CHÂU ÂU NHẬP KHẨU KỶ LỤC NHIÊN LIỆU MÁY BAY TỪ CHÂU Á

Lượng nhiên liệu máy bay châu Âu nhập khẩu từ châu Á đạt kỷ lục mùa hè 2025, kéo giá xuống thấp nhất kể từ sau đại dịch COVID-19.

Trong mùa cao điểm du lịch hè 2025, Liên minh châu Âu (EU) ghi nhận mức nhập khẩu nhiên liệu máy bay từ châu Á cao chưa từng có. Theo số liệu từ Vortexa – công ty chuyên cung cấp dữ liệu năng lượng, riêng tháng 8/2025, gần 11,5 triệu thùng nhiên liệu bay đã được vận chuyển từ châu Á sang châu Âu.

Đây là tháng thứ ba liên tiếp nhập khẩu duy trì ở mức cao, sau khi đạt đỉnh vào tháng 6 và 7. "Nhập khẩu từ Viễn Đông đang ở mức kỷ lục, nếu xét đến khối lượng giao dịch từ Trung Quốc và Hàn Quốc. Đây vừa là câu chuyện về nguồn cung, vừa là về nhu cầu," một nhà giao dịch nhiên liệu máy bay cấp cao nhận định.

Ông Amaar Khan, chuyên gia phụ trách mảng nhiên liệu máy bay tại hãng định giá Argus, cho biết các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đang coi nhiên liệu bay là sản phẩm chiến lược. "Nguồn cung năm nay thực sự rất dồi dào," ông nhấn mạnh.

Kết hợp với đà giảm giá dầu thô, dòng chảy nhập khẩu mạnh mẽ đã kéo giá nhiên liệu bay tại châu Âu xuống mức thấp nhất kể từ đại dịch COVID-19. Từ mức khoảng 1.200 USD/tấn vào mùa hè 2022, giá hiện chỉ còn quanh 700 USD/tấn.

Theo Eurocontrol – tổ chức kiểm soát không lưu của châu Âu, số chuyến bay mùa hè năm nay dự kiến cao hơn ít nhất 5% so với cùng kỳ năm 2024. Nhu cầu nhiên liệu đã vượt qua cả châu Á và Mỹ, quay lại mức trước đại dịch.

Ông Michael O'Leary, Giám đốc điều hành Ryanair, dự báo giá nhiên liệu bay có thể ổn định trong trung hạn. "Nguồn cung toàn cầu hiện đang dư thừa. Đặc biệt, khi OPEC+ liên tục tăng sản lượng trong lúc nhu cầu phục hồi chậm do kinh tế Ấn Độ và Trung Quốc còn yếu," ông nói.

Sự nổi lên của làn sóng nhà máy lọc dầu thế hệ mới với chi phí thấp tại châu Á cũng đang tạo áp lực lên các cơ sở lọc dầu đã cũ ở châu Âu, buộc nhiều nơi phải đóng cửa. Đầu tháng 8/2025, Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) cảnh báo EU ngày càng phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu, khi công suất lọc dầu trong khu vực tiếp tục thu hẹp.

Một nhà giao dịch khác bình luận: "Khi nhiều nhà máy lọc dầu ở châu Âu bị loại khỏi thị trường bởi các cơ sở hiện đại, quy mô lớn ở Viễn Đông, việc châu Âu nhập khẩu nhiều hơn là tất yếu. Vài năm trước, điều này có thể khiến người ta lo ngại dư cung. Nhưng hiện tại, tôi không nghĩ đó là vấn đề."

Sự dịch chuyển này không chỉ phản ánh sức mạnh ngày càng lớn của ngành lọc dầu châu Á, mà còn báo hiệu một giai đoạn mới với cán cân năng lượng toàn cầu nghiêng dần khỏi châu Âu.

CẬN CẢNH 'BẪY THUẬN LỢI' Ở CHÂU ÂU

Từng là nơi khai sinh của cuộc cách mạng công nghiệp và là động lực của nền kinh tế thế giới, kinh tế châu Âu giờ phải vật lộn để thúc đẩy đà tăng trưởng đang trì trệ.

Theo tờ The Wall Street Journal, châu Âu (không bao gồm Nga) chỉ chiếm 4% diện tích đất liền của hành tinh nhưng lục địa này đã định hình lịch sử nhân loại trong 500 năm qua. Châu Âu là nơi khai sinh của cuộc cách mạng công nghiệp, mang đến cho chúng ta ô tô, tàu hỏa, điện báo.

Nhưng ngày nay, châu Âu, đặc biệt Tây Âu, dường như đang có một số bước đi chậm lại về sức mạnh kinh tế.

