CƠ HỘI LỚN VỚI NÔNG SẢN

Với việc mở cửa thêm nhiều mặt hàng vào thị trường Trung Quốc, nông sản Việt Nam thêm cơ hội cất cánh

Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước đến Việt Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình từ ngày 14 đến 15-4, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ký với Tổng cục Hải quan Trung Quốc 4 nghị định thư mở đường cho ớt, chanh leo, tổ yến và cám gạo xuất khẩu sang Trung Quốc.

Thông tin tích cực

Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), nhìn nhận sự kiện này là tin rất tích cực cho ngành lúa gạo Việt Nam. Bởi lẽ, trước đây, cám gạo được bán sang Trung Quốc rất nhiều nhưng sau đó bị ngưng và yêu cầu phải đàm phán để có được nghị định thư.

Trong thời gian đó, giá cám gạo xuống thấp do cung vượt cầu, gây áp lực lên mặt hàng gạo bởi chi phí sẽ cao hơn. "Từ hạt lúa thì 60% là gạo, 40% là các phụ phẩm như tấm, cám, trấu. Việc phụ phẩm có đầu ra đa dạng giúp nâng giá trị cho toàn ngành" - Chủ tịch VFA đánh giá.

Cũng theo ông Nam, khi cám gạo được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc sẽ thu hút nhiều doanh nghiệp (DN) trong ngành tham gia đầu tư cơ sở vật chất để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu trực tiếp, còn hiện tại chủ yếu là bán nguyên liệu thô.

Với ngành yến sào, ông Hồng Đình Khoa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Yến sào Việt Nam, bày tỏ biết ơn sự nỗ lực của cơ quan có thẩm quyền hai bên vì đã mở thêm cửa cho mặt hàng yến thô Việt Nam. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý các hộ nuôi rằng xuất khẩu chính ngạch không đơn giản là thu hoạch yến rồi mang đi xuất khẩu mà cần phải xử lý nhiệt tại nhà máy đạt tiêu chuẩn và được phê duyệt bởi Tổng cục Hải quan Trung Quốc.

Tương tự, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cũng bày tỏ vui mừng khi chanh leo và ớt được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc sau thời gian thí điểm. Dự kiến, nhờ cánh cửa mới được mở, ngành rau quả Việt Nam có thể xuất khẩu thêm 200 - 250 triệu USD, góp phần bù đắp việc sụt giảm giá trị xuất khẩu của ngành sầu riêng.

Theo ông Nguyên, cả chanh leo và ớt Trung Quốc đều có hàng nội địa nên hàng Việt Nam chỉ có lợi thế ở một số thời điểm nhất định. Ngoài ra, vùng nguyên liệu chanh leo của Việt Nam hiện đang bị thu hẹp do sự cạnh tranh của các cây trồng khác như sầu riêng, cà phê… nên cũng phải tính toán lại để có chuỗi cung ứng tối ưu.

Ông Bùi Mạnh Toàn, Giám đốc Công ty TNHH Vietnox Agri (Đắk Lắk), nhận định việc Việt Nam có thêm nghị định thư để xuất khẩu nông sản sang thị trường Trung Quốc sẽ tiếp tục mở ra cơ hội tốt để DN khai thác thị trường tỉ dân này.

Đặc biệt, hai quốc gia có lợi thế gần nhau nên việc giao thương càng trở nên thuận lợi. DN cần đẩy mạnh xây dựng vùng nguyên liệu gắn với mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói để sẵn sàng đáp ứng các đơn hàng "bùng nổ" trong thời gian tới.

Bà Lương Thị Mỹ Huệ, Giám đốc Công ty TNHH Thảo dược Tây Nguyên (DATO) - đơn vị liên kết với đồng bào dân tộc thiểu số trồng gia vị và dược liệu ở tỉnh Kon Tum, vui mừng khi biết thông tin quả ớt của Việt Nam được xuất khẩu chính ngạch sang thị trường Trung Quốc.

"Mấy năm nay, vùng nguyên liệu ớt thu hẹp do giá cả bấp bênh vì phụ thuộc xuất khẩu tiểu ngạch sang thị trường Trung Quốc. Hy vọng khi được xuất khẩu chính ngạch sẽ giúp mở rộng vùng nguyên liệu ớt bền vững để đáp ứng nhu cầu không chỉ ở thị trường Trung Quốc mà còn nhiều thị trường khác đang có nhu cầu rất lớn với loại gia vị này" - bà Huệ cho biết.

