TÊN LỪA NGA RÚNG ĐỘNG UKRAINE 

Tên lửa Oreshnik 

Khi Tổng thống Nga Vladimir Putin lần đầu tiên công bố việc sử dụng tên lửa Oreshnik trong cuộc tấn công vào Dnipro tháng 11/2024, thế giới chứng kiến một “mưa lửa” hypersonic lao xuống với tốc độ kinh hoàng. Không phải ngẫu nhiên mà các chuyên gia quân sự gọi đây là bước ngoặt trong công nghệ tên lửa đạn đạo tầm trung. 

Với khả năng mang nhiều đầu đạn độc lập, tốc độ vượt Mach 10 và thiết kế di động cao, tên lửa Oreshnik không chỉ là vũ khí chiến thuật mà còn là thông điệp chiến lược rõ ràng: Nga đang sở hữu công cụ có thể vươn tới bất kỳ mục tiêu nào ở châu Âu chỉ trong vòng chưa đầy 20 phút. 

Bài phân tích dưới đây sẽ làm rõ từng lớp công nghệ, thông số kỹ thuật và ý nghĩa thực tiễn của hệ thống tên lửa Oreshnik, giúp bạn hiểu tại sao nó đang trở thành nỗi ám ảnh của các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện đại.

Oreshnik, hay “Cây phỉ” theo nghĩa tiếng NgalLà tên lửa đạn đạo tầm trung (IRBM - Intermediate-Range Ballistic Missile) do Nga phát triển dựa trên nền tảng RS-26 Rubezh, một dự án từng bị tạm dừng nhưng được hồi sinh sau khi Hiệp ước INF tan vỡ năm 2019. 

Khác với các tên lửa hành trình hypersonic như Kinzhal hay Zircon, Oreshnik là tên lửa đạn đạo thuần túy, bay theo quỹ đạo parabol cao qua tầng bình lưu và không gian gần Trái Đất. 

Tên lửa Oreshnik được thiết kế hai tầng đẩy sử dụng nhiên liệu rắn, giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị phóng và tăng độ tin cậy so với nhiên liệu lỏng. 

Phiên bản triển khai chiến đấu đầu tiên xuất hiện năm 2024 và Nga đã sử dụng nó ít nhất hai lần ở Ukraine, chứng tỏ hệ thống đã đạt trạng thái sẵn sàng hoạt động thực chiến dù vẫn được coi là “thử nghiệm” theo đánh giá của Lầu Năm Góc.

Về thông số kỹ thuật cốt lõi, tên lửa Oreshnik nổi bật với tầm bắn linh hoạt từ khoảng 1.000 km đến tối đa 5.500 km, tùy thuộc vào tải trọng đầu đạn. 

Con số này đủ để từ lãnh thổ Nga hoặc Belarus, tên lửa Oreshnik có thể vươn tới hầu hết các thủ đô châu Âu, từ Warsaw, Berlin cho đến Brussels hay London. 

Tốc độ tối đa đạt hơn Mach 10, tương đương 12.300-13.600 km/h hoặc khoảng 3,4 km/giây ở giai đoạn cuối, khiến thời gian bay từ Kapustin Yar (Nga) đến Bruxelles chỉ vỏn vẹn 17 phút. Trọng lượng phóng ước tính khoảng 30.000-40.000 kg, chiều dài thân tên lửa 15-18,5 mét và đường kính 1,86 mét. 

Phần đầu đạn mang tải trọng lên đến 1,5 tấn, đủ sức trang bị cả đầu đạn hạt nhân lẫn thông thường. Công nghệ then chốt nằm ở hệ thống đầu đạn MIRV (Multiple Independently Targetable Reentry Vehicles). 

Tên lửa Oreshnik có thể mang sáu đầu đạn tái nhập độc lập, mỗi đầu lại chứa sáu đầu đạn con (submunitions), tạo ra tổng cộng tới 36 yếu tố tấn công riêng lẻ. 

Đây là lần đầu tiên một tên lửa tầm trung được sử dụng trong chiến đấu với cấu hình MIRV, công nghệ trước đây chỉ dành cho tên lửa liên lục địa. Các đầu đạn con không mang chất nổ mạnh mà chủ yếu tận dụng năng lượng động học thuần túy: khi lao xuống với vận tốc hypersonic, chúng tạo nhiệt độ bề mặt lên tới 4.000°C, gần bằng nhiệt độ bề mặt Mặt Trời. 

Kết quả là bất kỳ mục tiêu nào trong bán kính ép cũng bị “nghiền nát thành bụi” chỉ nhờ va chạm vật lý, không cần chất nổ. 

