Ánh sáng điện ở châu Âu có tắt nếu Niger ngăn cản Pháp khai thác uranium?

(Ảnh minh họa).

Hãng thông tấn DW (Đức) đã hỏi các chuyên gia ở Niger và châu Âu về tình hình chuỗi cung ứng năng lượng sau cuộc đảo chính quân sự tại nước này.

Theo DW, kho báu lớn nhất của Niger nằm dưới lòng đất: Uranium là mặt hàng quan trọng nhất ở bang Sahel của nước này. Tuy nhiên, trong bối cảnh lực lượng đảo chính mới nắm quyền được hơn một tháng ở Niger, làm dấy lên lo ngại rằng nguồn cung uranium cho thị trường toàn cầu đang gặp nguy hiểm.

Pháp - cường quốc mà Niger từng là thuộc địa - đang ở trong tình thế đặc biệt khó khăn. Khoảng 2/3 điện năng của nước này đến từ các nhà máy điện hạt nhân chạy bằng uranium có nguồn gốc từ Niger. Pháp cũng xuất khẩu điện sang các nước khác ở châu Âu không có nhà máy điện hạt nhân.

Hợp tác 'bất bình đẳng'

Sau cuộc đảo chính ở Niger vào ngày 26/7, cả hợp tác kinh tế và quan hệ đối tác quân sự giữa Niger với Pháp đều đang gặp nguy hiểm.

Chính quyền quân sự mới của Niger dưới sự chỉ huy của Tướng Abdourahamane Tiani phát đi tín hiệu rằng “họ đã chán Pháp”.

Khi lên nắm quyền, chính quyền quân sự đã ra lệnh ngừng xuất khẩu uranium và sau đó yêu cầu phái viên Pháp phải rời đi sau 48 tiếng. Tuy nhiên, Đại sứ Pháp Sylvain Itte vẫn ở lại thủ đô Niamey của Niger bất chấp lệnh trục xuất.

Theo DW, chính phủ của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron không muốn từ bỏ ảnh hưởng hoặc nguồn cung cấp nguyên liệu thô, nhưng ở Niger có rất ít sự khoan dung.

Mahaman Laouan Gaya - cựu Bộ trưởng năng lượng Nigeria, cựu Tổng thư ký Tổ chức các nhà sản xuất dầu mỏ châu Phi (APPO) - cho biết: “Mọi người ở Niger đều cảm thấy mối quan hệ hợp tác này rất bất bình đẳng.”

Trong một email gửi tới DW, Gaya đã trích dẫn những gì ông nói là có sự bất bình đẳng rất lớn. Ông viết rằng, Niger đã xuất khẩu uranium trị giá 3,5 tỷ euro sang Pháp vào năm 2010 nhưng chỉ nhận lại được 459 triệu euro.

Gaya nói: “ Nếu Niger quyết định không xuất khẩu uranium sang Pháp, điều đó sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng cho Pháp nhưng ít ảnh hưởng đến nền kinh tế Niger.”

Ông nói thêm, khoảng 90% dân số Niger không có điện sử dụng và thu nhập như vậy có nghĩa là Niger nhận được quá ít từ xuất khẩu.

Việc khai thác uranium đã dừng lại?

Theo DW, trong nhiều thập kỷ, tập đoàn hạt nhân Orano của Pháp (trước đây là Areva) đã khai thác uranium ở Niger. Vật liệu này được sử dụng chủ yếu để sản xuất thanh nhiên liệu cho 56 nhà máy điện hạt nhân của Pháp.

Một phát ngôn viên của Orano gần đây nói với hãng tin AFP rằng: “Cuộc khủng hoảng hiện tại không có tác động ngắn hạn đến khả năng cung cấp của Orano.”

Trong khi đó, Hama Amadou - cựu thủ tướng và là lãnh đạo phe đối lập tại Niger - nói với đài truyền hình Voxafrica rằng, công ty khai thác mỏ vẫn đang khai thác quặng uranate - nguyên liệu sản xuất uranium.

AFP dẫn lời Amadou cho biết: “Tôi không nghĩ chính quyền mới đã hủy bỏ các hợp đồng khai thác uranium giữa Pháp và Niger."

Mỏ uranium của Niger nằm trong tay người Pháp

Somair khai thác mỏ uranium lớn nhất ở sa mạc Sahara, nằm ở ngoại ô thành phố Arlit (Niger). Công ty này được sở hữu 63% bởi tập đoàn Orano thuộc sở hữu nhà nước của Pháp. 37% còn lại thuộc sở hữu của Sopamin - một công ty nhà nước của Niger.

