NẮNG NÓNG TRÁI MÙA BAO TRÙM TẠI MỸ, CẢNH BÁO CHUỖI KỶ LỤC NHIỆT TOÀN CẦU TRONG NHỮNG NĂM TỚI

Đợt nắng nóng bất thường giữa tháng 3 tại Mỹ đang làm dấy lên lo ngại về xu hướng khí hậu cực đoan, khi các chuyên gia cảnh báo nhiệt độ toàn cầu có thể tiếp tục tăng mạnh, thậm chí lập kỷ lục mới trong giai đoạn 2026-2027.

Một đợt nắng nóng xuất hiện ngay trong tháng 3 tại nhiều khu vực miền Tây và miền Trung nước Mỹ đang gây chú ý đặc biệt của giới khoa học khí hậu, khi nhiệt độ tăng lên mức tương đương mùa hè, trái quy luật thời vụ. Các chuyên gia nhận định hiện tượng này không chỉ bất thường mà còn phản ánh xu hướng nóng lên rõ rệt của khí hậu toàn cầu.

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), hệ thống khí hậu Trái Đất đang “mất cân bằng ở mức chưa từng có trong lịch sử quan trắc”, với các chỉ số như nhiệt độ và khí nhà kính đồng loạt gia tăng nhanh.

Các nhà khoa học cho rằng xu hướng ấm lên dài hạn đang kết hợp với các yếu tố ngắn hạn như El Niño, có thể đẩy nhiệt độ toàn cầu tăng mạnh trong giai đoạn 2026–2027, thậm chí lập kỷ lục mới.

Đợt nắng nóng tháng 3 tại Mỹ được đánh giá là hiện tượng cực đoan hiếm gặp, gần như không thể xảy ra nếu không có tác động của biến đổi khí hậu do con người gây ra. Nền nhiệt tăng khiến các đợt nắng nóng đến sớm hơn và gay gắt hơn.

Ít nhất 14 bang tại Mỹ đã ghi nhận nhiệt độ cao kỷ lục, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, cháy rừng và đe dọa nguồn nước do tuyết tan sớm.

Tại TP Flagstaff, bang Arizona, nhà khoa học khí hậu Daniel Swain cho biết đây là sự kiện có mức độ bất thường cao nhất từng được ghi nhận vào bất kỳ thời điểm nào trong năm.

Ông nhấn mạnh rằng mức nhiệt không nhất thiết cao hơn mùa Hè, nhưng độ chênh lệch so với mức trung bình thông thường của tháng 3 lại lớn chưa từng có. Điều này cho thấy hệ thống khí hậu đang thay đổi theo hướng khó dự đoán hơn.

Ước tính có ít nhất 14 bang tại Mỹ đã ghi nhận mức nhiệt cao kỷ lục trong tháng 3. Nhiệt độ tăng sớm làm dấy lên lo ngại về tình trạng hạn hán, suy giảm lượng tuyết tích trữ ở các khu vực miền núi và nguy cơ cháy rừng gia tăng trong các tháng tới. Khi lớp tuyết tan nhanh hơn bình thường, nguồn nước cung cấp cho mùa khô cũng bị ảnh hưởng, kéo theo nhiều hệ lụy đối với nông nghiệp và đời sống.

Trên phạm vi toàn cầu, các dữ liệu mới nhất cho thấy khí hậu đang biến đổi với tốc độ chưa từng có, khi nồng độ CO₂ và methane ở mức cao kỷ lục trong hàng trăm nghìn đến hàng triệu năm.

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cảnh báo rằng Trái Đất đang bị đẩy vượt quá giới hạn, với mọi chỉ số khí hậu chính đều ở mức đáng báo động. Tình trạng này phản ánh sự tích tụ nhiệt ngày càng lớn trong hệ thống khí hậu.

Theo WMO, nguyên nhân chính là sự gia tăng liên tục của các khí nhà kính như khí CO₂, khí methane và một số khí khác. Đây là những loại khí giữ nhiệt trong khí quyển, làm giảm lượng nhiệt thoát ra ngoài không gian, trong khi năng lượng từ Mặt Trời vẫn tiếp tục đi vào Trái Đất, dẫn đến tình trạng mất cân bằng.

