Dr. Nguyễn Sỹ Phương

Vào vòng chung kết Nhân vật của năm

Cách đây 8 năm, báo Volksstimme Đức mở cuộc bình chọn “Magdeburger des Jahres - Nhân vật Magdeburg của năm“ lần thứ 18 - Một sự kiện đặc biệt hàng năm của Thủ phủ Magdeburg khi bước sang năm mới, thu hút độc giả nhiệt liệt hưởng ứng. Lần này có tổng cộng 60 ứng viên được độc giả đề cử gửi hồ sơ tới, là những nhà hảo tâm, thiện nguyện, tích cực ủng hộ các công trình, dự án và hỗ trợ phát triển thành phố. Sau vòng sơ tuyển, để chọn ra một nhân vật nổi bật nhất trong năm, 11 người được chọn vào vòng chung kết, trong đó có tên ông Nguyễn Tiến Đức đương kim Giám đốc Điều hành Trung tâm Tư vấn của Hội Từ thiện Caritas. Những người đề cử ngưỡng mộ ông là “Biểu tượng hòa nhập vào nước Đức“. Năm 2008 trước đó, ông được Thủ tướng Merkel mời dự hội nghị: “Nước Đức xin cảm ơn - Deutschland sagt Danke!“. Mười ứng viên còn lại cũng đều là những nhân vật danh tiếng Tiểu bang, như ông Helmut Asmus tác giả cuốn lịch sử 1200 năm Magdeburg dày 4 tập, hoàn thành năm 2009, ông Holger Drews, người đứng đầu 1 trong những trung tâm Nhạc Rock lớn nhất, ông Gonzalo Galguera, gốc Cuba, lãnh đạo Đội múa Bale Magdeburg; ông Uli Haase, sếp Đoàn ca nhạc mang tên Sao, danh tiếng sang tận New York... Từ 11 ứng viên trên, độc giả bỏ phiếu bầu một “Nhân vật Magdeburg của năm“ bằng cách cắt phiếu in sẵn trên báo Volksstimme đánh dấu vào ô ứng viên mình tín nhiệm, gửi về tòa soạn.

Danh hiệu Đại sứ Hình ảnh với con đường dấn thân nghĩa hiệp

Tới năm năm trước, ông Nguyễn Tiến Đức lại được vinh dự Thủ hiến Magdeburg căn cứ Điều lệ Công dân Danh dự trao tặng danh hiệu “Đại sứ Hình ảnh của Thủ phủ Magdeburg - Der Ehrenbotschafter der Landeshauptstadt Magdeburg“ - Danh hiệu cao qúy dành cho nhân vật tiêu biểu trong kinh tế, khoa học, văn hoá, thể thao và hoạt động cộng đồng, có nhiều cống hiến đặc biệt cho thành phố trong năm. Họ sẽ đại diện cho thành phố cả trong và ngoài nước, tiếp tục nêu cao hình ảnh của thành phố (ở Việt Nam được gọi là Đại sứ Hình ảnh). Tính tới thời điểm trên, danh hiệu Đại sứ Hình ảnh chỉ có 6 cá nhân và tổ chức được thành phố trao tặng, như danh thủ bóng ném Joel Marc Abati (trao tặng năm 2007), Ban nhạc Rossini-Quartett, Cựu Ủy viên Hội đồng thành phố Bob Bogen (đầu năm 2012).

Trả lời báo chí truyền thông phỏng vấn về vinh dự trên, ông chia sẻ những nỗi niềm, những hoạt động nghĩa hiệp, thiện nguyện mà ông luôn sẵn lòng dấn thân: “Người nước ngoài thường tìm đến tôi nhờ tư vấn và giúp đỡ khi bị nhà chức trách đối xử quá đáng hay đơn từ của họ bị duyệt quá khắt khe. Khi đó, tôi thường trao đổi trực tiếp với các cơ quan chức năng, nhưng nhiều khi họ cũng không nghe, bảo vệ quan điểm của họ, cho là họ đã thi hành đúng luật, nhất là khi trục xuất hay giải quyết tiêu chuẩn chính sách, quyền lợi cho người nước ngoài. Những lần đó, tôi thường viết thư lên cấp trên họ, như Bộ Nội vụ, Hội đồng Xét duyệt những trường hợp khó khăn đặc biệt (Härtefallkommission) hoặc các cơ quan chức năng khác của thành phố. Tôi phê phán những trường hợp giải quyết cứng nhắc, và đòi nhà chức trách khi xét duyệt đơn không nên bới lông tìm vết; không cố tình cứ điều luật nào bất lợi cho đương sự thì tìm cách áp dụng, có lợi thì gạt đi. Trong khi đó công minh mà xét, thì lẽ ra cả điều luật bất lợi lẫn có lợi đều phải đặt lên bàn cân. Khi không chắc chắn thì nên quyết định nghiêng về đương đơn. Cách giải quyết như thế mới đúng với tinh thần một nước Đức văn minh nhân đạo, khoan dung. Nhiều người nước ngoài không bị trục xuất về nước được hưởng các tiêu chuẩn quyền lợi do tôi cùng đồng nghiệp kiên trì đấu tranh theo hướng đó.

