BIÊN BẢN HỌP FED ĐƯỢC CÔNG BỐ: QUAN CHỨC NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG 'DỘI NƯỚC LẠNH' VÀO KỲ VỌNG CẮT GIẢM LÃI SUẤT TRONG THÁNG 1/2026

Biên bản cuộc họp tháng 12 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) công bố ngày 30/12 cho thấy một bức tranh phân hóa rõ nét giữa các quan chức về hướng đi chính sách tiền tệ sắp tới.

Dù phần lớn ủng hộ quyết định hạ lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm, lần cắt giảm thứ 3 liên tiếp, nhiều thành viên đã bày tỏ quan điểm thận trọng và cho rằng chưa nên vội vàng tiếp tục nới lỏng trong kỳ họp tháng 1 tới.

Theo nội dung biên bản, một số quan chức Fed mô tả quyết định cắt giảm lãi suất tháng 12 là “cân bằng mong manh” và cho biết họ hoàn toàn có thể đã chọn giữ nguyên lãi suất nếu các yếu tố thị trường không nghiêng hẳn về phía nào. Một số thành viên thậm chí còn phản đối động thái này, lo ngại rằng nỗ lực kiềm chế lạm phát đang bị đình trệ khi giá cả vẫn chưa trở lại mức mục tiêu 2%.

Sự bất đồng lên đến đỉnh điểm với 3 phiếu bất đồng trong cuộc bỏ phiếu, một con số chưa từng thấy kể từ năm 2019, gồm hai người muốn giữ nguyên lãi suất và một người thân cận với Tổng thống Trump ủng hộ việc cắt giảm mạnh hơn.

Trước khi bước vào năm 2026, Fed đã giảm tổng cộng 0,75 điểm phần trăm kể từ tháng 9/2025, đưa biên độ lãi suất xuống còn 3,5% - 3,75%, mức thấp nhất trong 3 năm qua. Mặc dù vậy, một nhóm các nhà hoạch định chính sách ngày càng lo ngại rằng việc tiếp tục giảm lãi suất có thể gây áp lực lạm phát trở lại.

Hiện tại, các giao dịch hợp đồng tương lai cho thấy phần lớn nhà đầu tư tin rằng Fed sẽ giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp cuối tháng 1, trừ khi báo cáo việc làm tháng 12 (dự kiến công bố ngày 9/1) cho thấy thị trường lao động suy yếu rõ rệt.

“Nếu báo cáo việc làm yếu, Fed có thể cân nhắc cắt giảm lần thứ tư liên tiếp. Nhưng nếu không, họ có thể tạm dừng để đánh giá tình hình,” nhà kinh tế trưởng Matthew Luzzetti của Deutsche Bank nhận định.

Một yếu tố quan trọng trong việc ra quyết định là chất lượng dữ liệu kinh tế, vốn bị ảnh hưởng bởi việc chính phủ Mỹ đóng cửa kéo dài 43 ngày. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 11 ghi nhận mức tăng 2,7% so với cùng kỳ năm trước, song nhiều nhà phân tích cảnh báo rằng các phương pháp đo lường tạm thời có thể đã làm sai lệch mức lạm phát thực tế, khi được cho là gần 3%.

Ở chiều ngược lại, tăng trưởng GDP quý III đạt 4,3%, vượt kỳ vọng, cùng với chi tiêu tiêu dùng mạnh mẽ cho thấy nền kinh tế Mỹ vẫn đang duy trì được độ bền đáng kể, dù tỷ lệ thất nghiệp đã tăng lên 4,6% trong năm qua.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, một rủi ro chính trị cũng phủ bóng lên lộ trình chính sách đó là việc Tổng thống Donald Trump đang tìm kiếm người kế nhiệm Chủ tịch Fed Jerome Powell, người sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào tháng 5. Việc ông Trump yêu cầu các ứng viên thể hiện sự ủng hộ rõ ràng với lãi suất thấp khiến giới quan sát lo ngại về sự can thiệp chính trị vào chính sách tiền tệ, điều vốn dĩ được xem là độc lập trong hệ thống kinh tế Mỹ.