Phải xây dựng thương hiệu

Bà Lý Hứa Thị Lan Phương, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Yến sào Bảy Núi (An Giang), cho biết bà đã mong chờ sự kiện này từ rất lâu. Công ty đã chủ động chuẩn bị mặt bằng để xây dựng nhà máy xử lý nhiệt, nhằm đáp ứng yêu cầu khắt khe đối với sản phẩm thô, vốn khác biệt hoàn toàn so với sản phẩm tinh chế.

Đặc biệt, trong bối cảnh giá yến sào đang thấp hơn so với nhiều năm qua, bà Phương tin rằng việc mở rộng thị trường tiêu thụ, đặc biệt là tại Trung Quốc - nơi có nhu cầu lớn và hệ thống công xưởng chế biến hiện đại, sẽ góp phần nâng giá trị sản phẩm yến Việt, xứng đáng với chất lượng vốn có. Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh để tiếp cận và trụ vững tại thị trường này, ngành nuôi yến trong nước cần tiếp tục cải thiện chất lượng nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Theo ông Hồng Đình Khoa, dù Trung Quốc đã cho phép nhập khẩu yến tinh chế từ cuối năm 2023 nhưng thực tế trong năm 2024 mới chỉ nhập khoảng 4,4 tấn, tương đương 5,5 tấn yến thô - một con số rất khiêm tốn so với sản lượng hơn 200 tấn/năm của Việt Nam.

Nguyên nhân chính là do thương hiệu yến sào Việt Nam vẫn còn xa lạ với người tiêu dùng Trung Quốc, trong khi các đối thủ như Malaysia hay Indonesia đã có chỗ đứng vững chắc. Do đó, ngoài việc cạnh tranh về chất lượng, DN Việt Nam phải nỗ lực xây dựng thương hiệu, đồng thời đối mặt với áp lực cạnh tranh trong mua nguyên liệu và phân phối tại thị trường này.

Từ góc nhìn của một doanh nhân giàu kinh nghiệm trong xuất khẩu nông sản, ông Võ Quan Huy, Giám đốc Công ty TNHH Huy Long An - Mỹ Bình (Long An), cho biết hiện Trung Quốc là thị trường mua chuối với giá cao nhất thế giới. Dù DN vẫn duy trì ổn định xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc theo hợp đồng giá cố định nhưng thị trường Trung Quốc lại mang tính biến động mạnh nên buộc DN phải linh hoạt thích nghi.

Ông cho rằng Trung Quốc không phải là thị trường "dễ tính" như nhiều người lầm tưởng. Người tiêu dùng ngày càng chú trọng chất lượng, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu rất cao từ khâu sản xuất đến phân phối. Các nhà buôn nhỏ có thể dễ tính nhưng các DN lớn, lực lượng chi phối thị trường, lại rất chuyên nghiệp và khắt khe.

Chính vì vậy, ông Huy nhấn mạnh vai trò quan trọng của sự hỗ trợ từ cơ quan nhà nước trong việc kết nối với các nhà phân phối lớn, qua đó giúp DN Việt Nam ổn định đầu ra và tăng khả năng cạnh tranh.

Ông cũng chỉ ra một điểm khác biệt trong cơ chế quản lý giữa các thị trường: nếu như Nhật Bản hay Hàn Quốc có quy trình rõ ràng và minh bạch khi phát hiện rủi ro như rệp hay dư lượng thuốc bảo vệ thực vật thì Trung Quốc lại thường không thông báo ngay mà lưu hồ sơ, đến một thời điểm sẽ gửi cảnh báo đồng loạt, khiến DN khó trở tay kịp.

Từ thực tiễn sản xuất, ông Huy cho rằng Việt Nam hiện đã số hóa vùng trồng và quản lý khá chặt chẽ mùa vụ, do đó việc đàm phán mở cửa thị trường nên ưu tiên cho những loại quả có sản lượng lớn và khả năng cạnh tranh cao. Ông đặc biệt nhấn mạnh đến quả bưởi - loại trái cây nếu được phép xuất khẩu sang Trung Quốc có thể mang lại giá trị lên tới hàng tỉ USD/năm.

Mở rộng thị trường, tăng sức cạnh tranh

Ông Hồ Quốc Lực, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thực phẩm Sao Ta, cho biết DN đã có đơn hàng từ thị trường Nhật Bản đến giữa năm 2026. Tuy nhiên, trong bối cảnh căng thẳng thương mại toàn cầu, DN phải chủ động theo dõi tình hình quốc tế, điều chỉnh kế hoạch kinh doanh kịp thời để giảm thiểu rủi ro.