Nhà khoa học John Kennedy giải thích rằng trong một hệ thống cân bằng, năng lượng vào và ra phải tương đương nhau. Tuy nhiên, hiện nay, lượng năng lượng giữ lại nhiều hơn, đồng nghĩa với việc nhiệt tiếp tục tích tụ. Sự tích tụ này đã khiến nhiệt độ đại dương tăng lên mức kỷ lục trong những năm gần đây, đồng thời thúc đẩy quá trình tan chảy của băng ở hai cực.

Các số liệu cũng cho thấy biến đổi khí hậu đang diễn ra với tốc độ chưa từng có. Lượng khí CO₂ trong khí quyển hiện đã ở mức cao nhất trong khoảng 2 triệu năm, trong khi các khí khác như methane cũng đạt mức cao nhất trong ít nhất 800.000 năm.

Các chuyên gia cảnh báo những biến động hiện tại không chỉ mang tính ngắn hạn. Dù diễn ra trong vài thập kỷ, nhưng tác động của chúng có thể kéo dài trong hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm. Sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến hệ sinh thái, nguồn nước, sản xuất nông nghiệp và đời sống con người.

VÌ SAO CÁC CEO CÔNG NGHỆ ĐỔ LỖI CHO AI VỀ VIỆC SA THẢI HÀNG LOẠT?

Việc cắt giảm nhân sự quy mô lớn tại các công ty công nghệ lớn đã trở thành một chuyện thường tình hàng năm. Tuy nhiên, cách các giám đốc điều hành giải thích những quyết định đó đã thay đổi.

Những từ ngữ sáo rỗng như hiệu quả, tuyển dụng quá nhiều và quá nhiều tầng quản lý đã không còn được sử dụng.

Ngày nay, tất cả các lời giải thích đều bắt nguồn từ trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong những tuần gần đây, các gã khổng lồ Google, Amazon, Meta, cũng như các công ty nhỏ hơn như Pinterest và Atlassian, đều đã công bố hoặc cảnh báo về kế hoạch thu hẹp lực lượng lao động của họ, chỉ ra những phát triển trong AI mà họ cho rằng đang cho phép họ làm được nhiều việc hơn với ít người hơn.

"Tôi nghĩ rằng năm 2026 sẽ là năm mà AI bắt đầu thay đổi mạnh mẽ cách chúng ta làm việc," ông chủ của Meta, Mark Zuckerberg, đã nói vào tháng Một.

Kể từ đó, công ty của ông, sở hữu Facebook, Instagram và WhatsApp, đã sa thải hàng trăm người, gồm cả 700 người chỉ mới đây.

Meta, công ty có kế hoạch tăng gần gấp đôi chi tiêu cho AI trong năm nay, vẫn đang tuyển dụng trong "các lĩnh vực ưu tiên", một người phát ngôn cho hay.

Tuy nhiên, theo thông tin từ hai nguồn của công ty gửi tới BBC, dự kiến sẽ có thêm nhiều đợt cắt giảm việc làm trong những tháng tới, đồng thời nhiều bộ phận của công ty cũng đang tạm dừng tuyển dụng.

'Tôi muốn đi trước xu hướng'

Jack Dorsey, người đứng đầu công ty công nghệ tài chính Block, thậm chí còn nói rõ hơn về mục tiêu của mình.

"Đây không chỉ là về hiệu quả," ông nói với các cổ đông vào tháng trước khi thông báo rằng công ty của mình, đơn vị vận hành các nền tảng như CashApp, Square và Tidal, sẽ cắt giảm gần một nửa lực lượng lao động.

"Các công cụ trí tuệ nhân tạo đã thay đổi ý nghĩa của việc xây dựng và điều hành một công ty… Một đội ngũ nhỏ hơn đáng kể, sử dụng các công cụ mà chúng tôi đang xây dựng, có thể làm được nhiều việc hơn và làm tốt hơn."

Ông Dorsey dự đoán "đa số các công ty" sẽ đi đến kết luận tương tự trong vòng một năm tới. "Tôi muốn đi trước xu hướng đó," ông nói thêm.

