn cầu.

Các hiện tượng thời tiết cực đoan khiến Italy thiệt hại hơn 6 tỷ euro

Theo phóng viên TTXVN tại Rome, ngày 25/8, Hiệp hội Nông dân quốc gia Italy (Coldiretti) cho biết trong 8 tháng đầu năm nay, cháy rừng đã phá hủy 60.000 ha đất tại nước này, nhiều hơn số đất đai bị phá hủy trong cả năm 2022.

Những đợt nắng nóng gay gắt trong tháng 7 và tháng 8 cũng khiến mực nước sông, hồ giảm mạnh, và tình hình sẽ chỉ đảo ngược nếu dự báo mưa bắt đầu từ tuần sau. Thông báo của Coldiretti nêu rõ: "Những cơn giông lớn và lượng mưa dữ dội chỉ khiến tình hình trở nên trầm trọng hơn, đồng thời gây ra lở đất vì đất khô không thể hấp thụ lượng nước dư thừa".

Theo Coldiretti, nắng nóng và hạn hán đã tác động tiêu cực đến sản lượng cây trồng năm nay. Sản lượng lúa mì giảm 10%, nho làm rượu vang giảm 14% và lê giảm 63% so với năm 2022. Tương tự, sản lượng mật ong giảm 70% và sản lượng sữa bò giảm tới 20%.

Tính đến thời điểm hiện tại của năm 2023, các hiện tượng thời tiết cực đoan liên quan đến khủng hoảng khí hậu, bao gồm mưa lớn, nhiệt độ thấp và nắng nóng gay gắt trong tháng 7 và tháng 8, đã gây thiệt hại hơn 6 tỷ euro cho cơ sở hạ tầng nông nghiệp và nông thôn của Italy.

Coldiretti đang gióng lên hồi chuông cảnh báo người nông dân rằng tình trạng thời tiết khắc nghiệt, khi nhiệt độ ở một số vùng tại Italy lên đến hơn 40 độ C, đang diễn ra trong mùa Hè này có thể trở thành thường xuyên hơn và kêu gọi người nông dân tiếp tục tiến hành điều chỉnh kế hoạch trồng trọt và chăn nuôi. Coldiretti cho rằng nhiệt độ cao sẽ khiến cây trồng không phát triển bình thường vì thiếu nước, qua đó tác động xấu đến năng suất mùa màng.

Ngoài yếu tố nhiệt độ tăng cao kỷ lục, ngành nông nghiệp Italy còn bị ảnh hưởng bởi lũ lụt tại nhiều khu vực miền Bắc đất nước, trong khi nạn cháy rừng và hạn hán gây thiệt hại tại miền Nam.

Châu Âu dồn sự chú ý vào điện hạt nhân

Châu Âu đã tránh được tình trạng mất điện vào mùa đông năm ngoái dù đã mất nhà cung cấp khí đốt tự nhiên lớn nhất là Nga. Vì vậy, điện hạt nhân lại được chú ý

Thực trạng các lò phản ứng

Điện hạt nhân chiếm gần 10% năng lượng tiêu thụ ở Liên minh châu Âu (EU), trong đó các ngành giao thông, công nghiệp, sưởi ấm và làm mát thường dựa vào than, dầu và khí tự nhiên. Trong lịch sử, điện hạt nhân đã cung cấp khoảng 1/4 điện năng của EU và 15% điện năng của Vương quốc Anh.

Tổng hợp lại, Vương quốc Anh và EU có 109 lò phản ứng hạt nhân đang hoạt động, hầu hết được xây dựng vào những năm 1970 - 1980 và được vận hành trong khoảng 30 năm. Điều đó cũng có nghĩa là, 90% các lò phản ứng đã qua hoặc sắp hết tuổi thọ ban đầu, gây ra các cuộc tranh luận về thời gian chúng có thể tiếp tục được gia hạn vận hành một cách an toàn.