Tôi không nghĩ một người hay va chạm với Sở Ngoài kiều như tôi lại được lựa chọn. Nhưng có lẽ họ nhìn thấy mục đích, bản chất nhân đạo những vấn đề cần giải quyết mà tôi dấn thân theo đuổi. Người Đức có đức tính tốt là khi tranh cãi căng thẳng về chuyên môn nghề nghiệp không mấy bị chi phối bởi tình cảm, quan hệ cá nhân. Tôi thay mặt Hội từ thiện đấu tranh cho quyền lợi của người nước ngoài là bổn phận chức trách nghề nghiệp với cả tấm lòng thiện nguyện nghĩa hiệp. Sở Ngoại kiều hoặc các nhà chức trách khác thay mặt thành phố để giải quyết cũng là nghề nghiệp của họ mà thôi. Hơn nữa, khi vấn đề không được giải quyết tôi vẫn cảm ơn họ đã dành thời gian cho tôi, và bao giờ cũng trao đổi trước với họ các bước tiếp theo tôi sẽ tiến hành, để họ có thể chuẩn bị tinh thần. Có lẽ do biết bao kết qủa cụ thể đạt được mang lại cho cộng đồng nhập cư trong qúa trình hoạt động nói trên cùng bao chương trình dự án hoà nhập do cơ quan tôi đề xuất và triển khai đều mang lại hiệu qủa thiết thực rõ rệt, đã tạo được sự tín nhiệm đối với tôi của cả những người tiến cử lẫn cơ quan xét duyệt tin tưởng khi trao danh hiệu. Một người nguồn gốc nước ngoài như tôi được chọn làm Đại sứ Hình ảnh của thành phố Đức còn là một bằng chứng xác thực nước Đức cởi mở với thế giới, với hết thảy mọi công dân của mình không phân biệt nguồn gốc, thành phần, đem lại cho những người ngoài đang sống ở Đức niềm tin vào tương lai và hạnh phúc tốt đẹp ở một đất nước mà họ đã đem cả cuộc đời số phận đặt vào đó. Khi chúng ta sống ở đây, thành phố này là của chúng ta, chúng ta có bổn phận làm cho nó ngày một tươi đẹp hơn“.

Bước ngoặt và hoài bão

Ông Nguyễn Tiến Đức sinh năm 1955, tại Thái Bình, Việt Nam, tới Magdeburg, CHDC Đức, học nghề lắp máy, chế tạo trang thiết bị, từ 1977 – 1980 tại Liên hiệp máy hạng nặng Magdeburger Schwermaschinenkombinat Karl Liebknecht. Từ 1980 đến 1983 ông học Trường đào tạo giáo viên dạy nghề ngành chế tạo máy tại thành phố Karl-Marx (nay đổi tên Chemnitz). Ra trường, sau một năm làm thợ sửa chữa, ông trở về Magdeburg giảng dạy bộ môn công nghệ. Con đường nghề nghiệp, phát triển của ông vậy là ổn định, tưởng chừng cứ thế xuôi dòng êm ả.

Sự kiện bức tường Berlin sụp đổ năm 1990, người Việt hợp tác lao động rơi vào khủng hoảng, mất việc làm, tương lai cư trú bất định, đưa đến bước ngoặt trên con đường sự nghiệp của ông. Trước thảm trạng cộng đồng đó, nhờ vận động được một số người Việt biết tiếng Đức và một số người Đức thiện cảm với Việt Nam, năm 1992 ông thành lập và làm Chủ tịch Hội Hữu nghị Đức Việt với tôn chỉ mục đích tăng cường đoàn kết giữa hai dân tộc Đức-Việt, tương trợ giúp đỡ lẫn nhau trong khó khăn và đặc biệt chống nạn bài ngoại đang bùng phát như đại dịch.