Theo dự báo "dot plot" công bố trong tháng 12, đa số quan chức Fed chỉ kỳ vọng thực hiện thêm 1 lần cắt giảm trong cả năm 2026, dù khoảng cách giữa các dự báo cá nhân là rất rộng.

Patrick Harker, cựu Chủ tịch Fed Philadelphia, bình luận: “Khi không chắc chắn đâu là điểm đến cuối cùng, tốt nhất là nên điều chỉnh một cách cẩn trọng.”

CHÍNH SÁCH SIẾT NHẬP CƯ CỦA MỸ KHIẾN 1,6 TRIỆU NGƯỜI RƠI VÀO TÌNH TRẠNG “BẤT HỢP PHÁP”

Các chính sách nhập cư cứng rắn của chính quyền Tổng thống Donald Trump đang để lại những tác động sâu rộng tại Mỹ.

Ước tính có khoảng 1,6 triệu người tại Mỹ rơi vào tình trạng nhập cư không giấy tờ chỉ trong vòng 1 năm qua. Con số này phản ánh hệ quả trực tiếp từ việc chính quyền Mỹ thu hẹp hoặc hủy bỏ hàng loạt cơ chế bảo vệ nhân đạo và chương trình thị thực đặc biệt vốn được áp dụng trong nhiều năm trước.

Theo các tổ chức nghiên cứu và vận động chính sách, trong giai đoạn trước năm 2025, khoảng 40% số người nhập cư không có giấy tờ tại Mỹ vẫn được hưởng một số hình thức bảo vệ tạm thời, như quy chế ân xá nhân đạo (parole), Quy chế bảo vệ tạm thời (TPS) hoặc các chương trình đoàn tụ gia đình. Tuy nhiên, bước sang năm 2025, nhiều biện pháp hành pháp mới đã khiến hàng triệu người từng cư trú hợp pháp hoặc bán hợp pháp mất quy chế pháp lý.

Ngay trong ngày nhậm chức đầu nhiệm kỳ thứ hai hồi cuối tháng 1/2025, Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh bãi bỏ chương trình ân xá nhân đạo, vốn cho phép hơn 530.000 người đến từ Cuba, Haiti, Nicaragua và Venezuela nhập cảnh Mỹ hợp pháp trong thời hạn 2 năm. Sau đó, hàng loạt thông báo từ Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) được gửi tới người nhập cư, yêu cầu họ rời khỏi nước này ngay lập tức.

Đến đầu tháng 2/2025, chính quyền tiếp tục chấm dứt TPS đối với công dân nhiều quốc gia, trong đó có hơn 600.000 người Venezuela và hơn 330.000 người Haiti, cùng hàng chục nghìn người đến từ Honduras, Afghanistan, Nepal, Cameroon, Ethiopia và các nước khác. Cùng với đó, ứng dụng CBP One - kênh đặt lịch nhập cảnh hợp pháp - cũng bị ngừng hoạt động, khiến gần 1 triệu người từng nhập cảnh qua nền tảng này đối mặt nguy cơ bị trục xuất.

Phát ngôn viên Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định: "Chính quyền Trump đã làm nhiều hơn bất kỳ chính quyền nào trong lịch sử để hạn chế cả nhập cư bất hợp pháp lẫn hợp pháp". DHS cho biết đến cuối năm 2025, khoảng 1,6 triệu người đã "tự nguyện rời Mỹ", trong khi hơn 500.000 người khác bị trục xuất, đưa nước này tiến gần mức kỷ lục về thực thi nhập cư.