Trong các cuộc tấn công Ukraine, đầu đạn được sử dụng ở dạng trơ (inert), nhưng vẫn gây thiệt hại đáng kể nhờ tốc độ cực cao.

Thiết kế khí động học và hệ thống bảo vệ nhiệt là yếu tố quyết định khả năng sống sót của tên lửa Oreshnik trước hệ thống phòng không. 

Khi tái nhập khí quyển, các đầu đạn tạo ra lớp plasma bao quanh, làm nhiễu loạn sóng radar và gây khó khăn cực lớn cho hệ thống dẫn đường và theo dõi của đối phương. Tấm chắn nhiệt tiên tiến giúp đầu đạn duy trì tính toàn vẹn cấu trúc ở vận tốc Mach 10-11. 

Toàn bộ hệ thống phóng trên bệ TEL (Transporter-Erector-Launcher) di động 12x12 bánh, có khả năng di chuyển địa hình phức tạp, ngụy trang nhanh và phóng từ vị trí ẩn. Nhờ nhiên liệu rắn, thời gian triển khai chỉ vài phút, khác hẳn với các tên lửa cũ phải nạp nhiên liệu lâu dài.

Về dẫn đường, tên lửa Oreshnik kết hợp hệ thống quán tính chính xác cao với khả năng cơ động cuối quỹ đạo. Các đầu đạn có thể thực hiện các động tác né tránh nhỏ ở giai đoạn cuối, khiến tên lửa đánh chặn hiện đại như Patriot hay THAAD gần như không có cửa sổ bắn. 

Độ chính xác CEP (Circular Error Probable) được ước tính ở mức cao, đủ để tiêu diệt các mục tiêu kiên cố như hầm ngầm, sân bay hoặc kho vũ khí. 

Trong cấu hình hạt nhân, tổng công suất có thể đạt 900 kiloton, tương đương 45 quả bom Hiroshima, nhưng phiên bản thông thường vẫn đủ sức gây hiệu ứng “tương đương hạt nhân” nhờ năng lượng kinetic.

Tuy nhiên, tên lửa Oreshnik không phải là bước đột phá hoàn toàn mới. Nhiều chuyên gia nhận định đây là sự kết hợp thông minh của công nghệ cũ (từ RS-26 và các ICBM trước đó) với ứng dụng mới cho vai trò tầm trung. Số lượng tên lửa hiện có vẫn hạn chế và chi phí cao khiến Nga khó triển khai hàng loạt trong xung đột kéo dài. 

Dù vậy, giá trị chiến lược của nó nằm ở khả năng bão hòa hệ thống phòng thủ: một quả tên lửa có thể buộc đối phương phải phân tán lực lượng đánh chặn cho hàng chục mục tiêu con cùng lúc.

Tên lửa Oreshnik đại diện cho sự tiến hóa của tên lửa đạn đạo Nga trong kỷ nguyên hypersonic. Với tốc độ, khả năng mang MIRV và thiết kế di động, nó không chỉ thay đổi cục diện chiến trường Ukraine mà còn buộc NATO phải tái đánh giá toàn bộ chiến lược phòng thủ châu Âu. 

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, tên lửa Oreshnik nhắc nhở rằng công nghệ cũ khi được tái chế đúng cách vẫn có thể trở thành vũ khí “không thể đánh chặn”, ít nhất là trong mắt người sử dụng.

IRAN VẪN GIỮ CHÌA KHÓA HẠT NHÂN SAU 5 TUẦN BỊ OANH TẠC

Bất chấp 5 tuần bị ném bom dữ dội, Iran dường như vẫn nắm trong tay phần lớn các công cụ cần thiết để sản xuất bom hạt nhân, tạo thêm đòn bẩy cho Tehran trong tiến trình đàm phán với Washington.

Theo các quan chức và chuyên gia, việc ngăn chặn tham vọng hạt nhân của Iran là một trong những lý do hàng đầu khiến Washington phát động chiến dịch quân sự. Tuy nhiên, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, dù phá hủy nhiều phòng thí nghiệm và cơ sở nghiên cứu liên quan đến vũ khí hạt nhân, vẫn chưa thể vô hiệu hóa hoàn toàn chương trình hạt nhân của Tehran.

Mặc dù một địa điểm sản xuất yellowcake (nguyên liệu thô để làm giàu uranium) đã bị phá hủy, Iran được cho là vẫn còn các máy ly tâm và một địa điểm sâu dưới lòng đất để làm giàu uranium. Đặc biệt, kho dự trữ gần 450kg uranium gần cấp độ vũ khí, với một nửa được chôn sâu dưới khu phức hợp hạt nhân Isfahan, vẫn nằm trong tay Iran.