Mang trong lòng hoài bão đó, cùng thời điểm trên ông chính thức bước vào lĩnh vực hoạt động xã hội, làm việc cho Hội từ thiện Caritas Magdeburg, chuyên trách tư vấn cho cộng đồng người Việt. Tới tháng 4.1996, ông được bổ nhiệm chức vụ Giám đốc Điều hành Trung tâm Giao lưu và Tư vấn Đa văn hóa - Interkulturelles Beratungs- und Begegnungszentrum thuộc Caritas. Đồng thời, ông còn là Chủ tịch Liên Hiệp Hội Người nước ngoài của Tiểu bang Sachsen-Anhalt viết tắt LAMSA - Một hiệp hội có tiếng nói trong Tiểu bang Sachsen-Anhalt với một đội ngũ nhân viên chuyên môn giỏi đa phần là người nước ngoài được đào tạo ở Đức. LAMSA luôn nằm trong danh sách gặp mặt khi Thủ hiến Tiểu bang Sachsen-Anhalt các nhiệm kỳ nhậm chức, là nơi được Tiểu bang chuyển tới các văn bản soạn thảo luật trưng cầu ý kiến.

Còn Hội Hữu nghị Đức Việt ông thành lập trước đây tập trung vào tổ chức các sự kiện, đặc biệt Tết Nguyên Đán hàng năm cho người Việt được Thị trưởng đỡ đầu và cả hàng trăm khách các ban ngành chính quyền thủ phủ tới dự - một cơ hội quảng bá nền văn hóa Việt Nam và giao lưu Đức-Việt được các cơ quan thôn tấn báo chí đưa tin sôi nổi, thu hút người dân Đức quan tâm tìm hiểu.

Trong ngày lễ trọng đại ấy, ông Nguyễn Tiến Đức còn vào vai diễn viên, độc tấu đàn bầu, loại nhạc cụ truyền thống Việt Nam thu hút người Đức. Những tấm hình chụp về Tết Nguyên Đán Việt Nam tại Magdeburg được trưng bày tại Hội từ thiện Caritas cùng hình ảnh các ngày hội giao lưu của các dân tộc khác nhau, đặc biệt như hình ảnh đội múa „Sao Mai“ và đội múa „Những đứa con của gió“.

Để nâng cao trình độ chuyên môn phục vụ cho cho sự nghiệp mình đeo đuổi, một năm sau, năm 1997 ông vào đại học chuyên ngành tư vấn xã hội, trường Katholische Fachhochschule Berlin, và ra trường năm 2001 với đề tài luận văn tốt nghiệp mang tên “Kulturelle Besonderheiten der Vienamesen in Deutschland - Đặc trưng văn hóa người Việt ở Đức“. Đề tài này tiếp đó được ông viết thành sách do nhà xuất bản VDM Dr. Müller in phát hành năm 2008 rất có ý nghĩa đối với người Việt ở Đức và giao lưu văn hóa giữa 2 nước. Giải thích lý do chọn đề tài này, ông cho biết, có khi chỉ vì khác văn hóa mà gây hiểu nhầm, sinh ra ác cảm, dẫn tới bài xích. Đơn giản như khi người Việt Nam nói chuyện, nhất là với “bề trên“ thường tránh nhìn thẳng vào mắt. Trong khi người Đức cho cách nhìn đó có chưá điều gì đang giấu diếm, khác với nhìn thẳng ở họ được cho là một cử chỉ thật thà, tôn trọng người đối diện. Công trình của ông tập hợp phân tổ những tuýp hành vi xử sự khác nhau như thế, để độc giả Đức hiểu và tôn trọng sự khác biệt của người Việt. Về phiá người Việt, con cháu họ sinh ra ở Đức, học trường Đức, chịu ảnh hưởng nền văn hóa Đức, đọc sách này sẽ hiểu được thực tế ứng xử hàng ngày từ các bậc cha ông chúng, biết sâu hơn về cội nguồn.

Bao chương trình xã hội hữu hiệu ý nghĩa được vinh danh

Ông say mê với công việc và luôn cảm ơn số phận đã cho ông cơ hội may mắn được học hành thành công ở Đức, được Hội Caritas tín nhiệm giao phó trách nhiệm Giám đốc Điều hành Trung tâm, được làm việc với một đội ngũ nhân viên trình độ đều tốt nghiệp đại học, có bề dày kinh nghiệm hoạt động thực tế. Nhờ vậy hầu hết các chương trình, dự án do Trung tâm ông tham gia, hay đề xuất đều thành công, được đánh giá ghi nhận.