Năm 2021, mỏ Somair chiếm hơn 90% lượng uranium xuất khẩu của Niger. Pháp và chính phủ bị lật đổ của cựu Tổng thống Niger Mohamed Bazoum cũng đã đồng ý khởi động lại một dự án mỏ khác.

Và vào tháng 5, Orano đã ký hợp đồng mới với chính phủ Niger, kéo dài việc khai thác uranium của Pháp ở Niger cho đến năm 2040.

Seidick Abba - nhà báo người Niger - cho biết, cuộc đảo chính không làm thay đổi các thỏa thuận thương mại giữa các tập đoàn.

Abba nói với DW: “Uranium vẫn sẽ được vận chuyển từ mỏ gần Arlit đến Pháp thông qua thành phố Cotonou ở Benin. Hợp đồng không trao cho Niger quyền dừng các chuyến hàng.”

Châu Âu còn có các nhà cung cấp khác

Theo dữ liệu của Cơ quan Cung ứng Euratom của EU (ESA), năm ngoái, Pháp đã nhập khẩu khoảng 1/5 lượng uranium từ Niger. Các quốc gia Trung Á như Kazakhstan và Uzbekistan cũng cung cấp một lượng uranium đáng kể cho Pháp.

Alex Vines của tổ chức tư vấn Chatham House có trụ sở tại London cho biết, gần đây nhất là vào năm 2022, Niger là nhà cung cấp uranium lớn thứ ba của Pháp.

Nhưng chuyên gia Vines nhận định, sự phụ thuộc đang được đánh giá quá cao. Ông Vines nói: “Pháp có quan hệ kinh doanh với các nước như Kazakhstan, Australia, Namibia. Nước này có thể dễ dàng đa dạng hóa nguồn cung uranium của mình.”

Theo Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, chỉ 5% lượng uranium bán trên thị trường toàn cầu vào năm 2022 là đến từ Niger.

Năm 2022, sự thống trị điện hạt nhân của Pháp ở châu Âu được thể hiện rõ khi giá năng lượng tăng lên khi nhiều nhà máy điện hết nước làm mát.

Châu Âu đang tìm kiếm nguồn cung uranium thay thế. Theo DW, Kazakhstan đã phát đi tín hiệu rằng một số lượng lớn uranium có thể được chuyển đến châu Âu nếu cần.

Những nghi ngờ và lo lắng về việc liệu châu Âu có thể phải tắt đèn vì xung đột ở Niger hay không đã được người phát ngôn Ủy ban châu Âu (EC) Adalbert Jahnz xua tan. Ông cho biết, EU có đủ trữ lượng uranium tự nhiên để giảm thiểu rủi ro nguồn cung ngắn hạn.

Hy Lạp, Síp và Israel thúc đẩy hợp tác về hành lang năng lượng sang châu Âu

Trong cuộc họp giữa các nhà lãnh đạo 3 quốc gia, Hy Lạp, Cộng hòa Síp và Israel đã đồng ý tăng cường hợp tác năng lượng khu vực để xuất khẩu sang châu Âu, đặc biệt là việc cung cấp khí đốt tự nhiên và năng lượng tái tạo.

Sau hội nghị thượng đỉnh 3 bên lần thứ 9 với Thủ tướng Israel và Hy Lạp, Tổng thống Cộng hòa Síp cho biết các bên đã nhất trí về lĩnh vực năng lượng, đặc biệt là khí đốt tự nhiên, điện và năng lượng tái tạo, đây là nền tảng vững chắc cho hợp tác khu vực. Ông nhấn mạnh: "Trước những diễn biến địa chính trị gần đây và tình trạng mất an ninh năng lượng, đặc biệt là ở châu Âu đã đặt ra thách thức đa dạng hóa năng lượng và tăng cường khả năng kết nối".

Ba bên đã xây dựng mối quan hệ đối tác khu vực rộng mở kéo dài gần chục năm nay dựa trên mối quan tâm phát triển về năng lượng ở Đông Địa Trung Hải nói riêng và an ninh năng lượng cho châu Âu nói chung. Cộng hòa Síp cũng có nguồn năng lượng dồi dào chưa được khai thác, nhưng cả hai nước đều tìm cách hợp tác để xuất khẩu khí đốt tự nhiên sang châu Âu.