Những lời của ông Dorsey đã vấp phải nhiều hoài nghi, những người chỉ ra rằng ông đã chỉ đạo ít nhất hai đợt cắt giảm việc làm hàng loạt trong hai năm qua và chưa bao giờ đề cập đến trí tuệ nhân tạo.

Nhưng việc giải thích việc cắt giảm bằng cách chỉ ra những tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo nghe có vẻ thuyết phục hơn là viện dẫn áp lực chi phí hoặc mong muốn làm hài lòng các cổ đông, theo nhà đầu tư công nghệ Terrence Rohan, người từng giữ ghế trong nhiều hội đồng quản trị công ty.

"Việc đề cập đến AI sẽ khiến bài đăng trên blog hấp dẫn hơn," ông Rohan nói.

"Hoặc ít nhất nó sẽ không khiến bạn trông giống như kẻ xấu chỉ muốn cắt giảm nhân sự để tiết kiệm chi phí."

Điều đó không có nghĩa là những lời nói đó không có cơ sở, ông Rohan nói thêm. Một số công ty mà ông đang hỗ trợ đang sử dụng mã nguồn được AI tạo ra từ 25% đến 75%.

Đó là dấu hiệu cho thấy mối đe dọa thực sự mà các công cụ AI để viết mã gây ra đối với các công việc như nhà phát triển phần mềm, kỹ sư máy tính và lập trình viên, những vị trí từng được coi là gần như đảm bảo cho sự nghiệp ổn định, lương cao.

"Một phần là do câu chuyện đang thay đổi, một phần là do chúng ta thực sự bắt đầu thấy những bước tiến vượt bậc về năng suất," Anne Hoecker, một đối tác tại Bain, người đứng đầu bộ phận công nghệ của công ty tư vấn, nói về việc cắt giảm việc làm gần đây.

"Gần đây, các nhà lãnh đạo nhận thấy rằng những công cụ này đủ tốt để thực sự có thể làm cùng một lượng công việc với lượng nhân viên ít hơn đáng kể."

Thể hiện 'tính kỷ luật' bằng cách chi 650 tỷ đô la

Có một cách khác mà trí tuệ nhân tạo đang dẫn đến việc cắt giảm việc làm - và điều đó không liên quan gì đến khả năng kỹ thuật của các công cụ lập trình và chatbot.

Amazon, Meta, Google và Microsoft đang cùng nhau lên kế hoạch đầu tư 650 tỷ đô la vào AI trong năm tới.

Khi các nhà điều hành tìm cách giảm bớt sự lo ngại của nhà đầu tư về chi phí này, họ sẽ dùng đến khoản dành cho tiền lương, vốn thường là khoản chi lớn nhất của các công ty công nghệ.

Các công ty không hề che giấu mối liên hệ này.

Vào tháng Hai, các giám đốc của Amazon cho biết họ có kế hoạch chi 200 tỷ đô la trong năm tới cho các khoản đầu tư vào AI, nhiều nhất trong số tất cả các công ty công nghệ lớn.

Đồng thời, giám đốc tài chính của công ty lưu ý rằng họ sẽ tiếp tục "nỗ lực hết sức để bù đắp điều đó bằng hiệu quả và giảm chi phí" ở những nơi khác trong công ty. Kể từ tháng 10/2025, Amazon đã cắt giảm khoảng 30.000 nhân viên văn phòng.

Google, công ty đã thực hiện một số đợt cắt giảm việc làm quy mô nhỏ hơn kể từ khi sa thải 12.000 người vào năm 2023, đã đưa ra những đảm bảo tương tự cho các nhà đầu tư vào tháng Hai, khi thảo luận về kế hoạch đầu tư vào AI của mình.

"Càng giải phóng được nhiều vốn trong tổ chức để đầu tư, chúng tôi càng có thể thúc đẩy guồng máy đầu tư để hỗ trợ tăng trưởng trong tương lai tốt hơn," Giám đốc tài chính Anat Ashkenazi cho hay.