"Châu Âu đã định hình lịch sử, nhưng rủi ro hiện nay là chúng ta chỉ đơn giản là những người ngoài cuộc trước lịch sử đang tiến về phía trước" – ông Jérémie Gallon, cựu nhà ngoại giao Pháp, nhận định.

Nguyên nhân khiến tăng trưởng châu Âu chậm lại

Theo tính toán của ngân hàng Deutsche Bank (Đức), nền kinh tế của lục địa già gần như đối mặt tình trạng tăng trưởng chậm trong khoảng 15 năm qua, có thể là chuỗi trì trệ dài nhất kể từ cách mạng công nghiệp.

Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, tỉ trọng của châu Âu trong sản lượng kinh tế toàn cầu đã giảm từ khoảng 33% xuống còn 23% trong giai đoạn 2005-2024. Phần lớn sự suy giảm tương đối đó là do sự trỗi dậy của kinh tế Trung Quốc và Ấn Độ.

Khoảng thời gian dài tăng trưởng chậm của châu Âu đã tạo ra một khoảng cách lớn về thu nhập giữa Mỹ và châu Âu. GDP bình quân đầu người ở Mỹ hiện là 86.000 USD/năm, cao hơn so với 56.000 USD/năm của Đức và 53.000 USD/năm của Anh.

Nếu tăng trưởng kinh tế tiếp tục chậm, hệ thống phúc lợi của châu Âu sẽ chịu áp lực ngày càng tăng do dân số già hóa. Độ tuổi trung bình của người châu Âu là gần 45, cao hơn so với 39 tuổi của người Mỹ. Dân số trong độ tuổi lao động của lục địa này được dự đoán sẽ giảm gần 50 triệu người vào năm 2050.

Trong 15 năm qua, động lực tăng trưởng chính của kinh tế châu Âu – xuất khẩu hàng công nghiệp – đã bị cản trở do các sự kiện nằm ngoài tầm kiểm soát, bao gồm căng thẳng thương mại, xung đột.

Nhưng sự tăng trưởng chậm của kinh tế của châu Âu cũng có nguyên nhân sâu xa hơn. Thuế và số quy định đã tăng lên không ngừng. Theo thống kê của The Wall Street Journal, số lượng quy định của Liên minh châu Âu (EU) đã tăng gấp đôi kể từ năm 2010.

Thủ tục hành chính kéo dài và tốn kém cũng được xem là một nguyên nhân. Tại Anh, công ty điện lực Scottish Power phải mất 12 năm mới xin được giấy phép xây dựng đường dây cao thế xuyên Scotland. Một dự án xây dựng đường hầm mới dưới sông Thames ngoại ô London cho đến nay đã tiêu tốn 340 triệu USD chỉ riêng cho giấy phép quy hoạch.

Năng lượng cũng là một vấn đề. Ở Đức, giá điện công nghiệp cao gấp 3 lần ở Mỹ trong khi giá điện ở Anh cao gấp 4 lần ở Mỹ. Người Anh hiện tiêu thụ ít điện hơn bình quân đầu người so với người Trung Quốc, và tổng mức tiêu thụ điện của Đức thấp hơn so với thời kỳ trước khi Bức tường Berlin sụp đổ năm 1989.

Đâu là giải pháp?

Trong một số ngành công nghiệp như nền tảng internet hoặc điện toán đám mây, châu Âu có thể cần thêm nhiều thời gian để thu hẹp khoảng cách với các nền kinh tế khác. Tuy nhiên, nhiều nhà kinh tế cho rằng lục địa này có cơ hội thực sự để bắt kịp trong các lĩnh vực khác nếu có thể khai thác quy mô kinh tế và giải phóng sức mạnh tinh thần khởi nghiệp.

Ông Mario Draghi – cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương châu Âu – cũng đồng ý với đề xuất này. Trong đó, ông Draghi nhấn mạnh lục địa này cần cải thiện thị trường vốn, năng lượng toàn châu Âu; giảm gánh nặng quản lý đối với các công ty khởi nghiệp. Ông Draghi cũng đề xuất cần có một chương trình chi tiêu công khổng lồ để thúc đẩy đổi mới, cơ sở hạ tầng, năng lượng và quốc phòng.

Tuy nhiên, các đề xuất này đã vấp phải sự phản đối từ nhiều nước châu Âu.

Một lý do khiến các thay đổi, cải cách khó thực hiện là do hầu hết người dân châu Âu được dự đoán có thể tiếp tục được sống với nhiều điều kiện xã hội thuận lợi trong nhiều thập niên tới.

Do đó, theo The Wall Street Journal, nhiều cử tri châu Âu có thể coi sự suy giảm tương đối về sức mạnh kinh tế là cái giá xứng đáng phải trả cho việc dành ít thời gian làm việc hơn người Mỹ và có mạng lưới an sinh xã hội rộng rãi hơn, các tiêu chuẩn môi trường cao hơn.