Trong một tuyên bố chung, các nhà lãnh đạo cho biết sẽ thúc đẩy sự phối hợp trong các hoạt động về năng lượng, kết nối điện giữa ba nước và lên phương án xây dựng đường ống dẫn khí đốt tự nhiên nhằm thúc đẩy triển vọng về hành lang năng lượng từ lưu vực Đông Địa Trung Hải đến châu Âu.

Cộng hòa Síp đang xem xét xây dựng một đường ống dẫn khí đốt tự nhiên ngoài khơi từ Israel và Síp đến các đảo phía đông Địa Trung Hải, làm tiền đề trở thành nguồn cung nhiên liệu cho máy phát điện hoặc hóa lỏng để xuất khẩu bằng tàu biển. Dự kiến, các quyết định sẽ được đưa ra trong vòng từ 3 - 6 tháng tới.

Cộng hòa Síp, Hy Lạp và Israel cũng tham gia xây dựng tuyến cáp điện ngầm dưới biển có công suất 2.000 MW(megawatt) dài nhất và sâu nhất thế giới có tên gọi EuroAsia Interconnector, kết nối lưới điện của ba nước với châu Âu.

EU đang trên đà tiếp nhận hơn 1 triệu đơn xin tị nạn

(Ảnh minh họa).

Chỗ ở và hỗ trợ cho người tị nạn bị kéo căng nhiều hơn trong bối cảnh một số nước EU đang tiếp nhận 4 triệu người tị nạn Ukraine chạy trốn xung đột với Nga.

Số người nộp đơn xin tị nạn tại EU đã tăng 28% trong nửa đầu năm nay so với cùng kỳ năm ngoái, số liệu chính thức do Cơ quan tị nạn Liên minh châu Âu (EUAA) công bố hôm 5/9 cho thấy.

Trong giai đoạn từ tháng 1 đến cuối tháng 6 năm nay, 519.000 đơn xin tị nạn đã được gửi tới EU và các quốc gia châu Âu khác là Thụy Sĩ và Na Uy (gọi là EU+), EUAA cho biết.

Với đà này, EU có thể sẽ tiếp nhận hơn 1 triệu đơn xin tị nạn trong năm nay – con số lớn nhất kể từ năm 2015-2016 khi khối này chứng kiến làn sóng người tị nạn khổng lồ, chủ yếu là người Syria, chạy trốn xung đột ở quê hương họ.

Năm 2015, EU nhận được 1,35 triệu đơn xin tị nạn, và nhận thêm 1,25 triệu đơn vào năm 2016.

Các con số đã giảm vào năm 2017 sau khi khối này thực hiện thỏa thuận với Thổ Nhĩ Kỳ để kiểm soát các hoạt động vượt biên bất thường và trong thời kỳ đỉnh điểm của đại dịch Covid-19 vào năm 2020 và 2021 khi các hạn chế đi lại được áp dụng.

Kể từ đó đến nay, số đơn xin tị nạn đã tăng trở lại, với việc năm 2022 chứng kiến mức tăng đột biến 53%, khiến nhiều nước thành viên EU hứng chịu áp lực, EUAA cho biết.

Chỗ ở và hỗ trợ cho người tị nạn bị kéo căng nhiều hơn trong bối cảnh một số nước EU đang tiếp nhận 4 triệu người tị nạn Ukraine theo một quy chế riêng trong bối cảnh cuộc chiến của Nga trên quê hương họ.

Người Syria và người Afghanistan chiếm gần 1/4 số đơn xin tị nạn mà EU nhận được từ đầu năm đến nay, tiếp theo là người đến từ Venezuela, Thổ Nhĩ Kỳ, Colombia, Bangladesh và Pakistan.

Đức, quốc gia tiếp nhận hầu hết người tị nạn Syria trong năm 2015-2016, tiếp tục là điểm đến hàng đầu EU đối với những người xin tị nạn đến từ Syria và Afghanistan. Quốc gia Tây Âu đã nhận được 62% trong tổng số đơn xin tị nạn của người Syria ở EU trong nửa đầu năm 2023.

Tây Ban Nha là điểm đến chính của những người Venezuela xin tị nạn. Nhìn chung, 41% người nộp đơn nhận được quy chế tị nạn hoặc một hình thức bảo vệ khác cho phép họ ở lại, nhưng kết quả rất khác nhau liên quan đến các quốc tịch khác nhau.