Năm 2000, Trung tâm của ông đoạt Giải Nhất trong cuộc thi “Học sinh vì hòa bình“ do Bộ Giáo dục Tiểu bang Sachsen-Anhalt phát động, với các chương trình tham gia mang tính giáo dục được đánh giá xuất sắc: Vở hài kịch mang tên: “Bạn có nhận thấy cảm giác mình trở thành người lạ - Kennst du das Gefühl fremd zu sein?“ do ông cùng nhóm học sinh cấp III biên kịch dàn dựng, được coi như một cẩm nang tra cứu hành vi phân biệt chủng tộc của một số người Đức mà chính họ không tự nhận biết được; xây dựng bộ phim Video về những điều lạ lẫm tự nhiên hàng ngày thường thấy ở những người xứ lạ đến Đức; tập hợp học sinh phổ thông sáng tác các trò chơi đố vui, người tham gia phải trả lời các câu hỏi về các nước khác.

Tới chương trình „Đỡ đầu ngôn ngữ“ được ông đề xuất để tham gia Giải thưởng Châu Âu mang tên „Ngôn ngữ là sự chiến thắng“, với nội dung tập hợp nhiều người Đức, từ sinh viên đến người nghỉ hưu tình nguyện dành thời gian rỗi giúp đỡ và luyện tiếng Đức cho người nước ngoài rất bổ ích cho cả cho cả hai phiá có cơ hội hiểu biết lẫn nhau giữa các nền văn hóa, được thực hiện thường xuyên trong các buổi liên hoan văn nghệ, ẩm thực, giao lưu... Ông luôn lạc quan dù rơi vào bất kỳ hoàn cảnh nào, giúp ông tăng thêm sức mạnh, thu hút tập hợp được nhiều người tham gia. Ông nói: “Hãy tin ở bạn và sức mạnh của mình, chúng ta sẽ đạt được tất cả!“. Người nhập cư có những hoàn cảnh rất khác nhau, có người hoạt động chính trị bị truy bắt, có người lánh nạn từ những vùng đất chiến sự, nhiều người bị chấn thương tâm lý nặng nề. Bản thân ông luôn đóng vai trò nhân vật chính của chương trình, chủ động gặp gỡ, chia sẻ cùng họ, giúp họ tham gia các lớp học tiếng Đức, giải quyết các vấn đề với công sở, tìm nơi ăn chốn ở, bệnh viện, trường học, khuyến khích họ bồi dưỡng, nâng cao trình độ nghề nghiệp...

Thành công của chương trình „Đỡ đầu ngôn ngữ“ giúp ông Đức cùng cộng sự mở thêm một chương mình mới bậc cao hơn, mang tên „Magdeburger Tandem - Bạn đồng hành Magdeburg“, dành cho thanh thiếu niên nước ngoài từ 14 đến 27 tuổi. Chương trình này tập hợp được 106 người Đức đỡ đầu cho các thanh thiếu nhi người nước ngoài mới đến Magdeburg. Họ giúp các cháu học tiếng Đức, làm bài tập về nhà, đi tìm trường dạy nghề và trường đại học cho các cháu. Ngược lại, những thanh thiếu niên được người Đức giúp đỡ, sẽ giúp đỡ lại họ, như làm vườn, đi chợ, dọn dẹp nhà cửa, hoặc những công việc lớn như chuyển nhà, lắp đặt, sửa chữa dụng cụ... Ông nói: “Hội nhập chỉ thực sự thành công, một khi cả hai phía đều cố gắng, nhiệt tình“. Nhờ sự giúp đỡ của người Đức các cháu trưởng thành và hòa nhập rất nhanh chóng. Chương trình „Magdeburger Tandem“ được trao giải thưởng của cuộc thi „Tích cực cho dân chủ và bác ái - Aktiv für Demokratie und Toleranz“ toàn Liên bang năm 2009.

Năm 2004, tham gia cuộc thi châu Âu mang tên “Chứng chỉ ngôn ngữ châu Âu - Europäisches Sprachensiegel, với chương trình “Học ngôn ngữ với bạn – Sprachpartnerschaften“, Trung tâm tập hợp được 40 người Đức có thời gian và có tâm huyết giúp đỡ thiện nguyện người nước ngoài luyện tiếng Đức không thù lao. Cuộc thi tập hợp được tới 99 chương trình của Đức, Áo và Thụỵ Sỹ tham dự, Ban giám khảo trao Trung tâm giải 2, bởi chương trình mang lại hiệu quả thiết thực, những người thực hiện đã cống hiến bằng công sức và thời gian của chính mình.