Tuy nhiên, nhiều tổ chức xã hội và nhân quyền cho rằng các biện pháp trên đang gây ra khủng hoảng nhân đạo, làm gia tăng tâm lý lo sợ, chia cắt gia đình và phá vỡ niềm tin của người nhập cư đối với chính phủ Mỹ. Các nhà hoạt động cảnh báo rằng bước sang năm 2026, xu hướng siết chặt nhập cư có thể tiếp tục mở rộng sang những nhóm trước đây vốn được coi là được bảo vệ, kéo theo những hệ lụy xã hội và nhân văn lâu dài.

CÁI KẾT MỞ CỦA THƯƠNG CHIẾN MỸ-TRUNG QUỐC 2.0

Thương chiến Mỹ-Trung Quốc 2.0 đã dẫn đến sự dịch chuyển chuỗi cung ứng và làm gia tăng lo ngại về chủ nghĩa bảo hộ, thổi bùng những âu lo về một tương lai bất định của thương mại toàn cầu.

Năm 2025 khép lại với đủ những cung bậc khác nhau trong quan hệ thương mại Mỹ-Trung Quốc. Từ màn khai mào thương chiến với chính sách thuế quan "Ngày Giải phóng" của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đến giai đoạn đỉnh điểm căng thẳng và cuối cùng là hạ nhiệt thông qua đối thoại.

Thương chiến Mỹ-Trung Quốc 2.0 đã dẫn đến sự dịch chuyển chuỗi cung ứng và làm gia tăng lo ngại về chủ nghĩa bảo hộ, thổi bùng những âu lo về một tương lai bất định của thương mại toàn cầu.

Bình mới, rượu mới

Quan hệ thương mại Mỹ-Trung Quốc trong năm 2025 đã chuyển từ các tranh chấp thương mại đơn thuần thành cuộc cạnh tranh trên diện rộng với mức độ quyết liệt hơn.

Từ đầu tháng 4/2025, Mỹ áp thuế nhập khẩu cao lên hàng Trung Quốc (có lúc lên tới 145%, gần tương đương với cấm vận), khiến Trung Quốc đáp trả bằng cách áp thuế quan lên tới 125% đối với hàng hóa Mỹ, trong đó có những mặt hàng quan trọng như nông sản và năng lượng, dẫn tới một cuộc chiến thuế quan sâu rộng.

Khác với căng thẳng thương mại Mỹ-Trung Quốc 1.0, công nghệ và chuỗi cung ứng chính là mấu chốt của căng thẳng thương mại lần này.

Mỹ duy trì và tăng cường kiểm soát xuất khẩu đối với các mặt hàng công nghệ cao như chip và nhắm tới những tập đoàn như Huawei để ngăn chặn sự phát triển công nghệ chiến lược của Trung Quốc.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc áp dụng kiểm soát xuất khẩu đối với một loạt khoáng sản chiến lược.

Chính sách "Nước Mỹ trên hết" coi chính sách công nghiệp và thuế quan không chỉ là công cụ kinh tế, mà còn là đòn bẩy an ninh quốc gia, nhằm bảo đảm tính độc lập và năng lực tự chủ của nền kinh tế Mỹ, nhất là trong các lĩnh vực quan trọng như năng lượng và công nghệ.

Mục tiêu chủ chốt là khôi phục vị thế kinh tế của Mỹ, tăng cường khả năng cạnh tranh với những đối thủ chiến lược và bảo vệ nền kinh tế trước những cú sốc và sức ép từ bên ngoài.

Chính phủ Mỹ tiếp tục duy trì các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt đối với chip bán dẫn và công nghệ trí tuệ nhân tạo tiên tiến, nhằm thu hẹp khả năng tiếp cận của Trung Quốc trong những lĩnh vực then chốt này.

Về phần mình, Trung Quốc tận dụng lợi thế gần như độc quyền trong lĩnh vực đất hiếm - khoáng sản đóng vai trò then chốt đối với hầu hết công nghệ hiện đại, từ chip bán dẫn, pin điện đến vũ khí quân sự.