Eric Brewer, cựu quan chức Nhà Trắng, nhận định: "Iran sẽ không dễ dàng trao đổi số uranium đó. Yêu cầu của họ hiện nay chắc chắn sẽ cao hơn so với các cuộc đàm phán hồi tháng 2 về việc giao nộp vật liệu này".

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 8/4 khẳng định việc chấm dứt làm giàu uranium ở Iran là "lằn ranh đỏ" mà Tổng thống Trump sẽ không lùi bước, đồng thời cho biết thuyết phục Tehran giao nộp uranium làm giàu là ưu tiên hàng đầu của Mỹ.

Thiệt hại và những ẩn số

Phần lớn thiệt hại đối với chương trình hạt nhân của Iran xảy ra trong cuộc chiến 12 ngày hồi năm 2025, khi Mỹ sử dụng bom Massive Ordnance Penetrator để phá hủy các địa điểm làm giàu uranium Fordow và Natanz, cùng với các tòa nhà hạt nhân ở Isfahan bằng tên lửa Tomahawk.

Trong 5 tuần giao tranh gần đây, Mỹ tập trung tấn công kho tên lửa và các tài sản quân sự thông thường của Iran, trong khi Israel nhắm vào chương trình hạt nhân. Các quan chức Israel tuyên bố đã tấn công nhiều địa điểm nghi ngờ liên quan đến chế tạo vũ khí hạt nhân, bao gồm các phòng thí nghiệm, một trường đại học, một cơ sở bên ngoài Tehran và một tòa nhà tại khu quân sự Parchin.

Tuy nhiên, Iran vẫn có thể còn hầu hết các điều kiện cần thiết để chế tạo bom, bao gồm máy ly tâm và kho dự trữ uranium làm giàu. Các đường hầm ở Isfahan - nơi bị nghi là một cơ sở làm giàu uranium - chưa được kiểm tra, và một hệ thống đường hầm được phòng thủ kiên cố ở núi Pickaxe, gần Natanz, có thể là nơi Iran tiến hành các hoạt động hạt nhân mà ngay cả vũ khí mạnh nhất của Mỹ cũng không thể tiếp cận.

Báo Wall Street Journal tiết lộ Tổng thống Mỹ Donald Trump từng cân nhắc một chiến dịch quân sự để tịch thu kho dự trữ uranium làm giàu của Iran, nhưng chiến dịch này được đánh giá là phức tạp và nguy hiểm, có khả năng kéo dài xung đột.

Đàm phán bế tắc, căng thẳng leo thang

Iran luôn khẳng định các hoạt động hạt nhân của họ là vì mục đích hòa bình và từ chối chấm dứt chương trình làm giàu uranium. Đặc phái viên Nhà Trắng Steve Witkoff cho rằng Tehran có thể chứng minh điều đó bằng cách dừng làm giàu uranium trong nước và chấp nhận nguồn cung từ nước ngoài. Tổng thống Trump cũng đã nhiều lần yêu cầu Iran chấp nhận mức độ làm giàu bằng không.

Điều không chắc chắn lớn nhất về các cuộc tấn công vào chương trình hạt nhân Iran là mức độ thiệt hại đối với khả năng chế tạo đầu đạn hạt nhân của nước này. Các chuyên gia gần như chắc chắn rằng Iran chưa bao giờ chế tạo được đầu đạn hạt nhân, và việc làm điều đó mà không bị phát hiện là rất khó khăn.

David Albright, cựu thanh tra vũ khí, nhận định: "Thiệt hại đối với khả năng vũ khí hóa có vẻ giống như việc tạo ra những lỗ hổng, gây tắc nghẽn trong quá trình chế tạo vũ khí hạt nhân nhiều tầng, kéo dài". Nếu đúng như vậy, điều đó sẽ làm suy yếu đòn bẩy của Iran.

Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran hồi tháng 2 đã không đạt được thỏa thuận về việc làm giàu uranium. Tehran đề nghị pha loãng lượng uranium được làm giàu cao 60% xuống mức tối đa 20%, nhưng theo thỏa thuận hạt nhân năm 2015, lượng uranium làm giàu dự trữ của Iran được giới hạn ở mức 3,67% trong 15 năm.

Các cuộc đàm phán Mỹ - Iran tại Pakistan gần đây đã đổ vỡ sau 21 giờ căng thẳng, giáng một đòn mạnh vào những hy vọng mong manh về việc tìm ra lối thoát cho cuộc xung đột Trung Đông. Lập trường quá khác biệt giữa Mỹ và Iran, cùng với cách tiếp cận đàm phán khác nhau, đã khiến các cuộc thảo luận đi vào ngõ cụt.