Theo ông Lực, dù không thiếu đơn hàng nhưng vấn đề lớn nhất hiện nay là cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nguồn cung tôm giá rẻ từ Ecuador, Ấn Độ gây áp lực lên giá và sản lượng xuất khẩu của Việt Nam. Riêng với thị trường Mỹ, DN cần duy trì liên lạc thường xuyên với khách hàng và đối tác để cùng chia sẻ rủi ro, đặc biệt nếu Mỹ áp thuế mới lên hàng thủy sản Việt Nam. Do đó, việc xây dựng hệ thống thị trường đa tầng - gồm thị trường chiến lược, trọng điểm và tiềm năng - là cần thiết để giảm lệ thuộc và bảo đảm tính linh hoạt trong điều hành.

Ở góc độ khác, ông Trần Ngọc Quân, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Bỉ và EU, nhấn mạnh để nông sản Việt Nam vào sâu hệ thống siêu thị châu Âu, DN cần tập trung vào những mặt hàng phù hợp nhu cầu tiêu dùng phổ thông, có khả năng cạnh tranh về giá. Bên cạnh đó, việc cải tiến công nghệ bảo quản và hạ giá thành là yếu tố then chốt, bởi phần lớn người tiêu dùng siêu thị châu Âu có xu hướng chọn hàng bình dân.

Sắp tới, mùa vải thiều sẽ bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 6. Theo ông Quân, dù quả vải Việt Nam được đánh giá ngon, ngọt hơn nhiều nước, song giá bán tại siêu thị châu Âu lên tới hơn 20 euro/kg - cao hơn đáng kể so với quả vải từ các nước khác (chỉ 8 - 10 euro/kg). Đặc biệt, nhược điểm của quả vải Việt là khó bảo quản lâu, trong khi quả vải của đối thủ có thể bảo quản dài ngày dù chất lượng kém hơn. Vì vậy, muốn tăng hiện diện tại châu Âu, DN cần tìm giải pháp kéo dài thời gian bảo quản và giảm chi phí, nhằm nâng cao sức cạnh tranh.

KỲ LẠ TRÁI MẬN GIÁ CAO GÂY SỐT

Những năm gần đây, nhiều nông dân ở Sóc Trăng mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Trong đó, mô hình trồng mận hồng MST - một giống mận “lạ” nhưng cho trái đẹp, ngọt và giá cao đang gây chú ý và tạo nên làn sóng canh tác mới tại vùng đất này.

Tại huyện Kế Sách, thủ phủ cây ăn trái của tỉnh Sóc Trăng, giống mận hồng MST đang được nhiều nhà vườn nhân rộng.

Ông Trần Văn Toàn - Trưởng Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật huyện Kế Sách - cho biết, loại mận này không chỉ cho năng suất cao mà còn có chất lượng vượt trội, được thị trường ưa chuộng, bán được giá tốt.

Mận hồng MST viết tắt từ “ mận Sóc Trăng ” - là giống mới được được tuyển chọn trong quá trình trồng giống đột biến. Trái mận khi còn non có màu hồng nhạt, khi chín chuyển sang đỏ đậm bắt mắt. Mận giòn, ráo nước và có vị ngọt đặc trưng.

Theo ông Toàn, mận được canh tác theo hướng an toàn, giá bán tại vườn lên đến 80.000 đồng/kg, giúp nhà vườn thu vài trăm triệu đồng mỗi công đất (1 công 1.000m2).

Tại xã Nhơn Mỹ, huyện Kế Sách, ông Trần Anh Nhân - Giám đốc Hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao và du lịch cộng đồng Cồn Mỹ Phước - cho biết, đây là giống mận ngọt vượt trội so với nhiều loại mận thông thường. Trái to, giòn, mẫu mã đẹp, được thị trường đón nhận tích cực.

Giống mận này sinh trưởng tốt tại Sóc Trăng , cho trái quanh năm. Cây liên tục ra hoa, đậu quả, cho thu hoạch luân phiên. Bình quân mỗi trái nặng từ 100-200g, thậm chí có trái to đến mức 4 trái/kg. Từ hơn 100 cây ban đầu, hợp tác xã đã mở rộng lên 25ha sau 6 năm.