Chiếm khoảng 60% sản lượng và khoảng 90% công suất chế biến đất hiếm toàn cầu, Trung Quốc siết chặt kiểm soát xuất khẩu, gây ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung, tạo sức ép lớn lên chuỗi cung ứng công nghệ của Mỹ và châu Âu. Theo các chuyên gia, đây là động thái “vũ khí hóa” chuỗi cung ứng nhằm đáp trả các lệnh hạn chế công nghệ từ Mỹ.

Dù vậy, sau giai đoạn cao trào tưởng chừng như khó có thể hóa giải, căng thẳng thương mại Mỹ-Trung đã có những dấu hiệu hạ nhiệt trong giai đoạn nửa cuối năm 2025.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 26/10 thông báo Mỹ và Trung Quốc đã đạt được khung thỏa thuận về thuế quan và đất hiếm tại Kuala Lumpur (Malaysia).

Tiếp đó, cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình bên lề Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) ở Hàn Quốc đã giúp hai nước gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại thêm một năm.

Nhằm hạ nhiệt căng thẳng thương mại, Mỹ và Trung Quốc đã đạt được những nhượng bộ mang tính giới hạn.

Mỹ đồng ý giảm một phần thuế quan và tiếp tục hợp tác chống buôn lậu fentanyl, trong khi Trung Quốc nối lại nhập khẩu đậu nành Mỹ và tạm hoãn kiểm soát xuất khẩu đất hiếm trong một năm. Tuy vậy, với những lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo…, Mỹ và Trung Quốc vẫn chưa tìm được tiếng nói chung.

Phép thử quan trọng

Thương chiến Mỹ-Trung trở thành phép thử quan trọng cho không chỉ với hai cường quốc kinh tế mà còn cả nền kinh tế thế giới, cho thấy sự phụ thuộc lẫn nhau song cũng thúc đẩy xu hướng tách rời nhau.

Mỹ và Trung Quốc hiện chiếm khoảng 43% sản lượng kinh tế và gần 50% sản lượng chế tạo của thế giới. Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ thay đổi nào trong quan hệ kinh tế song phương đều ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu.

Đối với Mỹ, mục tiêu ban đầu của thương chiến là giảm thâm hụt thương mại, kéo việc làm trong các ngành sản xuất về trong nước và buộc Trung Quốc cải cách. Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn. Nhiều nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ phải chịu phần lớn tổn thất từ thương chiến.

Trong khi đó, Mỹ vẫn phụ thuộc đáng kể vào hàng hóa công nghệ từ Trung Quốc, từ pin, màn hình cho tới linh kiện điện tử. Trung Quốc cũng là chủ nợ nước ngoài lớn thứ hai của Mỹ, nắm giữ hàng trăm tỷ USD trái phiếu chính phủ nước này.

Về phía Trung Quốc, thương chiến dẫn tới những ảnh hưởng không nhỏ song không làm chệch hướng mô hình xuất khẩu. Trung Quốc thích nghi bằng cách đa dạng hóa thị trường và nâng cấp cơ cấu hàng hóa.

Dù xuất khẩu sang Mỹ giảm mạnh sau các đợt áp thuế quan mới, xuất khẩu của Trung Quốc sang Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), châu Âu, Mỹ Latinh và Trung Đông lại tăng nhanh.

Hồi tháng 10/2025, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo rằng nền kinh tế toàn cầu đang cho thấy những dấu hiệu căng thẳng do chính sách thuế quan của Mỹ và chủ nghĩa bảo hộ lan rộng, mặc dù triển vọng khả quan hơn so với dự kiến ban đầu.

IMF dự báo kinh tế thế giới sẽ tăng trưởng 3,2% năm 2025, cao hơn mức 3% được dự đoán đưa ra vào tháng 7/2025. Tuy vậy, tăng trưởng kinh tế thế giới dự kiến giảm tốc còn 3,1% năm 2026.

Trong khi đó, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), tổ chức đóng vai trò như ngân hàng trung ương của các ngân hàng trung ương, nhận định căng thẳng thương mại và bất ổn địa chính trị có nguy cơ làm lộ ra những rạn nứt sâu sắc trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Còn Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Ngozi Okonjo-Iweala, dự báo sự tách rời của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể làm giảm 7% sản lượng kinh tế toàn cầu trong dài hạn.