IRAN RA ĐIỀU KIỆN ĐÀM PHÁN; MỸ PHONG TỎA

Iran nói có thể nối lại đàm phán nếu Mỹ chấp nhận các điều kiện

Mỹ và Iran đã không đạt được thỏa thuận ngừng bắn sau 21 giờ đàm phán tại Islamabad (Pakistan) vào cuối tuần qua. Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Tehran đã từ chối chấp nhận các điều khoản của Washington.

Ngày 13-4, Hãng thông tấn Tass dẫn Hãng thông tấn PTI của Ấn Độ đưa tin: Đại sứ Iran tại Ấn Độ Mohammad Fathali cho biết một vòng đàm phán khác với Mỹ có thể diễn ra nếu các điều kiện của Iran được chấp nhận.

Theo Đại sứ Fathali, các yêu cầu chính mà Iran đưa ra trong các cuộc đàm phán với Mỹ ở Islamabad là vấn đề "hạt nhân, bồi thường chiến tranh, dỡ bỏ lệnh trừng phạt và một số điều kiện khác".

"Tôi nghĩ rằng họ muốn một số yêu cầu bất hợp pháp. Các quan chức cấp cao và phái đoàn của chúng tôi nói rằng chúng tôi sẵn sàng cho hòa bình. Chúng tôi sẵn sàng đàm phán, nhưng quý vị nên nhận thức được rằng Iran cũng sẵn sàng cho chiến tranh", ông nói.

Sau khi đàm phán Mỹ - Iran ở Pakistan đổ vỡ, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông không quan tâm nếu Iran có quay trở lại bàn đàm phán hay không.

Nhà lãnh đạo Mỹ cũng tuyên bố Washington sẽ bắt đầu phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược, nơi vận chuyển 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới.

Mỹ thực thi lệnh phong tỏa ở vịnh Oman và biển Ả Rập

Theo thông báo từ Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) gửi đến các thủy thủ mà Hãng tin Reuters tiếp cận được, quân đội nước này sẽ bắt đầu phong tỏa tại vịnh Oman và khu vực biển Ả Rập ở phía đông eo biển Hormuz, áp dụng đối với mọi tàu thuyền bất kể treo cờ quốc gia nào.

Thông báo cho hay lệnh phong tỏa sẽ có hiệu lực từ 10h sáng 13-4 giờ Mỹ (tức 21h cùng ngày giờ Việt Nam).

"Bất kỳ tàu thuyền nào đi vào hoặc rời khỏi khu vực bị phong tỏa mà không có sự cho phép đều có thể bị chặn, chuyển hướng hoặc bắt giữ. Lệnh phong tỏa sẽ không cản trở quyền quá cảnh trung lập qua eo biển Hormuz đến hoặc đi từ các điểm đến không thuộc Iran", thông báo nêu rõ.

Mỹ cũng cho biết phạm vi phong tỏa "bao trùm toàn bộ đường bờ biển của Iran, bao gồm nhưng không giới hạn ở các cảng và các cơ sở xuất khẩu dầu", đồng thời nhấn mạnh các chuyến hàng nhân đạo như lương thực, vật tư y tế và hàng thiết yếu khác vẫn được phép đi qua, nhưng phải được kiểm tra.

Tehran đã cảnh báo sẽ trả đũa các cảng của các nước láng giềng vùng Vịnh sau khi không đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến sự với Mỹ, khiến lệnh ngừng bắn hai tuần trước đó đứng trước nguy cơ đổ vỡ.

Nhân viên Nga được sơ tán khỏi Nhà máy điện hạt nhân Bushehr của Iran

Theo Hãng tin AFP, Tổng giám đốc Tập đoàn năng lượng nguyên tử Rosatom của Nga, ông Alexei Likhachev, thông báo hầu hết nhân viên người Nga tại Nhà máy điện hạt nhân Bushehr của Iran đã được sơ tán.

Cụ thể, 108 người đã rút khỏi cơ sở này, chỉ còn lại 20 người, gồm lãnh đạo cấp cao và nhân viên chịu trách nhiệm an toàn thiết bị, ở lại nhà máy.

Nga bắt đầu sơ tán nhân sự khỏi cơ sở này do lo ngại nguy cơ không kích trong bối cảnh chiến sự Mỹ - Israel với Iran. Matxcơva cảnh báo các cuộc tấn công gần Nhà máy Bushehr có thể gây ra một "thảm họa phóng xạ còn nghiêm trọng hơn cả Chernobyl".

Nhà máy Bushehr nằm ở miền nam Iran và được trang bị lò phản ứng công suất 1.000 MW. Khu vực xung quanh nhà máy đã bị tấn công ít nhất 4 lần kể từ khi xung đột nổ ra vào hôm 28-2.

Nguồn: Tuổi trẻ; Việt Nam Net; Dân trí 

Đức Việt Online