Ông Nhân cho biết thêm, hiện hợp tác xã đang canh tác theo hướng hữu cơ, không dùng phân hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật. Mỗi chùm hoa được bao lại từ khi nở đến lúc thu hoạch bằng túi giấy nhằm bảo vệ chất lượng trái. Hợp tác xã đang hướng đến mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và truy xuất nguồn gốc để tăng tính cạnh tranh.

Ở xã An Thạnh 1, huyện Cù Lao Dung, ông Nguyễn Văn Nhựt từng trồng thanh long nhưng gặp khó đầu ra, nay chuyển sang trồng mận hồng MST. Chỉ sau 10 tháng, cây đã bói quả. Ông đầu tư kỹ thuật để tăng tỷ lệ đậu trái và đạt năng suất cao. Với 150 cây trên diện tích 3.000m², ông thu khoảng 16 tấn/năm, bán với giá từ 80.000 - 120.000 đồng/kg, thu lãi khoảng 1 tỷ đồng/năm, chưa tính lợi nhuận từ cây giống.

Ông Nguyễn Văn Đắc - Trưởng Phòng Nông nghiệp và Môi trường huyện Cù Lao Dung - nhận định, giống mận hồng MST phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương, hiện toàn huyện đã có trên 50 ha trồng loại mận này, riêng xã An Thạnh 1 có khoảng 7ha.

Ngoài cung ứng cho thị trường trong nước, mận hồng MST còn được xuất khẩu sang châu Âu, Đài Loan - Trung Quốc thông qua một số doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo ông Trần Anh Nhân, điểm yếu của mận là thời gian bảo quản ngắn, dễ nứt khi chín nếu không thu hoạch kịp. Nếu trồng ồ ạt mà thiếu liên kết và đầu ra ổn định, nguy cơ “cung vượt cầu” là điều khó tránh khỏi.

“Khác với bưởi hay nhãn có thể neo lại trên cây chờ giá, mận chín phải thu hoạch ngay, nếu không sẽ hỏng, mất giá” - ông Nhân cảnh báo và khuyến nghị nông dân cần liên kết thành vùng trồng lớn, theo quy trình xuất khẩu để nâng giá trị và giảm thiểu rủi ro.

Hiện toàn tỉnh Sóc Trăng có vài chục ha mận hồng MST. Ngành nông nghiệp địa phương đang xúc tiến chứng nhận cây đầu dòng, quy hoạch vùng trồng, xây dựng mô hình kiểu mẫu gắn với du lịch sinh thái.

Ông Ngô Thái Chân - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sóc Trăng - cho biết, mận hồng MST đã được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao . Tỉnh sẽ tiếp tục mở rộng vùng trồng theo hướng có kiểm soát, chọn lọc khu vực phù hợp, nhằm tránh “vết xe đổ” của một số loại nông sản từng bị trồng ồ ạt dẫn tới dư thừa, khó tiêu thụ.

VỤ SẢN XUẤT THUỐC GIẢ QUY MÔ ‘KHỦNG’: THUỐC CHỮA XƯƠNG KHỚP CHỦ YẾU THÀNH PHẦN CHẤT ‘CẤM’ DÙNG TRONG ĐÔNG Y

Liên quan tới vụ đấu tranh, triệt phá đường dây sản xuất thuốc giả quy mô toàn quốc, kết quả phân tích, xét nghiệm mẫu thuốc giả thuộc nhóm thuốc đông dược, phát hiện trong thành phần thuốc có lượng lớn thuốc giảm đau, không được phép sản xuất trong đông y.

Sáng 18/4, trao đổi nhanh với PV Tiền Phong, đại diện Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết, kết quả phân tích, xét nghiệm ban đầu phát hiện nhóm thuốc đông dược giả (chữa các bệnh về xương khớp) chứa hàm lượng lớn thuốc giảm đau, không được phép sản xuất trong đông y. Còn nhóm thuốc tân dược giả chưa phát hiện dược tính độc hại, nhưng không có dược tính kháng sinh để chữa bệnh như hướng dẫn sử dụng in trên bao bì.

Trước đó, ngày 17/4, thực hiện chỉ đạo của Bộ Y tế liên quan tới vụ án này, Sở Y tế tỉnh Thanh Hóa đã có báo cáo vụ việc. Theo đó, Sở Y tế Thanh Hóa và các cơ quan chức năng chưa phát hiện các sản phẩm thuốc giả nói trên tại cơ sở khám chữa bệnh công lập. Lý do là các loại thuốc này không có giấy tờ hợp lệ để tham gia đấu thầu. Phần lớn số thuốc giả được tiêu thụ qua mạng và các kênh bán lẻ.