Ngoài ra, một giải pháp khả thi khác là các nước châu Âu khuyến khích nhập cư lao động trẻ. Tuy nhiên, làn sóng phản đối về vấn đề nhập cư đang gia tăng trên khắp lục địa này, khi các đảng cực hữu hoặc chống nhập cư tham gia chính phủ ở Ý, Phần Lan và Hà Lan. Cùng lúc đó, các đảng cánh hữu cũng nhận được nhiều sự ủng hộ ở Anh, Đức, Pháp.

Tuy nhiên, châu Âu cũng có một số trường hợp ngoại lệ.

Thụy Điển đã âm thầm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bằng cách thắt chặt chi tiêu chính phủ, cải tổ hệ thống lương hưu và cắt giảm thuế doanh nghiệp và cá nhân. Thu nhập bình quân đầu người tại nước này đang tăng lên.

Thụy Điển cũng đang chứng kiến sự bùng nổ của tinh thần khởi nghiệp. Nước này thậm chí còn vượt qua Mỹ về số lượng tỉ phú bình quân đầu người, nhờ vào điều kiện khởi nghiệp công nghệ phát triển mạnh mẽ.

ĐIỀU KHÔNG THỂ VỚI EU KHI THIẾU MỸ

Gói trừng phạt "khắc nghiệt nhất" của EU hồi tháng 7 được cho là sẽ hạn chế mạnh nguồn cung dầu mỏ của Nga. Nhưng thực tế không có gì thay đổi.

Gói trừng phạt tiếp theo, ngày 19 tháng 9 đang đến gần, mà như người ta vẫn nói, sẽ không có bất kỳ hạn chế đáng kể nào đối với việc nhập khẩu hydrocarbon. Brussels đã lên kế hoạch gì lần này?

Cố gắng trừng phạt

Theo Politico, trích dẫn lời bốn nhà ngoại giao châu Âu, trọng tâm sẽ là các tàu chở dầu "hạm đội bóng tối" cung cấp nhu yếu phẩm để lách lệnh cấm.

Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen đã công bố gói trừng phạt thứ mười chín vào ngày 17 tháng 8 và dự kiến sẽ được phê duyệt vào đầu tháng 9. Người đứng đầu Ủy ban Châu Âu cam kết rằng phương Tây sẽ tiếp tục "gây sức ép lên nền kinh tế quân sự của Nga".

Quyết định trước đó được thông qua vào ngày 18 tháng 7. Trong đó, "hạm đội ngầm" với 105 tàu chở dầu đã tham gia cũng được chú ý. Ngoài ra, giá trần (từ tháng 9) đối với dầu thô của Nga đã giảm từ 60 đô la xuống còn 47,6 đô la một thùng.

Như Bloomberg đã lưu ý, kết quả là mức chiết khấu của Moscow lại tăng và xuất khẩu đường biển giảm mạnh. Các khách hàng chủ chốt của Nga, Ấn Độ và Trung Quốc, từ lâu đã học được cách lách luật.

Các nước châu Á khác đang mua tài nguyên của Nga với giá cao hơn đáng kể so với giá trần. Các tập đoàn xuyên quốc gia lớn nhất đã trở nên thành thạo trong việc buôn bán "hàng hóa bị trừng phạt".

"Các biện pháp chống lại đội tàu chủ yếu làm suy yếu không phải khả năng xuất khẩu nguyên liệu thô của Nga, mà là lợi nhuận tài chính từ những hoạt động xuất khẩu này. Tuy nhiên, dầu mỏ vẫn tìm được đường ra thị trường thế giới với giá chiết khấu và chi phí hậu cần tăng cao.

Trong một số giai đoạn của năm 2023, Moscow thậm chí còn bán được nhiên liệu với giá cao hơn mức trần ban đầu là 60 đô la, bằng cách sử dụng các chương trình phức tạp", Vadim Petrov, một luật sư quốc tế và là thành viên của Nhóm Tư vấn Tài chính Liên kỳ (IFAG) thuộc Ủy ban Quốc tế và UNESCO, cho biết.

Thách thức lớn

Vấn đề chính đối với EU là sự mở rộng liên tục của đội tàu chở dầu. Một phần đáng kể các tàu này thuộc sở hữu hoặc do các thực thể của nước thứ ba kiểm soát. Chúng tránh đi vào vùng biển và cảng biển châu Âu, sử dụng các dịch vụ bảo hiểm thay thế - Nga hoặc Trung Đông, và không chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi các quyền tài phán của châu Âu.

Theo tờ Financial Times, chỉ riêng trong năm 2023, Nga đã tăng đội tàu của mình lên gần 70%. Theo hãng phân tích Lloyd's List Intelligence - trung tâm phân tích hàng đầu cho ngành hàng hải toàn cầu, có ít nhất 630 tàu chở dầu tham gia vào hoạt động vận tải - chiếm 14,5% tổng số tàu trên toàn thế giới.