Người Syria và người Afghanistan, do xung đột trong nước, có nhiều khả năng nhận được quy chế như vậy hơn, trong khi người Thổ Nhĩ Kỳ có nhiều khả năng bị từ chối hơn.

EUAA cũng cho biết số lượng người Nga và Iran được cấp sự bảo vệ ở châu Âu đã tăng lên so với những năm gần đây

Châu Âu chuyển qua lưu trữ khí đốt tại Ukraine

Các quốc gia châu Âu đã gửi khoảng 1,1 tỷ m3 khí đốt đến Ukraine vào tháng 8 để lưu trữ dưới lòng đất gần biên giới phía tây, khi họ đã gần như lấp đầy các cơ sở lưu trữ trong nước và Nga có khả năng sẽ ngưng xuất khẩu qua đường ống qua Ukraine trong mùa đông này, Upstream Online đưa tin.

Trong nửa đầu năm nay, Ukraine đã nhập khoảng 800 triệu m3 từ các hệ thống kết nối tại biên giới với Slovakia, Hungary, Moldova và Ba Lan, theo cơ quan truyền tải khí đốt của nước này, Operator GTS Ukrainy.

Trong số 1,1 tỷ m3 được nhập khẩu, khoảng 66% được lưu trữ cho các đơn đặt hàng trong tương lai, và họ được phép lưu trữ khí trong vòng 3 năm mà không phải trả thuế quan. Phần còn lại sẽ được xuất khẩu.

Operator GTS cho biết hơn một nửa lượng khí đã đến vào tháng 8 thông qua liên kết đường ống với Slovakia, quốc gia có khả năng nhập khẩu lớn nhất qua các hệ thống kết nối.

Theo công ty, liên kết với Slovakia ít được sử dụng hơn so với các liên kết với các quốc gia châu Âu khác, vốn đã hoạt động với 81 - 98% công suất.

Operator GTS nói rằng lượng khí đốt nhập khẩu của châu Âu đã duy trì ở mức cao vào đầu tháng 9, khi lưu trữ tại châu lục này đã đạt khoảng 92% sức chứa, tương đương trên 100 tỷ m3 khí.

Ukraine ước tính có khoảng 31 tỷ m3 công suất lưu trữ khí đốt dưới lòng đất trong các hầm chứa chuyên dụng ở độ sâu từ 400 - 2.000 m. Trong số đó, có khoảng 25 tỷ m3 lưu trữ ở gần biên giới phía tây của Ukraine với các quốc gia châu Âu.

Naftogaz Ukrainy, công ty nhập khẩu, phân phối và khai thác khí đốt của Ukraine, cho biết họ đã lưu trữ khoảng 14 tỷ m3 và đặt mục tiêu tăng thêm 700 triệu m3 để chuẩn bị cho nhu cầu tăng cao trong mùa đông.

Chịu thua Trung Quốc trong một ngành quan trọng: Châu Âu bắt đầu hành động

(Ảnh minh họa).

CNBC dẫn lời các CEO trong ngành cho biết, các nhà sản xuất ô tô lớn nhất châu Âu cảnh giác với sự cạnh tranh do những công ty Trung Quốc mang lại.

Châu Âu bắt đầu hành động

Vị trí thống trị của châu Âu trong lĩnh vực ô tô đã được xây dựng lên trong nhiều thập kỷ nhờ khả năng vượt trội trong việc chế tạo động cơ đốt trong. Tuy nhiên, lợi thế cạnh tranh này đang trở nên không còn quan trọng khi nhu cầu về xe chạy bằng pin tăng lên và các công ty Trung Quốc được hưởng lợi từ trợ cấp của nhà nước và có thể sản xuất pin với chi phí thấp hơn.

Christophe Périllat, CEO hãng sản xuất phụ tùng xe hơi Pháp Valeo, nói với CNBC hôm 4/9 rằng Trung Quốc hiện là thị trường chính của công ty này bởi những rào cản của động cơ đốt trong đã được dỡ bỏ. Điều này tạo điều kiện cho một làn sóng mới các công ty Trung Quốc ghi dấu ấn không chỉ trong nước mà còn với tư cách là các nhà xuất khẩu tiềm năng.

Sự phát triển này đặt ra mối đe dọa đáng kể cho các gã khổng lồ ô tô của châu Âu như Volkswagen, Renault và BMW, khi họ tìm cách phát triển dòng xe điện và xe hybrid của mình mà không có sự hỗ trợ từ các khoản trợ cấp của nhà nước (giống như Trung Quốc).