Trong số 21 loại sản phẩm đã bị cơ quan công an thu giữ có 4 loại giả thuốc tân dược (44 hộp Tetracyclin, 40 hộp Clorocid, 49 hộp Pharcoter, 52 hộp Neo-Codion). Đây là những thuốc giả được làm giống với các thuốc đang được công bố lưu hành; còn lại là 39.323 hộp gồm 17 loại sản phẩm giả nghi là thuốc đông dược , sản phẩm có nhãn ghi mục đích sử dụng như thuốc chữa bệnh.

Như báo Tiền Phong đã đưa tin, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa vừa đấu tranh triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán thuốc giả do là Nguyễn Tiến Đạt (SN 1991, trú tại Chung cư Hapulico, Quận Thanh Xuân, Hà Nội ) và Trịnh Doãn Giáo (SN 1985; trú quận Bình Tân, TP HCM) cầm đầu.

Lực lượng công an Thanh Hóa đã phối hợp khám xét khẩn cấp 6 địa điểm là nơi sản xuất, nơi làm việc, nơi cất giấu hàng hóa của ổ nhóm trong đường dây sản xuất thuốc giả trên địa bàn TP Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và các tỉnh Vĩnh Phúc, Hưng Yên, An Giang, Đồng Tháp. Qua khám xét, lực lượng công an đã thu giữ 21 loại thuốc tân dược, thuốc chữa xương khớp giả. Tổng khối lượng thuốc tân dược giả và nguyên liệu để làm thuốc tân dược giả công an thu giữ được gần 10 tấn.

Nhóm đối tượng này sử dụng thủ đoạn không làm giả các sản phẩm đang lưu hành trên thị trường mà tự đặt ra tên thuốc và tên công ty, trong đó phần lớn có trụ sở "ảo" ở nước ngoài như Malaysia, Singapore… nhằm đánh lừa người tiêu dùng. Ngoài ra, các đối tượng thuê kho làm nơi sản xuất tại các khu vực vắng người qua lại, ngõ cụt, sâu trong hẻm. Sau đó, chúng thuê công nhân sản xuất là người nhà hoặc người quen, chủ yếu từ các địa phương khác. Trong quá trình sản xuất, công nhân ăn ở khép kín tại kho xưởng, không tiếp xúc với người dân xung quanh.

Dưới vỏ bọc là nhân viên dược sĩ buôn bán thuốc cho các công ty dược, các đối tượng sử dụng mạng xã hội để quảng cáo, giới thiệu là "hàng xách tay". Để tạo niềm tin, ban đầu chúng trà trộn thuốc thật vào thuốc giả trước khi bán ra thị trường. Khi đã có lượng khách hàng ổn định, các đối tượng chỉ bán thuốc giả do chính mình sản xuất, đối tượng khách hàng chủ yếu là dược sĩ kinh doanh thuốc tự do tại các chợ thuốc. Kể từ năm 2021 đến khi bị bắt, đường dây này đã bán ra thị trường số lượng thuốc giả rất lớn, ước tính gần 200 tỉ đồng.

Vụ việc đang được cơ quan chức năng điều tra, mở rộng.

SỮA GIẢ TRÀN LAN: BỘ NÀO PHẢI CHỊU TRÁCH NHIỆM?

Nhiều ý kiến cho rằng, vụ gần 600 nhãn hiệu sữa giả bị tung ra thị trường, Bộ Y tế phải là đơn vị chịu trách nhiệm trực tiếp, Bộ Công Thương có trách nhiệm liên đới.

Bộ Công Thương, Y tế “đá bóng” trách nhiệm

Trả lời Báo điện tử VTC News, nhiều ý kiến cho rằng, đây là vụ án rất phức tạp, liên quan đến nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân. Hành vi phạm tội kéo dài, gây hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, niềm tin của người tiêu dùng, gây bức xúc trong dư luận xã hội. Vì thế nhiều bộ ngành, tổ chức sẽ cùng phải chịu trách nhiệm, ở những mức độ khác nhau.

Cụ thể, theo TS, luật sư Lê Văn Thiệp, Trưởng Văn phòng Luật sư Toàn Cầu, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, trước hết phải khẳng định sữa là thực phẩm và gắn với các chức năng về công thức thực phẩm.