Quy định là khác nhau ở mỗi nước, nhưng các cuộc thảo luận về việc kéo dài tuổi thọ thường là công việc kéo dài hàng thập kỷ, liên quan đến việc kiểm tra thực tế, ước tính chi phí/lợi ích để thay thế các bộ phận chính bị hao mòn, sửa đổi luật pháp và phê duyệt của cơ quan an toàn hạt nhân quốc gia.

Đức đã đóng cửa 3 nhà máy cuối cùng của mình vào cuối năm 2022 và chỉ gia hạn cho các nhà máy này đến tháng 4/2023 để vượt qua mùa đông mà không cần khí đốt của Nga.

Tại nước Anh, 2 nhà máy hạt nhân 40 tuổi (dự kiến sẽ đóng cửa vào năm 2024) cũng đã được phê duyệt để hoạt động đến năm 2026 và có thể là năm 2028, nhằm giúp bổ sung nguồn cung cấp điện trong những năm tới.

2 lò phản ứng hạt nhân trẻ nhất của Bỉ đã được phép hoạt động đến năm 2036 - kéo dài thêm 10 năm tuổi thọ - nhưng bất chấp lời đề nghị từ các chính trị gia Bỉ, 3 lò phản ứng lâu đời nhất của nước này vẫn chưa được xem xét đổi mới trong thời gian ngắn để bù đắp những thiếu hụt nguồn cung điện trong thời gian tới.

Cho đến nay, Phần Lan, Thụy Điển, Bulgaria, Cộng hòa Séc, Slovenia, Hà Lan và Hungary đều đã thực hiện các bước để cho phép các lò phản ứng hoạt động trong ít nhất 60 năm, với điều kiện phải kiểm tra an toàn thường xuyên.

Pháp - nước có số lượng lò phản ứng hạt nhân lớn nhất - đang thực hiện chương trình kiểm tra và tân trang lớn kéo dài 40 năm tuổi thọ đối với 32 lò phản ứng lâu đời nhất của mình.

Một số công ty thậm chí còn đẩy các giới hạn xa hơn nữa. Vào tháng 2 năm nay, Fortum của Phần Lan đã được phép vận hành 2 lò phản ứng cho đến năm 2050, khi chúng tròn 70 năm tuổi.

Tại Thụy Điển - nơi giấy phép không giới hạn về thời gian và phải được kiểm tra an toàn thường xuyên - Vattenfall đang xem xét thời hạn hoạt động đến 80 năm cho 5 lò phản ứng của mình. Ông Martin Darelius - cố vấn cấp cao về công nghệ hạt nhân của Vattenfall - cho biết: “Chúng tôi thấy không có vấn đề gì trong việc vận hành các lò phản ứng có tuổi thọ 80 năm, kể cả việc nâng cấp”.

Chuyển đổi sang năng lượng sạch

Các quốc gia đang chịu áp lực hạn chế sự nóng lên toàn cầu bằng cách cắt giảm lượng khí thải CO2 gây ô nhiễm nhà kính - điều đó có nghĩa là cắt giảm dầu, than và cuối cùng là khí tự nhiên ra khỏi hỗn hợp năng lượng. Và trong khi các kịch bản về một năm 2050 với mức phát thải ròng bằng 0, nhu cầu điện sẽ tăng lên khi giao thông vận tải và sưởi ấm ngày càng chuyển sang điện khí hóa.

Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), các cam kết về khí hậu của EU sẽ yêu cầu sản lượng điện tăng khoảng 90% vào năm 2050 để đáp ứng nhu cầu.

Năng lượng tái tạo cũng không thể liên tục, bởi nó phụ thuộc vào mặt trời và lượng gió. Sự khó lường đó có thể dẫn đến sự biến động mạnh về giá điện. Điều đó khiến các chuyên gia cảnh báo về “hiệu ứng bờ vực” đối với việc cung cấp điện nếu các nhà máy hạt nhân hiện tại bị đóng cửa.

Đối với nhiều người, việc đầu tư để duy trì hoạt động của nhà máy điện hạt nhân sẽ có hiệu quả kinh doanh tốt hơn.