Theo các nhà phân tích, việc Mỹ và Trung Quốc hạ nhiệt căng thẳng thương mại đã tạo ra tâm lý tích cực trên thị trường tài chính và hàng hải quốc tế, song vẫn chưa đủ để bảo đảm một giai đoạn hạ nhiệt bền vững.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm, lạm phát dai dẳng và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng khiến cả hai nước đều có lý do tạm hạ nhiệt nhằm ổn định thị trường. Tuy vậy, những vấn đề then chốt như thuế quan công nghệ, kiểm soát chip hay trợ cấp công nghiệp vẫn chưa được giải quyết.

Trong bối cảnh trên, nếu Mỹ và Trung Quốc không thiết lập được cơ chế đối thoại dài hạn và tách biệt cạnh tranh chiến lược khỏi hợp tác thương mại, căng thẳng thương mại song phương có thể chỉ tạm lắng, trước khi tăng nhiệt trở lại với mức độ nghiêm trọng hơn.

KHI MỸ RÚT LUI, THẾ GIỚI TÁI ĐỊNH HÌNH TRẬT TỰ

Trong khi thần chiến tranh vẫn chiếm ưu thế, chính quyền ông Trump đã xoay trục chiến lược, từ bỏ vai trò cảnh sát toàn cầu để tập trung vào lợi ích ở Tây bán cầu.

Năm 2025 chứng kiến xung đột và chiến tranh bùng phát bất chấp vô số các hội nghị thượng đỉnh. Trong khi thần chiến tranh vẫn chiếm ưu thế, chính quyền ông Trump đã xoay trục chiến lược, từ bỏ vai trò cảnh sát toàn cầu để tập trung vào lợi ích ở Tây bán cầu.

Thượng đỉnh Alaska ngày 15-8-2025 giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump kết thúc mà không đạt được bất cứ thỏa thuận ngừng bắn nào.

Alaska - điểm giao nhau địa lý của hai siêu cường - dường như chứa đựng hy vọng hòa hoãn khi ông Putin nhắc lại: "Chúng tôi là hàng xóm sát rạt, chỉ cách nhau có 4km", và Alaska đã từng là "điểm xuất phát của cầu không vận cung cấp máy bay quân sự và thiết bị khác của Mỹ cho Liên Xô" chống phát xít Đức.

Châu Âu và NATO bị thử thách

Như ông Putin từng phát biểu tại Alaska: "Phải cân nhắc tất cả những mối quan ngại chính đáng của nước Nga và việc khôi phục lại sự cân bằng an ninh công bằng ở châu Âu và trên toàn thế giới".

Chính từ góc nhìn an ninh của Nga này mà sau khi phía Mỹ công bố chiến lược an ninh quốc gia mới hôm 4-12, ngày 28-12 Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov tuyên bố: "Chúng tôi sẽ chỉ đưa ra quyết định cuối cùng sau khi xem xét những gì chính quyền Mỹ làm trên trường quốc tế".

Chiến lược này được nhiều nhà nghiên cứu hàng đầu như Scott R. Anderson của Viện Brookings nhận định là hướng tới việc rút lui khỏi cuộc cạnh tranh giữa các siêu cường: "Chiến lược an ninh quốc gia mới của chính quyền Trump đã đi theo hướng hoàn toàn khác, không còn tập trung vào cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc lớn như hai đời tổng thống trước (Obama và Biden) từng theo đuổi".

Vấn đề hòa bình Ukraine chỉ là một phần của bài toán "Ai là ai?" ở châu Âu, bắt đầu từ cuộc chiến cực ngắn năm 2008 giữa Nga và Georgia. Cuộc chiến kéo dài 5 ngày này đánh dấu cuộc đối đầu vũ trang đầu tiên của châu Âu trong thế kỷ 21, báo hiệu sự hồi sinh của Nga giai đoạn hậu Liên Xô dưới thời ông Putin, đồng thời cho thấy NATO bắt đầu bị thử thách như thế nào.