“Vì thế, theo tôi trách nhiệm đầu tiên là của Bộ Y tế. Bởi đã liên quan đến sức khỏe con người thì Bộ Y tế phải có thanh tra, hậu kiểm để đánh giá sản phẩm được sản xuất ra và doanh nghiệp tự công bố.

Theo quy định của Bộ Y tế, các sản phẩm phải đạt tối thiểu 70% trở lên hàm lượng giá trị dinh dưỡng đã được quy định, còn dưới 70% trở xuống thì bị coi là hàng giả. Vì thế, trách nhiệm trực tiếp và giải quyết vấn đề tận gốc đầu tiên phải thuộc về Bộ Y tế” , ông Thiệp nói.

Tuy nhiên, luật sư Thiệp nói thêm, Bộ Công Thương cũng phải là đơn vị chịu trách nhiệm liên đới vì bộ này có thể đề nghị, phối hợp với các cơ quan liên quan cùng tham gia kiểm soát.

“Quản lý thị trường có chức năng đánh giá trong quá trình lưu thông, hàng hóa có đáp ứng được yêu cầu về hoá đơn chứng từ, nguồn gốc xuất xứ hay không. Cơ quan này tuy không có chức năng đảm bảo chất lượng sản phẩm nhưng vẫn được yêu cầu các cơ quan, đơn vị, địa phương cùng phối hợp với nhau để kiểm tra”, luật sư Thiệp nêu quan điểm.

Ngoài ra, ông Thiệp cho rằng các địa phương mà doanh nghiệp đứng chân, Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng phải liên đới trách nhiệm.

Đồng ý kiến ông Vũ Vinh Phú - nguyên Phó Giám đốc Sở Thương mại, nguyên Chủ tịch Hội Siêu thị Hà Nội - cũng cho rằng, trách nhiệm trực tiếp trong vụ việc này là Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế).

“Đây là đơn vị phải có trách nhiệm trong việc hậu kiểm, đánh giá chất lượng mà doanh nghiệp sản xuất đã công bố. Tuy nhiên, họ đã không thực hiện triệt để việc này, để doanh nghiệp đưa sản phẩm giả ra thị trường hơn 4 năm nay mà không được kiểm soát, để đến khi công an phát hiện vào cuộc thì vụ việc mới được phanh phui”, ông Vũ Vinh Phú nói.

Không chỉ trách nhiệm của Cục An toàn thực phẩm mà theo ông Phú còn có trách nhiệm của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương).

“Đơn vị này phải có trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát hàng hóa lưu thông ngoài thị trường, không thể để sản phẩm sữa giả hoành hành sốt 4 năm trời mà không biết. Thậm chí, theo tôi lãnh đạo hai bộ Công Thương và Y tế cũng có trách nhiệm vì chưa sâu sát, chưa chỉ đạo một cách cụ thể, quyết liệt”, ông Phú nói.

Bên cạnh đó, theo ông Phú còn có trách nhiệm của chính quyền địa phương và ngay cả các đại lý, doanh nghiệp bán lẻ và siêu thị khi đã vô tình tiếp tay cho hàng kém chất lượng tiếp cận người tiêu dùng.

"Các shop nhiệt tình tư vấn bán hàng cho những doanh nghiệp này có thể do chính sách chiết khấu cao, dao động từ 40 - 60%, chưa bao gồm các chương trình tặng quà tri ân khách hàng vào dịp cuối năm, lễ tết”, ông Phú dự đoán.

Trong khi đó, TS. luật sư Đặng Văn Cường phân tích, vụ việc này liên quan đến câu chuyện hậu kiểm và chịu trách nhiệm cho việc này là cơ quan y tế. Ngoài ra còn liên đới đến các đoàn kiểm tra liên ngành trong đó có cả quản lý thị trường. Thông thường, 1 năm kiểm tra không quá 2 lần là kiểm tra thường kỳ theo kế hoạch và đột xuất. Quy trình kiểm tra sẽ có các loại: kiểm tra về nhãn mác, đối chiếu với thông tin công bố của sản phẩm, kiểm tra chất lượng, VSATTP, kiểm tra hồ sơ pháp lý, nguồn gốc, nguyên liệu, quá trình sản xuất và lấy mẫu nếu cần để kiểm nghiệm.