Trong năm 2023, chính phủ 16 nước đã thành lập một liên minh hạt nhân châu Âu nhằm duy trì thị phần năng lượng nguyên tử của EU ngay cả khi mức tiêu thụ tăng lên, cả thông qua mở rộng hoạt động và xây dựng 50 Gigawatt (GW) lò phản ứng mới vào năm 2050, tăng từ 100 GW hiện nay.

Lời kêu gọi của liên minh về việc năng lượng hạt nhân phải được tính cùng với năng lượng tái tạo trong hạn ngạch bắt buộc của EU đối với việc lắp đặt năng lượng sạch, vấp phải sự phản đối của một số nước, bao gồm các quốc gia chống hạt nhân như Áo và Đức... lo ngại việc nhóm hạt nhân với năng lượng tái tạo sẽ dẫn đến ít hành động hơn để bảo vệ khí hậu.

Yếu tố an toàn

Đối với nhiều người, chất thải phóng xạ sẽ không bao giờ an toàn, cho dù nó có được bảo vệ tốt đến đâu trong quá trình vận chuyển và lưu trữ.

Thái độ về sự an toàn của năng lượng hạt nhân có thể bị ảnh hưởng bởi sự liên quan của nó với bom hạt nhân. Tuy nhiên, nồng độ uranium dùng cho vũ khí cao hơn nhiều so với nồng độ dùng trong viên nhiên liệu hạt nhân, có thể khiến lò phản ứng nóng chảy chứ không phát nổ.

Theo thống kê, tỷ lệ tử vong do năng lượng hạt nhân thấp hơn nhiều so với nhiên liệu hóa thạch và sinh khối, ngay cả khi tính cả các trường hợp tử vong do tai nạn hạt nhân Chernobyl năm 1986 và Fukushima năm 2011.

Ông Vincent Zabielski - một kỹ sư hạt nhân chuyển sang làm luật sư tại Pillsbury Winthrop Shaw Pittman LLP ở London - cho biết, đây là vấn đề về nhận thức. “Mọi người lo lắng về chất thải hạt nhân, nhưng bạn biết đấy, nó sẽ không đi vào môi trường” - ông Zabielski nói và lưu ý rằng: “Trong khi đó, ô nhiễm không khí từ các nhà máy than có thể gây ra mưa axit”.

Các yêu cầu về an toàn hạt nhân cũng liên tục được các cơ quan quản lý tăng cường để đảm bảo các thảm họa trong quá khứ không lặp lại, làm phức tạp thêm việc thiết kế lò phản ứng và khiến quy trình vận hành và phê duyệt ban đầu trở nên nghiêm ngặt hơn.

Các nhà máy mới nhất của châu Âu vẫn phải đối mặt với nhiều vấn đề trong quá trình xây dựng, đẩy lùi thời gian khởi công cả chục năm hoặc hơn, khiến ngân sách tăng vọt.

Ở Phần Lan, lò phản ứng mới đầu tiên của châu Âu sau 16 năm đã đi vào hoạt động vào tháng 4/2023 sau lời hứa ban đầu về một nhà máy trị giá 3 tỷ euro được xây dựng trong 4 năm đã trở thành 11 tỷ euro trong 18 năm.

Tại Slovakia, lò phản ứng mới Mochovce 3 đang trải qua thử nghiệm cuối cùng với kế hoạch đưa vào vận hành thương mại vào mùa thu này, chậm hơn 10 năm so với kế hoạch và tăng hơn gấp đôi ngân sách ban đầu. Tuy nhiên, nó sẽ loại bỏ sự phụ thuộc vào nhập khẩu điện.

Lò phản ứng Hinkley Point C đang được xây dựng của Anh cho đến nay cũng đã quá hạn một thập kỷ và vượt quá ngân sách hàng tỷ USD, nhưng giá điện cố định ký hợp đồng với chính phủ vẫn rẻ hơn giá điện của Vương quốc Anh vào năm 2022 khi được điều chỉnh theo lạm phát.