Mặc dù chi phí, chẳng hạn, đối với 30.000 nhân viên của Amazon nhỏ hơn nhiều so với kế hoạch chi tiêu cho AI của công ty này, nhưng các công ty có quy mô như vậy hiện sẽ tận dụng mọi cơ hội để cắt giảm chi phí, ông Rohan bình luận.

"Họ đang thực hiện việc này từng chút một," ông Rohan nói về việc cắt giảm chi phí tại các công ty công nghệ lớn. "Nếu có thể điều chỉnh bộ máy dù chỉ một chút, điều đó cũng rất hữu ích."

Bà Hoecker nói rằng việc cắt giảm việc làm cũng là tín hiệu cho các nhà đầu tư thị trường chứng khoán, vốn đang lo ngại về chi phí "thực sự và khổng lồ" của việc phát triển AI, rằng các giám đốc điều hành không tùy tiện ném tiền.

"Điều đó cho thấy sự kỷ luật," bà Hoecker nói.

"Có thể việc sa thải nhân viên sẽ không làm giảm đáng kể khoản chi phí đó, nhưng bằng cách tạo ra một chút dòng tiền, điều đó cũng có lợi."

HÀNG NGHÌN LÍNH DÙ MỸ ĐẾN TRUNG ĐÔNG, SẴN SÀNG CHO MỌI KỊCH BẢN Ở IRAN

Hai quan chức Mỹ nói với Reuters, rằng hàng ngàn binh sĩ thuộc Sư đoàn Dù 82 tinh nhuệ đã bắt đầu đến Trung Đông, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc những bước đi tiếp theo trong cuộc chiến nhằm vào Iran.

Các quan chức, phát biểu với điều kiện giấu tên, không nói cụ thể số lính dù sẽ được triển khai đến đâu, nhưng động thái này đã được dự đoán trước.

Ngày 18/3, Reuters đưa tin chính quyền Tổng thống Trump đang xem xét triển khai thêm hàng nghìn binh sĩ Mỹ đến Trung Đông, một động thái giúp mở rộng các lựa chọn quân sự, bao gồm cả việc triển khai lực lượng vào lãnh thổ Iran.

Các lính dù, đóng quân tại Fort Bragg (Bắc Carolina), sẽ bổ sung vào hàng ngàn thủy thủ, lính thủy đánh bộ và lính đặc nhiệm Mỹ được điều đến khu vực này. Cuối tuần qua, khoảng 2.500 lính thủy đánh bộ đã đến Trung Đông.

Lựa chọn của Tổng thống Trump

Hiện Nhà Trắng chưa có quyết định nào về việc đưa quân vào Iran, nhưng nhóm lính dù sẽ giúp tăng cường năng lực cho các hoạt động tiềm tàng trong tương lai ở khu vực này, một trong những nguồn tin cho biết.

Các binh sĩ có thể được huy động cho nhiều mục đích trong cuộc chiến với Iran, bao gồm cả nỗ lực giành đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu 90% dầu mỏ của Iran.

Đầu tháng này, Reuters tiết lộ đã có những cuộc thảo luận trong chính quyền Tổng thống Trump về chiến dịch giành đảo Kharg. Một động thái như vậy sẽ rất rủi ro, vì Iran có thể vươn tới đảo bằng tên lửa và máy bay không người lái.

Chính quyền Mỹ cũng được cho là đã thảo luận về việc huy động lực lượng mặt đất vào Iran để thu giữ uranium làm giàu cao, mặc dù lựa chọn đó có thể đồng nghĩa với việc quân đội Mỹ tiến sâu hơn vào Iran trong thời gian dài hơn, cố gắng khai thác số vật liệu nằm sâu dưới lòng đất.

Các cuộc thảo luận nội bộ của chính quyền Tổng thống Trump còn bao gồm khả năng đưa quân đội Mỹ vào Iran để đảm bảo an toàn cho các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Mặc dù nhiệm vụ đó sẽ được thực hiện chủ yếu bằng lực lượng không quân và hải quân, nhưng Mỹ cũng có thể triển khai quân đội đến bờ biển Iran.