Theo một số chuyên gia trong ngành, số lượng tàu có thể lên tới 800.

"Sự xuất hiện của một hạm đội như vậy là hậu quả trực tiếp của những hạn chế đơn phương. Điều này đã trở thành một thách thức đối với cả luật pháp quốc tế, tạo ra tiền lệ với những con tàu có thẩm quyền không rõ ràng và tài sản ẩn giấu, lẫn các thể chế luật hàng hải chịu trách nhiệm về an toàn", Petrov lưu ý.

Khối lượng dự kiến

Các nhà phân tích tin chắc rằng nếu châu Âu cố gắng gây sức ép lên hệ thống vận tải biển tự chủ và lâu đời này một lần nữa thì sẽ chẳng có nhiều thay đổi.

Tamara Safonova, phó giáo sư tại Viện Kinh tế, Toán học và Công nghệ thông tin Nga, nhấn mạnh rằng việc vận chuyển dầu, sản phẩm dầu và LNG bằng đường biển vẫn được thực hiện theo khối lượng đã định, bất chấp áp lực trừng phạt.

"Trong bảy tháng đầu năm 2025, lượng hàng hóa luân chuyển qua các cảng biển của Nga đối với dầu mỏ, sản phẩm dầu mỏ, hóa chất và LNG đã giảm ba phần trăm so với cùng kỳ năm 2024, nguyên nhân không phải do lệnh trừng phạt của EU mà là do các cam kết giảm sản lượng trong khuôn khổ OPEC+", nhà kinh tế giải thích.

Việc nhắm vào cái gọi là "hạm đội ngầm" không thể làm tê liệt hoạt động xuất khẩu đường biển. Xét cho cùng, các phương tiện cung cấp năng lượng này có tuổi đời và điều kiện bảo hiểm khác nhau bên ngoài phạm vi quyền hạn của phương Tây.

Tại châu Âu, họ đang cố gắng tạo ra những hạn chế trong lĩnh vực pháp lý, và điều này rất khó khăn, theo Pavel Sevostyanov, phó giáo sư Khoa Phân tích Chính trị và Quá trình Tâm lý Xã hội tại Đại học Kinh tế Nga Plekhanov.

Bên gây áp lực lớn

Như Politico lưu ý, bằng cách loại bỏ dần việc nhập khẩu dầu và khí đốt của Nga, EU "ngày càng nhận thức được rằng Washington, chứ không phải Brussels, mới là bên có thể gây áp lực lớn nhất".

Ví dụ, khi nói đến các lệnh trừng phạt thứ cấp đối với các công ty hoặc quốc gia làm ăn với Nga, ấn phẩm này nhấn mạnh rằng "quyền lực thực sự vẫn nằm trong tay Mỹ".

Sức mạnh của riêng EU bị hạn chế, đặc biệt là khi không có sự đồng bộ với Mỹ. Và chính quyền Tổng thống Trump vẫn chưa bày tỏ mong muốn như vậy. Không có Mỹ và G7, các lệnh trừng phạt của châu Âu vẫn "chưa được thắt chặt".

Hãng Bloomberg kết luận: "EU trước nay vẫn miễn cưỡng áp đặt các lệnh trừng phạt thứ cấp, đặc biệt là khi Nhà Trắng gần đây chỉ trích chính sách này".

Các chuyên gia nói về "thế tiến thoái lưỡng nan về năng lượng" của EU: phần lớn các hạn chế có thể áp dụng đối với Moscow đã được thực hiện và không gian cho các hạn chế mới đã thu hẹp đáng kể.

Đại diện Cấp cao EU về Chính sách Đối ngoại và An ninh Kaja Kallas đã kêu gọi áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với xuất khẩu dầu mỏ và năng lượng của Nga, tương tự như mức thuế mà Mỹ áp đặt lên các đối tác của Moscow. Và, theo bà, những quyết định như vậy "đã được chuẩn bị".

Tuy nhiên, các nhà phân tích nhấn mạnh rằng, không giống như Mỹ, châu Âu khó thực hiện điều này hơn nhiều, vì thiệt hại kinh tế có thể còn lớn hơn nhiều. Ngoài ra, các bên tham gia thị trường cũng lo ngại hơn nhiều về các lệnh trừng phạt thứ cấp của Mỹ.

Do đó, các nhà quan sát tin rằng, đòn bẩy của EU gần như đã được tận dụng tối đa và Brussels không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tiếp tục đưa ra các mối đe dọa và được cho là "điều chỉnh" mức độ trừng phạt.

Nguồn: VTV; Pháp Luật; Soha