“Bây giờ vấn đề cần làm rõ là trong 4 năm qua, cơ quan chức năng là Chi cục An toàn thực phẩm có thực hiện hành vi lấy mẫu để kiểm nghiệm không và kết quả kiểm nghiệm như thế nào? Nếu kiểm tra chỉ có thông tin nhãn mác hồ sơ giấy tờ, thì rất khó để phát hiện chất lượng không đạt yêu cầu”, ông Cường đặt câu hỏi.

Còn theo Đại biểu Quốc hội Nguyễn Quang Huân (đoàn Bình Dương), việc quy trách nhiệm ở vụ việc sữa giả này vẫn phải từ khâu xin thành lập doanh nghiệp, rồi đến lúc doanh nghiệp đi vào hoạt động sản xuất, sau đó mới đến việc sản phẩm được bán ra thị trường.

“Nếu bây giờ Cục An toàn thực phẩm cấp phép thì phải xem xem là đã đủ thủ tục để cấp phép chưa, nếu đủ thủ tục rồi thì việc cấp phép là đúng, còn nếu chưa đủ mà vẫn cấp phép là sai.

Sau khi cấp phép xong rồi, doanh nghiệp đi vào hoạt động thì cơ quan quản lý Nhà nước tại địa phương phải có trách nhiệm kiểm tra, giám sát. Nếu cơ quan chức năng địa phương kiểm tra đúng là hàng giả mà không ngăn chặn thì cơ quan địa phương phải chịu trách nhiệm.

Đến khi bán ra thị trường, nếu doanh nghiệp bán ra thị trường đúng mặt hàng đăng ký nhưng chất lượng thấp thì lúc này các cơ quan có chức năng kiểm định của Bộ Y tế hay cơ quan thị trường của bộ Công Thương không kiểm tra đôn đốc cũng phải chịu trách nhiệm vì không sát sao.

Do đó, theo tôi phải phân ra từng khâu, từng phần để dễ truy trách nhiệm từng cơ quan quản lý Nhà nước. Sai ở khâu nào thì cơ quan quản lý khâu đó phải chịu trách nhiệm”, ông Huân nói.

Gay gắt hơn, đại biểu Phạm Văn Hoà, Phó trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp cho biết, gần 600 loại sữa giả được bày bán công khai trên thị trường suốt 4 năm qua cho thấy những "lỗ hổng, khoảng trống" trong công tác quản lý và trong các văn bản pháp lý.

Theo ông Hoà, trên phương tiện thông tin đại chúng, Cục Quản lý thị trường, Bộ Công Thương nói chỉ quản lý đối với các loại sữa bình thường, còn sữa có vi chất thuộc thẩm quyền Bộ Y tế. Bộ Y tế phản biện, phải có trong kế hoạch kiểm tra… Việc này là hai cơ quan trên đang đá trách nhiệm cho nhau.

“Tôi cho rằng, cả hai cơ quan bao gồm Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) và Tổng Cục Quản lý Thị trường vừa giải thể và Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) phải chịu trách nhiệm chính. Bên cạnh đó, quản lý thị trường tỉnh, chính quyền địa phương cũng phải chịu trách nhiệm. Họ không thể đá trách nhiệm cho nhau”, ông Hoà nói.

Đặt vấn đề lớn hơn, đại biểu Hoà nhận định, không loại trừ khả năng có cán bộ của các đơn vị như Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) và Tổng Cục Quản lý Thị trường vừa giải thể và Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) chống lưng, có lợi ích trong vụ việc này.

“Nếu có hậu kiểm, kiểm tra thường xuyên thì sẽ không để xảy ra sự việc sản xuất, kinh doanh sữa giả suốt 4 năm trời hoặc có kiểm tra cũng theo kiểu cưỡi ngựa xem hoa, làm cho có, làm cho qua quýt rồi nhận phong bì của doanh nghiệp rồi về. Vì thế các cơ quan này đã không thử nghiệm chất lượng sữa bột khi doanh nghiệp đăng ký.

4 năm trời chứ không phải là một vài tháng mà sơ suất. Chỉ có thể có sự chống lưng, bảo kê của cơ quan chức năng thì doanh nghiệp mới làm càn, sản xuất sữa giả tràn lan như vậy. Cũng vì thế, chỉ đến khi Bộ Công an vào cuộc mới phanh phui ra vụ việc”, đại biểu Hoà nêu ý kiến.