Bộ trưởng Công nghiệp Séc Jozef Síkela chia sẻ: “Chúng tôi phải tự hỏi, liệu chúng tôi có đủ khả năng chi trả cho sự kết hợp giữa khử cacbon và tăng mức tiêu thụ điện hay không? Chúng tôi cần một nguồn năng lượng ổn định, không có carbon và thứ duy nhất chúng ta biết vào lúc này là hạt nhân”.

Bloomberg: Châu Âu lo ông Biden 'ép' Ukraine đàm phán hòa bình với Nga

Các quan chức châu Âu lo ngại rằng Tổng thống Mỹ Joe Biden có thể “thúc đẩy” Ukraine tiến tới các cuộc đàm phán hòa bình vào năm tới.

Bloomberg hôm 26/8 trích dẫn các nguồn cho biết, các nhà lãnh đạo châu Âu lo ngại việc Ukraine thiếu “tiến bộ đáng kể trên chiến trường”, cộng với áp lực từ phe phản đối viện trợ của đảng Cộng hòa Mỹ, có thể dẫn đến việc Tổng thống Joe Biden ép Kiev ngồi vào bàn đàm phán với Nga.

Bloomberg cũng cảnh báo rằng viện trợ quân sự của Mỹ cho Kiev có thể sớm cạn kiệt. Mỹ đã cung cấp số vũ khí trị giá hơn 43 tỷ USD cho Ukraine kể từ khi chiến dịch quân sự của Nga bắt đầu vào năm ngoái, song chính quyền Biden đang gặp khó khăn trong các gói viện trợ tiếp theo.

Tổng thống Biden đã yêu cầu Quốc hội Mỹ thông qua dự luật chi tiêu khẩn cấp trị giá 40 tỷ USD - một nửa trong số đó sẽ được phân bổ cho Kiev, nhưng dự luật này có thể sẽ vấp phải sự phản đối gay gắt từ các thành viên đảng Cộng hòa.

Hơn nữa, theo truyền thông Mỹ, việc tiếp tục viện trợ quân sự cho Ukraine của Mỹ sẽ dựa trên kết quả Kiev sử dụng vũ khí của NATO để đạt được những lợi thế trước lực lượng Nga. Tuy nhiên, gần 3 tháng sau khi bắt đầu cuộc phản công, quân đội Ukraine đã không thể chọc thủng tuyến phòng thủ của Nga và hứng chịu tổn thất lớn.

Khả năng thành công của Ukraine trên thực địa ngày càng giảm, trong khi ông Biden phải vận động tái tranh cử trong năm 2024 sẽ ảnh hưởng đến khả năng viện trợ của Washington cho Kiev.

Tờ Wall Street Journal đưa tin, các quan chức Mỹ tin rằng Mỹ sẽ không thể tiếp tục viện trợ mạnh tay cho Ukraine. Washington sẽ không thể cung cấp cho Kiev số lượng vũ khí và đạn dược như thời gian qua. Các nhà hoạch định quân sự Mỹ đang khuyên những người đồng cấp Ukraine sử dụng những gì họ có hiệu quả hơn.

Xung đột Nga - Ukraine tiếp diễn, chưa có hồi kết, hai bên vẫn tiến hành các đòn đáp trả lẫn nhau thời gian gần đây. Nhiều đề xuất hoà bình cho xung đột đã được đưa ra, song chưa mang lại kết quả do khác biệt về quan điểm giữa Nga và Ukraine.

Phương Tây liên tục bơm vũ khí cho Ukraine đối đầu Nga. Nga cho rằng, quyết định của Mỹ và các nước NATO cung cấp xe tăng cho Ukraine khiến cho đàm phán giữa Nga và Ukraine trở nên “vô nghĩa”.

Nga nhiều lần cáo buộc Mỹ và đồng minh tìm cách cố tình kéo dài cuộc xung đột, cảnh báo phương Tây không cung cấp vũ khí cho Ukraine, đồng thời nhấn mạnh điều này sẽ chỉ làm leo thang xung đột và gây thương vong không đáng có mà không thay đổi được cục diện chiến sự.

Nguồn: Người Lao Động; CafeF; Báo Tin Tức; Công Thương; Soha