Từ năm 2009, ông Nguyễn Tiến Đức phụ trách thêm “Trung tâm đa văn hóa hỗ trợ hòa nhập vào thị trường lao động cho người nhập cư Tiểu bang Sachsen-Anhalt - Interkulturelle Kompetenzzentrum für die Arbeitsmarktintegration für Migrantinnen und Migranten in Sachsen-Anhalt“. Ông còn là Phó Chủ tịch Hội mang tên Refugium chuyên nhận đỡ đầu những trẻ em nước ngoài vào Đức không có bố mẹ đi kèm; cộng tác giảng dạy tại Trường Đại học Volkshochschule Magdeburg các khóa học về phương pháp giao lưu với những người thuộc dân tộc khác, về truyền thống và văn hóa Việt Nam.

Nhịp cầu nối liền hai nước

Ông Nguyễn Tiến Đức có vợ người Việt và 3 con. Con cả là tiến sỹ giảng dạy tại trường Đại học Berlin - Freie Universität Berlin, sắp được phong giáo sư. Tính tới nay đã tròn 40 năm gắn bó máu thịt với thành phố này từ những ngày đầu „chân ướt chân ráo“ đến Đức, ông Nguyễn Tiến Đức trải lòng: “Tất cả những gì đạt được nơi đây, tôi đều mang ơn những con người của thành phố này. Họ đã giúp tôi những buổi đầu khó khăn nhất để tôi có thể học lên đại học, trở thành người hoạt động xã hội tích cực. Chính vì thế, bây giờ tôi luôn cố gắng làm việc và giúp đỡ người nước ngoài, cũng như cho quê hương nguồn cội của tôi, với tất cả tấm lòng và tình cảm của mình như người Đức đã từng dành cho Việt Nam, cho chính tôi xưa kia vậy!“.

Ông luôn nhớ tới những người bạn đồng học và đồng nghiệp sát cánh trước đây, muốn họ cùng thực hiện hoài bão cầu nối giữa hai dân tộc của ông; hai năm qua ông đã tổ chức hai chuyến du lịch, đưa họ về thăm, trải nghiệm và giao lưu với Việt Nam. Hiện tại ông đang cộng tác cho một cơ quan Đức xin dự án tài trợ đào tạo cho Việt Nam về ngành sửa chữa ô tô tại một trường cao đẳng công nghệ ở Hà Nội, sắp tới ông hy vọng sẽ được duyệt.

Trước đó, ngay từ những ngày đầu sự nghiệp, năm 2001, ông đã bắt tay thực hiện hoài bão của mình với chương trình “Magdeburg đến với Việt Nam“, tổ chức các cuộc thi về các đề tài văn hóa, xã hội và con người Việt Nam, thu hút đông đảo các đội thanh thiếu nhi người Đức tham gia. Đội nào đoạt giải sẽ được về thăm Việt Nam, sống trong các gia đình Việt Nam như người nhà. Đoạt giải, các cháu cảm động và sung sướng, như trường hợp đội câu lạc bộ thanh thiếu nhi "Oase" khi được trao giải nhất, các cháu đã vây quanh ôm ông, vừa cười vừa khóc. Sau khi thăm và giao lưu với thanh thiếu nhi Việt Nam trở về, câu lạc bộ “Oase“ đã chủ động gửi văn bản lên thành phố Magdeburg và Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Việt Nam, kiến nghị tiếp tục chương trình giao lưu. Kết thúc, chương trình đã tổ chức được hàng trăm thanh thiếu nhi Đức về Việt Nam giao lưu và ngược lại, được Bộ Lao động và Xã hội Liên bang Đức đánh giá cao. Dù kết thúc, chương trình vẫn tạo được hiệu ứng kế thừa tới bây giờ, các cháu từng được giải về thăm Việt Nam nay đã trưởng thành lại tự mình cộng tác với các câu lạc bộ, tư vấn, tự tổ chức cho thế hệ trẻ tiếp nối giao lưu với Việt Nam.

Hoài bão của ông trở thành nhịp cầu nối liền hai nước Việt Đức, vận động nhiều chương trình tài trợ kinh tế, giáo dục cho Việt Nam và giao lưu giữa hai quốc gia, đã và đang trở thành hiện thực, gây được hiệu ứng tích cực nhân rộng và lâu dài, hứa hẹn ngày một phát triển, thành công như những gì ông đã cống hiến cho nước Đức với tư cách Nhân vật của năm, Đại sứ Hình ảnh.