Giám đốc điều hành Renault Luca De Meo nói với CNBC tại hội nghị IAA Mobility ở Munich hôm 4/9 rằng, nhà sản xuất ô tô Pháp tiếp tục tăng cường đầu tư vào công nghệ mới, nhà máy pin và Gigafactory, đồng thời hy vọng đơn vị xe điện mới của công ty Ampere, sẽ cho phép họ cạnh tranh trong một “môn thể thao khác biệt” với các thị trường truyền thống.

Ông De Meo nói với CNBC: "Trên thực tế, một trong những cam kết mà chúng tôi đang thực hiện với Ampere là cắt giảm 40% chi phí sản xuất và điều này liên quan đến việc đầu tư rất nhiều vào công nghệ, phát triển và kỹ thuật sản xuất”.

"Chúng tôi nghĩ rằng mình có cơ sở và sự tự tin để làm điều đó, sẽ mất một thời gian vì các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) của Trung Quốc đã bắt đầu trước châu Âu. Và đó là một cuộc cạnh tranh còn chúng tôi thì đã sẵn sàng tham chiến."

Gã khổng lồ Đức đã thành lập công ty phần mềm ô tô CARIAD, đồng thời hợp tác với công ty khởi nghiệp xe điện Xpeng của Trung Quốc, đối tác liên doanh SAIC và công ty lái xe tự hành Horizon Robotics.

Giám đốc điều hành Volkswagen Oliver Blume cho biết: "Cạnh tranh cũng là một khía cạnh tích cực để chúng tôi cải thiện bản thân. Trung Quốc là một trong những thị trường quan trọng và chúng tôi vẫn đang tiếp tục đầu tư mạnh vào đó."

Ông nói thêm rằng, Volkswagen đã đưa ra các sáng kiến chi phí rất lớn cũng như nhìn thấy những cơ hội lớn để mở rộng quy mô sản xuất xe điện đồng thời giảm 50% chi phí sản xuất pin.

"Một mặt, chúng tôi có nhiều kinh nghiệm về khả năng lái của ô tô, chúng tôi có các tiêu chuẩn chất lượng cao lại Tập đoàn Volkswagen, và chúng tôi đang tập trung vào thiết kế. Tập đoàn Volkswagen có tiếng về thương hiệu và đây là một lợi thế rất lớn so với các đối thủ mới," ông Blume nói.

"Mặt khác, chúng tôi phải tăng tốc về điện khí hóa, số hóa,... do đó, chúng tôi đang phát triển nền tảng của riêng mình. Nhưng cuối cùng, điều quan trọng nhất là tốc độ."

Châu Âu di chuyển chậm

Các nhà nghiên cứu kim loại tại CRU cho biết, trong thập kỷ qua, Trung Quốc đã xây dựng các nhà máy pin với tốc độ chóng mặt.

Họ nhấn mạnh, ngay cả ở mức hiện tại, công suất vẫn gấp đôi mức cần thiết, kể cả khi toàn bộ phương tiện của Trung Quốc được chuyển đổi thành xe điện chạy pin.

"Một nhà máy sản xuất pin cuối cùng phụ thuộc rất nhiều vào chi phí điện. Bởi đó là chi phí lớn nhất nếu bạn sản xuất pin và đây là yếu tố sẽ "làm khó" châu Âu. Giá điện của chúng tôi so với ở Trung Quốc và Bắc Mỹ là quá cao"- Giám đốc điều hành Skoda Klaus Zellmer nói với CNBC.

Tại Mỹ, Đạo luật Giảm lạm phát mang tính bước ngoặt của Tổng thống Joe Biden đã phân bổ 370 tỷ USD cho các khoản đầu tư vào khí hậu và năng lượng sạch, mở rộng đáng kể các khoản tín dụng thuế và các ưu đãi khác cho sản xuất xe sạch, cùng với việc hỗ trợ chuỗi cung ứng BEV trong nước.

Hiện có nhiều khoản trợ cấp và ưu đãi khác nhau dành cho các công ty châu Âu, nhưng Zellmer cho biết những khoản trợ cấp và ưu đãi này "khó so sánh được với ở Mỹ và ở Trung Quốc".

Nguồn: Soha; VOV; Người Đưa Tin; Năng Lượng Quốc Tế; CafeF