Vì thế, đại biểu Hoà cho rằng, cơ quan điều tra cần khẩn trương điều tra, làm rõ xem có sự bảo kê, bắt tay của cán bộ hay không.

“Nếu có sự bắt tay thì cần phải xử lý hình sự, xử lý nghiêm, xử lý đến nơi đến chốn trước pháp luật để ngăn chặn”, đại biểu Hoà nói.

Quá nhiều khoảng trống pháp lý, đẩy rủi ro về người tiêu dùng

Theo luật sư Đặng Văn Cường, thông thường có 2 hình thức quản lý là tiền kiểm và hậu kiểm. Tiền kiểm là kiểm tra hàng hoá trước khi đưa ra thị trường. Nhưng Nhà nước không thể đủ năng lực, đủ người kiểm tra tất cả hàng hóa trươc khi lưu thông.

Vì thế, đối với các loại hàng hóa là thực phẩm, hiện nay vẫn áp dụng cơ chế quản lý "hậu kiểm", đơn vị sản xuất tự công bố sản phẩm và chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm theo nội dung đã công bố.

Cơ quan chức năng kiểm soát về chất lượng trên cơ sở kết quả thanh tra, kiểm tra để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm nếu có.

Trong quá trình sản phẩm lưu hành bán ra thị trường, cơ quan chức năng thanh tra, kiểm tra phát hiện ra chất lượng sản phẩm không đảm bảo theo tiêu chuẩn đã công bố thì đơn vị sản xuất sẽ bị xử lý hành chính hoặc xử lý hình sự, tùy thuộc vào những vi phạm cụ thể.

Đây cũng là cách quản lý chung của các quốc gia hiện nay, để đảm bảo tự do kinh doanh, hàng hoá lưu thông, vì vậy hậu kiểm là chuyện tất yếu.

Tuy nhiên việc hậu kiểm đòi hỏi đạo đức của doanh nghiệp, doanh nhân của người sản xuất rất cao, trách nhiệm pháp lý rất cao, và họ phải nhận thức được. Trong khi vì lợi nhuận, đạo đức kém, có thể nhiều doanh nghiệp lại sẵn sàng sản xuất sản phẩm không đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm. Và lúc đó khi hàng hóa được giao dịch, lưu hành, có người bị hại, có nạn nhân rồi thì cơ quan chức năng mới phát hiện và xử lý.

“Chính vì vậy việc 4 năm mới phát hiện ra hàng giả thì đấy là 1 lỗ hổng. Cần tăng cường hậu kiểm, tăng cường lấy mẫu ngẫu nhiên để kiểm nghiệm bằng máy móc thiết bị chuyên dụng, có thế mới hạn chế được lỗ hổng này”, ông Cường nói.

Ông Cường phân tích thêm: Thường là Cục An toàn thực phẩm cấp phép một số loại. Tuy nhiên theo tôi cơ quan điều tra sẽ làm rõ trong quá trình điều tra vụ án rằng quyền hạn, nhiệm vụ các đơn vị phải thực hiện là gì, thực tế họ có thực hiện nghiêm không? Thời điểm đó ai có trách nhiệm, cán bộ nào cá nhân nào có trách nhiệm?

“ Về nguyên tắc luật đã quy định mà không thực hiện hoặc thực hiện không đúng gây hậu quả thì những người đó sẽ phải chịu hành vi thiếu trách nhiệm.

Tuy nhiên, hiện quy định về kiểm nghiệm chưa rõ ràng. Do đó, nếu nghi ngờ hay phát hiện thì kiểm nghiệm, chứ chưa có quy định bất buộc phải lấy mẫu, bao lâu phải lấy mẫu hay ai phải lấy mẫu. Đó là điểm trống của pháp lý, vì vậy truy cứu trách nhiệm rất khó”, ông Cường nhấn mạnh và cũng gọi đó là lỗ hổng pháp lý.

Vì thế, ông Cường đề xuất phải có quy định là trong vòng 6 tháng hay là bao lâu thì cơ quan cụ thể nào sẽ phải thực hiện lấy mẫu ngẫu nhiên để kiểm nghiệm, nhằm xác định đươc chất lượng hàng hoá đấy có được đúng như công bố không. Nếu kiểm tra chỉ có thông tin nhãn mác hồ sơ giấy tờ thì rất khó để phát hiện chất lượng và phải có các phương tiện kỹ thuật chuyên dụng thì mới phát hiện ra.

Nguồn: Người Lao Động; CafeF; Kenh14; Soha