Bất kỳ phương án sử dụng quân đội trên bộ nào của Mỹ - ngay cả cho một nhiệm vụ hạn chế - cũng có thể gây ra những rủi ro chính trị đáng kể cho Tổng thống Trump, do sự ủng hộ của công chúng Mỹ đối với chiến dịch Iran rất thấp và những lời hứa trước bầu cử của chính ông Trump về việc tránh để Mỹ vướng vào các cuộc xung đột mới ở Trung Đông.

Kể từ khi chiến dịch Epic Fury bắt đầu vào ngày 28/2, Mỹ đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào hơn 11.000 mục tiêu của Iran. Hơn 300 binh sĩ Mỹ đã bị thương và 13 quân nhân đã thiệt mạng.

MỸ MỞ CHIẾN DỊCH CHỐNG 'THÔNG TIN SAI LỆCH' TRÊN TOÀN CẦU

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã yêu cầu toàn bộ đại sứ quán và lãnh sự quán Mỹ trên toàn thế giới triển khai các chiến dịch phối hợp nhằm chống tuyên truyền nước ngoài.

Theo The Guardian dẫn một bức điện tín do Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ký ngày 30.3, các cơ quan ngoại giao Mỹ được chỉ đạo tăng cường phản ứng trước thông tin sai lệch, trong bối cảnh Washington đối mặt các chiến dịch gây ảnh hưởng từ Iran, Nga và Trung Quốc.

Bức điện tín đề ra 5 mục tiêu chính, gồm phản bác thông điệp thù địch, mở rộng tiếp cận thông tin, vạch trần hoạt động của đối phương, nâng cao tiếng nói ủng hộ Mỹ tại địa phương và "kể câu chuyện của nước Mỹ". Các đại sứ quán Mỹ được khuyến khích hợp tác với người có ảnh hưởng, học giả và lãnh đạo cộng đồng nhằm truyền tải thông điệp theo cách "địa phương hóa", giảm cảm giác bị áp đặt từ Washington.

Tài liệu yêu cầu phối hợp với đơn vị Tác chiến hỗ trợ thông tin quân sự (MISO) thuộc Lầu Năm Góc - lực lượng chuyên về tác chiến tâm lý. Đây là bước đi hiếm hoi khi kết hợp trực tiếp ngoại giao công chúng với hoạt động quân sự trong lĩnh vực thông tin.

Bức điện tín đồng thời đánh giá cao nền tảng X của tỉ phú Elon Musk, đặc biệt là tính năng "Ghi chú cộng đồng", như một công cụ "sáng tạo" giúp kiểm chứng thông tin mà không ảnh hưởng đến quyền tự do ngôn luận. 

Tuy nhiên, sự ủng hộ này được đưa ra khi Liên minh châu Âu (EU) vừa phạt X 137,5 triệu USD theo Đạo luật dịch vụ kỹ thuật số và mở thêm các cuộc điều tra liên quan thuật toán và trí tuệ nhân tạo của nền tảng.

Ngoài ra, các cơ quan ngoại giao Mỹ được yêu cầu tăng cường nhận diện các chương trình viện trợ của Mỹ thông qua việc sử dụng "thương hiệu nổi bật, mang đậm dấu ấn quốc kỳ", đồng thời mở rộng cung cấp tin tức quốc tế và phân tích bằng ngôn ngữ địa phương tại những khu vực bị cho là "tuyên truyền chống Mỹ lan tràn hoặc nơi thông tin bị hạn chế".

Hơn 700 "không gian Mỹ" - các trung tâm văn hóa và trao đổi do Washington tài trợ - cũng sẽ được định vị lại như các nền tảng thúc đẩy thông tin mở và tự do ngôn luận trên toàn cầu.

Bộ Ngoại giao Mỹ chưa bình luận về nội dung bức điện tín.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh các nỗ lực chống thông tin sai lệch của Mỹ gần đây bị thu hẹp. Năm 2025, Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) giải thể lực lượng đặc nhiệm chống ảnh hưởng nước ngoài, trong khi Bộ Ngoại giao Mỹ cũng đóng cửa một số đơn vị chuyên trách.

Nguồn: Hà Nội Mới; BBC; Soha; Thanh Niên