Ngày 1-8-2008, ba tháng sau Hội nghị thượng đỉnh NATO ở Bucharest - nơi Georgia và Ukraine nhận được lời hứa về tư cách thành viên NATO trong tương lai, lực lượng Nam Ossetia được Matxcơva hậu thuẫn bắt đầu pháo kích các làng mạc của Georgia.

Các cuộc tấn công tiếp diễn, lực lượng Georgia phải đáp trả vào ngày 7-8, khiến lực lượng Nga phản công, nhanh chóng chiếm giữ các vùng lãnh thổ tranh chấp và mở rộng xung đột sang Abkhazia - khu vực ly khai khác của Georgia, cho đến khi một thỏa thuận ngừng bắn được Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy làm trung gian vào ngày 13-8.

Sau đó, Nga công nhận Abkhazia và Nam Ossetia là các quốc gia độc lập. Năm 2022, Matxcơva công nhận Donetsk và Luhansk vốn đòi ly khai khỏi Ukraine, giống như đã từng công nhận các vùng ly khai của Georgia. Nay Ukraine cũng đang trong tình thế chờ đợi một sự cắt xẻ tương tự từ hai "ông lớn" Trump và Putin, theo Học viện Chiến tranh Hoa Kỳ.

Mỹ xoay trục về Tây bán cầu

Tình hình thay đổi ở toàn cõi châu Âu là do Chiến lược An ninh quốc gia năm 2025 của chính quyền Trump đã định hướng lại nước Mỹ chủ yếu trên Tây bán cầu, nhắc lại Học thuyết Monroe - chủ nghĩa tự cô lập.

Như đã tuyên bố lần đầu trong thông điệp nhậm chức hôm 20-1-2025, Tổng thống Trump xác định ba mối đe dọa đối với nước Mỹ là nạn di cư, ma túy, tội phạm và Trung Quốc.

Chính quyền ông Trump hiện nay trấn áp tất cả các hình thức di cư bất hợp pháp, và đề ra vai trò của Mỹ Latinh là ngăn chặn dòng người di cư vào nước Mỹ.

Chiến lược An ninh quốc gia nhấn mạnh rằng Chính phủ Mỹ có thể triển khai quân đội để tiến hành các cuộc tấn công chống lại các "băng đảng ma túy" (không chỉ các nhóm tội phạm được chỉ định là tổ chức khủng bố nước ngoài) ở bất cứ đâu trong bán cầu (và cuối cùng có thể vượt ra ngoài), như hiện thấy ở Venezuela.

Duy nhất, Nhà Trắng quan tâm chăm sóc như "con ngươi" của mình là sự yên ổn của Israel, như một "món nợ truyền kiếp" của bao đời Tổng thống Mỹ.

Trong bối cảnh đó, việc Washington "buông" những khủng hoảng khu vực khác, chủ yếu ở châu Á, là dễ hiểu, miễn là không quá gây tác động bất lợi tới ảnh hưởng của Mỹ hay, ngược lại, đã tạo thế cho ảnh hưởng của Bắc Kinh.

Từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump, ở châu Á đã chứng kiến ý muốn "trả lại" quyền tự phòng vệ cho Nhật Bản và Hàn Quốc. Ở châu Âu, nay cũng thế: tăng ngân sách quốc phòng tự lo lấy. Đừng thắc mắc tại sao tờ Washington Post ngày 19-12 lại nhận định: "Chủ nghĩa Monroe của Trump làm cho nước Mỹ thu hẹp lại". Điều này lại trùng hợp với giai đoạn mà các "ông chủ" cũ của châu Phi, như Pháp, do "đuối" ngay trên "sân nhà", đã và đang bỏ cuộc ở đây.

Nguồn: Soha; CafeF; VietnamPlus; Tuổi Trẻ